ჩვენი შუამავლის საჰაბეები

ჩვენი შუამავლის მეგობრები: თუ მუსლიმი – ქალი თუ კაცი, ბავშვი თუ დიდი – ალლაჰის შუამავალს ერთხელ, თუნდაც ძალიან მცირე ხნით, იხილავს, ან, თუ ბრმაა, ერთხელ მაინც გაესაუბრება და რწმენით გარდაიცვლება, მას „საჰიბი“ ან „საჰაბი“ ეწოდება. როცა ერთზე მეტნი არიან, მათ „ასჰაბი ქირამი“, „საჰაბეი ქირამი“ ან „საჰბი“ (რადიალლაჰუ ანჰუმ ეჯმაინ) ეწოდებათ. ის, ვინც ჩვენი შუამავალი ურწმუნოობისას იხილა და რწმენა მხოლოდ ალლაჰის შუამავლის გარდაცვალების შემდეგ მიიღო, ან ის, ვინც ის მუსლიმად ყოფნისას იხილა და შემდეგ მურთედი (ისლამიდან განდგომილი) გახდა, საჰაბე არ არის. ის, ვინც საჰაბედ გახდომის შემდეგ მურთედი გახდა და ალლაჰის შუამავლის გარდაცვალების შემდეგ კვლავ ირწმუნა, საჰაბე ხდება. რადგან ჩვენი შუამავალი ჯინების მოდგმისთვისაც შუამავალია, ჯინიც შეიძლება იყოს საჰაბე.

შუამავლებისა და უაღმატებულესი ანგელოზების შემდეგ ყველა ქმნილებაზე აღმატებულნი საჰაბეები არიან. თითოეული მათგანის სახელი პატივითა და მოწიწებით უნდა ვახსენოთ, სიტყვებით „ჰაზრეთი“ ან „რადიალლაჰუ ანჰ“. ყველას, ვისაც სწამს, რომ მუჰამმედი (ალეიჰისსელამ) შუამავალია, ანუ ყველა მუსლიმს, რომელი ერიდანაც და რომელი ქვეყნიდანაც არ უნდა იყოს, მუჰამმედის (ალეიჰისსელამ) უმმეთი ეწოდება. თითოეული საჰაბე მთელ ამ უმმეთზე აღმატებულია. საჰაბეების (რადიალლაჰუ ანჰუმ) ღირსებასა და აღმატებულებასთან დაკავშირებულ წმინდა აიათებში შინაარსით ბრძანებულია: „თქვენ თემთა შორის საუკეთესო თემი ხართ.“1 „მუჰაჯირთა და ენსართა შორის პირველ მორწმუნეებით და მათით, ვინც მათ სიკეთეში მიჰყვა (ვინც მათი გზით მიდის), უზენაესი ალლაჰი კმაყოფილია. ისინიც კმაყოფილნი არიან უზენაესი ალლაჰით. უზენაესმა ალლაჰმა მათთვის განამზადა სამოთხეები, რომელთა ქვეშ მდინარეები მოედინება. იქ სამარადჟამოდ დარჩებიან. ეს უდიდესი ნეტარებაა.“2 „მუჰამმედი (ალეიჰისსელამ) უზენაესი ალლაჰის შუამავალია. ყველა, ვინც მასთან არის (ანუ საჰაბეები), მკაცრია ურწმუნოების მიმართ, ერთმანეთის მიმართ კი – თანამგრძნობი. ხშირად იხილავთ მათ რუქუსა და სეჯდეში. ამ თავიანთი ღვთისმსახურებით, ადამიანებისადმი გამოჩენილი თანაგრძნობითა და სიყვარულით უზენაესი ალლაჰის კმაყოფილებასა და წყალობას ეძიებენ. ხშირი სეჯდე მათ სახეებზე ეტყობათ (სახეებზე სეჯდის ნიშნები და კვალი აქვთ). აი, ასეთია მათი მდგომარეობა თევრათში. ინჯილში კი მათი აღწერა ასეთია: ისინი ჰგვანან ნათესს, რომელმაც ღივი ამოიღო, გაძლიერდა, გამსხვილდა და თავის ღეროზე წელში გაიმართა, რაც მთესველებს ახარებს. (ასეთები იყვნენ საჰაბეებიც. თავიდან ცოტანი და სუსტნი იყვნენ, შემდეგ კი გამრავლდნენ და გაძლიერდნენ.) ამ შედარებამ ურწმუნოები და უარმყოფელები რისხვასა და ბრაზში ჩააგდო. უზენაესმა ალლაჰმა მათ, ვინც ირწმუნა და კეთილ საქმეებს აკეთებს, მიტევება და დიდი ჯილდო აღუთქვა.“3

