თებუქის ღაზვა

თებუქი ცნობილი ადგილია მედინეი მუნევვერესა და ქალაქ დამასკოს შორის. ზოგიერთებმა თქვეს, რომ ეს ერთი წყაროს სახელია. რადგან ეს ლაშქრობა შუამავლის უკანასკნელი ლაშქრობა იყო, მას „თებუქის ღაზვა“ უწოდეს. მას „ფადიჰასაც“ (სამარცხვინოს) უწოდებენ, რადგან ამ ლაშქრობაში მუნაფიყები შერცხვნენ. მას „ჯეიშულ-უსრესაც“ (გაჭირვების ლაშქარს) უწოდებენ. ამ ლაშქრობაში მუსლიმებმა დიდი გაჭირვება გამოიარეს. გარდა ამისა, მანძილი შორი იყო, ამინდი კი – ძალიან ცხელი. მტრის ჯარი მრავალრიცხოვანი და ძლიერი იყო. შიმშილობის დრო იყო. ერთ აქლემზე რიგრიგობით ათი კაცი ჯდებოდა. ჯარისკაცების უმეტესობა ერთი თვე ფინიკის გარდა არაფერს ჭამდა. ზოგჯერ შემწვარ ქერს ჭამდნენ. ზოგჯერ ვერც მას შოულობდნენ. თებუქის ლაშქრობაში ჰიჯრეთის მეცხრე წელს, რეჯების თვეში, ხუთშაბათს გაემართნენ.

ამ მეცხრე წელს, როცა ისლამი არაბეთის ნახევარკუნძულზე სწრაფად ვრცელდებოდა, არაბმა ქრისტიანებმა წერილი მისწერეს ბიზანტიის იმპერატორ ჰერაკლიუსს, რომელსაც „ისლამური სახელმწიფოს“ შურდა და მისი ზრდის შეფერხება სურდა. მისწერეს: „ის კაცი, რომელიც შუამავლობის პრეტენზიით გამოჩნდა, მოკვდა. მუსლიმები ახლა შიმშილსა და სიღატაკეში არიან. თუ მათი შენს რჯულზე მოქცევა გსურს, ახლა სწორედ დროა.“ ამ წერილის შემდეგ ჰერაკლიუსმა ორმოცათასიანი ლაშქარი ყუბადის სარდლობით მუსლიმებთან საბრძოლველად გაგზავნა. ეს რომ შეიტყო, სამყაროს სიამაყემ საჰაბეები შეკრიბა და ბრძოლისთვის მზადება უბრძანა. რადგან იმ წელს გვალვა იყო, საჰაბეები დიდ მატერიალურ გაჭირვებაში იყვნენ. მხოლოდ ვაჭრობით დაკავებულთა მდგომარეობა იყო ცოტათი უკეთესი. ისლამის მეომრები ძალიან ბევრნი იყვნენ. საკვები და საომარი აღჭურვილობა კი ცოტა იყო. გაჭირვება ელოდათ. შუამავალს სურდა, რომ საჰაბეებს ბრძოლაში მონაწილე მეომრების აღჭურვისთვის ქონებით დახმარება გაეწიათ. შუამავლის (სალლალლაჰუ ალეიჰი ვესელლემ) ამ სურვილმა საჰაბეები აამოძრავა. ყველას მოჰქონდა, რაც კი ჰქონდა, და ცდილობდა, ქონებითა და სიცოცხლით მომზადებოდა ჯიჰადისთვის.

