رَسُوْلُ اللهِ ﷺ އާ އެކު تَوَسُّل ކުރުން

"(‏އޭ آدم އެވެ!)‏ އެކަލޭގެފާނަކީ، ތިބާގެ ނަސަބުން ވަޑައިގަންނަވާނޭ ރަސޫލެކެވެ. ތިމަންރަސްކަލާނގެ އެކަލޭގެފާނު ޚަލްޤުނުކުރެއްވި ނަމަ، ތިމަންރަސްކަލާނގެ ކަލޭގެފާނާއި، ކަލޭގެފާނުގެ ދަރިފަސްކޮޅު ޚަލްޤުނުކުރައްވާނަމެވެ. ތިބާ އެކަލޭގެފާނު ޝަފާޢަތްތެރިޔާ އަށް ހެދުމުން ތިމަންރަސްކަލާނެ ތިބާ އަށް ޢަފޫކޮށްދެއްވައިފީމެވެ".
حديث قُدسي

رَسُوْلُ اللهِ ﷺ އާ އެކު މީސްތަކުން އަބަދު ވެސް تَوَسُّل1 ކުރިއެވެ؛ އެކަލޭގެފާނު ޚަލްޤުކުރެއްވުމުގެ ކުރިންނާއި، ޚަލްޤުކުރެއްވުމުގެ ފަހުންނާއި، އެކަލޭގެފާނު ދުނިޔޭގައި ދިރިހުންނެވި އިރުގަޔާއި، އެކަލޭގެފާނު ދުނިޔޭގެ އަލިކަން ދެކެވަޑައިގެންނެވި ފަހުންނާއި، އެކަލޭގެފާނުގެ ކަށްވަޅުގެ ޙަޔާތުގެ ތެރޭގަޔާއި، ޤިޔާމަތް ދުވަހު އަލުން ދިރުއްވުމަށް ފަހު އަރްސާތު ކިޔޭ ތަނެއްގަޔާއި، ސުވަރުގޭގައެވެ. واصلة (‏މެދުވެރިޔާ، ރުޖޫޢަވުން)‏ އަކީ، الله تعالى ޚަލްޤުކުރެއްވި ކޮންމެ ކަމަކަށް ވެސް، ކައިރިވުމާށައި، ބޭނުންވާ ކަންތައް ޙާޞިލުކުރުމަށް ސަބަބެއް މެދުވެރި ކުރެއްވި އެވެ.

رَسُوْلُ اللهِ ﷺ އާ އެކު تَوَسُّل ކުރުމަކީ ހުއްދަވެގެންވާ ކަމެކެވެ. تَوَسُّل ކުރުމަކީ، رَسُوْلُ اللهِ ﷺ އަކީ الله تعالى ގެ ޙަޟްރަތުގައި ވަޞީލަތަކަށް ހަދައި، އެކަލޭގެފާނުގެ އެހީތެރިކަމާއި، ޝަފާޢަތަށް އެދުމެވެ. މިއީ، ނަބީންނާއި، ސަލަފުއްޞާލިޙުންނާއި، ޢިލްމުވެރިންނާއި، އެހެން މުސްލިމުން ކުރަމުން އަންނަ ކަމެކެވެ. މުސްލިމަކު މިއީ ގޯސް ކަމެއް ކަމަށް ދެކެފައެއް ނެތެވެ. މިއަދާ ހަމައަށް، ބާޠިލު މަޒްހަބެއް ގައި ހުރި މީހަކު ފިޔަވައި، މިކަން ދޮގުކުރި މީހެއް ނެތެވެ.

އިންސާނުންގެ ބައްޕާފުޅު آدم (‏عليه السّلام)‏ ބިމަށް ފޮނުއްވުމުން، އެކަލޭގެފާނު ވަޞީލާ އަށް رَسُوْلُ اللهِ ﷺ ހައްދަވާފައެވެ. رَسُوْلُ اللهِ ﷺ، އެކަލޭގެފާނުގެ ޙަދީޘެއް ގައި މި ޙާދިސާ އާ ޙަވާލުދެއްވާފައި ވެއެވެ. "آدم (‏عليه السّلام)‏ ކުށަށް އަރައިގަންނަވައި އަދި ސުވަރުގެއިން ނެރެލެއްވުމުން، އެކަލޭގެފާނު ދެންނެވި އެވެ. 'އަޅާ ހައްދަވާ ބޮޑުކުރެއްވި ރަސްކަލާކޮ! މުޙައްމަދަށް ޓަކައި އަޅުގަނޑުގެ ފާފަ ފުއްސަވާ ދެއްވާށެވެ.' الله تعالى އެއްސެވި އެވެ. 'އޭ آدم އެވެ! ތިބާ އަށް محمّد އެނގެނީ ކިހިނެއްހެއްޔެވެ؟ ތިމަންރަސްކަލާނގެ އަދި އެކަލޭގެފާނު ޚަލްޤުނުކުރައްވަމެވެ.' آدم (‏عليه السّلام)‏ ޖަވާބު ދެއްވި އެވެ. ''އަޅާ ހައްދަވާ ބޮޑުކުރެއްވި ރަސްކަލާކޮ! އިބަރަސްކަލާނގެ މިއަޅާ ޚަލްޤުކުރައްވައި، އަޅުގަނޑުގެ ފުރާނަ ލައްވައި، އަޅުގަނޑުގެ ދެ ލޯ ހުޅުވާލާ އިރަށް ފެނުނީ، عرش ގެ އެއް ފަރާތުގައި لا إله إلّا الله محمّدُ رَسُوْلُ اللهِ ލިޔެވިފައިވާ ތަނެވެ. އެކަލޭގެފާނުގެ ނަމަކީ، އިބަރަސްކަލާނގެ އިސްމުފުޅާ އެކު އޮތުމަށް އިބަރަސްކަލާނގެ އެންމެ ލޯބިވެވޮޑިގަންނަވާ ނަންފުޅެވެ'. الله تعالى ވަޙީކުރެއްވި އެވެ. 'އޭ آدم އެވެ. ތިބާ ތި ވިދާޅުވީ ރަނގަޅަށެވެ. އެކަލޭގެފާނަކީ، މަޚްލޫޤުންގެ ތެރެއިން ތިމަންރަސްކަލާނގެ އެންމެ ލޯބިވެ ވޮޑިގަންނަވާ މަޚްލޫޤެވެ. ތިމަންރަސްކަލާނގެ ތިބާ އަށް ޢަފޫކުރައްވައިފީމު އެވެ. އެހެނީ، ތިބާ ޢަފޫކޮށްދެއްވުމަށް އެދުނީ އެކަލޭގެފާނަށް ޓަކައި ކަމުގައި ވާތީއެވެ'".2އެހެން ރިވާޔަތެއް ގައި ވާ ގޮތުން الله تعالى ވަޙީކުރެއްވި އެވެ. "އެކަލޭގެފާނަކީ، ތިބާގެ ނަސަބުން ވަޑައިގަންނަނަވާނެ ނަބީއެކެވެ. ތިމަންރަސްކަލާނގެ އެކަލޭގެފާނު ޚަލްޤުނުކުރައްވާ ނަމަ، ތިމަންރަސްކަލާނގެ ތިބާ އާއި ތިބާގެ ދަރިން ޚަލްޤު ނުކުރެއްވީމުހެވެ. ތިބާ، އެކަލޭގެފާނުގެ ޝަފާޢަތްތެރިކަމަށް ކަމަށް އެދުމުން ތިމަންރަސްކަލާނގެ ތިބާ އަށް ޢަފޫކޮށްދެއްވައިފީމު އެވެ".3

މި ކަމުގެ އެތަކެއް ހާސް މިސާލުތައް ވެއެވެ. އޭގެ ތެރެއިން ބައެއް މިސާލުތައް ތިރީގައި މިވަނީ އެވެ.:

