ჩვენი შუამავლის დიადი ზნეობა1
უზენაესი ალლაჰი, როცა თავის საყვარელ შუამავალს (სალლალლაჰუ ალეიჰი ვესელლემ) ბოძებულ სიკეთეებსა და წყალობებს ჩამოუთვლის და მის დალოცვილ გულს ეალერსება, ბრძანებს: „შენ მშვენიერი ზნეობით ხარ გაჩენილი.“2
წმინდა აიათში, შინაარსით, ნათქვამია: „უეჭველად, შენ ჰულუყი აზიმზე ხარ (ზნე-მაღალი ხარ).“ ჰულუყი აზიმი ნიშნავს, რომ უზენაეს ალლაჰთან საიდუმლოებები, ფარული საქმეები გქონდეს, ადამიანებს შორის კი მშვენიერი ზნის იყო. ჰაზრეთი იქრიმემ თქვა: „აბდულლაჰ იბნი აბბასისგან გავიგონე: ამ წმინდა აიათში ‚ჰულუყი აზიმი‘, ანუ მშვენიერი ზნე, არის ზნეობა, რომელიც წმინდა ყურანმა გადმოგვცა.“
ბევრი ადამიანის ისლამის რჯულზე მოქცევის მიზეზი ალლაჰის შუამავლის მშვენიერი ზნეობა გახდა.
მისი სიტყვები უაღრესად ტკბილი იყო, გულებს იპყრობდა და სულებს იზიდავდა. მისი გონება იმდენად დიდი იყო, რომ არაბეთის ნახევარკუნძულის მკაცრ, ჯიუტ ხალხებს შორის მოვიდა, მათ ძალიან კარგად უხელმძღვანელა, მათ მიერ მიყენებულ ტანჯვას მოთმინებით გაუძლო და ისინი სირბილესა და მორჩილებამდე მიიყვანა. მათი უმრავლესობა თავის რჯულზე ხელს იღებდა და მუსლიმი ხდებოდა, ისლამის რჯულის გზაზე საკუთარ მამებსა და შვილებსაც კი ებრძოდა.
მის გზაზე ქონება და სახლები გაიღეს, სისხლი დაღვარეს. არადა, ასეთ რამეებს მიჩვეულები არ იყვნენ. მისი მშვენიერი ზნე, სირბილე, მიმტევებლობა, მოთმინება, სიკეთე და გულუხვობა ისეთი იყო, რომ ყველას აოცებდა. ვინც მას ხედავდა და ისმენდა, სიყვარულით ხდებოდა მუსლიმი. მის არცერთ მოძრაობაში, არცერთ საქმეში, არცერთ სიტყვაში არასოდეს გამოჩენილა რაიმე უშნოობა, რაიმე ნაკლი. თუმცა თავისი თავისთვის არავისზე არ წყრებოდა, რჯულის მტრების მიმართ, მათ მიმართ, ვინც რჯულს ენით და ხელით ესხმოდა თავს, მკაცრი და შეურიგებელი იყო.
მუჰამმედს (ალეიჰისსელამ) ათასობით სასწაული გამოუჩნდა, ამას ყველა – მოყვარეც და მტერიც – ყვებოდა. ამ სასწაულთაგან ყველაზე ძვირფასი მისი ზრდილობა და მშვენიერი ზნე იყო. ჰაზრეთი ებუ სა’იდ ჰუდრიმ თქვა: „ალლაჰის შუამავალი (სალლალლაჰუ ალეიჰი ვესელლემ) ცხოველს საკვებს აძლევდა. აქლემს აბამდა. სახლს გვიდა. ცხვარს წველიდა. ფეხსაცმლის გახეულ ადგილს კერავდა, საცვალს იკერებდა.3 მსახურთან ერთად ჭამდა. როცა მსახური ხელის წისქვილის ტრიალით დაიღლებოდა, ეხმარებოდა. ბაზრიდან სხვადასხვა ნივთს ყიდულობდა, ტომარაში ჩადებდა და სახლში მიჰქონდა. როცა ღარიბს, მდიდარს, უფროსს თუ უმცროსს შეხვდებოდა, პირველი ესალმებოდა. მათთან მუსაფაჰისთვის დალოცვილ ხელს პირველი იწვდიდა. მონასაც და ბატონსაც, ბეგსაც, შავსაც და თეთრსაც თანაბრად უყურებდა. ვინც არ უნდა დაეპატიჟებინა, დაპატიჟებულ ადგილზე მიდიოდა. რაც წინ დაუდებდნენ, თუნდაც ცოტა, არ დაიწუნებდა.