ჰაზრეთი ებუ ბექირმა, შუამავლის მღვიმის მეგობარმა, მთელი თავისი ქონება მოიტანა. როცა უკეთილშობილესმა შუამავალმა ჰკითხა: „ოჯახს რა დაუტოვე, ებუ ბექირ?“, უპასუხა: „უზენაესი ალლაჰი და მისი შუამავალი დავუტოვე.“ ჰაზრეთი ომერმა დახმარებად თავისი ქონების ნახევარი მოიტანა. შუამავალმა მასაც ჰკითხა: „ოჯახს რა დაუტოვე, ომერ?“ უპასუხა: „იმდენი დავუტოვე, რამდენიც მოვიტანე.“ შუამავალმა ბრძანა: „თქვენ ორს შორის განსხვავება ისეთივეა, როგორიც თქვენს სიტყვებს შორის.“ ამის შემდეგ ჰაზრეთი ომერმა ჰაზრეთი ებუ ბექირი ამ სიტყვებით შეაქო: „დედაჩემი და მამაჩემი შენ გენაცვალოს, ებუ ბექირ! სიკეთის გზაზე ყოველ შეჯიბრში მასწრებ. ახლა კარგად მივხვდი, რომ ვერაფერში ვერ გაგისწრებ.“1 საჰაბეები ცდილობდნენ, რამდენადაც ძალა შესწევდათ, დახმარებოდნენ. მაგრამ მუნაფიყები დასცინოდნენ და ამბობდნენ: „საჩვენებლად იძლევით.“ შუამავალმა ბრძანა: „ვინც დღეს სადაყას (მოწყალებას) გასცემს, მისი სადაყა განკითხვის დღეს უზენაესი ალლაჰის წინაშე მის სასარგებლოდ იმოწმებს.“ შუამავლის ამ დალოცვილი სიტყვების შემდეგ მორწმუნეებმა კიდევ უფრო მეტად დაიწყეს დახმარება. ჰაზრეთი ოსმან ბინ აფფანმა ლაშქრის ნახევარი აღჭურვა.2 ოსმან ზინნურეინმა (რადიალლაჰუ ანჰ) ამ ლაშქარს ცხრაას ორმოცდაათი აქლემი აღკაზმულობითურთ და ორმოცდაათი ცხენი მისცა, მათი მხედრების აღჭურვის ხარჯი დაფარა და ამას გარდა ათი ათასი დინარი, ანუ შვიდასი ვაყიიე ოქრო გაგზავნა.3 ასე, მუსლიმთა შორის ყველაზე მეტი დახმარება მან გაწია. ჰაზრეთი ოსმანმა ლაშქრის საჭიროებები ისე სრულად უზრუნველყო, რომ არც დიდი ნემსი დავიწყებია, რომლითაც წყლის ტიკებს აკერებდნენ. მისი ამ დახმარების შემდეგ უკეთილშობილესმა შუამავალმა (სალლალლაჰუ ალეიჰი ვესელლემ) ბრძანა: „დღეიდან ოსმანს ცოდვა აღარ ჩაეწერება.“4 ერთმა საჰაბემ კი, რომელიც ძალიან ღარიბი იყო, ჯიჰადისთვის დახმარების სევაბის (ჯილდოს) მოსაპოვებლად იმ ღამეს დილამდე ერთ ფინიკის ბაღში წყალი ეზიდა, გამომუშავებული ფინიკი შუამავალს მოუტანა და უთხრა: „ალლაჰის შუამავალო! ჩემი უფლის კმაყოფილების მოსაპოვებლად მოვიტანე, რაც ხელთ მქონდა. მიიღე.“

„ომერ! თქვენ ორს (შენსა და ებუ ბექირს) შორის განსხვავება ისეთივეა, როგორიც თქვენს სიტყვებს შორის“ ჰადისი შერიფი

