სასიხარულო ამბები

ჯაჰილიიეს (უმეცრების) ხანა

სანამ სამყაროს სიამაყე ქვეყნად მოევლინებოდა, მთელი სამყარო სულიერი თვალსაზრისით საშინელ წყვდიადში (ზულმეთში) იყო ჩაფლული. ადამიანები უსაზღვროდ გაველურდნენ; უზენაესი ალლაჰის მიერ გარდამოვლენილი რჯულები დავიწყებას მიეცა; ღვთიური ბრძანებების ადგილი ადამიანთა გონებიდან გამოსულმა აზრებმა და შეხედულებებმა დაიკავა. ყველა ქმნილება ადამიანთა სისასტიკითა და ჩაგვრით სრულიად იყო გაწამებული.

დედამიწაზე მცხოვრებ ყველა ხალხში უზენაესი ალლაჰი დავიწყებული იყო, გამქრალიყო სიმშვიდის, ბედნიერებისა და სიხარულის წყარო – თევჰიდის (ალლაჰის ერთობის) რწმენა. ურწმუნოების (ქუფრის) ქარიშხალმა გულებიდან რწმენა ამოგლიჯა და სულებში უზენაესი ალლაჰის რწმენის ნაცვლად კერპთაყვანისმცემლობის აზრი დამკვიდრდა.

მუსას (ალეიჰისსელამ) მიერ მოტანილი რჯული დავიწყებული იყო, თევრათი – დამახინჯებული. ისრაელის შვილები ერთმანეთს გადაემტერნენ. ისას (ალეიჰისსელამ) მიერ მოტანილი ისას რჯულიც მთლიანად დამახინჯდა და ჭეშმარიტ რჯულთან აღარაფერი აკავშირებდა. მიიღეს სამება, ანუ სამი ღმერთის რწმენა. ნამდვილი ინჯილი დაიკარგა და მღვდლებმა ის ისე შეცვალეს, როგორც სურდათ. ორივე წიგნმა ალლაჰის სიტყვად (ქელამად) ყოფნა შეწყვიტა. ეგვიპტეში დამახინჯებული თევრათის კანონი მოქმედებდა, ბიზანტიაში კი – შეცვლილი ისას რჯული, ანუ ქრისტიანობა. ირანში ცეცხლს ეთაყვანებოდნენ და ცეცხლთაყვანისმცემელთა ცეცხლი მთელი ათასი წელი არ ჩამქრალა. ჩინეთში კონფუციანელობა, ინდოეთში კი ბუდიზმი – გამოგონილი რელიგიები ბატონობდა.

არაბეთის ხალხი კი კიდევ უფრო დაიბნა და გზას ასცდა. ქააბეი მუაზზამაში, რომელსაც უზენაესი ალლაჰი დიდ ფასს სდებს, სამას სამოცი (360) კერპი დადგეს. ქააბეი მუაზზამა კი იმ „ბეითი მა’მურის“ იმავე სიდიდის ნიმუშია, რომელსაც არშზე ანგელოზები სტუმრობენ. ვინც ქააბას უპატივცემულოდ მოექცა, უზენაესმა ალლაჰმა უმოკლეს დროში დაღუპა.

ჯურჰუმის ტომიც შორს წავიდა მრუშობასა და გარყვნილებაში. ამ ტომის უაღრესად უპატივცემულო და ძალზე სამარცხვინო საქციელი რომ დაინახეს, მათმა მმართველებმა ურჩიეს: „ჯურჰუმელებო! გაუფრთხილდით უზენაესი ალლაჰის ჰარემი შერიფს (წმინდა ტერიტორიას) და ამ ჰარემის უსაფრთხოებას და გონს მოდით! იცით, რა დაემართა ჰუდის, სალიჰისა და შუაიბის (ალეიჰიმუსსელამ) თითოეულ უმმეთს, რომლებიც თქვენამდე იყვნენ, და როგორ დაიღუპნენ. ერთმანეთს სიკეთე უბრძანეთ და ბოროტებას აარიდეთ. თქვენს წარმავალ ძალას ნუ მიენდობით და ნუ მოტყუვდებით. მექქაში ერიდეთ ჭეშმარიტებისგან პირის მიბრუნებას და ჩაგვრას, რადგან ჩაგვრა ადამიანთა დაღუპვის მიზეზია. უზენაეს ალლაჰს ვფიცავ: არ ყოფილა ხალხი, რომელიც ამ მხარეში ცხოვრობდა, ჩაგვრას სჩადიოდა და ჭეშმარიტებისგან პირს იბრუნებდა, და უზენაეს ალლაჰს მისი შთამომავლობა არ შეეწყვიტოს, ფესვიანად არ ამოეძირკვოს და მის ადგილას სხვა ხალხი არ მოეყვანოს. მექქის მკვიდრთათვის, რომლებიც თავიანთ თავხედობას განაგრძობენ და ჭეშმარიტებისგან პირს იბრუნებენ, აქ მუდმივი სადგომი არ არის. იცით, რა დაემართათ თასმის, ჯედისისა და ამალიქას ხალხებს, რომლებიც თქვენამდე ამ მხარეში ცხოვრობდნენ, თქვენზე დიდხანს ცოცხლობდნენ, თქვენზე ძლიერნი, მრავალრიცხოვანნი და მდიდარნი იყვნენ. ის, რომ ჰარემი შერიფი არად ჩააგდეს, ჭეშმარიტებისგან პირი იბრუნეს და ჩაგვრაში ჩაეფლნენ, ამ დალოცვილი ადგილიდან მათი განდევნის მიზეზი გახდა. გინახავთ და გსმენიათ, რომ უზენაესმა ალლაჰმა ზოგიერთ მათგანს წვრილი ჭიანჭველები მიუსია, ზოგი შიმშილით გაყარა, ზოგი კი – ხმლით!“