საღამოდან დილისთვის და დილიდან საღამოსთვის საზრდოს არ იტოვებდა. მშვენიერი ზნის იყო. სიკეთის კეთება უყვარდა, ყველასთან კარგად ცხოვრობდა. ღიმილიანი, ტკბილმოუბარი იყო, ლაპარაკისას არ იცინოდა. დანაღვლიანებული ჩანდა, მაგრამ წარბებს არ კრავდა. თავმდაბალი იყო, მაგრამ მდაბიური ბუნების – არა. დიდებული იყო, პატივისცემასა და მოწიწებას იწვევდა, მაგრამ უხეში არ იყო. გულჩვილი და გულუხვი იყო, მაგრამ ფლანგვას არ ეწეოდა, უსარგებლოდ არაფერს გასცემდა, ყველა ეცოდებოდა. დალოცვილი თავი მუდამ წინ ჰქონდა დახრილი. არავისგან არაფერს ელოდა. ვისაც ბედნიერება და სიმშვიდე სურს, მისნაირი უნდა იყოს.“ ენეს ბინ მალიქმა თქვა: „ათი წელი ვემსახურე ალლაჰის შუამავალს. ერთხელაც არ უთქვამს ჩემთვის ‚უჰ!‘. არასოდეს უთქვამს: ‚ეს ასე რატომ გააკეთე?‘ ან ‚ეს რატომ არ გააკეთე?‘“4 ებუ ჰურეირემ თქვა: „ერთ ღაზვაში (ლაშქრობაში) ვთხოვეთ, ევედრებინა, რომ ურწმუნოები მოსპობილიყვნენ. მან ბრძანა: ‚მე არც წყევლისთვის მოვვლენილვარ და არც იმისთვის, რომ ადამიანები იტანჯონ. მე ყველასთვის სიკეთის საქმნელად და იმისთვის მოვევლინე, რომ ადამიანებმა სიმშვიდეს მიაღწიონ.‘“5 უზენაესი ალლაჰი სურა ენბიას ას მეშვიდე წმინდა აიათში, შინაარსით, ბრძანებს: „ჩვენ შენ სამყაროთა მოწყალებად, სიკეთედ წარგგზავნეთ.“
ებუ სა’იდ ჰუდრიმ თქვა: „ალლაჰის შუამავლის სიმორცხვე (ჰაია) გაუთხოვარი ახალგაზრდა მუსლიმი ქალიშვილების სიმორცხვეზეც მეტი იყო.“6
ენეს ბინ მალიქი ამბობს: „როცა ალლაჰის შუამავალი ვინმეს მუსაფაჰას გაუკეთებდა, სანამ ის კაცი თავის ხელს არ გაითავისუფლებდა, ის თავის დალოცვილ ხელს არ აშორებდა.7 სანამ ის კაცი სახეს არ მიაბრუნებდა, ის თავის დალოცვილ სახეს არ არიდებდა. როცა ვინმესთან იჯდა, ორ მუხლზე იჯდა და მისდამი პატივისცემის გამო დალოცვილ მუხლს არ წამოსწევდა.“
ჯაბირ ბინ სემურე ამბობს: „ალლაჰის შუამავალი ცოტას ლაპარაკობდა. მხოლოდ საჭიროებისას ან როცა რაიმეს ჰკითხავდნენ, ლაპარაკობდა.“ აქედან გასაგებია, რომ ყოველმა მუსლიმმა ცარიელი, უსარგებლო სიტყვები არ უნდა ილაპარაკოს და უნდა დუმდეს. მის დალოცვილ სიტყვებში იყო თერთილი და თერსილი, ანუ უაღრესად ნათლად და თანმიმდევრულად ლაპარაკობდა, მისი გაგება ადვილი იყო. ენეს ბინ მალიქმა თქვა: „შუამავალი (ალეიჰისსელამ) ავადმყოფებს ინახულებდა, დაკრძალვის პროცესიას მიჰყვებოდა და დაპატიჟებულ ადგილზე მიდიოდა. ვირზეც ჯდებოდა. ჰეიბერის ღაზვაში ვნახე შუამავალი (ალეიჰისსელამ). ის ვირზე იჯდა, რომლის ლაგამიც თოკი იყო. როცა შუამავალი (ალეიჰისსელამ) დილის ნამაზიდან გამოდიოდა, მედინის ბავშვები და მუშები წყლით სავსე ჭურჭელს მოუტანდნენ და სთხოვდნენ, თავისი დალოცვილი თითი ჩაეყო. თუმცა ზამთარი იყო და წყალი ცივი, მათ თხოვნას არ უარყოფდა, გულს უკეთებდა.“8
ენეს ბინ მალიქი ისევ ამბობს: „თუ პატარა გოგონა შუამავალს (ალეიჰისსელამ) ხელს მოჰკიდებდა და რაიმე საქმისთვის წაიყვანდა, ისიც მასთან ერთად მიდიოდა და მის საქმეს აგვარებდა.“
„უეჭველად, შენ ჰულუყი აზიმზე ხარ (ზნე-მაღალი ხარ)“ ყალემ: 4
ჯაბირმა თქვა: „შუამავლისთვის (ალეიჰისსელამ) რაიმე რომ ეთხოვათ, არავის გაუგონია, მას ‚არა‘ ეთქვა.“
ჩვენი შუამავალი სიმორცხვითაც (ჰაიათიც) ყველა ქმნილებას აღემატებოდა. შეუფერებელი საქმეების წინაშე მისი თვალები თითქოს დახუჭული იყო. არავის მიმართავდა ისეთი სიტყვით, რომელიც მას არ ესიამოვნებოდა.
ჩვენმა დედამ, ჰაზრეთი აიშემ, თქვა: „როცა ალლაჰის შუამავალს ვინმეს შეუფერებელი საქციელის შესახებ აცნობებდნენ, მის სახელს არ ახსენებდა და ზოგადად იტყოდა: ‚რატომ აკეთებენ ისინი ასე?‘ ამგვარად, სახელის უხსენებლად, იმ ადამიანს ჩადენილი ან ნათქვამი ცუდი საქციელისგან აკავებდა.“9
ენეს ბინ მალიქმა მოგვითხრო: „ერთხელ ჩვენს შუამავალთან შემოვიდა კაცი, რომელსაც სახეზე რაღაც ყვითელი ჰქონდა წასმული. ჩვენს შუამავალს მისთვის არაფერი უთქვამს. არცერთი სიტყვა არ უთქვამს, რომელიც მის გულს ატკენდა. როცა ის კაცი გავიდა, ბრძანა: ‚რომ გეთქვათ, სახეზე წასმულს ჩამოიბანდა!‘“10
ალლაჰის შუამავალი ტომებს აერთიანებდა. მათ შორის სიძულვილს არ თესავდა. ყოველი ტომის უფროსს პატივს სცემდა და საპატიო ადგილას სვამდა.
არავის აკლებდა თავისი დალოცვილი სახის ხილვას. პატივცემულ საჰაბეებს ეძებდა, ვინც არ მოდიოდა, მათ ამბავს კითხულობდა. გვერდით მსხდომთ რჩევას აძლევდა, მათ კუთვნილ წილს აძლევდა.
მისი მოპყრობის გამო არავის გულში არ გაჩენილა აზრი: „მას ერთი მეორეზე მეტად უყვარს.“ ვინც მასთან საჩივრით მოდიოდა, მოთმინებას იჩენდა და უსმენდა.