ދެ ލޯ ކަނު މީހަކު رَسُوْلُ اللهِ ﷺ ގެ އަރިހުން އެދުނީ އޭނާގެ ލޮލުގެ ފެނުން ގެނައުމަށް ޓަކައި އޭނާ އަށް ދުޢާކޮށްދެއްވުމަށެވެ. رَسُوْلُ اللهِ ﷺ حديث ކުރެއްވި އެވެ. "ތިބާ ބޭނުން ނަމަ ތިމަންކަލޭގެފާނު ދުޢާކޮށްދެއްވާނަމެވެ. އެކަމަކު، ތިބާ ކެތްތެރިވެ، ތަޙައްމަލުކޮށްފި ނަމަ ތިބާ އަށް އެ ގޮތް ހެޔޮކަން އިތުރުވެގެން ވެއެވެ". އޭނާ ބުންޏެވެ. "ކެތްތެރިވުމަށް ޓަކައި، އަޅުގަނޑުގެ ކިބައިގައި ވަރެއް ނެތެވެ. އަޅުގަނޑު އާދޭސް ދަންނަވަނީ ދުޢާކޮށްދެއްވުމަށެވެ". ދެން رَسُوْلُ اللهِ ﷺ حديث ކުރެއްވި އެވެ. "ވުޟޫ ކުރުމަށް ފަހު އަންނަނިވި ދުޢާ ކިޔާށެވެ.: "اللّهُمَّ إِنِّي أَسأَلُكَ وَ أَتَوَجَّهُ إِلَيْكَ بِنَبِيِّكَ مُحَمَّدٍ نَبِيِّ الرَّحْمَة، يّا مُحَمَّدُ إِنِّيْ أَتَوَجَّهُ بِكَ إِلَى رَبِّيْ فِيْ حَاجَةِ هَذِهِ, ِلِتَقْضِيَ لِيْ اللَّهُمَّ فشفعه في".

حديث ޢިލްމުވެރިއެއް ކަމަށްވާ الإمام النّسائي ރިވާކުރައްވާފައިވާ ގޮތުގައި، އެ މީހާ ދުޢާކުރުމުން އޭނާގެދުޢާ އިޖާބަކުރެއްވައި، އޭނާ އަށް ލޮލުގެ ފެނުން ލިބިގެންދިޔަ އެވެ.

رَسُوْلُ اللهِ ﷺ އާ އެކު تَوَسُّل ކުރުމާ ބެހޭގޮތުން عثمان بن حنيف (‏رضي الله عنه)‏ އަންނަނިވި ޙާދިޘާ ކިޔައިދެއްވާފައި ވެއެވެ. "عُثمان بن عَفَّان (‏رضي الله عنه)‏ ޚަލީފާއަކަށް ހުންނެވި އިރު، ވަރަށް ބޮޑު ހިތްދަތިކަމެއް ގައި ވީ މީހަކު އެކަމުގެ ޝަކުވާ އަހަރެން ގާތު ކުރިއެވެ. ސަބަބަކީ، ޚަލީފާގެ ކުރިފުޅުމައްޗަށް އަންނަން އޭނާ ލަދުގަތުމެވެ. އަހަރެން އޭނާ ކައިރީގައި ބުނީ، 'ވުޟޫ ކޮށްގެން ވަގުތުން مسجدُ النّبوِي އަށް ދާށެވެ! މަތީގައިވާ ދުޢާ ކިޔުމަށް ފަހު ބޭނުންވާ ކަމެއް ބުނާށެވެ'.

ނަމާދުކުރުމަށް ފަހު، ޚަލީފާ ހުންނެވި ތަނަށް ދިޔުމުން، އޭނާ ޚަލީފާގެ ކުރިފުޅު މައްޗަށް ގެނެވުނެވެ. ޚަލީފާ އޭނާ، ޚަލީފާގެ سجَّادَة (‏ނަމާދުކުރާ މުޞައްލާ)‏ ގައި އިށީނުމަށް ވިދާޅުވެ، އޭނާ އަށް ދަތިވާ ކަންތަކުގެ ވާހަކަ އަޑުއައްސަވައި، އޭނާގެ އެދުނު ކަންތައް ޤަބޫލުކުރައްވައިފި އެވެ. އޭނާގެ މައްސަލަތައް އެކީ އެކައްޗަކަށް ޙައްލުވެއްޖެކަން އެ މީހާ އަށް ފެނުމުން، އޭނާ އުފަލުން އަޅުގަނޑު ގާތަށް އައިސް ބުންޏެވެ. 'الله تعالى ތިބާ އަށް ރުއްސަވާދޭވެ! ތިބާ ޚަލީފާ އަރިހުގައި އެއްޗެއް ނުދަންނަވާ ނަމަ، މި މައްސަލަތަކުން އަހަންނަށް ސަލާމަތެއް ނުވެވުނީހެވެ' އޭނާ އަށް ވިސްނުނީ އަހަރެން ޚަލީފާ އާ ވާހަކަދެއްކީ ކަމަށެވެ".

عُمَرُ (‏رضي الله عنه)‏ ޚަލީފާއަކަށް ހުންނެވި އިރު، ބަނޑުހައިހޫނުކަމެއް އޮތެވެ. ޞަޙާބީއެއް ކަމުގައިވާ بلال بن الحارث (‏رضي الله عنه)‏ رَسُوْلُ اللهِ ﷺ ގެ މަޤްބަރާ އަށް ވަޑައިގެން ވިދާޅުވި އެވެ. "މާތް ﷲ ގެ ރަސޫލާ އެވެ! ކަލޭގެފާނުގެ އުއްމަތް ބަނޑަށް މަރުވަނީއެވެ. އަޅުގަނޑު ކަލޭގެފާނުގެ އަރިހުން އެދި އާދޭސް ދަންނަވަނީ، ވާރޭ ވެއްސެވުމަށް ޓަކައި ޝަފާޢަތް ދެއްވުމަށެވެ". އެ ރޭ، އޭނާގެ ހުވަފެނުގައި رَسُوْلُ اللهِ ﷺ ފެނި އެކަލޭގެފާނު حديث ކުރެއްވި އެވެ. "ޚަލީފާގެ އަރިހަށް ދާށެވެ! ތިމަންކަލޭގެފާނުގެ ސަލާމް އެކަލޭގެފާނަށް ރައްދުކޮށްދޭށެވެ. އަދި ވާރޭ ވެހުމަށް އެދި ދުޢާކުރެއްވުމަށް ދަންނަވާށެވެ"! ވާރޭ ވެއްސެވުމަށް އެދި ދުޢާކުރެއްވުމަށް ވަޑައިގެންނެވުމުން ވާރޭ ވެހެން ފަށައިފި އެވެ.

އެކަލާނގެ ލޯބިވެވޮޑިގަންނަވާ މީހުންނަށް ޓަކައި، الله تعالى ދުޢާ އިޖާބަކުރައްވައެވެ. އެކަލާނގެ، رَسُوْلُ اللهِ ﷺ ދެކެ ވަރަށް ބޮޑަށް ލޯބިވެވޮޑިގަންނަވައެވެ. އެހެންކަމުން، މީހަކު، "اللهُم إِنِّي أسأَلُكَ بجاه نبيّك المُصطَفَى" މިހެން ކިޔައި ދުޢާކޮށްފި ނަމަ، އޭނާގެ ދުޢާ އިޖާބަނުކުރައްވާ ދޫކޮށްނުލައްވާނެ އެވެ. އެކަމަކު، ކުދިކުދި ދުނިޔަވީ ކަންތައްތަކަށް رَسُوْلُ اللهِ ﷺ އަށް ވާޞިލާ ކުރުމަކީ އަދަބާ ޚިލާފު ކަމެކެވެ.