მათ კი არ დაუჯერეს. ბოლოს უზენაესმა ალლაჰმა ისინიც ამ თავხედობის გამო დაღუპა… სწორედ ასეთ დროს დედამიწის ცენტრში მდებარე დალოცვილ მექქაში ურწმუნოება ნიაღვარივით მოედინებოდა, ბეითულლაჰის შიგნით კი ლათის, უზზასა და მენათის მსგავსი ასობით კერპი იყო ჩაყრილი. ჩაგვრა უკიდურეს ზღვარს აღწევდა, უზნეობა კი სიამაყის საგნად ითვლებოდა. არაბეთი რელიგიური, სულიერი, საზოგადოებრივი და პოლიტიკური თვალსაზრისით ყოვლისმომცველ წყვდიადში, სრულ უმეცრებაში, თავაშვებულობაში, თავხედობასა და გზასაცდენილობაში იმყოფებოდა. ამ ხანაში, რომელსაც ჯაჰილიიეს (უმეცრების) ხანა ეწოდება, ადამიანები ძირითადად მომთაბარე ცხოვრებას ეწეოდნენ და ტომებად იყვნენ დაყოფილნი. ჯაჰილიიეს ხანა წყვდიადით (ზულმეთით) აღსავსე ეპოქა იყო. მუდმივ დავაში მყოფი არაბული ტომები თავდასხმასა და ძარცვას თავიანთი საარსებო წყაროდ მიიჩნევდნენ. არაბეთში, რომელიც ტომებისგან შედგებოდა და სადაც ჩაგვრა და ძარცვა იყო გავრცელებული, არც პოლიტიკური წესრიგი არსებობდა და არც საზოგადოებრივი წყობა. ამასთან ერთად, ლოთობა, აზარტული თამაშები, მრუშობა, ქურდობა, ჩაგვრა, ტყუილი და უზნეობის ყველა სახე უზომოდ იყო გავრცელებული. ჩაგვრა ძლიერის მიერ სუსტის წინააღმდეგ გამოყენებული უმოწყალო, ძარღვებში სისხლის გამყინავი იარაღი იყო. ქალს, როგორც უბრალო საქონელს, ყიდდნენ და ყიდულობდნენ. ზოგიერთნი ქალიშვილის დაბადებას უბედურებად და სირცხვილად მიიჩნევდნენ. ამ საშინელმა შეხედულებამ იქამდე მიაღწია, რომ პატარა გოგონებს ქვიშაში ამოთხრილ ორმოებში ცოცხლად აწვენდნენ და, მიუხედავად იმისა, რომ ისინი კისერზე ეხვეოდნენ და მწარედ მოთქვამდნენ: „მამიკო! მამიკო!..“, ზემოდან მიწას აყრიდნენ და სასიკვდილოდ ტოვებდნენ. ამ საქციელის გამო სინდისი სულაც არ აწუხებდათ, პირიქით, ამას გმირობად თვლიდნენ. ერთი სიტყვით, იმდროინდელ ადამიანებში თანაგრძნობა, მოწყალება, სიკეთე და სამართლიანობა – ეს მშვენიერი თვისებები თითქოს გამქრალიყო.