საჰაბეების შესახებ რამდენიმე ჰადისი შერიფი:

„ნუ ლანძღავთ ჩემს საჰაბეებს! ჩემი საჰაბეების შემდეგ მოსულთაგან ვინმემ მთის ოდენა ოქრო რომ გაიღოს სადაყად, ვერ მიაღწევს იმ სევაბს, რომელიც ჩემმა რომელიმე საჰაბემ ერთი მუჭა ქერის გაცემით მოიპოვა, ან თუნდაც მის ნახევარს!“4

„მუჰამმედი (სალლალლაჰუ ალეიჰი ვესელლემ) უზენაესი ალლაჰის შუამავალია. ისინი, ვინც მასთან ერთად არიან (საჰაბეები), ურწმუნოების მიმართ ძალიან მკაცრნი, ერთმანეთის მიმართ კი ძალიან მოწყალენი (ძალიან თანამგრძნობნი) არიან“ ფეთჰ: 29

„ჩემი საჰაბეები ცის ვარსკვლავებს ჰგვანან. რომელსაც უნდა მიჰყვეთ, ჰიდაიეთს (სწორ გზას) ეწევით.“5

„ერიდეთ ჩემი საჰაბეებისადმი მტრობას! ალლაჰისა გეშინოდეთ! ვისაც ისინი უყვარს, იმიტომ უყვარს, რომ მე ვუყვარვარ. ვინც მათი მტერია, ჩემი მტერია. ვინც მათ აწყენინებს, მე მაწყენინა. ვინც მე მაწყენინებს, ის, რა თქმა უნდა, უზენაეს ალლაჰს აწყენინებს.“

„ჩემი უმმეთის საუკეთესონი ისინი არიან, ვინც ჩემს დროს ცხოვრობს. მათ შემდეგ საუკეთესონი ისინი არიან, ვინც მათ შემდეგ მოვა. მათ შემდეგ კი საუკეთესონი ისინი არიან, ვინც უფრო გვიან მოვა.“

„მუსლიმს, რომელმაც მე მიხილა და რომელმაც ჩემი მხილველები იხილა, ჯოჯოხეთის ცეცხლი არ დაწვავს.“6

ზემოთ მოყვანილი წმინდა აიათები და ჰადისი შერიფები ნათლად აჩვენებს საჰაბეების აღმატებულებასა და ღირსებას.

საჰაბეები რელიგიური დადგენილებების საკითხებში ყველაზე სანდო საყრდენი არიან, რადგან წმინდა ყურანი ჩვენი შუამავლისგან ისწავლეს და შემდეგ მათ შემდეგ მოსულებსაც ასწავლეს და განუმარტეს. ცოდნა იმის შესახებ, რას აკეთებდა და რას ამბობდა ჩვენი შუამავალი, იმას ემყარება, რაც მათ საკუთარი თვალით იხილეს, საკუთარი ყურით მოისმინეს და გადმოსცეს.

სწორედ მათ მიერ ერთობლივად გადმოცემული დადგენილებები ქმნის ჰადისი შერიფების საფუძველს. ისლამში უმმეთის იჯმა, ანუ სწავლულთა ერთსულოვნება, სრულად და სრულყოფილად მხოლოდ საჰაბეების დროს განხორციელდა. გარდა ამისა, თითოეული საჰაბე მუჯთეჰიდი სწავლულია, რომლის სიტყვაც რჯულში საბუთი და საყრდენია. ისინი შემდგომ მოსულ მუჯთეჰიდებზე აღმატებულნი არიან. ეჰლი სუნნეთის სწავლულებმა საჰაბეები აღმატებულების ხარისხის მიხედვით სამ ჯგუფად დაყვეს: 1. მუჰაჯირები: ისინი, ვინც მექქის დაპყრობამდე, თავიანთი სამშობლოსა და ახლობლების დატოვებით, მექქიდან ან სხვა ადგილებიდან ქალაქ მედინაში ჰიჯრეთი აღასრულეს. ისინი ალლაჰის შუამავალთან რწმენით მივიდნენ ან მისვლისას ირწმუნეს. მათ შორის არის ჰაზრეთი ამრ ბინ ასიც (რადიალლაჰუ ანჰუმ ეჯმაინ).