بُرهانُ الدِّين إبراهيم المالكي ވިދާޅުވެފައި ވެއެވެ. "ބަންޑުހައިކަން މަތީ ހުރި ފަޤީރަކު އަށް ގޮސް ބުންޏެވެ. 'މާތް ﷲ ގެ ރަސޫލާ އެވެ! އަޅުގަނޑު މިހިރީ ބަނޑުހައިވެފައެވެ'. އިރުކޮޅެއް ފަހުން، ކޮންމެވެސް މީހަކު އައިސް އޭނާގެ ގެއަށް އެ ފަޤީރު މީހާ ގެންގޮސް ކާންދީފި އެވެ. އެ ފަޤީރު މީހާ، އޭނާގެ ދުޢާ ޤަބޫލުކުރައްވައިފި ކަމަށް ބުނުމުން އެ މީހާ ބުންޏެވެ. 'އަހަރެންގެ އަޚާ އެވެ! ތިބާ، ތިބާގެ ޢާއިލާ ގޭގައި ބައިތިއްބާފައި، رَسُوْلُ اللهِ ﷺ އަށް ޒިޔާރަތްކުރުމަށް ޓަކައި، ތި ވަނީ ދިގު އަދި ދަތުރެއް ކޮށްފައެވެ. ގެ އަރިހަށް ރޮށިކޮޅެއް ހޯދުމަށް ތަކައި ދިއުމަކީ އެހާ އެކަށީގެންވާ ކަމެއް ހެއްޔެވެ؟ އެކަލޭގެފާނުގެ ބަރަކާތްތެރި އަރިހުގައި ސުވަރުގެއަށް އަދި ނިމުމެއް ނިއުމަތްތަކަށް އެދުނު ނަމަ މާ ރަނގަޅުވީހެވެ. އެ ތަނުގައި ކުރާ ދުޢާ އިޖާބަނުކުރައްވާ ދޫކޮށްނުލައްވައެވެ'. رَسُوْلُ اللهِ ﷺ ގެ އަރިހަށް ޒިޔާތްކުރުމުގެ ނަޞީބު ލިބޭ މީހުން، ޤިޔާމަތް ދުވަހު އެކަލޭގެފާނުގެ ޝަފާޢަތްތެރިކަން ލިބުމަށް އެދި ދުޢާކުރަންވާނެ އެވެ".

އެއް ދުވަހަކު، الإمام أبوبكر المُقرئ އިންނެވީ الإمام الطّبراني އާއި أبو الشيخ އާ އެކު ގައި އިށީންނަވައިގެންނެވެ. އެއްވެސް އެއްޗެއް ނުކާތާ ދުވަސްކޮޅެއް ވެފައި ވުމާ އެކު އެ ދެ ބޭކަލުން ތިއްބެވީ ވަރަށް ބަނޑުހައިވެފައެވެ. ދެން އިތުރަށް ކެތްނުކުރެވިގެން الإمام أبوبكر ވިދާޅުވި އެވެ. "އަޅުގަނޑު ބަނޑުހައި ވެއްޖެ އެވެ. މާތް ﷲ ގެ ރަސޫލާ އެވެ"! އެހެން ވިދާޅުވެފައި ކަނަކަށް ޖެހިލައްވައިފި އެވެ. ކަމުވޮށިގެންވާ ބޭކަލަކު ދެ ނޯކަރުންނާ އެކު އަތުވެއްޖެ އެވެ. އަދި ބުންޏެވެ. "އަހަރެންގެ އަޚުންނޭވެ! ތިޔަ ދެ ބޭކަލުން އަހަރެންގެ ކާފަ رَسُوْلُ اللهِ ﷺ ގެ އަރިހުން ތި އެދުނީ ބަނޑުހައިވެފައި ތިބުމުން އެހީތެރިކަމަށެވެ. އެކަލޭގެފާނު ތިމަންނަ އަށް އަމުރުކުރެއްވީ ތިޔަ ދެ ބޭކަލުންނަށް ކާންދިނުމަށެވެ". އެ ހުރިހާ އެންމެން ކެއީ އެއްކޮށެވެ. އޭނާ ވަޑައިގަތ ބާކީ ހުރި ކާނާ އެ ދެ ބޭކަލުންނަށް ދޫކޮށްލައްވާފައެވެ.

"ކަމަކުން ގެއްލުމެއް ލިބިފައިވާ ކޮންމެ މީހަކު، ވުޟޫކޮށްގެން ދެ ރަކްޢަތް ނަމާދެއްކުރާހުށި ކަމެވެ! ދެން ކިޔާށެވެ. 'يا ربّي! އަޅާ އިބަރސްކަލާނގެ އަށް ދަންނަވަމެވެ. ޢާލަމްތަކުގެ ރަޙްމަތް ކަމުގައިވާ رَسُوْلُ اللهِ ﷺ ގެ ޝަފާޢަތް މެދުވެރިކޮށް އަޅާ އިބަރަސްކަލާނގެ އަށް އާދޭސް ދަންނަވަމެވެ. يا حضرة محمّد! އަޅުގަނޑުގެ ދުޢާ އިޖާބަކޮށްދެއްވުމަށް އަޅާގެ އަށް ޝަފާޢަތަށް ދެންނެވުމަށް އަޅުގަނޑު ތިބާ އިޚްތިޔާރުކުރަމެވެ. މި މަތިވެރި ނަބިއްޔާ އަޅާގެ ޝަފާޢަތްތެރިޔާ އަށް ހައްދައިދެއްވާދޭވެ".
حديث الشريف

އިސްލާމީ ޢިލްމުވެރިންގެ ތެރޭގައި ހިމެނޭ أبو عبدالله بن نُعمان مراكشي التلمساني (‏އަވަހާރަވީ ހިޖުރައިން 683/ މީލާދީން 1284 ގައި)‏ رَسُوْلُ اللهِ ﷺ އަށް ވާޞިލާ ކޮށް ދުޢާކޮށްގެން އެބައިމީހުން ބޭނުންވީ ކަންތައް ޙާޞިލުކުރި އެތަކެއް ސަތޭކަ މުސްލިމުންގެ ވާހަކަތައް، އޭނާގެ ފޮތް مِصبًاحُ الظلام ގައި ތަފްޞީލުކޮށް ލިޔުއްވާފައި ވެއެވެ. އެ ގޮތުން رَسُوْلُ اللهِ ﷺ އަށް ވާޞިލާ ކޮށްގެން ބޭނުންވީ ކަންތައްޙާޞިލުކުރި އެކަކީ، محمّد بن المنكدر އެވެ. އޭނާ ވިދާޅުވެފައި ވެއެވެ. "މީހަކު އަށްޑިހަ ރަން ފައުނު އަހަރެންގެ ބައްޕަ އަތަށް ރައްކާކޮށްފައި ބެހެއްޓުމަށް ދީފައި ޖިހާދުކުރުމަށް ހިނގައްޖެ އެވެ. އޭނާ ބުނެފައިވެއެވެ. 'މިތަކެތި އަޅުގަނޑަށް ޓަކައި ބަހައްޓަވާށެވެ! ބޭނުންޖެހިފައި ތިބޭ މީހުންނަށް ތިބާ މިތަކެތި ލޭންދޭނަށް ދެވިދާނެއެވެ'. އެ ދުވަސްވަރު މަދީނާ ގައި ބަނޑުހައިހޫނުކަން އޮތެވެ. އަހަރެންގެ ބައްޕަ، ބަނޑަށްޖެހިފައި ތިބި މީހުންނަށް އެ ހުރިހާ ރަނެއް ދެއްވައިފި އެވެ. އެ މީހާ އެނބުރި އައިސް އޭނާގެ ރަން ދިނުމަށް އެދިއްޖެ އެވެ. އަހަރެންގެ ބައްޕަ ވިދާޅުވީ 'ޖެހިގެން އަންނަ ރޭ އައުމަށެވެ'. އޭނާ އަށް ގޮސް، ހެނދުނު ވަންދެން އަށް ޞަލަވާތް ކިޔަވަން ހުއްޓެވެ. މެނަދމު ވަގުތު، މީހަކު އައިސް ބުންޏެވެ. 'ތިބާގެ އަތްތިލަ ހުޅުވާށެވެ'. އޭނާ އަށް ރަން ކޮތަޅެއް ދެއްވުމުން އޭނާ ގޮސްފި އެވެ. އަހަރެންގެ ބައްޕަ، ގޭގައި ރަން ފައުނުތައް ގުނުމުން އަށްޑިހަ ފައުނު އޮތްތަން ފެނިވަޑައިގަތެވެ. ބައްޕާފުޅު އެކަމާ އުފާކުރައްވައި ވަގުތުން އޭގެ ވެރިޔާ އަށް ދެއްވައިފި އެވެ".