სანამ მუსლიმი კაცები შეძლებისდაგვარად ეხმარებოდნენ, ქალებიც ამ გზაზე ჯეროვნად ასრულებდნენ მათზე დაკისრებულ მოვალეობას. როცა თებუქის ლაშქრობისთვის ემზადებოდნენ, მუსლიმები ძალიან მძიმე დროს გადიოდნენ. შიმშილი ისეთი სასტიკი იყო, რომ ბევრი საჰაბე, რომელსაც ხელთ არაფერი შერჩენოდა, ალლაჰის შუამავალთან მოდიოდა და ამბობდა: „ალლაჰის შუამავალო! ქვეითად დავრჩით! საჭმელიც არაფერი გვაქვს! გვსურს, ამ ღაზვაში თქვენ არ მოგშორდეთ და ჯიჰადის სევაბი მოვიპოვოთ.“ ჩვენი საყვარელი შუამავალი მათ წუხილით აუწყებდა, რომ აღარაფერი დარჩენოდა, რაზეც შესვამდა. ერთხელ ჩვენს საყვარელ შუამავალთან იმავე თხოვნით მოვიდნენ სალიმ ბინ უმეირი, აბდულლაჰ ბინ მუღაფფელი, ებუ ლეილა მაზინი, ულბე ბინ ზეიდი, ამრ ბინ ჰუმამი, ჰერემი ბინ აბდულლაჰი და ირბად ბინ სარიიე. როცა შუამავალმა მათ დიდი მწუხარებით უთხრა: „ვერაფერს ვპოულობ, რაზეც შეგსვამდით“, ტირილი დაიწყეს იმის სევდით, რომ შუამავალს უნდა დაშორებოდნენ და ჯიჰადში მონაწილეობას ვერ მიიღებდნენ. ამის შემდეგ უზენაესმა ალლაჰმა გარდამოავლინა წმინდა აიათი, რომელშიც შინაარსით ნაბრძანებია: „(ჩემო შუამავალო!) როცა შენთან მოვიდნენ (ჯიჰადში მონაწილეობის მისაღებად), შენ მათ უთხარი: ‚არ მაქვს, რაზეც შეგსვამდით.‘ რადგან ამ გზაზე დასახარჯი არაფერი ჰქონდათ (და ბრძოლაში მონაწილეობას ვერ იღებდნენ), დამწუხრებულნი, თვალცრემლიანნი გაბრუნდნენ. მათ არავითარი პასუხისმგებლობა (ცოდვა) არ აქვთ.“5 ბოლოს ისინიც ჰაზრეთი აბბასმა და ჰაზრეთი ოსმანმა აღჭურვეს ღაზვისთვის. როცა მზადება დასრულდა, შუამავალმა ლაშქარი სენიიეთულ-ვედაში შეკრიბა. ვინც ღაზვაში მონაწილეობას არ იღებდა, იმდენად ცოტანი იყვნენ, თითქოს არც არსებობდნენ. როცა ლაშქარი შეკრიბა და დაძვრა გადაწყვიტა, უკეთილშობილესმა შუამავალმა მედინაში თავის მოადგილედ მუჰამმედ ბინ მესლემე დატოვა.6 ლაშქრობის დაწყებისას შუამავალმა ბრძანა: „თან მეტი ფეხსაცმელი წაიღეთ. სანამ სათადარიგო ფეხსაცმელი გექნებათ, გაჭირვებას არ განიცდით.“

