ჰიჯრეთი ეთიოპიაში

პირველი ჰიჯრეთი ეთიოპიაში

ალლაჰის შუამავლის შუამავლობის (ბისეთის) მეხუთე წელს, კერპთაყვანისმცემელთა წამების მიუხედავად, მუსლიმთა რიცხვი კვლავ იზრდებოდა. მაგრამ კერპთაყვანისმცემლებიც წამებას უმატებდნენ და ყველაფერს აკეთებდნენ, რაც შეეძლოთ. ჩვენს შუამავალს ძალიან ამწუხრებდა, რომ მისი საჰაბეები აუტანელ წამებას იტანდნენ, რომ მათ ფეხებით აქლემებზე აბამდნენ და საპირისპირო მხარეს გარეკვით გლეჯდნენ. ეს წამება დღითიდღე მძაფრდებოდა და მისი მოწყალებით სავსე გული ამას ვეღარ იტანდა.

ერთ დღეს საჰაბეები შეკრიბა და ბრძანა: „ჩემო საჰაბეებო! ახლა დედამიწაზე გაიფანტეთ. უზენაესი ალლაჰი მალე კვლავ ერთ ადგილას შეგკრებთ.“

ჰკითხეს: „ალლაჰის შუამავალო! სად წავიდეთ?“ ჩვენმა შუამავალმა დალოცვილი ხელით ეთიოპიის ქვეყნისკენ მიუთითა და ბრძანა: „იქ! ეთიოპიის ქვეყანაში წადით!1 რადგან იქ არის მმართველი, რომელიც თავის გარშემო არავის ჩაგრავს. თანაც ის სიმართლის ქვეყანაა. იქ დარჩით, ვიდრე უზენაესი ალლაჰი იმ გაჭირვებიდან, რომელშიც ხართ, გამოსავალსა და ხსნის გზას არ გაგიხსნით.“

ამგვარად, სამყაროს ბატონმა, მუჰამმედ მუსტაფამ (სალლალლაჰუ ალეიჰი ვესელლემ), გადაწყვიტა, თავისი საჰაბეები წამებისგან ეხსნა და მექქელ კერპთაყვანისმცემლებთან ბრძოლა მარტოს გაეგრძელებინა. ჩვენმა საყვარელმა შუამავალმა, რომელმაც დაბადებისას თქვა: „ჩემი უმმეთი! ჩემი უმმეთი!“, ახლა თავი გაწირა საჰაბეების გადასარჩენად. მისი ამ ნებართვით საჰაბეების ნაწილი სამშობლოს ტოვებდა და ჰიჯრეთს აღასრულებდა!… მაგრამ, რადგან ჩვენს საყვარელ შუამავალს შორდებოდნენ, მათი მწუხარებაც ძალიან დიდი იყო.

ამ პირველ ჰიჯრეთში მონაწილეობდნენ ჰაზრეთი ოსმანი და მისი ცოლი, ჰაზრეთი რუყაიიე ბინთი რესულულლაჰ, ებუ ჰუზეიფე და მისი ცოლი სეჰლე ბინთი სუჰეილი, ზუბეირ ბინ ავვამი, მუს’აბ ბინ უმეირი, აბდურრაჰმან ბინ ავფი, ებუ სელემე ბინ აბდულესედი და მისი ცოლი უმმუ სელემე, ჰატიბ ბინ ამრი, ამირ ბინ რებია და მისი ცოლი ლეილა ბინთი ები ჰასმე, ოსმან ბინ მაზ’უნი, ებუ სებრე ბინ ები რუჰმი და მისი ცოლი უმმუ გულსუმ ბინთი სუჰეილი, სუჰეილ ბინ ბეიდა და აბდულლაჰ ბინ მეს’უდი (რადიალლაჰუ ანჰუმ).2 ჩვენმა შუამავალმა ჰაზრეთი ოსმანზე ბრძანა: „უეჭველად, ოსმანი პირველი ადამიანია, ვინც შუამავალ ლუთის (ალეიჰისსელამ) შემდეგ ცოლთან ერთად ჰიჯრეთი აღასრულა.“

საჰაბეების ნაწილმა პირუტყვით, ნაწილმა კი ფეხით ფარულად დატოვა მექქა. როცა ქარავანმა შუაიბეს მიაღწია, დიდებული ალლაჰის წყალობით იქ სწორედ ორი სავაჭრო ხომალდი ჩამდგარიყო. საჰაბეთაგან თითოეულმა ვაჭრებს ნახევარი ოქროს დინარი გადაუხადა და ხომალდებზე ავიდნენ. ამ დროს კერპთაყვანისმცემლებმა შეიტყვეს და საჰაბეებს დაედევნენ. როცა ზღვის ნაპირს მიაღწიეს, მუჰაჯირები უკვე ხომალდებზე იყვნენ და ზღვაში გასულიყვნენ, ასე რომ, ვერცერთი ვერ დაიჭირეს. მათი ცდა ამაო აღმოჩნდა და იმედგაცრუებულები დაბრუნდნენ. საჰაბეებმა წითელი ზღვით ეთიოპიას მშვიდობით მიაღწიეს.3 ეთიოპიის მმართველმა, ნეჯაშიმ, მუსლიმები თავის ქვეყანაში მიიღო. მათ ძალიან კარგად ეპყრობოდა.

„ჩემო საჰაბეებო! ახლა დედამიწაზე გაიფანტეთ. უზენაესი ალლაჰი მალე კვლავ ერთ ადგილას შეგკრებთ“ ჰადისი შერიფი

მას შემდეგ, რაც საჰაბეები ეთიოპიაში წავიდნენ, სურა ნეჯმი გარდამოევლინა. როცა ალლაჰის შუამავალი მესჯიდი ჰარამში ამ სურას ყურაიშელებს უკითხავდა და მე-19 და მე-20 აიათებში იმ ადგილს მიაღწია, სადაც კერპთაყვანისმცემელთა კერპებია ნახსენები, წყეულმა ეშმაკმა რაღაც ასეთი ჩაურთო: „კერპები ამაღლებული კერპებია, მათგან შეფაათია (შუამდგომლობაა) მოსალოდნელი.“ კერპთაყვანისმცემლებს ეგონათ, რომ ეს ალლაჰის შუამავალმა თქვა. თქვეს: „რაკი მან ჩვენი რჯული მოიწონა, ჩვენც შევურიგდით.“ მაშინ ალლაჰის შუამავალთან ველიდ ბინ მუღირეც მივიდა და უთხრა: „ამიერიდან აღარ შეგეხებით“, ჩვენს შუამავალს კი გაუკვირდა. კერპთაყვანისმცემელთა ამ „შერიგების“ (!) ამბავი ეთიოპიაში მყოფ საჰაბეებს დალოცვილი რამაზნის თვის ბოლოს მიუვიდა. ეთიოპიაში მყოფმა მუსლიმებმა ამბავი მიიღეს: „მექქაში კერპთაყვანისმცემლები და მუსლიმები შეთანხმდნენ!“ მაშინ იფიქრეს: „ჩვენი ჰიჯრეთი, ის, რომ ჩვენი მხარე და სახლ-კარი მივატოვეთ, კერპთაყვანისმცემელთა მტრობის გამო იყო. ახლა მათი მტრობა მეგობრობად იქცა. მაშ, წავიდეთ და უკეთილშობილესი შუამავლის (სალლალლაჰუ ალეიჰი ვესელლემ) სამსახურის პატივს ვეღირსოთ.“ მაშინ ჯებრაილმა (ალეიჰისსელამ) ალლაჰის შუამავალს ეშმაკის ეს ხრიკი აუწყა. ალლაჰის შუამავალი ძალიან დამწუხრდა. უზენაესმა ალლაჰმა სურა ჰაჯის 52-ე აიათი გარდამოავლინა, რომლის შინაარსია: „როცა კი შენამდე ჩვენ მიერ წარგზავნილ რესულებს, შარიათის პატრონებს, და მათ მიმდევარ ნებიებს სურდათ, აიათი წაეკითხათ ან თავისგან რაიმე ეთქვათ, ეშმაკი მათ წაკითხულში ან ნათქვამში რაღაცას ჩაურთავდა. უზენაესი ალლაჰი ეშმაკის ჩართულს სწორისგან განაცალკევებს. შემდეგ თავის აიათებს განამტკიცებს. უზენაესმა ალლაჰმა იცის ადამიანთა ვითარება და თავის განაჩენს აღასრულებს.“ როცა კერპთაყვანისმცემლებმა ეს აიათი გაიგეს, კვლავ დაიწყეს ტანჯვა და წამება. მუჰაჯირებმა ეთიოპიის მმართველისგან ნებართვა აიღეს და შევვალის თვეში მექქეი მუქერრემეში ჩამოვიდნენ. მაგრამ შეიტყვეს, რომ მიღებული ამბავი ცრუ ყოფილა.4 როცა მომხდარი გაიგეს, დაიბნენ. შემდეგ ჩვენს შუამავალთან მივიდნენ და ეთიოპიის შესახებ თქვეს: „იქ კარგი მეზობლობა და მფარველობა ვპოვეთ. ჩვენს რჯულს არავინ შეხებია, არავის შეურაცხყოფა არ მოუყენებია. ერთი სიტყვაც კი არ გაგვიგონია, რომელიც გვეწყინებოდა. უზენაეს ალლაჰს მშვიდად ვეთაყვანებოდით.“5 დიდხანს ჰყვებოდნენ, როგორ აძლიერებს ეთიოპიის წყალი, ჰაერი და ხილი, როგორ არის იქ ოთხი ტაძარი, როგორ იკვლება ამ ადგილებში ყოველდღე აქლემები და ცხვრები, როგორ იწვევენ ღარიბებსა და უცხოებს და კარგად უმასპინძლდებიან, როგორ ეწვია მათ მათი მმართველი, ამანი (უსაფრთხოება) მისცა და გაჭირვება მოუხსნა, და თავიანთი კმაყოფილება გამოხატეს.6 ეთიოპიაში ორ თვეზე მეტხანს დარჩნენ.