სანამ მოსული თვითონ არ წავიდოდა, ის მას არ ტოვებდა. ყველა ადამიანს თავის მშვენიერ ზნესა და ხასიათს საუკეთესოდ აჩვენებდა. მის წინაშე სიმართლითა და სამართლიანობით ყველა თანასწორი იყო. არავის არავისზე უპირატესობა, განსხვავება არ ჰქონდა. ჩვენმა დედამ, ჰაზრეთი აიშემ, თქვა: „ალლაჰის შუამავალივით მშვენიერი ზნეობის ადამიანი არასოდეს მინახავს. საჰაბეებიდან ან ოჯახიდან (ეჰლი ბეითიდან) ვინც არ უნდა დაეძახა, ის უსათუოდ პასუხობდა: ‚დიახ, გისმენ!‘“11
ალლაჰის შუამავალი საჰაბეებს ყველაზე ლამაზი სახელებით მიმართავდა. არავის აწყვეტინებდა სიტყვას. სანამ მოსაუბრე სიტყვას არ დაასრულებდა ან წასასვლელად ფეხზე არ წამოდგებოდა, მის სიტყვას არ აწყვეტინებდა. მისი მშვენიერი მოპყრობის, თანაგრძნობისა და გულმოწყალების შესახებ უზენაესმა ალლაჰმა სურა თევბეს ას ოცდამერვე წმინდა აიათში, შინაარსით, ბრძანა: „მძიმეა მისთვის თქვენი გაჭირვება, აწუხებს მას. თქვენთვის დიდად ზრუნავს; სიკეთით სავსე და მწყალობელია მორწმუნეებისადმი, მათ დიდ სიკეთეს უსურვებს.“
უზენაესმა ალლაჰმა სურა ენბიას ას მეშვიდე წმინდა აიათში, შინაარსით, ბრძანა: „(ჰოი, ჩემო ჰაბიბო!) ჩვენ შენ მხოლოდ სამყაროთა მოწყალებად წარგგზავნეთ.“
ჩვენი შუამავალი, უმმეთს რომ არ გასჭირვებოდა, ზოგიერთ რამეს ამსუბუქებდა. მან ბრძანა: „ჩემს უმმეთს რომ არ გავუჭირებდე, ვუბრძანებდი, ყოველ აბდესზე მისვაქი გამოეყენებინათ.“12 სიტყვის ერთგულებითაც ადამიანთა შორის ჩვენს შუამავალზე უკეთესი არავინ ყოფილა. აბდულლაჰ ბინ ები ჰამსამ მოგვითხრო: „ჩვენს შუამავალთან, ჯერ კიდევ მანამდე, სანამ მას შუამავლობა ეუწყებოდა, აღებ-მიცემა მქონდა. მისი წილის ნაწილი ჩემთან იყო დარჩენილი. დავპირდი, რომ ესა და ეს დროს, ამა და ამ ადგილას შევხვდებოდი, და დამავიწყდა. სამი დღის შემდეგ, დანაპირები რომ გამახსენდა, მაშინვე იმ ადგილისკენ გავიქეცი. დავინახე, რომ სამი დღე იქ მელოდა, და გაოცებისგან გავშეშდი. მან მითხრა: ‚ჭაბუკო, დამღალე! აქ სრული სამი დღეა გელოდები.‘“ ჩვენი შუამავლის თავმდაბლობის თვისება იმდენად დიადი და შეუდარებელი იყო, რომ ამ ზომით არავისში, თვით არცერთ შუამავალშიც (ალეიჰიმუსსელამ) არ ყოფილა.
ქედმაღლობის გრძნობა მასში არასოდეს ყოფილა. როცა ჩვენს შუამავალს არჩევანი მისცეს, მეფე-შუამავალი ყოფილიყო თუ მონა-შუამავალი, მან მონა-შუამავლობა აირჩია.13 ამის შემდეგ ისრაფილმა (ალეიჰისსელამ) ჩვენს შუამავალს უთხრა: „უეჭველად, უზენაესმა ალლაჰმა ისიც მოგცა, რაზეც თავმდაბლობის გამო უარი თქვი, რადგან განკითხვის დღეს შენ ხარ ადამის შვილთაგან უდიდესი. საფლავიდან პირველი შენ აღდგები. პირველი შეფაათსაც (შუამდგომლობას) შენ გაუწევ.“
ჩვენმა შუამავალმა ჩვენს დედას, ჰაზრეთი აიშეს, უთხრა:
„შემომთავაზეს, რომ მექქის ქვები და მიწა ოქროდ მექცია. მე ვთქვი: ‚არა, ჩემო უფალო! ერთ დღეს მშიერი ვიქნები, ერთ დღეს – მაძღარი. მშიერ დღეს შენ შეგევედრები და გეხვეწები. მაძღარ დღეს ქება-დიდებასა და მადლობას შემოგწირავ.‘“14
ერთხელ ჯებრაილი (ალეიჰისსელამ) მოვიდა ჩვენს შუამავალთან და უთხრა:
„უზენაესი ალლაჰი სალამს გიგზავნის. თუ ისურვებს, ამ მთებს მისთვის ოქროდ ვაქცევ. სადაც არ უნდა წავიდეს, ის ოქროს მთები მასთან ერთად იქნება.“
ჩვენმა საყვარელმა შუამავალმა ასე უპასუხა: „ჯებრაილ! ეს ქვეყანა იმის სახლია, ვისაც სახლი არ აქვს. და ის იმის ქონებაა, ვისაც ქონება არ აქვს. მას ის აგროვებს, ვისაც გონება არ აქვს.“15 ამის შემდეგ ჯებრაილმა (ალეიჰისსელამ) თქვა: „მუჰამმედ! უზენაესმა ალლაჰმა შენ მტკიცე სიტყვით (ყავლი საბითით) განგამტკიცა.“
ჩვენმა დედამ, ჰაზრეთი აიშემ, თქვა: „ზოგჯერ მთელი თვე გადიოდა, ჩვენს სახლში კი (საჭმლის მოსამზადებლად) ცეცხლს არ ვანთებდით. მხოლოდ ფინიკი და წყალი გვქონდა.“