როცა ლაშქარი დაიძრა, მუნაფიყთა მეთაური აბდულლაჰ ბინ უბეიი მუსლიმების დასაშინებლად უსაფუძვლო სიტყვებს ამბობდა. უფრო მეტიც, ამბობდა: „ვფიცავ, თითქოს უკვე ვხედავ მას და მის საჰაბეებს ორ-ორად თოკებით შეკრულებს…“ საჰაბეები კი ამ სიტყვებს ყურადღებასაც არ აქცევდნენ და ჯიჰადში მონაწილეობის სურვილი დღითიდღე უძლიერდებოდათ. ეს რომ დაინახეს, მუნაფიყები ბოღმით იხრჩობოდნენ. როცა სენიიეთულ-ვედადან თებუქისკენ უნდა დაძრულიყვნენ, ალლაჰის შუამავალმა ლაშქრის დროშები (ალმები და დროშები) გაშლევინა. დიდი დროშა ჰაზრეთი ებუ ბექირს მისცა, ერთი დროშა კი – ჰაზრეთი ზუბეირ ბინ ავვამს. ევსის ტომის დროშა უსეიდ ბინ ჰუდაირს მისცა, ჰაზრეჯის ტომისა კი – ებუ დუჯანეს.7 შუამავლის სარდლობით მყოფი საჰაბეების რიცხვი ოცდაათი ათასი იყო, მათგან ათი ათასი – მხედარი. მარჯვენა ფრთის სარდლად ჰაზრეთი ტალჰა ბინ უბეიდულლაჰი დაინიშნა, მარცხენასი – ჰაზრეთი აბდურრაჰმან ბინ ავფი.8 სახელოვანი საჰაბეები ძალიან დიდ სიცხეში დაიძრნენ თავიანთი შუამავლის სარდლობით. რადგან მათ სათავეში უზენაესი ალლაჰის ჰაბიბი იდგა, ვერც საჭმლისა და სასმლის უქონლობა შეაბრუნებდა მათ გზიდან და ვერც გზის სიშორე და მტრის ჯარის სიმრავლე შეაშინებდა. ასეთი წინამძღოლით ყველგან შეიძლებოდა წასვლა. ჩვენი საყვარელი შუამავალი და გმირი საჰაბეები ყოველ სადგომზე ცოტა ხანს ისვენებდნენ და შემდეგ კვლავ განაგრძობდნენ გზას. მათი მერვე სადგომი იყო ჰიჯრი, სადაც სალიჰის (ალეიჰისსელამ) ხალხი დაიღუპა. რადგან თავიანთი შუამავლის ბრძანებას არ დაემორჩილნენ, უზენაესმა ალლაჰმა ისინი ერთი ძლიერი საიჰით, ანუ ხმით, გაანადგურა. სამყაროს სულთანმა საჰაბეებს უთხრა: „ამაღამ საწინააღმდეგო მხრიდან ძლიერი ქარიშხალი ამოვარდება. ნურავინ ადგება, თუ გვერდით ამხანაგი არ ეყოლება. ყველამ თავისი აქლემის მუხლი შეკრას. ეს ის ადგილია, სადაც სასჯელი გარდამოვიდა. ნურავინ დალევს ამ წყალს და ნურც აბდესს აიღებს მისით!…“ ყველა ამ ბრძანებას დაემორჩილა. ღამით ამოვარდნილმა ძლიერმა ქარიშხალმა ყველაფრის აყირავება დაიწყო. ამ დროს ერთი კაცი, რომელმაც აქლემის შეკვრა დაივიწყა, მის მოსაძებნად მარტო ადგა; ქარიშხალმა წაიტაცა და ტაიის მთის ძირას გადაისროლა. მეორეს კი საჭიროების მოსაგვარებლად ძალიან ეჩქარებოდა. იმ ადგილას, სადაც ამისთვის წავიდა, ჰუნნაყად (ყივანახველად) წოდებული სენი შეეყარა. შუამავლის ვედრებით კვლავ გამოჯანმრთელდა.

იმ დილას წყლის ჭურჭელში ერთი წვეთი წყალიც აღარ დარჩენილიყო. ყველა წყურვილით კვდებოდა. მუნაფიყებმა ეს ხელსაყრელ შემთხვევად ჩათვალეს და შფოთის თესვა სცადეს სიტყვებით: „მუჰამმედი მართლა შუამავალი რომ იყოს, ვედრებას აღავლენდა და წვიმას მოიყვანდა.“

როცა ვითარება სამყაროთა ბატონს მოახსენეს, დალოცვილი ხელები აღაპყრო და უზენაეს ალლაჰს წვიმის მოვლინება შესთხოვა. ცხელ და უღრუბლო ამინდში მაშინვე წვიმის ღრუბლები გამოჩნდა. ძლიერი წვიმა წამოვიდა. ყველამ ჭურჭელი აავსო, აბდესი აიღო და ცხოველები დაარწყულა. როცა წვიმამ გადაიღო და ღრუბლები გაიფანტა, აღმოჩნდა, რომ წვიმა მხოლოდ ლაშქარზე მოდიოდა.