როგორ გახდა მუსლიმი ჰაზრეთი ჰამზა

ბისეთის მეექვსე წელი… ისლამის ხმა დღითიდღე ყურიდან ყურს ვრცელდებოდა, გულებს სწვდებოდა და კიდევ უფრო შორს აღწევდა. ეს ყურაიშელ კერპთაყვანისმცემლებს აცოფებდა: მთელი ძალისხმევის მიუხედავად, ისლამის გავრცელებას ვერ აჩერებდნენ. წიგნებში „დელაილუნ-ნუბუვვე“ და „მეარიჯუნ-ნუბუვვე“ ასეა ნაუწყები:

კერპთაყვანისმცემელთაგან ერთს, სახელად ველიდს, კერპი ჰქონდა. საფას ბორცვზე იკრიბებოდნენ და ამ კერპს თაყვანს სცემდნენ. ერთ დღეს ჩვენი შუამავალი მათთან მივიდა და კერპთაყვანისმცემლებს რწმენისკენ მოუწოდა. ერთი ჯინი, რომელიც ურწმუნო იყო, ამ კერპში შევიდა და ჩვენს საყვარელ შუამავალზე უკადრისი სიტყვები თქვა. სამყაროს სიამაყე (სალლალლაჰუ ალეიჰი ვესელლემ) დამწუხრდა. მეორე დღეს ვიღაც უხილავი მიესალმა ჩვენს შუამავალს და უთხრა: „ალლაჰის შუამავალო! ერთმა ურწმუნო ჯინმა შენზე უკადრისი რამ თქვა. ვიპოვე და მოვკალი. თუ გნებავს, ხვალ საფას ბორცვზე მობრძანდები? შენ მათ კვლავ ისლამისკენ მოუწოდებ. მე კი იმ კერპში შევალ და შენს სადიდებელ სიტყვებს ვიტყვი.“ ჩვენმა შუამავალმა ამ ჯინის, სახელად აბდულლაჰის, წინადადება მიიღო.

მეორე დღეს ჩვენი საყვარელი შუამავალი იქ მივიდა და კერპთაყვანისმცემლებს კვლავ რწმენისკენ მოუწოდა.

იქ ებუ ჯეჰლიც იყო. მუსლიმი ჯინი შევიდა კერპში, რომელიც კერპთაყვანისმცემლებს ხელში ეჭირათ, და ჩვენი საყვარელი შუამავლისა და ისლამის ამსახველი მშვენიერი სიტყვები და ლექსები წარმოთქვა. ეს სიტყვები რომ გაიგონეს, კერპთაყვანისმცემლებმა ხელში დაჭერილი კერპი დაამსხვრიეს და ალლაჰის შუამავალს დაესხნენ თავს. დალოცვილი თმა სულ აუწეწეს. დალოცვილი სახე სისხლით მოეთხვარა. მათ ტანჯვა-წამებას იტანდა და ბრძანა: „ყურაიშელებო! მცემთ. მე კი თქვენი შუამავალი ვარ.“ შემდეგ იქიდან წავიდა და სახლში მივიდა. ერთმა მხევალმა ეს ამბავი თავიდან ბოლომდე ნახა. იმ დროს ჰაზრეთი ჰამზა მთებში ნადირობდა. როცა ერთ ქურციკს ისრის სროლა დაუპირა, ქურციკი ალაპარაკდა: „ჰამზა! ჩემს ნაცვლად იმათ რომ ესროლო, ვისაც შენი ძმისშვილის მოკვლა სურთ, ის უკეთესი იქნებოდა.“ ჰაზრეთი ჰამზა ამ სიტყვებმა გააოცა და სახლისკენ იჩქარა. ჩვევად ჰქონდა, ნადირობიდან რომ ბრუნდებოდა, ჰარემი შერიფში შეევლო, თავაფი შეესრულებინა და მერე წასულიყო სახლში. იმ დღეს, როცა თავაფს ასრულებდა, მხევალი მიუახლოვდა. უამბო, რაც ებუ ჯეჰლმა მუჰამმედს (ალეიჰისსელამ) დამართა. როცა გაიგო, რომ ჩვენს შუამავალს შეურაცხყოფა მიაყენეს, ჰაზრეთი ჰამზას გვარის ღირსება აუდუღდა. იარაღი აიღო და იქ მივიდა, სადაც კერპთაყვანისმცემლები იყვნენ. „შენ ხარ, ჩემს ძმისშვილს საძაგელი სიტყვები რომ უთხარი და გული ატკინე? აჰა, ჩემი რჯულიც მისი რჯულია. თუ შეგიძლია, მეც ის მიყავი, რაც მას უყავი!“ – თქვა და კისერზე ჩამოკიდებული მშვილდით ებუ ჯეჰლს თავი გაუტეხა. იქ მყოფ ურწმუნოებს ჰაზრეთი ჰამზასთვის თავს დასხმა სურდათ. მაგრამ ებუ ჯეჰლმა თქვა: „თავი დაანებეთ, ჰამზა მართალია. მის ძმისშვილს საძაგელი სიტყვები ვუთხარი.“ როცა ჰაზრეთი ჰამზა იქიდან წავიდა, ებუ ჯეჰლმა გარშემომყოფთ უთხრა: „ფრთხილად, არ შეეხოთ! გაგვიბრაზდება და მუსლიმი გახდება. ამით მუჰამმედი გაძლიერდება.“ ამას იმიტომ ამბობდა, რომ ჰამზა პატივდებული, აღიარებული და ძლიერი იყო. ებუ ჯეჰლი თავის გატეხვასაც დასჯერდა, ოღონდ ჰაზრეთი ჰამზა მუსლიმი არ გამხდარიყო. ჰაზრეთი ჰამზა ჩვენს შუამავალთან მივიდა და უთხრა: „მუჰამმედ! ებუ ჯეჰლზე შენი შური ვიძიე. სისხლში ამოვსვარე. ნუ დარდობ, გაიხარე!“ ჩვენმა საყვარელმა შუამავალმა ბრძანა: „მე ასეთი რამეებით არ ვხარობ.“ როცა ჰაზრეთი ჰამზამ თქვა: „რაც გინდა, ყველაფერს გავაკეთებ, რომ გაგახარო და დარდისგან გიხსნა!“, ჩვენმა შუამავალმა ბრძანა: „მე მხოლოდ იმით გავიხარებ, რომ რწმენა მიიღო და შენი ძვირფასი სხეული ჯოჯოხეთის ცეცხლს გადაარჩინო.“

ჰაზრეთი ჰამზა მაშინვე მუსლიმი გახდა. მის შესახებ წმინდა აიათი გარდამოევლინა. ჰაზრეთი აბდულლაჰ იბნი აბბასის სიტყვებით, ის, ვისზეც სურა ენ’ამის 122-ე აიათში ნათქვამია, რომ „გავაცოცხლეთ და სინათლეს ვაზიარეთ…“, ჰაზრეთი ჰამზაა, ის კი, ვისზეც ნათქვამია, რომ „სიბნელეში დაეხეტება…“, – ებუ ჯეჰლი.

ჰაზრეთი ჰამზა კერპთაყვანისმცემლებს შორის მივიდა, განაცხადა, რომ მუსლიმი გახდა და რომ უზენაესი ალლაჰის ჰაბიბს, მუჰამმედს (ალეიჰისსელამ), სიცოცხლის ფასადაც დაიცავდა, და ერთი ყასიდა წარმოთქვა. ამ ყასიდაში თქვა: „ქება-დიდება უზენაეს ალლაჰს, რომ ჩემი გული ისლამისა და ჭეშმარიტებისკენ მიაქცია. ეს რჯული უზენაესმა ალლაჰმა, სამყაროთა უფალმა, მოავლინა, რომელმაც იცის ყველაფერი, რასაც მისი მონები აკეთებენ, რომელიც ყველას თავისი სიკეთით ეპყრობა და რომლის ძალაც ყველაფერს აღემატება. როცა წმინდა ყურანი იკითხება, გულისა და გონების მქონეთა თვალებიდან ცრემლი მოედინება. წმინდა ყურანი მუჰამმედს (ალეიჰისსელამ) ცხადი და მჭევრმეტყველი ენით გადმოცემული აიათების სახით გარდამოევლინა. ის, მუჰამმედ მუსტაფა, ჩვენ შორის დალოცვილი კაცია, რომლის სიტყვაც ისმის და რომლის წინაშეც ქედს იხრიან. კერპთაყვანისმცემლებო! გონებას რომ დაკარგავთ და თვალთ დაგიბნელდებათ, მასზე მკაცრ, მძიმე და უხეშ სიტყვებს ნუ იტყვით. თუ ასეთი ფიქრი შეგიპყრობთ, ვერავინ შეეხება მას, თუ ჩვენი, მუსლიმების, გვამებზე არ გადაიარა.“

„ყურაიშელებო! მცემთ. მე კი თქვენი შუამავალი ვარ“ ჩვენი საყვარელი შუამავალი მუჰამმედი (ალეიჰისსელამ)

ჩვენს საყვარელ შუამავალს (სალლალლაჰუ ალეიჰი ვესელლემ) ძალიან გაუხარდა ჰაზრეთი ჰამზას გამუსლიმება. მისი შემოერთებით მუსლიმებიც ძალიან გაძლიერდნენ. ჰაზრეთი ჰამზას მიერ ისლამის მიღებით ვითარება შეიცვალა, რადგან მექქელებმა იცოდნენ, რომ ჰაზრეთი ჰამზა მებრძოლი, მამაცი, ვაჟკაცი, ღონიერი და დიდი გმირი იყო. ამიტომ ყურაიშელი კერპთაყვანისმცემლები ვეღარ ბედავდნენ, მუსლიმებს უმიზეზოდ ცუდად მოპყრობოდნენ, და განსაკუთრებით ჰაზრეთი ჰამზას ხმლის სიმკაცრისა ეშინოდათ.7

შენი სიყვარულით გზას დავადექი,
შეფაათი, ია რესულალლაჰ!
ცოდვილი ვარ, პირშავი ვარ,
შეფაათი, ია რესულალლაჰ!