މި ފޮތުގައި أبو عبدالله التلمساني، އޭނާ ތަޖްރިބާކުރެއްވި ޙާދިސާއެއް ސިފަކުރައްވާފައިވަނީ ތިރީގައިވާ ފަދައިންނެވެ.: "ހިޖުރައިން 637 ވަނަ އަހަރު (‏މީލާދީން 1239)‏، އަހަރެމެން ކަމުވޮށިގެންވާ ބޭކަލުން ކޮޅަކާ އެކު ޞަދަރު ކިއްލާ ދޫކޮށް ނުކުމެއްޖައީމުއެވެ. އަހަރެމެންނަށް މަގުދައްކައިދޭން މީހަކު ހުއްޓެވެ. އިރުގަނޑަކަށް ދިއުމަށް ފަހު، އަހަރެމެން އަތުން ފެން ހުސްވެއްޖެ އެވެ. އަހަރެން ޤަޟާޙާޖަތަކަށް ގޮސްފީމެވެ. އެ ވަގުތު، އަހަރެން ގާތަށް ވަރަށް ބޮޑަށް ނިދި އަތުވެއްޖެ އެވެ. އެމީހުން ނައްތާލަންވީމާ، އަހަންނަށް އެ މީހުން ގޮވާނެ ކަމަށް ޔަޤީންކޮށްގެން، ބިންމަތީގައި ބޯންޖައްސާލައިގެން އޮށޯވެލައިފީމެވެ.

އަހަރެން ނިދިން ހޭލި އިރު، އަހަންނަށް ފެނުނީ އަހަރެން ސަޙަރާގެ މެދުގައި އޮތްވައެވެ. އަހަރެންގެ އެކުވެރިން އަހަރެން މަތިން ހަނދާން ނެތި ދޫކޮށްލާފައި ގޮސްފި އެވެ. އެކަނިމާ އެކަނި ވުމުން އަހަރެން ވަރަށް ބިރުގެންފި އެވެ. ސަޙަރާ ގެ ތެރޭގައި އަހަރެން އާވާރާވެގެން ހިނގަންފަށައިފީމެވެ. އަހަރެން ވީ ތަނެއް އަދި ދާންވީ ތަނެއް އަހަންނަކަށް އެއްގޮތަކަށް ވެސް ނޭނގުނެވެ. ހުރިހާ ދިމާލެއްގައި ވެސް ވަނީ އޮމާން ވެއްޔެވެ. ދާދި އަވަހަށް އަނދިރިވެއްޖެ އެވެ. އަހަރެން އެ މީހުންނާ އެކު ދަތުރުކުރަމުންދިޔަ ވިޔަފާރި ޤާފިލާގެ ހިލަމެއް ވެސް ނެތެވެ. ރޭގަނޑުގެ ކަނު އަނދިރި ކަމުގައި އަހަރެން ހުރީ އެކަނިމާ އެކަންޏެވެ. އަހަރެންގެ ބިރުވެރިކަން އަދި އިހުނަށް ވުރެ ބޮޑުވެއްޖެ އެވެ. އަވަސް އަވަހަށް ދިއުމަށް ތަކައި، އަހަރެން ބާރަށް ހިނގަން ފަށައިފީމެވެ.

އިރުގަނޑަކަށް ދިޔަ ފަހުން، ކަރުހިއްކައިގެން، ވަރުބަލިވެ ގައިން ބާރުދޫވެގެން އަހަރެން ބިން މައްޗަށް ވެއްޓިއްޖެ އެވެ. އަހަރެން ދިރިހުރުމާ މެދު އުއްމީދު ކަނޑައެއް ނުލަމެވެ. އަދި މަރުކައިރިވަމުން އަންނަ ކަމުގެ އިޙްސާސް ކުރެވުނެވެ. އަހަރެން ހުރީ ކިޔައިނުދެވޭ ފަދަ ވޭނެއްގައެވެ؛ އަހަރެން އުފުލަމުންދިޔަ ބުރައާއި، ވޭން ދާނެ އެންމެ މައްޗަކަށް ގޮސްފި އެވެ. ކުއްލިއަކަށް އަހަރެންގެ ހިތަށއެރި އެވެ. ރޭގަނޑުގެ އަނދިރިކަމުގައި، އަހަރެންގެ ހުރި ބާރެއް ލާފައި، އިޚްލާޞްތެރި ކަމާއެކު އަހަރެން ބުނީމެވެ. 'މާތް ﷲ ގެ ރަސޫލާ އެވެ! އެހީދެއްވާށެވެ! الله تعالى ގެ އިޒުނަފުޅާ އެކު އަޅުގަނޑަށް އެހީދެއްވުމަށް އަޅުގަނޑު އެދި ދަންނަވަމެވެ'!

އަހަރެން ދައްކަމުންދިޔަ ވާހަކަ ހަމަ ނިމުމާ އެކު، ކޮންމެވެސް މީހަކު އަހަންނަށް ގޮވާ އަޑު އިވިއްޖެ އެވެ. އެ އަޑު އަންނަ ދިމާލަށް އަހަރެން ބަލައިލި އިރު، އަހަންނަށް ފެނުނީ، ސާފު ހުދު ކުލައިގެ ހެދުމެއް ލައިގެން ހުންނެވި، ރޭގަނޑުގެ އަނދިރިކަމުގައި އެ ބޭކަލެއް ވަށައިގެން އަލިކަން ފެތުރިފައިވާ، ކުރިން އަހަރެން ދެކެފައިނުވާ ބޭކަލަކު އަހަންނަށް ގޮވާ ތަނެވެ. އެ ބޭކަލަކު އަހަންނާ ހަމަޔަށް ވަޑައިގެން އަހަރެންގެ އަތުގައި ހިއްޕެވި އެވެ. އެ ވަގުތު، އަހަރެންގެ ހުރިހާ ވަރުބަލިކަމަކާއި ކަރުހިއްކުމެއް ފިލައިގެން ހިނގައްޖެ އެވެ. އެއާއެކު އަހަންނަށް އިޙްސާސްކުރެވުނީ އަލުން ދުނިޔެ އަށް އުފަންވީ ހެންނެވެ. އަހަރެން ވަގުތުން އެ ބޭކަލަކަށް މަރުޙަބާ ކިޔައިފީމެވެ. އިރުކޮޅެއް ވަންދެން، އަހަރެމެން ދެ މީހުން އަތާއި އަތް ޖޯޑުކޮށްގެން ހިނގާފައި ދިޔައިމެވެ. އަހަންނަށް އިޙްސާސްކުރެވުނީ، އަހަރެންގެ ޙަޔާތުގެ އެންމެ ރިވެތި ވަގުތުތައް ތަޖްރިބާކުރަމުން ދިޔަ ކަމަށެވެ. ވެލި ފުންޏެއްގެ މަތިން އެރުމަށް ފަހު، އަހަރެން ދަތުރުކުރަމުން ދިޔަ ވިޔަފާރި ޤާފިލާގެ އަލިކަން އަހަންނަށް ފެނި، އަހަރެންގެ ރަޙްމަތްތެރިން ވާހަކަދައްކާ އަޑު އިވެން ފަށައިފި އެވެ. އަހަރެމެން އެ މީހުންނާ ދިމަލަށް ދިޔައިމެވެ.