„გახარებთ, რომ ჩემს შემდეგ მოვა შუამავალი, რომლის სახელიც აჰმედი იქნება“ ისა (ალეიჰისსელამ)

მიუხედავად ამისა, ამ ხანაში არაბებს შორის ერთი ყურადსაღები რამ იყო: ლიტერატურა, მჭევრმეტყველება და ენის სიწმინდე მეტად ფასობდა და მწვერვალზე იყო ასული. პოეტებსა და პოეზიას დიდ მნიშვნელობას ანიჭებდნენ და ამას დიდ სიამაყედ მიიჩნევდნენ. ძლიერი პოეტი ავტორიტეტს როგორც თავის თავს, ისე თავის ტომს მოუტანდა. განსაზღვრულ დროს ბაზრობები იმართებოდა და პოეზიისა და ორატორობის შეჯიბრებები ტარდებოდა. გამარჯვებულთა ლექსებს ან სიტყვებს ქააბის კედელზე კიდებდნენ. ჯაჰილიიეს ხანაში ქააბის კედელზე დაკიდებულ შვიდ ყველაზე ცნობილ ლექსს „მუალლაყათუს-სებ’ა“, ანუ „შვიდი დაკიდებული ლექსი“ ეწოდებოდა.

იმ დროს არაბეთში ადამიანები რწმენის მხრივაც დანაწევრებულნი იყვნენ. ნაწილს სრულიად არაფერი სწამდა და ამქვეყნიური ცხოვრების გარდა არაფერს აღიარებდა. ნაწილს კი უზენაესი ალლაჰისა და განკითხვის დღის სწამდა, მაგრამ არ აღიარებდა, რომ ადამიანთაგან შუამავალი შეიძლებოდა მოსულიყო. ნაწილს უზენაესი ალლაჰის სწამდა, საიქიოსი კი – არა. დიდი ნაწილი კი შირქს სჩადიოდა, უზენაეს ალლაჰს თანაზიარს უდგენდა და კერპებს ეთაყვანებოდა. ყოველ კერპთაყვანისმცემელს სახლში თითო კერპი ჰქონდა.

სამყარო იმდენად დაბნელდა და წყვდიადმა ირგვლივ ყველაფერი ისე მოიცვა, რომ ადამიანებმა მიატოვეს ყოველივეს გამჩენის, უზენაესი ალლაჰის რწმენა და მისი თაყვანისცემა. დაბნეულობის გამო სამყაროში მიმდინარე მოვლენებს, უზენაესი ალლაჰის მიერ გაჩენილ საგნებს და, განსაკუთრებით, თავიანთი ხელით ქვისა და ხისგან გამოთლილ კერპებს „ღმერთებად“ ეთაყვანებოდნენ.

ყოველივე ამის გარდა, იყვნენ ჭეშმარიტი რწმენის მქონე მორწმუნეებიც, რომლებსაც „ჰანიფებს“ უწოდებდნენ და რომლებიც ჰაზრეთი იბრაჰიმის მიერ ნაუწყებ რჯულზე იყვნენ. მათ უზენაესი ალლაჰის სწამდათ და კერპებს ერიდებოდნენ. შუამავლის მამა აბდულლაჰი, ბაბუა აბდულმუტტალიბი, დედა და კიდევ ზოგიერთი ადამიანი იბრაჰიმის (ალეიჰისსელამ) რჯულზე იყვნენ.

ჰანიფი მორწმუნეების გარდა, ყველა სხვა ჯგუფი ცრუ გზაზე იყო და დიდ წყვდიადსა და სიბნელეში იმყოფებოდა.

ზულუმათი და ააბ-ი ჰაიათი

ებუ მუჯაჰიდ ენვერ ბინ ნაზიფმა (რაჰმეთულლაჰი ალეიჰ) ბრძანა: „ააბ-ი ჰაიათი ზულუმათშია.“ ააბ-ი ჰაიათი სიცოცხლის წყალია, რომლის დამლევი აღარ კვდება, ზულუმათი კი სიბნელეს ნიშნავს. ივარაუდება, რომ ეს წყალი ხელუხლებელ ტყეებში, სადაც ნაჯახი არ შესულა, გარეულ ცხოველებს შორის, უკუნ სიბნელეში, ტყის სიღრმეებშია.