როგორ გახდა მუსლიმი ჰაზრეთი ომერი

ისლამის რჯული დღითიდღე ვრცელდებოდა, წმინდა ყურანის სხივი სულებს ანათებდა. ვისაც ეწერა, უზენაესი ალლაჰის წყალობით რწმენას იღებდა და ჭეშმარიტ გზას ადგებოდა. ეს დალოცვილი ადამიანები, საჰაბეობის (რადიალლაჰუ ანჰუმ) პატივს რომ ეღირსნენ, ხელიხელჩაკიდებულნი, გულით გულთან, ალლაჰის შუამავალს ისე ევლებოდნენ გარს, როგორც პეპლები – სანთელს. მის უმცირეს სურვილსა და მინიშნებასაც დიდ ბრძანებად თვლიდნენ, მის შესრულებაში ერთმანეთს ეჯიბრებოდნენ და ამ გზაზე სიცოცხლის გაწირვასაც არ ერიდებოდნენ. კერპთაყვანისმცემელთა შფოთმა და საზრუნავმა კი ზენიტს მიაღწია, რადგან თითით საჩვენებელ გმირთაგან ერთ-ერთი, ჰაზრეთი ჰამზაც, მუსლიმი გახდა და ალლაჰის შუამავლის რიგებში ჩადგა. ამ მოულოდნელმა ამბავმა კერპთაყვანისმცემლები სულ გააცოფა. ამიტომ ჰატტაბის ძე ომერი (რომელიც ჯერ კიდევ მუსლიმი არ იყო) ერთ დღეს სახლიდან იმ განზრახვით გამოვიდა, რომ ალლაჰის შუამავალი, სადაც კი ნახავდა, მოეკლა.

ჩვენი საყვარელი შუამავალი მესჯიდი ჰარამში ნამაზის შესრულებისას იპოვა. სანამ ნამაზის დასრულებას ელოდა, მისმა წაკითხულმა მიიპყრო და ცნობისმოყვარეობით დაიწყო მოსმენა. უკეთილშობილესი ჰაბიბი სურა ჰაყყას კითხულობდა. შინაარსით: „ყიამეთი, რომლის მოსვლაც ჭეშმარიტებაა!… რა არის ყიამეთი, რომლის მოსვლაც ჭეშმარიტებაა (იცი)? და რა გაგაგებინებს შენ, რა არის ყიამეთი, რომლის მოსვლაც ჭეშმარიტებაა? სამუდმა და ადმა (ხალხებმა) უარყვეს და ცრუდ შერაცხეს ყიამეთი, რომლის შიშისგანაც გულები შეძრწუნდება. სამუდის ხალხი თავისი თავგასულობის გამო დაიღუპა (ჯებრაილის (ალეიჰისსელამ) შეძახილით).

ადის ხალხიც დაიღუპა ყოვლისწარმხოცი, ზუზუნა, გაშმაგებული და მძვინვარე ქარით (ქარიშხლით). უზენაესმა ალლაჰმა ეს ქარიშხალი მათ წინააღმდეგ შეუწყვეტლად შვიდი ღამე და რვა დღე ააბობოქრა. (ისეთ დღეში ჩავარდნენ, რომ) იქ რომ ყოფილიყავი, დაინახავდი, როგორ დაიხოცნენ და დაეცნენ, ძირფესვიანად ამოთხრილი ფინიკის პალმების ფუღურო ტანებივით! ხედავ ახლა რამეს, მათგან რომ დარჩენილიყოს (ერთ ადამიანს, ერთ ცოცხალ არსებას)? ფარაონიც, მის წინ მყოფნიც და დამხობილი ქალაქების მცხოვრებნიც (ლუთის ხალხი) ყველანი ამ დანაშაულს სჩადიოდნენ (შირქსა და ურჩობას)… ასე აუჯანყდნენ თავიანთი უფლის შუამავალს (ლუთს (ალეიჰისსელამ) და სხვებს). მაშინ სხვა უმმეთებზე დამტყდარ სასჯელზე უფრო მძაფრმა სასჯელმა მოიცვა… ჭეშმარიტად, როცა (ნუჰის წარღვნისას) წყალმა ყველაფერი დაფარა, ჩვენ თქვენ (თქვენი არსებობის მიზეზი წინაპრები) ხომალდში ავიყვანეთ, რომ ეს თქვენთვის შეგონება ყოფილიყო და მსმენელ ყურებს ის შეენახათ და დაემახსოვრებინათ.

როცა სურს (საყვირს) ერთხელ ჩაბერავენ, დედამიწა და მთები ადგილიდან აიწევა და ერთი ძლიერი დარტყმით ერთმანეთს დაეჯახება და დაიფშვნება, იმ დღეს დადგება ყიამეთი. იმ დღეს ცა, ძალასა და სიმტკიცეს რომ დაკარგავს, გაიპობა და დაიშლება.

ანგელოზები ცის კიდეებზე იქნებიან (თავიანთი უფლის ბრძანების მოლოდინში). იმ დღეს შენი უფლის არშს (ცის გარშემო მყოფთაგან) რვა ანგელოზი ატარებს. იმ დღეს წარსდგებით (უზენაესი ალლაჰის წინაშე ანგარიშის გასაცემად), ისე რომ (უზენაესი ალლაჰისგან) თქვენი არცერთი საიდუმლო არ დაიმალება (რომელიც გეგონათ, რომ ამქვეყნად დამალეთ). მაშინ ის, ვისაც თავისი წიგნი მარჯვენა ხელში მიეცემა, იტყვის (სიხარულით): ‚აჰა, წაიკითხეთ ჩემი წიგნი! მე ეჭვმიუტანლად ვიცოდი, რომ ჩემს ანგარიშს შევხვდებოდი.‘

ის იქნება ცხოვრებაში, რომლითაც კმაყოფილი დარჩება, უმაღლეს სამოთხეში… რომლის (ნაყოფებიც) ხელის გაწვდენაზე იქნება. (ეტყვიან:) ‚ჭამეთ და სვით სიამოვნებით, იმ კეთილი საქმეების საზღაურად, რომლებიც გასულ დღეებში (ამქვეყნად) წინასწარ გამოგზავნეთ.‘

ის კი, ვისაც თავისი წიგნი მარცხენა ხელში მიეცემა, იტყვის: ‚ვაიმე! ნეტავ ჩემი წიგნი არ მომცემოდა… და ნეტავ არც გამეგო, როგორია ჩემი ანგარიში. ვაიმე! ნეტავ ის (სიკვდილი) ყოფილიყო (ჩემი ცხოვრების) საბოლოო აღსასრული (რომ აღარ გავცოცხლებულიყავი)! ჩემმა ქონებამ ვერაფერი მიშველა. მთელი ჩემი ძალაუფლება (ჩემი ძალა, ჩემი საბუთი, ყველაფერი, რაც მქონდა) მომშორდა და გაქრა!…‘ (უზენაესი ალლაჰი ჯოჯოხეთზე დადგენილ ანგელოზებს ეტყვის:) ‚შეიპყარით და შეკარით (ხელები კისერზე მიუკარით)!… შემდეგ ჯეჰიმში (ჯოჯოხეთის სასჯელის ყველაზე მძაფრ ადგილას) ჩააგდეთ! შემდეგ (კვლავ) სამოცდაათი წყრთის სიგრძის ჯაჭვში გაატარეთ!… რადგან მას დიდებული უზენაესი ალლაჰი არ სწამდა. არ აქეზებდა, რომ ღარიბი დაეპურებინათ (თვითონ დაპურებაზე რომ არაფერი ვთქვათ). ამიტომ დღეს აქ არავინ ჰყავს ახლობელი (არც მეგობარი) (ვინც შეიბრალებდა). არც საჭმელი აქვს ღისლინის გარდა (ჯოჯოხეთის მცხოვრებთა სისხლნარევი ჩირქისა). მას არავინ ჭამს, გარდა (შეგნებულად) ცოდვის ჩამდენთა (ურწმუნოთა)…‘“8 ჰაზრეთი ომერი აღტაცებით უსმენდა ჩვენი შუამავლის წაკითხულს. მთელი სიცოცხლე ასეთი მშვენიერი სიტყვები არ გაეგონა. მოგვიანებით თვითონ ასე უამბო: „გაოგნებული ვიყავი მოსმენილი სიტყვების მჭევრმეტყველებით, ჰარმონიითა და სიმოკლით. ჩემს თავს ვუთხარი: ‚ვფიცავ, ეს უთუოდ პოეტია, როგორც ყურაიშელები ამბობენ!‘“ ამ დროს ჩვენმა შუამავალმა აიათების კითხვა განაგრძო: „ვფიცავ იმას, რასაც ხედავთ, და იმას, რასაც ვერ ხედავთ, უეჭველად, ის (წმინდა ყურანი) არის სიტყვა, რომელიც უზენაესი ალლაჰის წინაშე ძალიან ღირსეულმა შუამავალმა მოიტანა (თავისი უფლისგან). ეს პოეტის სიტყვა არ არის. რა მცირედ გწამთ!…“9 ჰაზრეთი ომერმა უამბო: „კვლავ ჩემს თავს ვუთხარი: ‚ეს უთუოდ მკითხავია, რადგან მიხვდა, რაც თავში მიტრიალებს!…‘“ ალლაჰის შუამავალმა სურის კითხვა განაგრძო: „არც მკითხავის სიტყვაა. რა მცირედ იღებთ შეგონებას!… ის (წმინდა ყურანი) სამყაროთა უფლისგან არის გარდამოვლენილი (მუჰამმედზე (ალეიჰისსელამ) ჯებრაილის (ალეიჰისსელამ) მეშვეობით). ის (შუამავალი) თავისით ჩვენს შესახებ რაიმე სიტყვები რომ მოეგონა (რაც ჩვენ არ გვითქვამს), უეჭველად მაგრად ჩავავლებდით ხელს და შემდეგ, უეჭველად, ძარღვს (საძილე არტერიას) გადავუჭრიდით და დავღუპავდით!