އަހަރެން ދުއްވަމުންދިޔަ ޖަނަވާރު ދިޔައީ ވިޔަފާރި ޤާފިލާ ފަހަތުންނެވެ. ކުއްލިއަކަށް، އޭތި އައިސް އަހަރެންގެ ކުރިމަތީގައި ހުއްޓިއްޖެ އެވެ. އަހަރެންގެ ގޮނޑި އަހަރެންގެ ކުރިމަތިން ފެނުމުން، އަހަރެން ކުޑަކޮށް އުފަލުން ރޮވިއްޖެ އެވެ. އަހަރެން ރޮއެގަތުމުން، އަހަންނާ އެކު ހުންނެވި ބޭކަލަކު އަހަރެންގެ އަތުން ދޫކޮށްލައްވައިފި އެވެ. ދެން، އެ ބޭކަލަކު އަނެއްކާ ވެސް އަހަރެންގެ އަތުގައި ހިތްޕަވައި، އަހަރެންގެ ޖަނަވާރަށް ސަވާރުވާން އެހީތެރލި ވެލެއްވި އެވެ. އޭގެ ފަހުން، އެ ބޭކަލަކު ވިދާޅުވި އެވެ. 'ކަމަކަށް އެދޭ މީހަކު ނުވަތަ އެހީއަށް އެދޭ އެއްވެސް މީހަކު އަހަރެމެން އަނބުރާ ފޮނުވާނުލަމެވެ". މިހެން ވިދާޅުވެފައި އެ ބޭކަލަކު އެތަން ދޫކުރައްވައި ވަޑައިގެންފި އެވެ. އެ ވަގުތު، އަހަންނަށް ވިސްނުނީ އެއީ، އަހަރެމެންގެ ރަސޫލާ رَسُوْلُ اللهِ ﷺ ކަމެވެ. އެ ބޭކަލަކު އެނބުރި ވަޑައިގަންނަވަމުން ގެންދެވި އިރު، އެކަލޭގެފާނުގެ ހަށިކޮޅުން އަރަމުންދިޔަ ނޫރު ދިޔައީ ރޭގަނޑުގެ އަނދިރިކަމުގައި އުޑަ ދިމާލަށެވެ. އޭނާ އެ ބޭކަލަކު އަހަރެންގެ ނަޒަރުން ގެއްލުމުން، އަހަރެން ކުއްލިއަކަށް އަހަރެންގެ އިޙްސާސްތަކަށް އާދެވުނެވެ. ދެރަވެފައި، އަހަރެންގެ އަމިއްލަ ނަފްސާ މުޚާޠަބުކޮށް ބުނީމެވެ. 'رَسُوْلُ اللهِ ﷺ ގެ ދެ އަތްކޮޅާއި ދެ ފައިކޮޅުގައި އަހަރެން ބޮސްނުދިނީ ކީއްވެގެން ހެއްޔެވެ'؟ އެހެންނަމަވެސް، އޭރު މާ ލަސްވެ، އަހަންނަށް ފުރުޞަތު ގެއްލިއެވެ".

މަދީނާ ގައި ބަނޑުހައި ހޫނުކަމުގެ ފަސް ދުވަހަށް ފަހު، أبو الخير، حُجرة السعادة އަށް ދުރުވެ رَسُوْلُ اللهِ ﷺ އަށް ސަލާމްކޮށްފި އެވެ. އޭނާ ބުނުއްވި ގޮތުގައި، އޭނާ ހުރީ ބަންޑުހައިވެފައެވެ. އަދި ދާދި އަވަހަށް ނިދިޖެހިގެން އެއް ފަރާތަކަށް ވެއްޓިއްޖެ އެވެ. އޭނާގެ ހުވަފެނުގައި، އޭނާ އަށް ފެނުނީ، رَسُوْلُ اللهِ ﷺ ވަޑައިގަންނަވާ އިރު، އެކަލޭގެފާނުގެ ކަނާތްފަރާތުގައި أبوبكر الصدّيق، ވާތްފަރާތުގައި عمرالفاروق އަދި علي المُرتَضَى (‏رضي الله تعالى عنهم أجمعين)‏ އެކަލޭގެފާނުގެ ކުރިފުޅުމަތީގައި ހިންގަވަމުން ދިޔަ ތަނެވެ. علي (‏رضي الله عنه)‏ ވަޑައިގެން ވިދާޅުވި އެވެ. "އޭ أبا الخير އެވެ! ތެދުވާށެވެ. އޮށޯވެގެން އޮންނެވީ ކީއްވެގެން ތޯ އެވެ؟ رَسُوْلُ اللهِ ﷺ އެބަ ވަޑައިގަންނަވައެވެ"! އޭނާ ވަގުތުން ކޮޅަށް ތެދުވެ ވަޑައިގެންފި އެވެ. ވަޑައިގެން އޭނާ އަށް ބޮޑު ޕާނެއް ދެއްވައިފި އެވެ. އޭގެ ފަހުން، أبو الخير ބުނުއްވިއެވެ. "އަހަރެން ވަރަށް ބޮޑަށް ބަނޑުހައިވެފައި ވުމާއެކު، އަހަރެން ވަގުތުން ކާން ފަށައިފީމެވެ. އޭގެ ދެބައިކުޅަ އެއްބައި އަހަންނަށް ކެވިފައިވަނިކޮށް އަހަންނަށް ހޭލެވިއްޖެ އެވެ. ބަކީ ހުރި ބައި އަހަންނަށް ފެނުނީ އަހަރެންގެ އަތުގައި ހުއްޓައެވެ".

مِصبًاحُ الظلام ގައި އަދިވެސް ލިޔެވިފައި ވެއެވެ.: أحمد بن محمّد صوفي ވިދާޅުވި އެވެ. ވިދާޅުވި އެވެ. "ޙިޖާޒުގެ ސަޙަރާ ގައި އަހަރެން އަތުގައި ހިފާގެންގުޅޭ ތަކެތި ހުސްވެއްޖެ އެވެ. އަހަންނަށް މަދީނާ އަށް ވާޞިލުވެއްޖެ އެވެ. حُجرة السّعادة ކައިރި އަށް ދެވުމުން އަހަރެން رَسُوْلُ اللهِ ﷺ އަށް ސަލާމް ކުރީމެވެ. ދެން، އެއްފަރާތެއް ގައި އިށީނދެ އިންދާ ނިދިއްޖެ އެވެ. رَسُوْلُ اللهِ ﷺ ފާޅުވެ حديث ކުރެއްވި އެވެ. 'އަޙްމަދު، ތިއައި ހެއްޔެވެ؟ ދެއަތް ހުޅުވާށެވެ'! އެކަލޭގެފާނު އަހަރެންގެ ދެ އަތްތިލަ ރަނުން ފުރާލެއްވި އެވެ. އަހަރެން ހޭލި އިރު، އަހަރެންގެ އަތްތިލަ ހުރީ ރަނުން ފުރިފައެވެ".

الإمام السمهودي އޭނާ އާ ދިމާވި ޙާދިސާއެއް އޭނާގެ ފޮތް "މަދީނާގެ ތާރީޚު" ގައި ސިފަކުރައްވާ ގޮތުގައި: އަހަރެންގެ ތަޅުދަނޑި ގެއްލިއްޖެ އެވެ. އަހަންނަކަށް އެ ތަޅުދަނޑި ނުފެނުނެވެ. އަހަރެން حُجرة السّعادة އަށް އައިސް ބުނީމެވެ. "މާތް ﷲ ގެ ރަސޫލާ އެވެ! އަޅުގަނޑުގެ ތަޅުދަނޑި ގެއްލިއްޖެ އެވެ؛ އަޅުގަނޑަކަށް ގެއަކަށް ނުދެވޭނެ އެވެ. އެވަގުތު، ކުޑަ ފިރިހެން ކުއްޖެއް އައެވެ. އޭނާގެ އަތުގައި އޮތް ތަޅުދަނޑި ދައްކަމުން އެ ކުއްޖާ ބުންޏެވެ. "މީ އަހަރެން ހޯދި ތަޅުދަނޑިއެކެވެ. މިއީ، ތިބާގެ ތަޅުދަނޑިއެއް ހެއްޔެވެ"؟