იბნი აბბასმა თქვა: „ალლაჰის შუამავალი და მისი ოჯახი (ეჰლი ბეითი) ბევრ ღამეს ვახშმის გარეშე იძინებდნენ. საღამოს საჭმელს ვერაფერს პოულობდნენ.“ ჩვენმა დედამ აიშემ თქვა: „ალლაჰის შუამავლის დალოცვილი მუცელი არასოდეს გამძღარა საჭმლით. ამის შესახებ არავისთვის შეუჩივლია. სიღარიბე მისთვის სიმდიდრეზე უკეთესი იყო. მთელი ღამე შიმშილისგან რომ მოიკრუნჩხებოდა, ეს მდგომარეობა დღისით მარხვისგან არ აკავებდა.16
„შემომთავაზეს, რომ მექქის ქვები და მიწა ოქროდ მექცია. მე ვთქვი: ‚არა, ჩემო უფალო! ერთ დღეს მშიერი ვიქნები, ერთ დღეს – მაძღარი. მშიერ დღეს შენ შეგევედრები და გეხვეწები. მაძღარ დღეს ქება-დიდებასა და მადლობას შემოგწირავ‘“ ჰადისი შერიფი
რომ ესურვა, თავის უფალს შეეძლო ეთხოვა დედამიწის ყველა საგანძური, საზრდო და უხვი ცხოვრება. ვფიცავ, როცა მის ამ მდგომარეობას ვხედავდი, მეცოდებოდა და ვტიროდი. ხელით მის დალოცვილ მუცელს ვუსვამდი და ვეუბნებოდი:
‚სული შემოგწირე! ამ ქვეყნიდან ცოტა სარგებელი რომ მიიღო, რომელიც ძალას მოგცემს, განა არ შეიძლება?‘
ის კი მეუბნებოდა: ‚აიშე! ქვეყანა რად მინდა? ჩემმა ძმებმა, ულულ-აზმ შუამავლებმა, ამაზე უფრო მძიმესაც გაუძლეს. მაგრამ ამ მდგომარეობაში განაგრძეს ცხოვრება. თავიანთ უფალს შეუერთდნენ. ამიტომ მათმა უფალმა მათი მასთან დაბრუნება ძალიან მშვენიერი გახადა და მათი სევაბები გაუმრავლა. მრცხვენია ფუფუნებაში ცხოვრება, რადგან ასეთი ცხოვრება მათ ჩამომაშორებს. ჩემთვის ყველაზე მშვენიერი და საყვარელი ჩემს ძმებთან, მეგობრებთან შეხვედრა და მათთან შეერთებაა.‘“
ჩვენმა დედამ, ჰაზრეთი აიშემ, თქვა: „ალლაჰის შუამავალი ამ სიტყვებიდან დაახლოებით ერთი თვის შემდეგ გარდაიცვალა.“ ჩვენი შუამავლის გულუხვობაც ყველას პირზე ეკერა. ამ მშვენიერ თვისებაშიც ვერავინ შეედრებოდა ჩვენს შუამავალს.
იბნი აბბასმა თქვა: „ალლაჰის შუამავალი სიკეთის ქმნაში ადამიანთა შორის ყველაზე გულუხვი იყო. დალოცვილ რამაზნის თვეში და ჯებრაილთან (ალეიჰისსელამ) შეხვედრის დროს ის დილის ნიავზე უფრო გულუხვი იყო.“ ენეს ბინ მალიქი ამბობს: „შუამავალთან (ალეიჰისსელამ) ერთად მივდიოდი. მას ეცვა ბურდი ნეჯრანი, ანუ იემენური ქსოვილისგან შეკერილი მოსასხამი. უკნიდან ერთი ბედუინი მოვიდა და საყელოში ისე ძლიერ მოქაჩა, რომ მოსასხამის საყელომ მისი დალოცვილი კისერი გაკაწრა და კვალი დარჩა. შუამავალმა (ალეიჰისსელამ) ამ კაცის ასეთ საქციელზე მხოლოდ გაიღიმა და უბრძანა, რაიმე მიეცათ მისთვის.“ შუამავალს (ალეიჰისსელამ) ერთი მოხუცი ქალი ჰყავდა მეზობლად. მან თავისი ქალიშვილი გაგზავნა შუამავალთან (ალეიჰისსელამ) და შეევედრა: „ნამაზის დროს დასაფარავი სამოსი არ მაქვს. ნამაზში დასაფარავად სამოსი გამომიგზავნე.“ შუამავალს (ალეიჰისსელამ) იმ წამს სხვა სამოსი არ ჰქონდა. მან თავის დალოცვილ სხეულზე ჩაცმული პერანგი გაიხადა და იმ ქალს გაუგზავნა. როცა ნამაზის დრო დადგა, სამოსის გარეშე მეჩეთში ვერ წავიდა. პატივცემულმა საჰაბეებმა ეს რომ გაიგეს, თქვეს: „შუამავალი (ალეიჰისსელამ) იმდენად გულუხვია, რომ პერანგის გარეშე დარჩა და მეჩეთში ჯემაათთან ვერ მოდის. ჩვენც ყველაფერი, რაც გვაქვს, ღარიბებს დავურიგოთ.“ უზენაესმა ალლაჰმა მაშინვე სურა ისრას ოცდამეცხრე წმინდა აიათი გარდამოავლინა. თავდაპირველად მან თავის ჰაბიბს, შინაარსით, უთხრა:
„ნუ მიიბამ ხელებს კისერზე და ნურც ბოლომდე გაშლი მათ (ნუ იქნები ძუნწი და ნურც გაცემისგან სრულიად თავს შეიკავებ)“, შემდეგ კი: „ნუ გასცემ შენს ქონებას ისე, რომ შენთვის არაფერი დარჩეს (ისე, რომ გაჭირვებაში ჩავარდე, ნამაზი გაგაცდეს და დამწუხრდე)! (სადაყაში ზომიერი იყავი.)“ – ბრძანა.