2. ენსარები: მუსლიმებს, რომლებიც ქალაქ მედინაში ან მის მახლობლად ცხოვრობდნენ და ორ ტომს – ევსსა და ჰაზრეჯს ეკუთვნოდნენ, ენსარები ეწოდებათ, რადგან ჩვენს შუამავალსა და მექქელებს ყოველგვარი დახმარება და თავგანწირვა აღუთქვეს და სიტყვა შეასრულეს (რადიალლაჰუ ანჰუმ ეჯმაინ).

3. დანარჩენი საჰაბეები: მუსლიმები, რომლებიც არც მუჰაჯირები არიან და არც ენსარები, არამედ სხვა ადგილებიდან მოვიდნენ და ჩვენი შუამავლის (სალლალლაჰუ ალეიჰი ვესელლემ) თანამოსაუბრეობის პატივი ხვდათ. მათ შორის არიან ისინი, ვინც მექქის დაპყრობისას ან სხვა ადგილებში ირწმუნა. მათ მხოლოდ საჰაბეებს უწოდებენ (რადიალლაჰუ ანჰუმ ეჯმაინ). საჰაბეთა შორის უაღმატებულესნი ალლაჰის შუამავლის ოთხი ხალიფაა. ესენი არიან, ხალიფობის რიგის მიხედვით: ჰაზრეთი ებუ ბექირი, ჰაზრეთი ომერი, ჰაზრეთი ოსმანი და ჰაზრეთი ალი. მათ შემდეგ უაღმატებულესნი არიან აშერეი მუბეშშერედან, ანუ სამოთხე ნახარები ათი კაციდან, დანარჩენი ექვსი (ტალჰა ბინ უბეიდულლაჰი, ზუბეირ ბინ ავვამი, აბდურრაჰმან ბინ ავფი, სა’დ ბინ ები ვაყყასი, სა’იდ ბინ ზეიდი, ებუ უბეიდე ბინ ჯერრაჰი), აგრეთვე ჰაზრეთი ჰასანი და ჰაზრეთი ჰუსეინი (რადიალლაჰუ ანჰუმ ეჯმაინ).

მათ შემდეგ აღმატებულებით მოდიან ის ორმოცი, ვინც პირველი გახდა მუსლიმი. შემდეგ – ბედრის ღაზვის მონაწილე სამას ცამეტი საჰაბე. შემდეგ – უჰუდის ღაზვის მონაწილე შვიდასი გმირი. მათ შემდეგ აღმატებულებით მოდის ათას ოთხასი კაცი, რომლებმაც ჰიჯრეთის მეექვსე წელს ხის ქვეშ ალლაჰის შუამავალს სიტყვა მისცეს: „სიკვდილი კი, უკან დახევა – არა!“ ამ ფიცს „ბიათი რიდვანი“ ეწოდება.7

საჰაბეების რიცხვი: მექქის დაპყრობისას თორმეტი ათასი იყვნენ, თებუქის ღაზვაში – ოცდაათი ათასი, გამოსათხოვარ ჰაჯზე – ოთხმოცდაათი ათასი, ხოლო როცა ალლაჰის შუამავალი გარდაიცვალა, დედამიწაზე დაახლოებით ას ოცდაოთხი ათასი საჰაბე იყო. ამის შესახებ სხვა გადმოცემებიც არსებობს.8