„(ბიძაჩემო!) მე მხოლოდ იმით გავიხარებ, რომ რწმენა მიიღო და შენი ძვირფასი სხეული ჯოჯოხეთის ცეცხლს გადაარჩინო“ ჰადისი შერიფი

და თქვენგან ვერავინ შეძლებდა მის დაცვას! უეჭველად, ის (წმინდა ყურანი) ცხადი შეგონებაა ღვთისმოშიშთათვის. ჩვენ უეჭველად ვიცით, რომ თქვენ შორის არიან ისეთები, ვინც მას ცრუდ რაცხს (ისევე, როგორც არიან ისეთებიც, ვინც მას ადასტურებს). ჭეშმარიტად, ის (წმინდა ყურანი) ურწმუნოთათვის (გარდაუვალი) სინანულია (როცა საიქიოში დაინახავენ მის დამდასტურებელთათვის ბოძებულ წყალობას). ჭეშმარიტად, ის (წმინდა ყურანი) ჰაყყულ-იაყინია (უეჭველი ცოდნის ჭეშმარიტება, თვით უეჭველი ცოდნა). მაშ, ადიდე შენი უზენაესი უფლის სახელი.“10

ჰაზრეთი ომერმა თქვა: „როცა ალლაჰის შუამავალმა მთელი სურა წაიკითხა, ჩემს გულში ისლამისადმი მიდრეკილება გაჩნდა.“ ჰაზრეთი ჰამზას გამუსლიმებიდან სამი დღის შემდეგ ებუ ჯეჰლმა კერპთაყვანისმცემლები შეკრიბა და თქვა: „ყურაიშელებო! მუჰამმედმა ჩვენი კერპები აუგად მოიხსენია. თქვა, რომ ჩვენი წინაპრები, ჩვენზე ადრე რომ ცხოვრობდნენ, ჯოჯოხეთში იტანჯებიან და რომ ჩვენც იქ წავალთ!…

მისი მოკვლის გარდა სხვა გამოსავალი არ არის!… ვინც მას მოკლავს, ას წითელ აქლემსა და უთვალავ ოქროს დინარს მივცემ!…“ წამიერად ჰატტაბის ძე ომერის გულიდან ისლამისადმი მიდრეკილება გაქრა; ადგილიდან წამოხტა და თქვა: „ამ საქმეს ჰატტაბის ძის გარდა ვერავინ შეასრულებს.“ „აბა, ჰატტაბის ძეო! ვნახოთ, რას იზამ!“ – უთხრეს და ტაში დაუკრეს.

ხმალი შემოირტყა და გზას გაუდგა. გზაში ნუ’აიმ ბინ აბდულლაჰს შეხვდა. ნუ’აიმმა ჰკითხა: „ასეთი სიფიცხითა და რისხვით სად მიდიხარ, ომერ?“ მან თქვა: „მუჰამმედის მოსაკლავად მივდივარ, რომელმაც ხალხში შუღლი ჩამოაგდო და ძმა ძმას გადაჰკიდა.“ ნუ’აიმმა თქვა: „ომერ! ეს მძიმე საქმეა. მისი საჰაბეები მას პეპლებივით ევლებიან გარს და მასზე კანკალებენ, რამე არ მოუვიდეს. მასთან მიახლოებაც კი ძნელია. თუნდაც მოკლა, აბდულმუტტალიბიანების ხელიდან თავს ვერ დააღწევ.“

ჰაზრეთი ომერი ამ სიტყვებმა ძალიან განარისხა: „შენც მათგანი ხომ არ ხარ? ჯერ შენ მოგიღებ ბოლოს“, – და ხმალს დასტაცა ხელი. „ომერ! მე თავი დამანებე! ჯობს შენს დასთან, ფატიმასთან, და მის ქმართან, სა’იდ ბინ ზეიდთან, წახვიდე; ისინიც მუსლიმები გახდნენ“, – თქვა ნუ’აიმმა. ჰაზრეთი ომერმა ამ სიტყვებს არ დაუჯერა. „თუ არ გჯერა, წადი და ჰკითხე! მიხვდები“, – თქვა.

ჰაზრეთი ომერს ამ საქმეში რომ გაემარჯვა, რელიგიური განხეთქილება გაქრებოდა, მაგრამ სისხლის აღება დაიწყებოდა, რაც არაბთა ჩვეულება იყო, ყურაიშელები ორ ნაწილად გაიყოფოდნენ და დაუსრულებელი შუღლი ატყდებოდა. ასე მხოლოდ ომერ ბინ ჰატტაბს კი არა, ჰატტაბის ყველა შთამომავალს მოკლავდნენ. მაგრამ, რადგან ომერ ბინ ჰატტაბი ძალიან ძლიერი, მამაცი და ფიცხი იყო, ამაზე ვერ დაფიქრდა. დაზე შეშფოთებული მაშინვე მათი სახლისკენ გაემართა.

იმ დღეებში სწორედ სურა თაჰა გარდამოევლინა; სა’იდმა და ფატიმამ (რადიალლაჰუ ანჰუმა) ის ჩააწერინეს, სახლში საჰაბეთაგან ერთ-ერთი, ჰაზრეთი ჰაბბაბ ბინ ერეთი, მიიწვიეს და კითხულობდნენ. ჰაზრეთი ომერმა კარს მიღმა მათი ხმა გაიგონა. კარზე ძალიან ძლიერად დააბრახუნა. როცა წელზე ხმალშემორტყმული და განრისხებული დაინახეს, ჩანაწერი დამალეს და ჰაზრეთი ჰაბბაბიც დამალეს. შემდეგ კარი გააღეს. შემოსვლისთანავე ჰკითხა: „რას კითხულობდით?“ თქვეს: „არაფერს.“

მისი რისხვა კიდევ უფრო გაიზარდა და დაიყვირა: „მართალი ყოფილა, რაც გავიგე, თქვენც მისმა ჯადომ მოგატყუათ!“ ჰაზრეთი სა’იდს საყელოში ჩაავლო ხელი და მიწაზე დასცა. როცა დამ ქმრის გამოხსნა მოინდომა, რისხვით მასაც სილა გააწნა სახეში. როცა დაინახა, რომ სახიდან სისხლი სდიოდა, დაზე გული აუჩუყდა. ფატიმას ტკიოდა, სისხლში იყო მოსვრილი. მაგრამ რწმენის ძალამ ფეხზე წამოაყენა და, უზენაეს ალლაჰს მინდობილმა, თქვა: „ომერ! რატომ არ გრცხვენია ალლაჰის და რატომ არ გწამს შუამავალი, რომელიც მან აიათებითა და სასწაულებით წარმოგზავნა? აჰა, მეც და ჩემმა ქმარმაც მუსლიმობის პატივს ვეღირსეთ. თავიც რომ მოგვკვეთო, ამაზე ხელს არ ავიღებთ“, – და ქელიმეი შეჰადეთი წარმოთქვა.

დის ასეთი რწმენის წინაშე ჰაზრეთი ომერი უცებ დარბილდა და მიწაზე დაჯდა. რბილი ხმით თქვა: „აბა, ის წიგნი გამოიტანეთ, რომელსაც კითხულობდით.“ ფატიმამ თქვა: „სანამ არ განიწმინდები, არ მოგცემ.“ ჰაზრეთი ომერმა ღუსლი მიიღო.

შემდეგ ფატიმამ წმინდა ყურანის ფურცელი მოიტანა. ჰაზრეთი ომერი კარგად კითხულობდა. სურა თაჰას კითხვა დაიწყო. წმინდა ყურანის მჭევრმეტყველება, ენაწყლიანობა, აზრები და აღმატებულება მის გულს სულ უფრო არბილებდა. როცა წაიკითხა აიათი, რომლის შინაარსია: „მას ეკუთვნის ყველაფერი, რაც ცაშია და დედამიწაზე, და რაც მათ შორისაა, და რაც (შვიდსართულიანი) მიწის ქვეშაა“11, ღრმად ჩაფიქრდა. თქვა: „ფატიმა! ნუთუ ყველა ეს დაუსრულებელი არსება იმ ალლაჰს ეკუთვნის, რომელსაც თქვენ ეთაყვანებით?“ დამ უპასუხა: „დიახ, ასეა! განა ამაში ეჭვია?“ მისი გაოცება გაიზარდა და თქვა: „ფატიმა! ჩვენ დაახლოებით ათას ხუთასი ოქროს, ვერცხლის, ბრინჯაოსა და ქვის ნაკვეთი, მორთული კერპი გვყავს. მათგან არცერთს დედამიწაზე არაფერი გააჩნია.“ ცოტა კიდევ წაიკითხა და დაფიქრდა აიათზე, რომლის შინაარსია: „არ არსებობს ჭეშმარიტი ღვთაება, რომელსაც უნდა ეთაყვანონ და რომლის წინაშეც სეჯდე უნდა აღასრულონ, უზენაესი ალლაჰის გარდა. მას ეკუთვნის უმშვენიერესი სახელები.“12 „ჭეშმარიტად, რა მართალია!“ – თქვა. ეს რომ ჰაბბაბმა გაიგონა, სამალავიდან გამოხტა, თექბირი წარმოთქვა და თქვა: „გახარებ, ომერ! ალლაჰის შუამავალი უზენაეს ალლაჰს ევედრა: ‚ჩემო უფალო! ეს რჯული ებუ ჯეჰლით ან ომერით გააძლიერე!‘ აჰა, ეს საგანძური და ეს ბედნიერება შენ გერგო.“

ამ აიათმა და ამ ვედრებამ ჰაზრეთი ომერის გულიდან მტრობა წაშალა და გაგავა. მაშინვე თქვა: „სად არის ალლაჰის შუამავალი?“ მისი გული უკვე ალლაჰის შუამავალს მიეჯაჭვა. იმ დღეს უკეთილშობილესი შუამავალი (სალლალლაჰუ ალეიჰი ვესელლემ) ჰაზრეთი ერყამის სახლში თავის საჰაბეებს დარიგებას აძლევდა. საჰაბეები შეკრებილნი იყვნენ; მის სხივით სავსე სახეს უყურებდნენ, მის ტკბილ, გულისამაჩუყებელ სიტყვებს უსმენდნენ, გულებს იწმენდდნენ და, უსასრულო სიამოვნებით, ნეტარებითა და სიხარულით მდგომარეობიდან მდგომარეობაში გადასულნი, სულებს იგრილებდნენ.