ამ წყლამდე მიღწევა იმდენად ძნელია, რომ თითქმის შეუძლებელია. გადმოცემით, ვინც ამ ძნელ დაბრკოლებებს გადალახავს და ამ წყალს მიაღწევს, აღარ მოკვდება. ეჰლი სუნნეთის რწმენაც თითქოს ყაფის მთის მიღმა, ხელუხლებელი ტყეების ყველაზე მიყრუებულ კუთხეში მდებარე ააბ-ი ჰაიათია. ვინც უსასრულობისკენ მიმდინარე ამ წყლიდან თუნდაც ერთ წვეთს დალევს, უსასრულო წყალობას ეწევა. როგორც ერთ სტრიქონშია ნათქვამი: „ააბ-ი ჰაიათი ბნელ ადგილებშია!“

ჰაზრეთი ჰუსეინ ჰილმი ბინ სა’იდმა (ყუდდისე სირრუჰ) ბრძანა: „ვინც მისგან თუნდაც ერთ წვეთს დალევს, მისთვის სიკვდილი აღარ არსებობს, სამოთხეში მას მარადიული სიცოცხლე ელის. ააბ-ი ჰაიათი იქ არის, სადაც ცუდი, გახრწნილი ადამიანები, ბიდ’ათები და ურწმუნოებაა.“

სამყაროს სულთანი მოდის

სამყარო დამწუხრებული იყო, არსებები – დამწუხრებულნი, გულები – დამწუხრებულნი, სახეებს კი ღიმილი დავიწყებოდათ. საჭირო იყო გმირი, რომელიც მიზეზი გახდებოდა, რომ ადამიანები, რომლებიც უზენაესმა ალლაჰმა სხვა ქმნილებებზე აღმატებულად გააჩინა, ჯოჯოხეთს გადარჩენოდნენ. მისი დაბადების დრო უკვე ძალიან ახლოს იყო. სამყარო ემზადებოდა, შეგებებოდა სხივის პატრონს, რომელიც ადამიდან (ალეიჰისსელამ) მოყოლებული იმ დღემდე სპეტაკი შუბლებიდან სპეტაკ შუბლებზე გადადიოდა. მოდიოდა შეუდარებელი ადამიანი, რომელიც ადამიანებსა და ჯინებს მარადიულ ბედნიერებას დაანახებდა!… მოდიოდა უზენაესი ადამიანი, თანაგრძნობისა და მოწყალების წყარო, თავისი უფლის ზნეობით შემკული!…

მოდიოდა მაყამი მაჰმუდის პატრონი, შეფაათის გამწევთა გვირგვინი!… მოდიოდა სამყაროს მასწავლებელი, არსებათა არსი, ადამიანთა ბატონი! მოდიოდა მაჰშერის დღის შემწე, შუამავალთა სულთანი!… მოდიოდა უზენაესი ალლაჰის ჰაბიბი, მისი საყვარელი, ვისი პატივისთვისაც გავჩნდით, სამყაროთა მოწყალება, ჩვენი საყვარელი შუამავალი!… მოდიოდა ჩვენი შუამავალი, ჰაზრეთი მუჰამმედ მუსტაფა (სალლალლაჰუ ალეიჰი ვესელლემ)…

თქვეს: შენი ვაჟის მსგავსი ვაჟი
არ მოსულა, რაც ქვეყანა გაჩნდა.
შენი ვაჟის მსგავსი მაღალი ხარისხი
არცერთ დედას არ უბოძა ჯელილმა.
დიდი ბედი ჰპოვე, ჰოი, ამინე,
შენგან დაიბადება მშვენიერი ზნის პატრონი.
ეს მომავალი ზეციური ცოდნის სულთანია,
ეს მომავალი თევჰიდისა და სიბრძნის საბადოა.
ერთი სახელი მაჰმუდი აქვს, მეორე – აჰმედი,
მისი ყოფნა მთელი სამყაროსთვის მოწყალებაა.
მისი სიყვარულით ბრუნავს ცის კამარა,
მისი სახის მონატრულნი არიან ადამიანი და ანგელოზი.

„განკითხვის დღეს მე ვარ ჩემამდე მოსულთა და ჩემს შემდეგ მოსულთა ბატონი. ჭეშმარიტებას ვამცნობ, არ ვტრაბახობ“ ჰადისი შერიფი

მექქეი მუქერრემეს მხარე

მოფრინდა თეთრი ფრინველი, ფრთები გაშალა,
და ზურგზე ძლიერად ფრთით მომეფერა.
იმ წამს დაიბადა რჯულის სულთანი,
სხივით აივსო ცანი და მიწა.
ვისაც ცეცხლისგან ხსნა სურს,
სიყვარულით, შემართებით სალავათი თქვას!
ესსალათუ ვესსელამუ ალეიქე ია რესულალლაჰ!
ესსალათუ ვესსელამუ ალეიქე ია ჰაბიბალლაჰ!
ესსალათუ ვესსელამუ ალეიქე ია სეიიდელ-ევველინე ველ-აჰირინ.