„ვინც დღეს სადაყას (მოწყალებას) გასცემს, მისი სადაყა განკითხვის დღეს უზენაესი ალლაჰის წინაშე მის სასარგებლოდ იმოწმებს“ ჰადისი შერიფი

თებუქის ღაზვა

ჩვენმა საყვარელმა შუამავალმა და საჰაბეებმა თექბირი წარმოთქვეს. ქება-დიდება შესწირეს უზენაეს ალლაჰს. მუნაფიყებს კი უთხრეს: „ახლა აღარანაირი საბაბი აღარ დაგრჩათ. ირწმუნეთ უზენაესი ალლაჰი და მისი შუამავალი და კეთილი მუსლიმები გახდით!…“ ურცხვმა მუნაფიყებმა კი უპასუხეს: „მერე რა მოხდა?… ერთი ღრუბელი გადიოდა, წვიმა მოიყვანა და წავიდა!…“ შიმშილმაც უკიდურეს ზღვარს მიაღწია: საქმე იქამდე მივიდა, რომ ერთ ფინიკს ორნი იყოფდნენ. მიუხედავად სასტიკი სიცხისა, შიმშილისა და წყურვილისა, რაც გადაიტანეს, თებუქს მიუახლოვდნენ. უკეთილშობილესმა ჰაბიბმა (სალლალლაჰუ ალეიჰი ვესელლემ) ბრძანა: „ინშააალლაჰ, ხვალ დუჰას (შუადღისწინა) დროს თებუქის წყაროს მიადგებით. სანამ მე არ მოვალ, იმ წყალს ხელი არ ახლოთ.“ მეორე დღეს იქ მივიდნენ. წყაროში წყალი საკმაოდ ცოტა იყო. ჩვენმა საყვარელმა შუამავალმა იმ წყლიდან ცოტა ერთ ჭურჭელში ჩაასხმევინა, შიგ დალოცვილი ხელი ჩაყო და ვედრება აღავლინა. შემდეგ წყალი ისევ წყაროში ჩაასხეს. წყალმა წამიერად იმატა და გამრავლდა. მიუხედავად იმისა, რომ ოცდაათათასიანი ისლამის ლაშქარი სვამდა, სულ არ დაკლებულა. შემდეგ ამ წყლით, რომელიც სამყაროს სიამაყის სასწაული იყო, მთელი მიდამო მოირწყა. ის მხარე სულ გამწვანებულ ველად იქცა და ბარაქით აივსო. როცა უკეთილშობილესი შუამავალი თავის სახელოვან საჰაბეებთან ერთად თებუქში მივიდა, იქ ვერ ჰპოვეს ბიზანტიის ჯარები, რომლებიც ბიზანტიელებისა და ისეთი გაქრისტიანებული არაბული ტომებისგან შედგებოდა, როგორიც იყო ამილე, ლაჰმი და ჯუზამი. მუთეში სამი ათასი მუჯაჰიდის წინაშე ასიათასიანი ბიზანტიური ჯარი დამარცხდა. ახლა კი მათ წინ ოცდაათი ათასი მუჯაჰიდი იდგა და მათი სარდალი სამყაროს ბატონი იყო. როცა ბიზანტიელებმა გაიგეს, რომ ჩვენი საყვარელი შუამავალი გმირ საჰაბეებთან ერთად მოდიოდა, თითოეული მათგანი გასაქცევ ადგილს ეძებდა.