ერყამის სახლიდან დაინახეს, რომ ჰაზრეთი ომერი მოდიოდა. თან ხმალიც ჰქონდა. რადგან შიშის მომგვრელი და ძლიერი იყო, საჰაბეებმა ალლაჰის შუამავალს გარს შემოარტყეს. ჰაზრეთი ჰამზამ თქვა: „ომერისა რისი უნდა გვეშინოდეს? თუ სიკეთით მოვიდა, კეთილი იყოს მისი მობრძანება. თუ არა და, სანამ ხმალს იშიშვლებს, თავს მოვკვეთ!“ მაშინ ალლაჰის შუამავალმა ბრძანა: „გზა მიეცით, შემოვიდეს!“

„არც მკითხავის სიტყვაა. რა მცირედ იღებთ შეგონებას!… ის (წმინდა ყურანი) სამყაროთა უფლისგან არის გარდამოვლენილი (მუჰამმედზე (ალეიჰისსელამ) ჯებრაილის (ალეიჰისსელამ) მეშვეობით)“ ჰაყყა: 42–43

ჯებრაილს (ალეიჰისსელამ) უკვე ეუწყებინა, რომ ჰაზრეთი ომერი რწმენის მისაღებად მოდიოდა და გზაში იყო. ალლაჰის შუამავალი ჰაზრეთი ომერს ღიმილით შეეგება და ბრძანა: „გაუშვით, მოშორდით.“ ჰაზრეთი ომერი ალლაჰის შუამავლის წინ მუხლებზე დაეშვა. ალლაჰის შუამავალმა ჰაზრეთი ომერს ხელი მოჰკიდა და ბრძანა: „რწმენა მიიღე, ომერ!“ მანაც წრფელი გულით წარმოთქვა ქელიმეი შეჰადეთი. საჰაბეებმა სიხარულით ისეთი თექბირი წარმოთქვეს, რომ მათი ხმა ზეცამდე ავიდა.

როცა ჰაზრეთი ომერი მუსლიმი გახდა, თავისი მდგომარეობა ასე აღწერა:

„როცა მუსლიმი გავხდი, საჰაბეები კერპთაყვანისმცემლებს ემალებოდნენ და ღვთისმსახურებას ფარულად აღასრულებდნენ. ამან ძალიან დამამწუხრა და ვკითხე: ‚ალლაჰის შუამავალო! განა ჭეშმარიტებაზე არ ვდგავართ?‘ ჩვენმა შუამავალმა ბრძანა: ‚დიახ. ვფიცავ უზენაეს ალლაჰს, რომლის ძლიერების ხელშიცაა ჩემი არსება, ცოცხლები იქნებით თუ მკვდრები, თქვენ უეჭველად ჭეშმარიტებაზე დგახართ.‘

ამაზე ვთქვი: ‚ალლაჰის შუამავალო! რაკი ჩვენ ჭეშმარიტებაზე ვდგავართ, კერპთაყვანისმცემლები კი ამაო გზაზე, მაშ, რატომ ვმალავთ ჩვენს რჯულს? ალლაჰს ვფიცავ, ჩვენ უფრო მეტი უფლება გვაქვს და უფრო ღირსნი ვართ, რომ ისლამის რჯული ურწმუნოების (ქუფრის) წინააღმდეგ აშკარად გამოვაცხადოთ. უზენაესი ალლაჰის რჯული მექქაში უეჭველად გაიმარჯვებს. თუ ჩვენი ხალხი სამართლიანად მოგვეპყრობა, ხომ კარგი; თუ ზღვრის გადალახვა სურს, მათ შევებრძოლებით.‘ ალლაჰის შუამავალმა ბრძანა: ‚ჩვენ ძალიან ცოტანი ვართ!‘

ვუთხარი: ‚ალლაჰის შუამავალო! ვფიცავ უზენაეს ალლაჰს, რომელმაც შენ ჭეშმარიტ შუამავლად წარმოგგზავნა, არ დარჩება კერპთაყვანისმცემელთა არცერთი თავყრილობა, სადაც უშიშრად და მოურიდებლად არ დავჯდე და ისლამზე არ ვილაპარაკო. ახლავე აშკარად გავიდეთ!‘ როცა დაეთანხმა, ორ მწკრივად გამოვედით და ჰარემი შერიფისკენ გავემართეთ. ერთ მწკრივს სათავეში ჰამზა მიუძღოდა, მეორეს – მე. მტკიცე ნაბიჯით, თითქოს მიწას ფქვილად ვფქვავდით, ღირსეული და დიდებული სვლით შევედით მესჯიდი ჰარამში. ყურაიშელი კერპთაყვანისმცემლები ხან მე მიყურებდნენ, ხან ჰამზას. ისეთმა მწუხარებამ და სევდამ შეიპყრო, რომ, ალბათ, სიცოცხლეში ასეთ სასოწარკვეთილებაში არასოდეს ჩავარდნილან.“ როცა ებუ ჯეჰლმა დაინახა, რომ ჰაზრეთი ომერი მოდიოდა, წინ გამოვიდა და თქვა: „ომერ! ეს რა ამბავია?“ ჰაზრეთი ომერმა კი მისთვის ყურადღება არც მიუქცევია და თქვა: „ეშჰედუ ენ ლა ილაჰე ილლალლაჰ ვე ეშჰედუ ენნე მუჰამმედენ აბდუჰუ ვე რესულუჰუ.“ ებუ ჯეჰლმა არ იცოდა, რა ეთქვა. გაშეშდა. ჰაზრეთი ომერი კერპთაყვანისმცემელთა იმ ბრბოს მიუბრუნდა და თქვა: „ყურაიშელებო!… ვინც მიცნობს, მიცნობს! ვინც არ მიცნობს, იცოდეს, რომ მე ვარ ომერი, ჰატტაბის ძე… ვისაც უნდა, რომ ცოლი ქვრივად დარჩეს და შვილები ობლად, ადგილიდან დაიძრას! ვინც დაიძვრება, ხმლით ავჩეხავ და მიწაზე დავანარცხებ!…“ ამ სიტყვებზე ყურაიშელი კერპთაყვანისმცემლები წამში დაიშალნენ და იქაურობას გაეცალნენ. ალლაჰის შუამავალი და მისი საჰაბეები მწკრივად დადგნენ და ხმამაღლა წარმოთქვამდნენ თექბირს. მექქის ცა საჰაბეთა შეძახილით გუგუნებდა: „ალლაჰუ ექბერ!… ალლაჰუ ექბერ!…“ პირველად ჰარემი შერიფში ნამაზი აშკარად შესრულდა.13 როცა ჰაზრეთი ომერი მუსლიმი გახდა, სურა ენფალის 64-ე აიათი გარდამოევლინა. შინაარსით: „ჩემო შუამავალო! შემწედ საკმარისია შენთვის უზენაესი ალლაჰი და მორწმუნეთაგან ისინი, ვინც შენს კვალს მიჰყვებიან.“ ზოგიერთმა ადამიანმა, ეჭვებში რომ მერყეობდა, როცა დაინახა, რომ ჰაზრეთი ომერი მუსლიმი გახდა, ისლამი აირჩია და საჰაბეობის პატივს ეღირსა.

იმ დროიდან მოყოლებული მუსლიმთა რიცხვი დღითიდღე ზვავივით იზრდებოდა.

„ჩემო უფალო! ეს რჯული ებუ ჯეჰლით ან ომერით გააძლიერე!“ ჰადისი შერიფი

ყოველ საქმეში რაჰმანის სახელს ახსენებდა ის წყარო გულუხვობისა, შუამავალი იყო ქება-დიდების საუნჯე, ის წყარო გულუხვობისა. ღვთიური წყალობის სავანე, ცოდნისა და სიმშვიდის წყარო, მშვენიერი ზნეობით იყო აღვსილი ის ძვირფასი, ის წყარო გულუხვობისა. გამჩენის ქმნილებებს ალლაჰის გულისთვის რბილად, თავმდაბლად ეპყრობოდა, ყველა ადამიანს სიკეთეს უზიარებდა ის წყარო გულუხვობისა.