იმ დღეს ნამაზის შემდეგ ჰაზრეთი ალი მოვიდა ალლაჰის შუამავალთან და უთხრა: „ალლაჰის შუამავალო! დღეს ოჯახის სარჩენად რვა ვერცხლის დირჰემი ვისესხე. მისი ნახევარი შენ მოგცე. შენთვის პერანგი იყიდე.“ შუამავალი (ალეიჰისსელამ) ბაზარში გავიდა და ორ დირჰემად ერთი პერანგი იყიდა. დარჩენილი ორი დირჰემით საჭმლის საყიდლად რომ მიდიოდა, დაინახა, რომ ერთი ბრმა კაცი იჯდა. ის ამბობდა: „ვინ მომცემს პერანგს ალლაჰის კმაყოფილებისთვის და სამოთხის სამოსის მოსაპოვებლად?“ შუამავალმა (ალეიჰისსელამ) ნაყიდი პერანგი მას მისცა. ბრმამ პერანგი რომ ხელში აიღო, მუშკივით სურნელი იგრძნო. მიხვდა, რომ ეს სურნელი შუამავლის (ალეიჰისსელამ) დალოცვილი ხელიდან მოდიოდა, რადგან შუამავლის (ალეიჰისსელამ) ყოველი ნივთი, რომელიც ერთხელ მაინც ჩაეცვა, თუნდაც დაძველებულიყო და გაცვეთილიყო, ყოველი ნაჭრით მუშკივით სურნელოვანი იყო.
ბრმა შეევედრა: „ჩემო უფალო! ამ პერანგის ხათრით თვალი ამიხილე!“ მაშინვე ორივე თვალი აეხილა. შუამავალი (ალეიჰისსელამ) იქიდან წავიდა. ერთ დირჰემად ერთი პერანგი იყიდა. დარჩენილი ერთი დირჰემით საჭმლის საყიდლად რომ მიდიოდა, დაინახა, რომ ერთი მსახური გოგონა ტიროდა, და ჰკითხა: „შვილო, რატომ ტირი ასე?“ გოგონამ უთხრა: „ერთი იუდეველის მსახური ვარ. მან ერთი დირჰემი მომცა და მითხრა, ნახევარ დირჰემად ერთი ბოთლი, დანარჩენ ნახევარში კი ზეთი მეყიდა. ვიყიდე და სახლში მიმქონდა. ხელიდან გამივარდა. ბოთლიც დაიმსხვრა, ზეთიც დაიღვარა, ახლა არ ვიცი, რა ვქნა.“ შუამავალმა (ალეიჰისსელამ) უკანასკნელი დირჰემი გოგონას მისცა და უთხრა: „ამით ბოთლი და ზეთი იყიდე და სახლში წაიღე.“ მაგრამ საწყალმა გოგონამ თქვა: „მეშინია, იუდეველმა დაგვიანებისთვის არ მცემოს.“ შუამავალმა (ალეიჰისსელამ) უთხრა: „ნუ გეშინია! შენთან ერთად წამოვალ და ვეტყვი, არაფერი დაგიშავოს.“ სახლთან მივიდნენ და კარზე დააკაკუნეს. იუდეველმა კარი გააღო და ალლაჰის შუამავალი (სალლალლაჰუ ალეიჰი ვესელლემ) რომ დაინახა, გაოგნდა. ალლაჰის შუამავალმა იუდეველს მომხდარი უამბო და შეფაათი (შუამდგომლობა) გაუწია, რომ გოგონასთვის არაფერი დაეშავებინა. იუდეველი ალლაჰის შუამავალს ფეხებთან დაემხო და თქვა: „ჰოი, დიდო შუამავალო, ათასობით ადამიანის თავის გვირგვინო, რომლის ბრძანების შესრულებასაც ათასობით ლომი ელოდება! შენ ერთი მსახური გოგონას გამო ჩემნაირი საწყლის კარს პატივი დასდე. ალლაჰის შუამავალო! შენი ხათრით ეს გოგონა გავათავისუფლე. რწმენა და ისლამი მასწავლე. შენს წინაშე გავხდე მუსლიმი.“ შუამავალმა (ალეიჰისსელამ) მას ისლამი ასწავლა. ის მუსლიმი გახდა. სახლში შევიდა და ოჯახს მომხდარი უამბო. ყველა მათგანი მუსლიმი გახდა. ეს ყველაფერი ალლაჰის შუამავლის მშვენიერი ზნის ბარაქით მოხდა.
ყოველმა მუსლიმმა ალლაჰის შუამავლის ეს საქციელი თავისთვის მაგალითად უნდა აიღოს! ყოველ მუსლიმს სჭირდება, რომ უზენაესი ალლაჰის ზნეობით შეიმკოს, რადგან ალლაჰის შუამავალმა ბრძანა: „უზენაესი ალლაჰის ზნეობით შეიმკეთ!“ მაგალითად, უზენაესი ალლაჰის ერთ-ერთი თვისებაა „სეთთარი“. ანუ ის ცოდვების დამფარავია.
მუსლიმმაც რჯულით ძმის ნაკლი და ხარვეზი უნდა დაფაროს. უზენაესი ალლაჰი თავისი მონების ცოდვების მიმტევებელია. ამიტომ მუსლიმებმაც ერთმანეთის ნაკლი და შეცდომები უნდა აპატიონ. უზენაესი ალლაჰი ქერიმი და რაჰიმია. ანუ მისი წყალობა და სიკეთე უხვია და მოწყალება – დიდი. მუსლიმი გულუხვი და გულმოწყალე უნდა იყოს. ყველა მშვენიერი ზნეობაც ასეა.
„დიახ! ვიცი, რომ ყველაფერს გააკეთებთ. მაგრამ არ მსურს, საქმის მკეთებლებს განვუდგე და განცალკევებით ვიჯდე. უზენაეს ალლაჰს არ უყვარს ის, ვინც ამხანაგებს განუდგება და განცალკევებით ზის“ ჰადისი შერიფი
შუამავლის (ალეიჰისსელამ) მშვენიერი ზნე-ჩვეულებები (აჰლაყი) ძალიან ბევრია. ყოველმა მუსლიმმა ისინი უნდა ისწავლოს და ასეთივე ზნეობით შეიმკოს. ამგვარად ადამიანს ეწერება, რომ ამქვეყნადაც და საიქიოშიც უბედურებებსა და გაჭირვებას გადაურჩეს და ორივე სამყაროს ბატონის შეფაათს ეღირსოს.