ކަލިސް ގެ مصطفى عشقي أفندي އޭނާގެ ފޮތް المَوارد المجيديّة ގައި ލިޔުއްވި އެވެ.: "އަހަރެން މަދީނާ ގައި ވިހި އަހަރު ވަންދެން ހުރީމެވެ. ފަސްދޮޅަސް ރަން ފައުނު ރައްކާކުރުމަށް ފަހު، އަހަންނާއި، އަހަރެންގެ އަނބިމީހާ އާއި، ދަރިން މަދީނާ އަށް އައީ، ހިޖުރައިން 1247 (‏މީލާދީން 1831)‏ ގައެވެ. އަތުގައި ހުރި ހުރިހާ ފައިސާއެއް ދަތުރު ތެރޭގައި އަހަރެމެން އެއްކޮށް ހޭދަކުރީމެވެ. މެހްމާނުންގެ ގޮތުގައި ރައްޓެއްސެއްގެ ގެއަށް އަހަރެމެން ދިޔައިމެވެ. އަހަރެން حُجرة السّعادة އަށް ޒިޔާރަތްކޮށް رَسُوْلُ اللهِ ﷺ ގެ އެހީތެރިކަމަށް އެދުނީމެވެ. ތިން ދުވަސް ފަހުން އަހަރެމެން ތިބި ގެއަށް ފިރިހެނަކު އައިސް ބުނީ އޭނާ އަހަރެމެން ތިބުމަށް ގއެއް ކުއްޔަށް ހިފި ވާހަކައެވެ. އޭނާ އަހަރެންގެ ތަކެތި އެ ގެއަށް ގެންދިއުމުގެ ކަންތައް ހަމަޖެއްސި އެވެ. އޭނާ އެއް އަހަރުގެ ކުލި ދެއްކި އެވެ. މަސްތަކެއް ފަހުން، އަހަރެން ބަލިވެ އެއް މަސް ވަންދެން އެނދުމަތިވެފައި އޮތީމެވެ. ގޭގައި ކާނެ ނުވަތަ ވިއްކާނެ އެއްޗެއް ނެތެވެ. އަހަރެންގެ އަންހެނުންގެ އެހީތެރިކަމާ އެކު އަހަރެން ފުރާޅަށް އެރީމެވެ. އަހަރެން ބޭނުންވީ އަހަންނަށް ދިމާވެފައިވާ ދަތިކަމުގެ ވާހަކަ، رَسُوْلُ اللهِ ﷺ ގެ މަޤްބަރާ އާ ދިމާލަށް އެނބުރި ބުނެ އެހީތެރިކަމަށް އެދުމެވެ. އެކަމަކު، ނަމާދުކުރުމަށް ޓަކައި، އަހަރެންގެ ދެ އަތް ނެގުމާ އެކު، ދުނިޔަވީ ކަމަކަށް އެދުމަށް ލަދުގެންފި އެވެ. އަހަންނަށް އެއްވެސް އެއްޗެއް ނުބުނެވުނެވެ. އަހަރެންގެ ކޮޓަރިއަށް ފައިބާފީމެވެ.

ޖެހިގެން އައި ދުވަހު، ކޮންމެވެސް މީހަކު އައިސް ބުންޏެވެ. 'މިވެނި މީހަކު މި ރަން ފައުނުތައް ފޮނުވީ ހަދިޔާއެއްގެ ގޮތުގައެވެ'. އަހަރެން އެ ކޮތަޅު ނެގީމެވެ. އަހަރެމެންގެ ދިރިއުޅުމުގެ ޙާލަތު ބަދަލު ވިޔަސް، އަހަރެންގެ ބަލި ރަނގަޅެއް ނުވި އެވެ. އެހީތެރިކަމާ އެކު، އަހަރެން އަށް ގޮސް رَسُوْلُ اللهِ ﷺ ގެ އަރިހުން އެދުނީ ބަލިން ރަނގަޅުކޮށްދެއްވުމަށެވެ. އަހަރެން މިސްކިތް ދޫކޮށް އެއްވެސް މީހަކުގެ ކައިރިން އެހީތެރިކަމަށް ނޭދި ހިނގާފައި ދިޔައީ ގެއަށެވެ. އަހަރެން ގެއަށް ވަން އިރު އަހަރެންގެ ބަލިން އެއްކޮށް ފަސޭހަވެއްޖެ އެވެ. ޝައިޠާނީ ނަޒަރުން ސަލާމަތްވުމަށް ޓަކައި، މަދު ދުވަސްކޮޅެއް ވަންދެން އުޅުނީ ބޭރުގައެވެ. ދާދި އަވަހަށް، ފައިސާކޮޅު ހުސްވެއްޖެ އެވެ. އަހަރެންގެ އަނބިމީހާ އާއި ދަރިންނަށް ވާނުވާ ނާންގާ ހުރެ، އަހަރެން ދިޔައީ مسجدُ النّبَوٍي އަށެވެ. ޢިޝާ ނަމާދަށް ފަހު، އަހަރެންގެ މައްސަލަތަކުގެ ވާހަކަ رَسُوْلُ اللهِ ﷺ އަށް ދެންނެވީމެވެ. ގެއަށް އެނބުރި ދިޔަ މަގުމަތީގައި، އަހަރެން ނުވެސް ދަންނަ މީހަކު އަހަންނާ ބައްދަލުކޮށް، އަހަންނަށް އަތްދަބަހެއް ދިނެވެ. އޭގެ ތެރޭގައި ސާޅީސް ނުވަ ރަން ފައުނު ހުއްޓެވެ. އެއިން ކޮންމެ ފައުނެއްގެ އަގަކީ ނުވަތަ ކުރުސް އެވެ. އުއްބައްތި އާއި ބޭނުންވާ އެހެނިހެން ތަކެތި ގަތުމަށް ފަހު އެނބުރި އައީ ގެއަށެވެ."

(‏‏‏وَلَوْ أَنَّهُمْ إِذ ظَّلَمُوا أَنفُسَهُمْ جَاءُوكَ فَاسْتَغْفَرُوا اللَّهَ وَاسْتَغْفَرَ لَهُمُ الرَّسُولُ لَوَجَدُوا اللَّهَ تَوَّابًا رَّحِيمًا ‎﴿٦٤﴾)‏ * النّساء: 64)‏ މާނައީ: "އަދި، އެއުރެން އެއުރެންގެ އަމިއްލަ نفس ތަކަށް އަނިޔާވެރިވީ ހިނދު، ކަލޭގެފާނުގެ އަރިހަށް އެއުރެން އައިސް، ފާފަފުއްސެވުމަށް ﷲ ގެ حضرة ން އެދުނު ނަމަ، އަދި، رسول އާ އެއުރެންނަށް ފާފަފުއްސެވުމަށް އެދިވަޑައިގެން دعاء ކުރެއްވި ނަމަ، ގިނަގިނައިން توبة قبول ކުރައްވާ رحيم ވަންތަ ކަލަކު ކަމުގައި އެއުރެން ﷲ ދެކޭނެކަން ކަށަވަރެވެ".
سورة النّساء: 64

شقايق النُّعمانيّة ފޮތުގެ ތަރުޖަމާގެ ދެވަނަ ޢަދަދު ގައި ލިޔެވިފައި ވާ ގޮތުގައި، އިސްލާމީ މޮޅު ޢިލްމުވެރިޔާ ޢުޘްމާނީ ދައުލަތުގެ އެންމެ ފުރަތަމަ شيخ الإسلام، އަދި އޭނާގެ ޒަމާނުގެ مُجَدِّدُ ކަމުގައިވާ مولانا شمس الدّين محمّد بن حمزة فناري ކަޓަރެކްޓްސް ބަލި ޖެހި ލޯ ކަނުވެއްޖެ އެވެ. އެއް ރޭ އޭނާގެ ހުވަފެނުގައި رَسُوْلُ اللهِ ﷺ ފެނިއްޖެ އެވެ. އެކަލޭގެފާނު އޭނާ އާ ސުވާލުކުރެއްވީ "سورة طه ތަފްސީރު ކޮށްދޭށެވެ". އޭނާ ޖަވާބުދިނެވެ. "ކަލޭގެފާނުގެ އަރިހުގައި ކީރިތި ޤުރްއާން ތަފްސީރުކުރުމުގެ ކުޅަދާނަކަމެއް އަޅުގަނޑުގެ ނެތެވެ. ހަމައެހެންމެ އަޅުގަނޑަށް ލޮލުގައި ނުފެނެއެވެ". ނަބީންގެ ތެރެއިން ބަލިތައް ފަސޭހަކުރައްވާ ނަބިއްޔާ ކަމުގައިވާ އެކަލޭގެފާނުގެ ބަރަކާތްތެރި ހިރްކާ އިން ކަފަކޮޅެއް ނަންގަވައި، އެކަލޭގެފާނުގެ ބަރަކާތްތެރި ކުޅުން ތެތްކުރެއްވުމަށް ފަހ، އޭނާގެ ލޮލުގެ މަތީގައި އެޅުއްވި އެވެ. މައުލާނާ ފަނާރީ ހޭލެއްވި އިރު، ކަފަ ކޮޅު ފެނުނީ އޭނާގެ ލޮލުގެ ތެރޭގައި ވަނިކޮށެވެ. އޭނާ އެކަފަކޮޅު ނެންގެވުމުން އޭނާގެ ލޮލަށް ފެންނަން ފަށައިފި އެވެ. އޭނާ އަށް الله تعالى ޙަމްދާއި ޝުކުރުކުރެއްވި އެވެ. އޭނާ އެ ކަފަކޮޅު ނެންގެވުމަށް ފަހު ވަޞިއްޔަތްކުރެއްވީ އޭނާ މަރުވުމަށް ފަހު އެ ކަފަކޮޅު އޭނާގެ ލޯމަތީގައި ބޭއްވުމަށެވެ. އޭނާ ބަޞަރާ ގައި ހިޖުރައިން 834 (‏މިލާދީން 1431)‏ ގައި އަވަހާރަވުމުން އެ މީހުން އޭނާގެ ވަޞިއްޔަތް ފުރިހަމަކުރިއެވެ.