მეორე ჰიჯრეთი ეთიოპიაში

როცა საჰაბეები (ალეიჰიმურრიდვან) მექქაში ჩამოვიდნენ, კერპთაყვანისმცემლებმა კვლავ დაიწყეს მათი ტანჯვა და წამება. მათი ჩაგვრა სულ უფრო ძლიერდებოდა. ყოველნაირად, მოურიდებლად აწამებდნენ. ერთ დღეს ჰაზრეთი ოსმანმა თქვა: „ალლაჰის შუამავალო! ეთიოპია ვაჭრობისთვის კარგ ადგილად ვნახე. ერთთვიანი ვაჭრობა დიდ მოგებას იძლევა. სანამ უზენაესი ალლაჰი ჰიჯრეთის ადგილს განსაზღვრავს, მუსლიმებისთვის ამაზე უკეთესი ადგილი არ იქნება. მორწმუნეები ყურაიშელთა წამებას მაინც გადაურჩებიან. ნეჯაშიმ ჩვენ დიდი სიკეთე და წყალობა გაგვიწია.“ ამაზე ჩვენმა შუამავალმა ბრძანა: „კვლავ ეთიოპიაში დაბრუნდით, რომ უზენაესი ალლაჰის სახელით დაცულნი იყოთ.“ როცა ჰაზრეთი ოსმანმა თქვა: „ალლაჰის შუამავალო! თქვენ რომ იქ წაბრძანდეთ, იქნებ მუსლიმები გახდნენ. რადგან წიგნის ხალხია, მალე დაუახლოვდებიან ისლამს და დახმარებას არ დაიშურებენ“, ჩვენმა საყვარელმა შუამავალმა ბრძანა: „მე არ მიბრძანეს სიმშვიდისა და სიმყუდროვის ძებნა. რაც შეეხება ჰიჯრეთს, უზენაესი ალლაჰის დალოცვილ ბრძანებას ველოდები. როგორც მიბრძანებენ, ისე მოვიქცევი.“

ბისეთის მეექვსე წელს, ერთი გადმოცემით, საჰაბეთაგან (რადიალლაჰუ ანჰუმ) ასერთკაციანი ქარავანი, მათ შორის 83 კაცი და 18 ქალი, მეორედ გაემართა ეთიოპიისკენ. ამ ქარავნის მეთაურად ჰაზრეთი ჯა’ფერ ბინ ები ტალიბი დაინიშნა. ნეჯაშის ქვეყანაში მშვიდობით ჩავიდნენ. ეთიოპიაში მომხდარი ჰაზრეთი უმმუ სელემემ (რადიალლაჰუ ანჰა) ასე უამბო: „როცა ეთიოპიაში მივედით, იქ ძალიან კარგი მეზობელი ვპოვეთ. ის მეზობელი მმართველი ნეჯაში იყო. ყველა სურვილი შეგვისრულა. ჩვენი რჯულის ბრძანებებს ისე ვასრულებდით, როგორც გვსურდა. უზენაეს ალლაჰს თავისუფლად ვეთაყვანებოდით და არანაირ შევიწროებას არ ვიტანდით. ერთი უშვერი სიტყვაც კი არ გაგვიგონია.“ როცა ეს მექქელმა კერპთაყვანისმცემლებმა შეიტყვეს, გადაწყვიტეს, ეთიოპიის მმართველთან ორი ელჩი გაეგზავნათ. ნეჯაშისთვის ძალიან ძვირფასი ნივთების გარდა მექქური გამოყვანილი ტყავისგან საჩუქრებიც მოამზადეს, რომელიც მას ძალიან უყვარდა. ამასთან, საჩუქრები მღვდლებისა და სახელმწიფო მოხელეებისთვისაც განსაზღვრეს. ეს საქმე აბდულლაჰ ბინ ები რებიასა და ამრ ბინ ასს მიანდეს. ამ ორ ელჩს ასწავლეს, რა უნდა ეთქვათ ნეჯაშის წინაშე. უთხრეს: „სანამ მმართველს ელაპარაკებით, ჯერ მის თითოეულ პატრიარქსა და სარდალს საჩუქრები მიეცით. შემდეგ ნეჯაშის საჩუქარი მიართვით. ამის შემდეგ მოითხოვეთ, რომ იქ მყოფი მუსლიმები გადმოგცენ. ნეჯაშის მუსლიმებთან შეხვედრისა და საუბრის საშუალება არ მისცეთ.“14 ელჩები ეთიოპიაში ჩავიდნენ. როცა სახელმწიფო მოხელეებს ეწვივნენ და საჩუქრები მიართვეს, თითოეულს უთხრეს: „ჩვენ შორის ვიღაც ხალხი გამოჩნდა. ახალი რჯული მოიგონეს, რომელიც არც ჩვენ ვიცით და არც თქვენ. გვინდა, ეს ჩამოსულები თავიანთ ქვეყანაში წავიყვანოთ. როცა მმართველს მათზე ელაპარაკებით, ეცადეთ, რომ ისინი ჩვენ გადმოგვცეს, ისე რომ მათ არ ელაპარაკოს. მათზე ზრუნვა ყველაზე უკეთ მათ საკუთარ მშობლებსა და მეზობლებს შეუძლიათ. ისინი მათ ძალიან კარგად იცნობენ.“15 პატრიარქებმა ეს წინადადება მიიღეს. შემდეგ მექქელმა ელჩებმა ნეჯაშის საჩუქრები მიართვეს. მმართველმა ნეჯაშიმ საჩუქრები მიიღო, ისინი იხმო და ცოტა ხანს ესაუბრა.

„კვლავ ეთიოპიაში დაბრუნდით, რომ უზენაესი ალლაჰის სახელით დაცულნი იყოთ“ ჰადისი შერიფი

ელჩებმა ნეჯაშის უთხრეს: „მმართველო! ჩვენი ხალხიდან ზოგიერთმა თქვენს ქვეყანას შეაფარა თავი. ამ ჩამოსულებმა, როგორც თავიანთი ხალხის რჯული მიატოვეს, ისე არც თქვენს რჯულში შევიდნენ. რაღაც მოგონილი რჯული აქვთ, თავიანთი ნებისამებრ. ის რჯული არც ჩვენ ვიცით და არც თქვენ. თქვენთან ჩვენ იმ ხალხის პატივსაცემმა კაცებმა გამოგვგზავნეს, რომელსაც ისინი ეკუთვნიან. ეს პატივსაცემი კაცები მამები და უახლოესი ნათესავები არიან იმ ადამიანებისა, ვინც თქვენს ქვეყანას შეაფარა თავი. მათი სურვილია, რომ ეს ჩამოსულები მათ დაუბრუნდნენ, რადგან ისინი მათ უკეთ იცნობენ. უკეთ იციან, რას არ იწონებენ ესენი საკუთარ რჯულში…“ ამრ ბინ ასსაც და აბდულლაჰ ბინ ები რებიასაც ყველაზე მეტად ის სურდათ, რომ ნეჯაშის ეს სიტყვები მოესმინა და ისე მოქცეულიყო, როგორც მათ უნდოდათ. როცა ელჩებმა ეს სიტყვები თქვეს, ნეჯაშის პატრიარქებმა სიტყვა აიღეს და თქვეს: „ამათ სრულიად სწორად თქვეს. მათ ხალხს უკეთ შეუძლია მათზე ზრუნვა, უკეთ განსჯის, რა მოსწონთ და რა – არა. ამიტომ ეს ხალხი მათ გადაეცით, დაე, ესენი თავიანთ ქვეყანასა და ხალხთან წაიყვანონ.“ მმართველი ნეჯაში ამ სიტყვებზე ძალიან განრისხდა: „ალლაჰს ვფიცავ, არა! ამ ხალხს არ გადავცემ. ვერ ვუღალატებ ადამიანებს, რომლებმაც ჩემთან შეაფარეს თავი და ჩემს ქვეყანაში მოვიდნენ. მათ სხვებს მე ამჯობინეს და ჩემს ქვეყანაში მოვიდნენ. ამიტომ ჩამოსულ მუჰაჯირებს ჩემს კარზე დავიბარებ, ვკითხავ, რას იტყვიან ამ ხალხის სიტყვებზე, და მათ პასუხებს მოვისმენ. თუ მუჰაჯირები ისეთები არიან, როგორებადაც ესენი აღწერენ, ამ ჩამოსულებს გადავცემ და მათ ხალხს დავუბრუნებ. თუ ისეთები არ არიან, დავიცავ და, სანამ ჩემს ქვეყანაში იქნებიან, სიკეთეს გავუწევ.“ ნეჯაშის მანამდე ზეციური წიგნები ჰქონდა შესწავლილი. იცოდა, რომ მუჰამმედის (ალეიჰისსელამ) მოსვლის დრო ახლოს იყო, რომ მისი ხალხი მას ცრუდ შერაცხავდა, არ ირწმუნებდა და მექქიდან გააძევებდა. ნეჯაშიმ მექქელ ელჩებს ჰკითხა: „ვინ არის ის, ვისიც სწამთ?“ თქვეს: „მუჰამმედი.“ როცა ნეჯაშიმ ეს სახელი გაიგონა, მიხვდა, რომ ის შუამავალია, მაგრამ არ შეიმჩნია. კვლავ ჰკითხა ჩამოსულებს: „როგორია მისი რჯული და მისი გზა და რისკენ მოუწოდებს?“ ამრმა თქვა: „მას გზა არ აქვს.“ ნეჯაშიმ თქვა: „როგორ გადავცე ჯგუფი, რომელმაც ჩემთან შეაფარა თავი და რომლის რჯულიცა და გზაც არ ვიცი? თავყრილობა მოვიწვიოთ. ისინიც მოვიყვანოთ. პირისპირ დაგაყენოთ. გამოჩნდეს, როგორია ყველა თქვენგანის მდგომარეობა. მათი რჯულიც შევიცნო.“ მუსლიმები კარზე დაიბარეს. მუსლიმებმა ჯერ ერთმანეთში ითათბირეს (შეთანხმდნენ) და ერთმანეთს ეუბნებოდნენ: „რა ვთქვათ, რომ ეთიოპიის მმართველს მოეწონოს და მის ხასიათს შეეფერებოდეს?“ ჰაზრეთი ჯა’ფერმა თქვა: „ალლაჰს ვფიცავ, ამის შესახებ ჩვენ მხოლოდ ის ვიცით, რაც ჩვენმა შუამავალმა გვიბრძანა. შედეგი როგორიც არ უნდა იყოს, კმაყოფილი ვართ.“ ყველამ მიიღო ეს, შეთანხმდნენ, რომ მხოლოდ ჰაზრეთი ჯა’ფერი ილაპარაკებდა, და ნეჯაშის წინაშე წარსდგნენ. მმართველმა ნეჯაშიმაც თავისი სწავლული კაცები შეკრიბა. დიდი საბჭო (დივანი) მოიწვიეს. შემდეგ მუჰაჯირები შემოიყვანეს. როცა მუსლიმები შემოვიდნენ, სალამით მიესალმნენ.