მისი მშვენიერი ზნე-ჩვეულებებიდან ზოგიერთი:
1. ალლაჰის შუამავლის (სალლალლაჰუ თეალა ალეიჰი ვესელლემ) ცოდნა, შემეცნება (ირფანი), გაგება (ფეჰმი), ურყევი რწმენა (იაყინი), მტკიცე დარწმუნებულობა (იყანი), გონება, გამჭრიახობა, გულუხვობა, თავმდაბლობა, სირბილე, თანაგრძნობა, მოთმინება, ბეჯითობა, ღირსების გრძნობა (ჰამიიეთი), ერთგულება, სანდოობა, სიმამაცე, დიდებულება, ვაჟკაცობა, მჭევრმეტყველება, სიტყვის სინათლე, გონებამახვილობა, სილამაზე, სიფრთხილე (ვერა), თავშეკავება (იფფეთი), კეთილშობილება, სამართლიანობა, სიმორცხვე (ჰაია), ამქვეყნიურზე უარის თქმა (ზუჰდი) და ღვთისმოშიშება (თაყვა) ყველა სხვა შუამავლისაზე მეტი იყო.
2. მეგობრებისგან თუ მტრებისგან მიყენებულ ზიანსა და ტანჯვას აპატიებდა. არცერთ მათგანზე შურს არ იძიებდა. უჰუდის ბრძოლაში, როცა ურწმუნოებმა დალოცვილი ლოყა დაუსისხლიანეს და კბილები ჩაუმტვრიეს, ამის ჩამდენთათვის ასე ევედრა: „ჩემო უფალო! აპატიე მათ! უმეცრების გამო შეუნდე!“
3. თანაგრძნობა ძალიან დიდი ჰქონდა. ცხოველებს წყალს ასმევდა. წყლის ჭურჭელს ხელით უჭერდა და ელოდა, სანამ არ დაძღებოდნენ. თავისი ცხენის სახესა და თვალებს უწმენდდა.
4. ყველა დამძახებელს „ლებბეიქ“-ით („დიახ, გისმენ“) პასუხობდა. არავის წინ ფეხებს არ გაჭიმავდა. მუხლმოყრილი იჯდა. 5. საკუთარ თავს არავისზე მაღლა არ აყენებდა. ერთ მგზავრობაში, როცა ცხვრის მწვადის მომზადებას აპირებდნენ, ერთმა თქვა: „მე დავკლავ.“ მეორემ თქვა: „მე გავატყავებ.“ მესამემ თქვა: „მე მოვამზადებ.“ როცა ალლაჰის შუამავალმა თქვა: „მე კი შეშას შევაგროვებ“, უთხრეს: „ალლაჰის შუამავალო! შენ დაისვენე! ჩვენ თვითონ შევაგროვებთ.“ მან ბრძანა: „დიახ! ვიცი, რომ ყველაფერს გააკეთებთ. მაგრამ არ მსურს, საქმის მკეთებლებს განვუდგე და განცალკევებით ვიჯდე. უზენაეს ალლაჰს არ უყვარს ის, ვინც ამხანაგებს განუდგება და განცალკევებით ზის.“ და წამოდგა და შეშის შესაგროვებლად წავიდა. 6. როცა იმ ადგილას მივიდოდა, სადაც მისი საჰაბეები (რადიალლაჰუ თეალა ანჰუმ ეჯმაინ) ისხდნენ, საპატიო ადგილისკენ არ გაიწევდა. სადაც თავისუფალ ადგილს დაინახავდა, იქ ჯდებოდა. ერთხელ, როცა ხელჯოხით ქუჩაში გამოვიდა, ყველანი, ვინც დაინახა, ფეხზე წამოდგნენ. მან ბრძანა: „ჩემთვის ფეხზე ნუ დგებით ისე, როგორც სხვები დგებიან ერთმანეთის პატივსაცემად! მეც თქვენნაირი ადამიანი ვარ. ყველასავით ვჭამ. თუ დავიღალე, ვჯდები.“
7. ჭამაში, ჩაცმაში და ყველაფერში თავის მსახურებს თავისგან არ განასხვავებდა. მათ საქმეებში ეხმარებოდა. არასოდეს უნახავთ, რომ რომელიმე მათგანისთვის დაერტყა ან ელანძღა.
ენეს ბინ მალიქი, რომელიც მუდამ მის სამსახურში იყო, ამბობს: „ათი წელი ვემსახურე ალლაჰის შუამავალს. მის მიერ ჩემთვის გაწეული სამსახური მეტი იყო, ვიდრე ჩემ მიერ მისთვის გაწეული. არასოდეს მინახავს, რომ ჩემზე ნაწყენი ყოფილიყო ან მკაცრი სიტყვა ეთქვა.“17
8. გახეულ, დაფლეთილ ტანსაცმელს თვითონ იკერებდა, ცხვრებს თვითონ წველიდა, ცხოველებს თვითონ აჭმევდა. ბაზარში ნაყიდს სახლში თვითონ მიიტანდა. მგზავრობაში ცხოველებს საკვებს აძლევდა, ზოგჯერ ასუფთავებდა კიდეც. ამას ზოგჯერ მარტო აკეთებდა, ზოგჯერ მსახურებს ეხმარებოდა. 9. როცა ზოგიერთი ადამიანის მსახურები მის დასაძახებლად მოდიოდნენ, მედინური ჩვეულებით მათ ხელჩაკიდებული მიჰყვებოდა.