حضرة الإمام مالك، ޢައްބާސީ ދައުލަތުގެ ޚަލިފާއެއް ކަމުގައިވާ أبو جعفرُالمَنصُور އާ އެކު ވާހަކަދައްކަވަމުން ގެންދެވީ مسجد النّبوي ގައެވެ. އޭނާ ވިދާޅުވި އެވެ. "އޭ މަންޞޫރުއެވެ! މިއީ مسجدُ النَّبَوِي އެވެ! ތިބާގެ އަޑު މަޑުކުރާށެވެ! الله تعالى ގްރޫޕަކަށް ލަޢުނަތް ލައްވައި، سورة الحُجرات ގައި ވަޙީކުރައްވާފައިވެއެވެ. ކީރިތި قرآن ގެ سورة الحُجرات ގެ 2 ވަނަ އާޔަތުގައި الله تعالى ވަޙީކުރައްވާފައި ވެއެވެ. (‏‏‏يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تَرْفَعُوا أَصْوَاتَكُمْ فَوْقَ صَوْتِ النَّبِيِّ وَلَا تَجْهَرُوا لَهُ بِالْقَوْلِ كَجَهْرِ بَعْضِكُمْ لِبَعْضٍ أَن تَحْبَطَ أَعْمَالُكُمْ وَأَنتُمْ لَا تَشْعُرُونَ ‎﴿٢﴾‏)‏ * الحُجرات: 2)‏4 މާނައީ: ''އޭ إيمان ވެއްޖެ މީސްތަކުންނޭވެ! ނަބިއްޔާގެ އަޑުފުޅުގެ މައްޗަށް ތިޔަބައި މީހުންގެ އަޑުތައް ނޫފުލާށެވެ! އަދި ތިޔަބައި މީހުން އެއްބަޔަކު އަދި ތިޔަބައި މީހުން އެއްބޔަކު އަނެއް ބަޔަކަށް ގަދަ އަޑުން ވާހަކަދައްކާ ފަދައިން އެކަލޭގެފާނަށް ގަދަ އަޑުން ބަސް ނުދަންނަވާށެވެ! (‏އެއީ)‏ ތިޔަބައި މީހުންނަށް ނޭނގި ތިއްބާ، ތިޔަބައި މީހުންގެ عملތައް باطل ވެދާނެތީއެވެ". އަދި سورة الحُجرات ގެ 3 ވަނަ އާޔަތުގައި މާތް ﷲ ވަޙީކުރައްވާފައި ވެއެވެ. (‏إِنَّ الَّذِينَ يَغُضُّونَ أَصْوَاتَهُمْ عِندَ رَسُولِ اللَّهِ أُولَٰئِكَ الَّذِينَ امْتَحَنَ اللَّهُ قُلُوبَهُمْ لِلتَّقْوَىٰ ۚ لَهُم مَّغْفِرَةٌ وَأَجْرٌ عَظِيمٌ ‎﴿٣﴾‏‏‏)‏ * الحُجرات: 3)‏5 މާނައީ: ''ހަމަކަށަވަރުން، ﷲ ގެ رسول އާގެ އަރިހުގައި އެއުރެންގެ އަޑު މަޑުކުރާ މީހުންނީ އެއުރެންގެ ހިތްތައް ﷲ، إمتحان ކުރައްވައި، تقوى ވެރިވުމަށް ފަހިކޮށްދެއްވި މީހުންނެވެ. އެއުރެންނަށް ފާފަފުއްސެވުމަކާއި، ބޮޑުވެގެންވާ ދަރުމައެއް ހުށްޓެވެ". އެކަލާނގެ ވަނީ މަޑުން ވާހަކަދައްކާ މީހުންނަށް ތަޢުރީފުކުރައްވާފައެވެ. رَسُوْلُ اللهِ ﷺ ސުވަރުގެ ވަޑައިގަތުމަށް ފަހު އެކަލޭގެފާނަށް އިޙްތިރާމް ކުރުން، އެކަލޭގެފާނު ދުނިޔޭގައި ހުންނެވި އިރު އިޙްތިރާމްކުރުމާ އެއްފަދަވެގެން ވެއެވެ".

منصور އޭނާގެ ބޯ ގުދުކުރައްވާފައި ވިދާޅުވި އެވެ. "އޭ أبا عبدالله އެވެ! އަޅުގަނޑު ކުރިމަތިލާންވީ ޤިބްލަ އަށް ތޯ އެވެ، ނުވަތަ حُجرة السّعادة އާ ދިމާލަށް ހެއްޔެވެ"؟ حضرة إمام مالك ވިދާޅުވި އެވެ. "ތިބާގެ މޫނު رَسُوْلُ اللهِ ﷺ އާ ދުރަށް ނާނބުރާށެވެ. ޤިޔާމަތް ދުވަހުގެ ޝަފާޢަތްތެރިޔާ ކަމުގައިވާ އެ މަތިވެރި ވާނީ ޤިޔާމަތް ދުވަހު ތިބާ އާއި، ތިބާގެ ބައްޕާފުޅު آدم (‏عليه السّلام)‏ ގެ ދިންނެވެމުގެ ވާޞިލާ އަށެވެ.

قبر السّعادة އަށް ކުރިމަތިލައްވައިގެން ހުރެ ތިބާ އެކަލޭގެފާނުގެ ޝަފާޢަތަށް އެދި، ގެ ބަރަކާތްތެރި ރޫޙާ ގުޅިލަންވާނެ އެވެ. ކީރިތި قرآن ގެ سورة النّساء ގެ 64 ވަނަ އާޔަތުގައި الله تعالى ވަޙީކުރައްވާފައި ވެއެވެ. (‏‏‏وَمَا أَرْسَلْنَا مِن رَّسُولٍ إِلَّا لِيُطَاعَ بِإِذْنِ اللَّهِ ۚ وَلَوْ أَنَّهُمْ إِذ ظَّلَمُوا أَنفُسَهُمْ جَاءُوكَ فَاسْتَغْفَرُوا اللَّهَ وَاسْتَغْفَرَ لَهُمُ الرَّسُولُ لَوَجَدُوا اللَّهَ تَوَّابًا رَّحِيمًا ‎﴿٦٤﴾)‏ * النّساء: 64)‏ މާނައީ: ''ﷲ ގެ އިޒުނަފުޅާ އެކު، ކިޔަމަންވުމަށް ޓަކައި މެނުވީ، ތިމަންރަސްކަލާނގެ އެއްވެސް رسول އަކު ނުފޮނުއްވަމެވެ. އަދި، އެއުރެން އެއުރެންގެ އަމިއްލަ نفس ތަކަށް އަނިޔާވެރިވީ ހިނދު، ކަލޭގެފާނުގެ އަރިހަށް އެއުރެން އައިސް، ފާފަފުއްސެވުމަށް ﷲ ގެ حضرة ން އެދުނު ނަމަ، އަދި، رسول އާ އެއުރެންނަށް ފާފަފުއްސެވުމަށް އެދިވަޑައިގެން دعاء ކުރެއްވި ނަމަ، ގިނަގިނައިން توبة قبول ކުރައްވާ رحيم ވަންތަ ކަލަކު ކަމުގައި އެއުރެން ﷲ ދެކޭނެކަން ކަށަވަރެވެ". މި އާޔަތުން އެކަލާނގެ ވަޢުދުފުޅުވަނީ رَسُوْلُ اللهِ ﷺ ވާޞިލާއަކަށް ހަދާ މީހުންގެ ތައުބާ އެކަލާނގެ ޤަބޫލުފުޅުކުރައްވާނެ ކަމަށެވެ".