მაგრამ სეჯდე არ აღასრულეს. როცა ნეჯაშიმ ჰკითხა: „რატომ არ აღასრულეთ სეჯდე?“, უპასუხეს: „ჩვენ სეჯდეს არავის წინაშე ვასრულებთ, უზენაესი ალლაჰის გარდა. ჩვენმა შუამავალმა აგვიკრძალა უზენაესი ალლაჰის გარდა ვინმეს წინაშე სეჯდის აღსრულება და ბრძანა: ‚სეჯდე მხოლოდ უზენაეს ალლაჰს ეკუთვნის.‘“ ნეჯაშიმ მუჰაჯირებს უთხრა: „თქვენ, ვინც ჩემთან მოხვედით! მითხარით: რატომ მოხვედით ჩემს ქვეყანაში? როგორია თქვენი მდგომარეობა? არც ვაჭრები ხართ და არც რაიმე თხოვნა გაქვთ. როგორია იმ თქვენი შუამავლის მდგომარეობა, რომელიც გამოჩნდა? რატომ არ მესალმებით ისე, როგორც თქვენი ქვეყნიდან აქ მოსული ადამიანები მესალმებიან?“

ჯა’ფერმა (რადიალლაჰუ ანჰ) თქვა: „მმართველო! ჯერ სამ სიტყვას ვიტყვი. თუ სიმართლეს ვამბობ, დამიდასტურეთ, თუ ვცრუობ, უარმყავით. უპირველესად ბრძანეთ, რომ ამ ხალხიდან მხოლოდ ერთმა ილაპარაკოს, მეორე კი გაჩუმდეს!“

ამრ ბინ ასმა თქვა: „მე ვილაპარაკებ.“ ნეჯაშიმ თქვა: „ჯა’ფერ, ჯერ შენ ილაპარაკე.“

ჰაზრეთი ჯა’ფერმა თქვა: „სამი სიტყვა მაქვს. ჰკითხეთ ამ კაცს: მონები ვართ, რომლებიც უნდა დაგვიჭირონ და პატრონებს დაგვიბრუნონ?“ ნეჯაშიმ ჰკითხა: „ამრ! ესენი მონები არიან?“ ამრმა თქვა: „არა! მონები არ არიან, თავისუფლები არიან!“ ჰაზრეთი ჯა’ფერმა თქვა: „განა ვინმეს სისხლი უსამართლოდ დავღვარეთ, რომ იმათ უნდა გადაგვცენ, ვისი სისხლიც დაიღვარა?“ როცა ნეჯაშიმ ამრს ჰკითხა: „ამათ ვინმე უსამართლოდ მოკლეს?“, ამრმა თქვა: „არა, სისხლის ერთი წვეთიც არ დაუღვრიათ.“ ჰაზრეთი ჯა’ფერმა ნეჯაშის უთხრა: „განა ჩვენ გვაქვს ვინმეს ქონება, რომელიც უსამართლოდ წავართვით და დაბრუნება გვმართებს?“ ნეჯაშიმ თქვა: „ამრ! თუ ამ საწყლებს ვალი აქვთ, თუნდაც ბევრი ოქრო იყოს გადასახდელი, მე გადავიხდი, თქვით!“ ამრმა თქვა: „არა, ერთი ყირატიც (ფულის ერთეული) არ მართებთ!“ როცა ნეჯაშიმ ჰკითხა: „მაშ, რა გინდათ მათგან?“, ამრმა თქვა: „ჩვენ და ისინი ერთ რჯულსა და ერთ გზაზე ვიყავით. მათ ის მიატოვეს. მუჰამმედსა და მის რჯულს გაჰყვნენ.“ ნეჯაშიმ ჯა’ფერს ჰკითხა: „რატომ მიატოვეთ რჯული, რომელშიც იყავით, და სხვას გაჰყევით? რაკი თქვენი ხალხის რჯულს გამოეყავით და არც ჩემს რჯულში ხართ, რა რჯულია ის, რომლისაც გწამთ? მეტყვი რამეს მის შესახებ?“

ჰაზრეთი ჯა’ფერმა თქვა: „მმართველო! უმეცარი ხალხი ვიყავით. კერპებს ვეთაყვანებოდით. ლეშს ვჭამდით და ყოველგვარ ბოროტებას ჩავდიოდით. ნათესაურ კავშირებს ვწყვეტდით, მეზობლებს კარგად არ ვეპყრობოდით. ჩვენი ძლიერები სუსტებს ჩაგრავდნენ და არ იცოდნენ, რა არის მოწყალება. ასე ვცხოვრობდით, ვიდრე უზენაესმა ალლაჰმა ჩვენ შორის შუამავალი არ წარმოგვიგზავნა, რომლის გულწრფელობა, სანდოობა, პატიოსნება, სიწმინდე და გვარის კეთილშობილება ვიცოდით. ამ შუამავალმა მოგვიწოდა, რომ უზენაესი ალლაჰის არსებობა და ერთობა გვერწმუნა, მისთვის გვეცა თაყვანი და მიგვეტოვებინა ქვები და კერპები, რომლებსაც ჩვენ და ჩვენი წინაპრები ოდითგანვე ვეთაყვანებოდით. გვიბრძანა, რომ მართლები ვყოფილიყავით, ამანათისთვის (მონდობილისთვის) არ გვეღალატა, ნათესავთა უფლებები დაგვეცვა, მეზობლებთან კარგად გვეცხოვრა, ცოდვებსა და სისხლისღვრას მოვრიდებოდით. აგვიკრძალა ყოველგვარი უზნეობა, სიცრუე, ობლების ქონებაზე ხელის დადება და პატიოსანი ქალებისთვის ცილის წამება. გვიბრძანა, რომ უზენაესი ალლაჰისთვის გვეცა თაყვანი და მისთვის არავინ დაგვედგინა მსგავსად თუ თანაზიარად. ჩვენც მივიღეთ, ვირწმუნეთ ყველაფერი, რაც მან უზენაესი ალლაჰისგან მოიტანა, და რასაც ამბობდა, ვასრულებდით. უზენაეს ალლაჰს ვეთაყვანებოდით. რაც აგვიკრძალა, ჰარამად ვთვლიდით, რაც ნება დაგვრთო, ჰალალად, და ასე ვიქცეოდით. ამის გამო ჩვენი ხალხი მტრად გადაგვეკიდა და გვჩაგრავდა. რომ ჩვენი რჯულიდან და უზენაესი ალლაჰის თაყვანისცემიდან განვმდგარიყავით და კვლავ კერპებისთვის გვეცა თაყვანი, სხვადასხვა წამებასა და ტანჯვას გვიწყობდნენ. გვჩაგრავდნენ. სულ უფრო და უფრო გვავიწროებდნენ. ჩვენსა და ჩვენს რჯულს შორის ჩადგნენ და მისგან ჩვენი მოწყვეტა მოინდომეს. ჩვენ კი ჩვენი მხარე და სახლ-კარი მივატოვეთ და თქვენს ქვეყანას შევაფარეთ თავი. თქვენ სხვებს ვამჯობინეთ. თქვენი მფარველობა და თქვენი მეზობლობა ვინატრეთ. იმედი გვაქვს, რომ თქვენთან ჩაგვრასა და უსამართლობას არ ვიწვნევთ.“ ჰაზრეთი ჯა’ფერმა სიტყვა ასე განაგრძო: „რაც შეეხება სალამს, ალლაჰის შუამავლის სალამით მოგესალმეთ. ერთმანეთსაც ასე ვესალმებით. ჩვენმა შუამავალმა გვამცნო, რომ სამოთხის მკვიდრთა სალამიც ასეთია. ამიტომ თქვენც ასე მოგესალმეთ. რადგან ჩვენმა შუამავალმა ბრძანა, რომ ადამიანების წინაშე სეჯდე არ აღესრულება, უზენაეს ალლაჰს ვაფარებთ თავს, რომ უზენაესი ალლაჰის გარდა ვინმეს წინაშე სეჯდე არ აღვასრულოთ.“ ნეჯაშიმ ჰკითხა: „იცი რამე იმისგან, რაც ალლაჰმა გარდამოავლინა?“ როცა ჰაზრეთი ჯა’ფერმა თქვა: „ვიცი“, ნეჯაშიმ უთხრა: „წამიკითხე.“ ჰაზრეთი ჯა’ფერმა სურა მერიემის პირველი აიათების კითხვა დაიწყო. (გადმოცემულია, რომ სურა ანქებუთიდან და სურა რუმიდანაც წაიკითხა.) ნეჯაში ტიროდა. თვალებიდან მდინარე ცრემლებმა წვერი დაუსველა. მღვდლებიც ტიროდნენ. ნეჯაშიმ და მღვდლებმა თქვეს: „ჯა’ფერ! ამ ტკბილი და მშვენიერი სიტყვიდან კიდევ ცოტა წაგვიკითხე.“ ჰაზრეთი ჯა’ფერმა სურა ქეჰფის დასაწყისი წაიკითხა, რომელშიც შინაარსით ნაბრძანებია: „ქება-დიდება ალლაჰს, რომელმაც თავის მონას (მუჰამმედს (ალეიჰისსელამ)) ჭეშმარიტი წიგნი (წმინდა ყურანი) გარდამოუვლინა, რომლის სიტყვებშიც არავითარი სიმრუდე არ დაუშვა და აზრში – არავითარი წინააღმდეგობა (გადაჭარბებასაც მოკლებული და დაკნინებასაც), რომ ურწმუნოები გაეფრთხილებინა მისგან (დიდებულისგან) მომავალი უმძიმესი სასჯელით (ჯოჯოხეთით), ხოლო კეთილი საქმეების ჩამდენი მორწმუნეები ეხარებინა მშვენიერი საზღაურით (სამოთხით), რომელშიც სამარადისოდ დარჩებიან, და რომ გაეფრთხილებინა ისინი, ვინც ამბობს: ‚უზენაესმა ალლაჰმა შვილი იშვილა.‘ არც მათ (ვინც ამბობს, რომ უზენაესმა ალლაჰმა შვილი იშვილა), და არც მათ წინაპრებს არ აქვთ ამის (ამ სიტყვის) არავითარი ცოდნა (არც შემეცნება). ის სიტყვა, მათი პირიდან რომ გამოდის, (მძიმეა და) უზომოდ საშიშია. მხოლოდ სიცრუეს ამბობენ. (ჩემო შუამავალო!) თუ ამ წმინდა ყურანს არ ირწმუნებენ, ნუთუ მათ კვალდაკვალ მწუხარებითა და დარდით თავს დაიღუპავ! ყველაფერი, რაც დედამიწაზეა (ტყეები, მდინარეები, მადნეულები, ცხოველები და მცენარეები…), შევამკეთ, რომ გამოგვეცადა, ადამიანთაგან ვინ ჩაიდენს კეთილ საქმეებს…“16