10. ავადმყოფებს ინახულებდა, დაკრძალვებს ესწრებოდა. გულების მოსაგებად ურწმუნოებისა და მუნაფიყების ავადმყოფებსაც ინახულებდა. 11. დილის ნამაზს რომ წარუძღვებოდა, ჯემაათისკენ შებრუნდებოდა და იტყოდა: „ავადმყოფი ძმა ხომ არ გვყავს? წავიდეთ, მოვინახულოთ!“ თუ ავადმყოფი არ იყო, იტყოდა: „დაკრძალვა ხომ არავის აქვს? წავიდეთ, დავეხმაროთ!“ თუ დაკრძალვა იყო, მიცვალებულის განბანასა და სუდარაში გახვევაში ეხმარებოდა, დაკრძალვის ნამაზს თვითონ წარუძღვებოდა და საფლავამდე აცილებდა. თუ დაკრძალვა არ იყო, იტყოდა: „ვისაც სიზმარი უნახავს, მოგვიყვეს! მოვისმინოთ და ავხსნათ!“
12. თუ რომელიმე საჰაბეს სამი დღე ვერ ნახავდა, მის ამბავს იკითხავდა. თუ მგზავრობაში იყო წასული, მისთვის სიკეთეს ევედრებოდა, თუ ქალაქში იყო, მის მოსანახულებლად მიდიოდა. 13. გზაში შემხვედრ მუსლიმს პირველი თვითონ ესალმებოდა. 14. აქლემზე, ცხენზე, ჯორსა და ვირზე ჯდებოდა, ზოგჯერ უკან სხვასაც შეისვამდა.
15. სტუმრებსა და საჰაბეებს ემსახურებოდა და ამბობდა: „ხალხის ბატონი, მათ შორის უაღმატებულესი, ის არის, ვინც მათ ემსახურება.“
16. არასოდეს უნახავთ, რომ ხმამაღლა გადაეხარხარა. უხმოდ იღიმებოდა. ზოგჯერ, როცა იცინოდა, დალოცვილი წინა კბილები უჩანდა.
17. ის მუდამ ჩაფიქრებული, დანაღვლიანებული ჩანდა, ცოტას ლაპარაკობდა. სიტყვას ღიმილით იწყებდა. 18. არასაჭიროსა და უსარგებლოს არ ლაპარაკობდა. საჭიროებისას მოკლედ, სასარგებლოდ და ნათელი აზრით ლაპარაკობდა. კარგად რომ გაეგოთ, ზოგჯერ სამჯერ იმეორებდა.
19. უცხოებთანაც, ნაცნობებთანაც, ბავშვებთანაც, მოხუც ქალებთანაც და თავის მაჰრემ ქალებთანაც ხუმრობდა, სახუმარო სიტყვებს ამბობდა. მაგრამ ეს მისთვის უზენაესი ალლაჰის ერთი წამითაც დავიწყების მიზეზი არ ხდებოდა.
20. მისი დიდებულების გამო ვერავინ უყურებდა სახეში. ერთი კაცი მოვიდა და, როცა მის დალოცვილ სახეს შეხედა, კანკალი დაიწყო. მან ბრძანა: „ნუ ღელავ! მე არც მეფე ვარ და არც მჩაგვრელი. მე ვარ ერთი საწყალი ქალის შვილი, რომელიც გამხმარ ხორცს ჭამდა.“ იმ კაცს შიში გაუქრა და თავისი დარდის მოყოლა დაიწყო.
21. არც მცველები ჰყავდა, არც მეკარეები. ყველას შეეძლო ადვილად მისულიყო მასთან და თავისი დარდი ეამბნა. 22. ძალიან მორცხვი იყო. მოსაუბრის სახეში შეხედვა რცხვენოდა.
„ხალხის ბატონი, მათ შორის უაღმატებულესი, ის არის, ვინც მათ ემსახურება“ ჰადისი შერიფი
23. არავის ნაკლს სახეში არ ახლიდა. არავისზე არ ჩიოდა, არავის ზურგს უკან არ ლაპარაკობდა. თუ ვინმეს სიტყვა ან საქციელი არ მოეწონებოდა, იტყოდა: „ნეტავ რატომ აკეთებენ ზოგიერთები ასე?“
24. თუმცა უზენაესი ალლაჰის საყვარელი, შუამავალი და რჩეული იყო, ამბობდა: „თქვენ შორის უზენაეს ალლაჰს ყველაზე კარგად მე ვიცნობ და მისი ყველაზე მეტად მე მეშინია.“ ამბობდა: „რასაც მე ვხედავ, თქვენ რომ ხედავდეთ, ცოტას იცინებდით და ბევრს იტირებდით.“18 ცაზე ღრუბელი რომ გამოჩნდებოდა, იტყოდა: „ჩემო უფალო! ამ ღრუბლით სასჯელი ნუ მოგვივლინე!“ ქარი რომ დაუბერავდა, ევედრებოდა: „ჩემო უფალო! კეთილი ქარი მოგვივლინე!“ ცა რომ დაიქუხებდა, იტყოდა: „ჩემო უფალო! შენი რისხვით ნუ მოგვკლავ, შენი სასჯელით ნუ დაგვღუპავ და ამაზე ადრე ჯანმრთელობა გვიბოძე!“
როცა ნამაზზე დადგებოდა, მისი მკერდიდან ისეთი ხმა ისმოდა, როგორიც მტირალი ადამიანის ღრმა სუნთქვაა. წმინდა ყურანის კითხვისასაც ასე იყო. 25. მისი გულის სიმტკიცე და სიმამაცე საოცრად დიდი იყო. ჰუნეინის ბრძოლაში, როცა მუსლიმები მიმოიფანტნენ, ის მხოლოდ სამ-ოთხ კაცთან ერთად დარჩა. რამდენჯერმე მარტომ შეაჩერა ურწმუნოების შეტევა და სულაც არ დაუხევია. მათ წინ აღუდგა და გაქცევა აიძულა.
26. ძალიან გულუხვი იყო. ასობით აქლემსა და ცხვარს აჩუქებდა, თავისთვის არაფერს იტოვებდა. რამდენი გულქვა ურწმუნო მოვიდა რწმენაზე მისი ამ წყალობების დანახვით!