އެއާ އެކު މަންޞޫރު ކޮޅަށް ތެދުވެ، حُجرة السّعادة ގެ ކުރިމައްޗަށް ދުރުވިއެވެ. އޭނާ ވިދާޅުވެފައި ވެއެވެ. "އަޅާ ހައްދަވައި ބޮޑުކުރެއްވި ރަސްކަލާކޮ! މި ކަރާމާތްތެރި އާޔަތުގައި، އިބަރަސްކަލާނގެ ވަޢުދުވެވޮޑިގެންފައިވަނީ، އިބަސުވާމީންގެ ރަސޫލާ އަށް ވާޞިލާކުރާ މީހުންގެ ތައުބާ ޤަބޫލުފުޅުކުރައްވާނެ ކަމަށެވެ! އަޅުގަނޑު ވެސް އިބަރަސްކަލާނގެ އަށް ދުޢާ ދަންނަނަވަނީ، އިބަރަސްކަލާނގެ ރަސޫލާގެ މަތިވެރި ޙާޟިރު ގައި ޢަފޫކޮށްދެއްވުމަށެވެ. އެކަލޭގެފާނު ދުނިޔޭގައި ހުންނެވި އިރު، އިބަ ރަސްކަލާނގެ ޢަފޫކޮށްދެއްވި އިބަ ރަސްކަލާނގެ އަޅުންގެ ފާފަތައް ވެސް ފުއްސަވައި ދެއްވި ފަދައިން އަޅުގަނޑުގެގެ ފާފަތައް ވެސް ފުއްސަވައިދެއްވާދޭވެ! އަޅުގަނޑު އިބަރަސްކަލާނގެ އަށް އާދޭސް ދަންނަވަނީ، އިބަރަސްކަލާނގެ މަތިވެރި ނަބިއްޔާ ރަޙްމަތުގެ ނަބިއްޔާ ވާޞިލާ އަކަށް ހަދައިގެންނެވެ. އެންމެ މާތް ނަބިއްޔާ محمّد އެވެ! އަޅުގަނޑު ހައްދަވައި ބޮޑުކުރެއްވި ރަސްކަލާނގެ އަށް އާދޭސް ދެންނެވީ، ކަލޭގެފާނަށް تَوَسُّلކޮށްގެންނެވެ. އަޅާ ހައްދަވާ ބޮޑުކުރެއްވި ރަސްކާލާކޮ! މަތިވެރި ރަސޫލާ އަޅުގަނޑުގެ ޝަފާޢަތްތެރިޔާ ކަމުގައި ލައްވާދޭވެ"! އޭނާ ނަމާދުކުރައްވަމުން ގެންދެވި އިރު، އޭނާ ހުކޮޅަށް ހުންނެވީ އޭނާގެ ބުރަކަށި ޤިބްލަޔަށް ވާ ގޮތަށެވެ. އަދި އޭނާގެ މޫނު ގެ ކުޑަދޮރކުރިމަތިވާ ގޮތަށެވެ. އޭނާގެ ވާތް ފަރާތުގައި ހުރީ المنبر النّبوي އެވެ.

حضرة الإمام مالك، ޚަލީފާ މަންޞޫރަށް ދެއްވި އިރުޝާދުން ހާމަކޮށްދެނީ، حُجرى السّعادة ގެ ކުރިމަތީގައި ނަމާދުކުރާ މީހުން ވަރަށް ބޮޑަށް ސަމާލުވެގެން ތިބެންޖެހޭ ކަމެވެ. ބުނެވޭ ގޮތުގައި، މި ތަނުގައި ރަނގަޅަށް ތަވާޟުޢުވެރިނުވެވޭ އަދި އިޙްތިރާމް ނުކުރާ މީހުން ދިގު މުއްދަތަކަށް މަދީނާ ގައިމަޑުކުރުން އެދެވިގެން ނުވެއެވެ.

مدينة المُنوّرة ގައި މަޑުކޮށް އެ ރަށުން ކައިވެނިކޮށްގެން ވަކި ޚިދުމަތްތަކެއް ދެމުންދިޔަ މީހާ އަނަޓޯލިޔާގެ އަވަށެއްގެ މީހަކު އެތަކެއް އަހަރެއް ވަންދެން ދިޔައީ ޙުޖްރަތުއް ސަޢާދާގައި ވަކިޚިދުމަތެއް ދެމުންނެވެ. އެއް ދުވަހަކު، ހުން އައިސް އައިރަން (‏ޔޮގަޓާއި ފެނުން ތައްޔާރުކުރާ ފިނި ބުއިމެއް)‏ ބޯން ބޭނުންވެއްޖެ އެވެ. އޭނާ ވިސްނުނުގޮތުގައި، "އަހަރެން، އަހަރެންގެ އަވަށުގައި ހުރި ނަމަ، ޔޮގަޓުން ހަދާފައި ހުންނަ އައިރާން ލިބުނީހެވެ". އެ ރޭ، ޝައިޚުލް ޙަރަމްގެ ހުވަފެނުގައި رَسُوْلُ اللهِ ﷺ ފެނި، އެހެން މީހަކަށް އެ ޚިދުމަތެއް ދިނުމަށް އަމުރުކުރެއްވި އެވެ. އޭނާ ޖަވާބު ދިނެވެ. "މާތް ﷲ ގެ ރަސޫލާ އެވެ! ކަލޭގެފާނުގެ އުއްމަތުގެ އެވެނި މީހަކު އެކަން އެބަކުރެއެވެ" رَسُوْلُ اللهِ ﷺ حديث ކުރެއްވި އެވެ. "އެމީހަކު ކައިރީގައި އޭނާގެ އަވަށަށް ގިސް އައިރާން ބޯން ބުނާށެވެ". ޖެހިގެން އައި ދުވަހު، މި އަމުރު އެމީހަކަށް އެންގުމުން، އަވަށުމީހާ ބުންޏެވެ. "ކަލޭގެފާނު އަންގަވާ ގޮތެކެވެ"! މިހެންބުނެފައި، އޭނާގެ ރަށަށް ގޮސްފި އެވެ.

ހިތުގައި ހިނގާ އެންމެ ޚިޔާލަކުން ވަރަށް ބޮޑު ގެއްލުމެއް ދެވޭ އިރު، ޖޯކަކަށް ވިޔަސް، އަދަބާޚިލާފު ބޭއަދަބީ ޢަމަލަކުން ނުވަތަ ބަހަކުން ކިހާ ބޮޑު ގެއްލުމެއް ދެވިދާނެ ކަން ވިސްނައިގަންނަން ޖެހެއެވެ.

ތިބާ ދެކެ ލޯބިވާ މުއުމިނާގެ ހިތުގައި ވާ އީމާނަކީ ތިބާއޭ،
ތިބާއަކަށް އުނދަގުލެއް ނުވާނެއޭ، އޭނާގެ ހިތާމައިގެ ފަރުވާއަކީ ތިބާއޭ،
ތިބާގެ ޝަފާޢަތަށް އޭނާ އިންތިޒާރުކުރެއޭ، އޭނާގެ ހިތުގެ ޤަރާރަކީ ތިބާއޭ،
އެހީއަށް އުއްމިދުކުރާ މީހާ އަށް ޔަޤީނުން އެ ލިބޭނެއޭ، މާތް ﷲ ގެރަސޫލާއޭ.