„სეჯდე მხოლოდ უზენაეს ალლაჰს ეკუთვნის“ ჰადისი შერიფი

ნეჯაშიმ თავი ვეღარ შეიკავა და თქვა: „ალლაჰს ვფიცავ, ეს ერთი და იმავე კანდელიდან ამოფრქვეული სხივია. მუსაც და ისაც (ალეიჰიმესსელამ) სწორედ ამით მოვიდნენ.“ შემდეგ ყურაიშელ ელჩებს მიუბრუნდა და უთხრა: „წადით! ალლაჰს ვფიცავ, არც მათ ჩაგაბარებთ და არც მათ შესახებ ცუდს რამეს ვიფიქრებ.“ აბდულლაჰ ბინ ები რებია და ამრ ბინ ასი ნეჯაშისგან გამოვიდნენ.17 ამრმა აბდულლაჰს უთხრა: „გეფიცები, ნეჯაშის წინაშე მათ ერთ დანაშაულს გამოვამჟღავნებ და ფესვიანად ამოვძირკვავ, აი, ნახავ!“ ამხანაგმა ამრს უთხრა: „თუმცა გვეწინააღმდეგებიან, კარგი თუ ცუდი, მაინც ნათესავები ვართ, ნუ იზამ ამას.“ ამრმა თქვა: „ნეჯაშის ვაცნობებ, რომ ისინი ისას (ალეიჰისსელამ) მონად თვლიან.“ მეორე დღეს ნეჯაშისთან მივიდა და უთხრა: „ხელმწიფეო! ისინი მერიემის ძე ისაზე (ალეიჰისსელამ) მძიმე სიტყვებს ამბობენ. კაცი გაუგზავნე და ჰკითხე, რას ამბობენ ისაზე (ალეიჰისსელამ).“ ნეჯაშიმ მუსლიმებთან კაცი გაგზავნა, რათა ეკითხა, რა შეხედულება ჰქონდათ ჰაზრეთი ისაზე. მუსლიმები ისევ შეიკრიბნენ და ერთმანეთს ეუბნებოდნენ: „ისაზე (ალეიჰისსელამ) რომ გვკითხონ, რა ვუპასუხოთ?“ ჰაზრეთი ჯა’ფერმა თქვა: „ალლაჰს ვფიცავ, ჰაზრეთი ისაზე იმას ვიტყვით, რაც უზენაესმა ალლაჰმა ბრძანა და რაც ჩვენმა შუამავალმა მოგვიტანა.“ როცა ნეჯაშის წინაშე წარსდგნენ, ნეჯაშიმ ჰკითხა: „თქვენ მერიემის ძე ისაზე (ალეიჰისსელამ) რას ამბობთ?“ ჰაზრეთი ჯა’ფერმა უპასუხა: „ჩვენ ისაზე (ალეიჰისსელამ) იმას ვამბობთ, რაც ჩვენმა შუამავალმა უზენაესი ალლაჰისგან მოგვიტანა და გვამცნო. ვაღიარებთ, რომ ის უზენაესი ალლაჰის მსახური და შუამავალია და მისი სიტყვაა, რომელიც უზენაესმა ალლაჰმა ჩადო ჰაზრეთი მერიემში – უბიწო ქალში, რომელმაც ამ ქვეყანაზეც და მამაკაცებზეც უარი თქვა და მთლიანად უზენაეს ალლაჰს მიეძღვნა. ასეთია მერიემის ძე ისას მდგომარეობა და ღირსება. ვამბობთ: როგორც ჰაზრეთი ადამი მიწისგან გააჩინა, ისე გააჩინა ისაც (ალეიჰისსელამ) უმამოდ.“ ეს რომ თქვა, ნეჯაშიმ ხელი მიწისკენ გაიწოდა, მიწიდან ჩალის ღერი აიღო და თქვა: „გეფიცებით, მერიემის ძე ისაც იმაზე მეტი არაფერია, რასაც თქვენ ამბობთ. ამ ჩალის ღერის ოდენა განსხვავებაც კი არ არის.“

ნეჯაშიმ ეს რომ თქვა, მის გარშემო მყოფმა სახელმწიფოს დიდებულებმა და სარდლებმა ერთმანეთში ჩურჩული და ბუზღუნი დაიწყეს.

ეს რომ დაინახა, ნეჯაშიმ მათ უთხრა: „გეფიცებით, რაც გინდათ, ის თქვით, მე მათზე კარგს ვფიქრობ.“ შემდეგ მუსლიმ მუჰაჯირებს მიუბრუნდა და უთხრა: „გილოცავთ თქვენც და მასაც, ვისგანაც მოხვედით! მე ვირწმუნე, რომ ის ალლაჰის შუამავალია. ჩვენ ხომ ის ინჯილში ვიხილეთ. ამ შუამავლის შესახებ მერიემის ძე ისამაც გვაუწყა. ალლაჰს ვფიცავ, აქ რომ ყოფილიყო, მივიდოდი, ფეხსაცმელს ვუტარებდი და ფეხებს დავბანდი! წადით! ჩემი ქვეყნის ხელშეუხებელ მხარეში, ყოველგვარი ძალადობისგან შორს, უშიშრად და მშვიდად იცხოვრეთ. ვინც თქვენ ბოროტებას მოგაყენებთ, მას დავღუპავ. მთისოდენა ოქრო რომ მომცენ, თქვენგან ერთსაც არ დავამწუხრებ!“

შემდეგ ნეჯაშიმ ყურაიშელი ელჩების მოტანილ საჩუქრებზე თქვა: „მე ეს არ მჭირდება! როცა უზენაესმა ალლაჰმა სხვების მიერ მიტაცებული ჩემი სამეფო დამიბრუნა და ხალხი დამიმორჩილა, ჩემგან ქრთამი არ აუღია“, – და საჩუქრები უკან დაუბრუნა. ყურაიშელი ელჩები ნეჯაშისგან ხელცარიელნი დაბრუნდნენ. ბედნიერმა ნეჯაშიმ კი ისლამი აირჩია და საჰაბეები უზომოდ გაახარა.18

ალლაჰმა გააჩინა სამყარო
ალლაჰმა გააჩინა სამყარო მუჰამმედის სიყვარულით,
მთვარე და მზე გააჩინა მუჰამმედის ტრფიალით.
„იყავ!“ – თქვა, და იქმნა სამყარო, ლევჰსა და ყალამს დაეწერა,
მთელი ყურანი წაიკითხეს მუჰამმედის სადიდებლად.
მოვიდა ყველა ევლია, ზღურბლს შუბლი შეახეს,
თევჰიდის ზიქრი აღავლინეს მუჰამმედის სხივისთვის.
ვეისელ ყარანიმ მიაღწია და კვლავ მიისწრაფოდა,
რვა სამოთხე შეიმკო მუჰამმედის სიყვარულით.
ცაში მფრინავი ფრინველები, მთები და ქვები მწვანდება,
ხეები ნაყოფს იძლევიან მუჰამმედის სიყვარულით.
ურწმუნონი მოვიდნენ, მისგან რწმენა მიიღეს,
ხუთჟამიერი ნამაზი შეასრულეს მუჰამმედის სიყვარულით.
ანგელოზები მოვიდნენ, მწკრივ-მწკრივ დადგნენ,
ხუთჟამიერი ნამაზი შეასრულეს მუჰამმედის სიყვარულით.
იუნუსი რას აქებს – მას ყურანის აიათი აქებს,
გაიხსენე, სალავათი თქვი მუჰამმედის სიყვარულით.

„გილოცავთ თქვენც და მასაც, ვისგანაც მოხვედით! მე ვირწმუნე, რომ ის ალლაჰის შუამავალია. ჩვენ ხომ ის ინჯილში ვიხილეთ. ამ შუამავლის შესახებ მერიემის ძე ისამაც გვაუწყა“ ნეჯაში ესჰამე