საჰაბეები, რომლებიც ყველაზე ბოლოს გარდაიცვალნენ: აბდულლაჰ ბინ ევფა 705 წელს (ჰიჯრეთის 86 წელს) ქუფაში გარდაიცვალა, აბდულლაჰ ბინ იესრი – 706 წელს (ჰიჯრეთის 88 წელს) დამასკოში, სეჰლ ბინ სა’დი – 709 წელს (ჰიჯრეთის 91 წელს) მედინაში, ასი წლის ასაკში, ენეს ბინ მალიქი – 711 წელს (ჰიჯრეთის 93 წელს) ბასრაში, ებუთ-თუფეილ ამირ ბინ ვასილე – 718 წელს (ჰიჯრეთის 100 წელს) მექქაში (რადიალლაჰუ ანჰუმ ეჯმაინ). ჩვენი შუამავლის გარდაცვალების შემდეგაც და ოთხი ხალიფის დროსაც საჰაბეები ისლამის რჯულის გავრცელებასა და ჯიჰადში თავიანთ სიტყვას ერთგულნი დარჩნენ. თავიანთ სიტყვაზე არასოდეს უთქვამთ უარი. ყველანი ერთსულოვნად, თავიანთი სახლ-კარისა და მშობლიური მხარის დატოვებით, არაბეთიდან გამოვიდნენ და ყველა მხარეს მიმოიფანტნენ. წასულთა უმეტესობა აღარ დაბრუნებულა, არამედ იმ ადგილებში, სადაც წავიდნენ, სიკვდილამდე ჯიჰადს ეწეოდნენ და ისლამის რჯულს ავრცელებდნენ. ამრიგად, მცირე ხანში მრავალი ქვეყანა დაიპყრეს. დაპყრობილ მხარეებში ისლამი სწრაფად გავრცელდა. ყველა საჰაბე სამართლიანია. ისლამის გავრცელებაში ყველას აქვს წილი. წმინდა ყურანი მათ შეაგროვეს. ჰადისი შერიფები ჩვენი შუამავლისგან მათ გადმოსცეს. ყველა მათგანის სიყვარული ეჰლი სუნნეთის რწმენაზე ყოფნის ყველაზე მნიშვნელოვანი და აუცილებელი პირობაა. (დაიწერა და გამოიცა მრავალი ნაშრომი, რომლებიც აღწერს საჰაბეების მიერ ისლამის რჯულისთვის გაწეულ სამსახურს, მათ სამაგალითო ცხოვრებას, ღირსებებს, ყველა მათგანის სახელსა და ბიოგრაფიას. ჰაყიყათ ქითაბევის მიერ გამოცემული წიგნები „ასჰაბი ქირამი“ და „მენაყიბი ჩიჰარ იარი გუზინ“ ძალიან ფასეულია.)

„ჩემი საჰაბეები ცის ვარსკვლავებს ჰგვანან. რომელსაც უნდა მიჰყვეთ, ჰიდაიეთს (სწორ გზას) ეწევით“ ჰადისი შერიფი

სამყაროთა უფლის საყვარელი – მუჰამმედია ის,
სხეულით სპეტაკი, სახელად აჰმედი, სამყაროთა მოწყალებაა ის.
ჰულუყი აზიმის პატრონი, ვისაც „ლევლაქე…“ ეთქვა,
ცოდნის, ზრდილობის, ფეიზის, სხივისა და სიყვარულის წყაროა ის.
ის არის ჭეშმარიტი შუამავალი ალლაჰსა და მონას შორის,
სიტყვა მისი სულთა წამალია, სახელი – გულის ჟანგს რეცხავს.
ის არის ჭეშმარიტი მკურნალი სასოწარკვეთილი სნეული გულისა,
არა მხოლოდ თავად – მისი უმმეთიც ანგელოზებზე მაღლაა.
ამ ურჩეულეს მონას ალლაჰმა შემწეები უბოძა,
თავისი უსაყვარლესი მონები მას საჰაბეებად მისცა.
ალლაჰის შუამავალმა თქვა: „მათი გზა ჩემი გზაა“,
საუკუნეთა შორის საუკეთესოდ ეს საუკუნე აჩვენა.
მუჰამმედ მუსტაფა სიცოცხლეზე მეტად შეიყვარეს,
ქონება, დოვლათი და თანამდებობები მისთვის მიატოვეს.
ისლამის გასავრცელებლად სიყვარულით გაწირეს სიცოცხლე,
ჩემო უფალო, რა მშვენიერი ყოფაა, ჩემო უფალო, რა დიდებაა!
მასთან ერთ საუბარშივე ნეფსი განეწმინდათ,
გულები მარიფეთით, ფეიზით, სხივითა და თეჯელლით აევსოთ.
ევლიაების მდგომარეობებს მათ წამში მიაღწიეს
და მუდამ მას მიჰყვებოდნენ – რა დიდი პატივია!
ყველანი სამართლიანნი არიან, არავის ჩაგრავენ,
თავისთვის არასოდეს ითხოვენ ხალიფობას.
ამიტომ არ ომობენ, ერთმანეთს არ აწყენინებენ,
უმაღლეს ხარისხზე არიან და ყველანი მუჯთეჰიდები არიან.