27. როცა რაიმეს სთხოვდნენ, არასოდეს გაუგონიათ, რომ „არა“ ეთქვა. თუ ჰქონდა, აძლევდა, თუ არა – დუმდა.
28. თუმცა უზენაესმა ალლაჰმა უთხრა: „მთხოვე, მოგცემ“, მან ამქვეყნიური სიმდიდრე არ ითხოვა. გაცრილი ხორბლის ფქვილისგან გამომცხვარი პური არასოდეს უჭამია. მუდამ გაუცრელი ქერის ფქვილის პურს ჭამდა. არ უნახავთ, რომ გაძღომამდე ეჭამა. იყო დრო, როცა სახლში ორი-სამი თვის განმავლობაში საჭმელი არ მომზადებულა, პური არ გამომცხვარა და მხოლოდ ფინიკს ჭამდნენ. ყოფილა ისეთი დღეებიც, როცა ორი-სამი დღე არაფერს ჭამდა.
29. როცა გარდაიცვალა, აღმოჩნდა, რომ მისი რკინის ჯავშანი ოცდაათი კილოგრამი ქერის სანაცვლოდ ერთ იუდეველთან იყო დაგირავებული. 30. არ გაუგონიათ, რომ რაიმე საჭმელი დაეწუნებინა. რაც მოსწონდა, ჭამდა, რაც არ მოსწონდა, არ ჭამდა და არაფერს ამბობდა. დღეში ერთხელ ჭამდა. ზოგჯერ დილით, ზოგჯერ საღამოს ჭამდა. სახლში რომ მივიდოდა, იკითხავდა: „საჭმელი რამე გვაქვს?“ – და თუ ეტყოდნენ, არაო, მარხულობდა. საჭმელს სუფრაზე, ლანგარზე, მაგიდაზე ან მისთანაზე კი არ დებდა, არამედ მიწაზე დებდა და მუხლმოყრილი, არაფერზე დაყრდნობის გარეშე ჭამდა. ჭამას ბისმილლაჰით იწყებდა. მარჯვენა ხელით ჭამდა. 31. ცოლებისა და რამდენიმე მსახურისთვის ზოგჯერ ერთი წლის ქერსა და ფინიკს გადადებდა და იქიდან ღარიბებს სადაყასაც აძლევდა.
32. სხვა შუამავლების მსგავსად, არც სადაყას იღებდა და არც ზექათის ქონებას. საჩუქარს იღებდა. უმეტესად მის სანაცვლოდ მეტს უბრუნებდა.
33. მისი ლეიბი დამუშავებული ტყავისა იყო, შიგნით ფინიკის ბოჭკოთი გატენილი. როცა შიგნით მატყლით გატენილი ლეიბი მოუტანეს, არ მიიღო და ბრძანა: „აიშე! უზენაეს ალლაჰს ვფიცავ, რომ მენდომებინა, უზენაესი ალლაჰი ყველგან ჩემს გვერდით ოქროსა და ვერცხლის გროვებს გამიჩენდა.“ ზოგჯერ ჭილოფზე, ფიცარზე, ლეიბზე, მატყლისგან ამოგორებულ თექაზე ან შიშველ მიწაზე ეძინა.
34. ღამის (იშას) ნამაზის შემდეგ შუაღამემდე ეძინა, შემდეგ კი დილის ნამაზამდე ღვთისმსახურებას აღასრულებდა. მარჯვენა გვერდზე დაწვებოდა, მარჯვენა ხელს ლოყის ქვეშ ამოიდებდა, ზოგიერთ სურას წაიკითხავდა და ისე იძინებდა. 35. ის თეფეულს აკეთებდა. ანუ პირველად ნანახს, მოულოდნელად დანახულს კარგის ნიშნად მიიჩნევდა. არაფერს თვლიდა უბედობის ნიშნად.
36. დარდიან დროს წვერს ხელს მოჰკიდებდა და ფიქრს მიეცემოდა.
37. როცა დამწუხრდებოდა, მაშინვე ნამაზის აღსრულებას იწყებდა. ნამაზის სიამითა და სიმშვიდით ნაღველს იფანტავდა. 38. ღიბეთის მთქმელს, ანუ იმას, ვინც სხვებს ზურგს უკან აძაგებდა, სრულიად არ უსმენდა.
39. სიარულისას გვერდზე ან უკან გახედვა რომ დასჭირდებოდა, მთელი სხეულით შებრუნდებოდა. მხოლოდ თავის მობრუნებით არ იყურებოდა. 40. ჩვენს შუამავალს უზენაესი ალლაჰის ისეთი შიში ჰქონდა და ისე მორჩილად ემსახურებოდა მას, რომ მის ამ მდგომარეობას ვერავინ გაუძლებდა. ნამაზს იქამდე ასრულებდა, სანამ დალოცვილი ფეხები არ დაუსივდებოდა. როცა უთხრეს: „ალლაჰის შუამავალო! შენი წარსული და მომავალი ყველა შეცდომა ხომ მიტევებულია, რატომ იტვირთავ ამდენ სიძნელეს?“, მან უპასუხა: „განა არ უნდა ვიყო უზენაესი ალლაჰის ყველაზე მადლიერი მონა?“
სულის ბულბული განუწყვეტლივ ერთ ვარდს ნატრობს,
ნუ გგონია, უცხოებთან დავას ნატრობდეს.
ფარგალივით განუწყვეტლივ ირგვლივ უვლის
და უცებ მარტოობისკენ ლტოლვას ნატრობს.
მივხვდი: იმ მშვენიერ ვარდს უცხოსთვის საიდუმლო არ გაუმხელია,
კოკორივით ის მუდამ ბულბულს ნატრობს.
იმ ლამაზმა უცხოებს ლოყა დაუმალა,
ისინი კი ამაოდ ცარიელ სიყვარულს ნატრობენ.
ზათი! შეერთების გზაზე ის მეჯნუნივით მიაბიჯებს,
თავის თავს დაადნობს და მხოლოდ ლეილას ნატრობს.
„განა არ უნდა ვიყო უზენაესი ალლაჰის ყველაზე მადლიერი მონა?“ ჰადისი შერიფი