ალლაჰის შუამავალი საჰაბეებს მოეთათბირა და თებუქს იქით აღარ წასულა. ამ დროს იმ მხარეში მცხოვრებმა ზოგიერთმა ტომმა და სახელმწიფომ გაიგო, რომ ისლამის ლაშქარი მოვიდა. შიშით შუამავალთან თავიანთი ელჩობები გაგზავნეს და ჯიზიეს გადახდის პირობით ამანი ითხოვეს. შუამავალმა მათ წყალობა გამოუჩინა და მათი წინადადებები მიიღო; თითოეულ მათგანთან ცალკე ჩაიწერა ხელშეკრულების პუნქტები და აუწყა, რომ უსაფრთხოდ იყვნენ.

სამყაროს ბატონი (ალეიჰი ეფდალუს-სალავათ) თითქმის ოცი დღე ელოდა მტერს. თებუქში საჰაბეებთან ბევრი საუბარი (სოჰბეთი) გამართა და მათი გულები ნათლის ზღვაში განბანა. თავისი დალოცვილი გულიდან ამომდინარე ფეიზი და ბარაქა მათ გულებში ჩაღვარა. თავის ერთ-ერთ შეუდარებელ სოჰბეთში ბრძანა: „გინდათ, გაუწყოთ, ვინ არის ადამიანთა შორის საუკეთესო და ყველაზე ღირსეული?“ საჰაბეებმა თქვეს: „გვამცნე, ალლაჰის შუამავალო!“

ამის შემდეგ ბრძანა: „ადამიანთა შორის საუკეთესოა ის, ვინც სიცოცხლის უკანასკნელ ამოსუნთქვამდე უზენაესი ალლაჰის გზაზე იღვწის, თავისი ცხენის ან აქლემის ზურგზე, ან საკუთარ ფეხზე. ადამიანთა შორის ყველაზე ცუდი კი ის თავგასული ადამიანია, რომელიც უზენაესი ალლაჰის წიგნს კითხულობს, მაგრამ მისგან არანაირ სარგებელს არ იღებს.“

ერთ კაცს კი, რომელმაც შეჰიდობის შესახებ ჰკითხა, უთხრა: „ვფიცავ უზენაეს ალლაჰს, რომლის ძლიერ ხელშიცაა ჩემი არსებობა, შეჰიდები განკითხვის დღეს ყელზე ჩამოკიდებული ხმლებით მოვლენ. ნათლის მინბარებზე დასხდებიან.“9

ამ ღაზვაში შუამავლის მრავალი სასწაული იხილეს. მაგალითად, როცა თებუქიდან მედინაში დასაბრუნებლად ემზადებოდნენ, საჰაბეებმა, რომლებიც შიმშილს ვეღარ უძლებდნენ, თავიანთი მდგომარეობა შუამავალს მოახსენეს. ალლაჰის შუამავალმა მათი ნარჩენი საჭმელი ერთ ტყავის სუფრაზე შეაგროვებინა. ეს ძლივს ავსებდა ერთ პატარა ქვაბს. სამყაროს ბატონმა (სალლალლაჰუ ალეიჰი ვესელლემ) აბდესი განაახლა და ორრექა’თიანი ნამაზი შეასრულა. დალოცვილი ხელები აღაპყრო და ევედრა, რომ საჭმელი ბარაქიანი ყოფილიყო. შემდეგ საჰაბეებს უბრძანა, თავიანთი ჭურჭელი მოეტანათ. დიდ ლაშქარში ყველა ჭურჭელი აივსო, ისე რომ ერთიც არ დარჩა ცარიელი. გარდა ამისა, თუმცა ყველა მუჯაჰიდმა გაძღომამდე ჭამა, აღმოჩნდა, რომ სუფრაზე საჭმელი სულ არ დაკლებულა.

„ინშააალლაჰ, ხვალ დუჰას (შუადღისწინა) დროს თებუქის წყაროს მიადგებით. სანამ მე არ მოვალ, იმ წყალს ხელი არ ახლოთ“ ჰადისი შერიფი