ჩვენი შუამავლის ზოგიერთი ზევაიდ სუნნეთი

რა დიდ მნიშვნელობას ანიჭებდა ჩვენი შუამავალი სისუფთავეს, წესრიგსა და მოწესრიგებულობას

ჩვენი შუამავალი (სალლალლაჰუ ალეიჰი ვესელლემ) სისუფთავეს, წესრიგსა და მოწესრიგებულობას ძალიან დიდ მნიშვნელობას ანიჭებდა. უყვარდა, ყოველი საქმე მარჯვნიდან დაეწყო და მარჯვენა ხელით გაეკეთებინა.6 მხოლოდ ისთინჯას (ბუნებრივი მოთხოვნილების შემდეგ განწმენდას) ასრულებდა მარცხენა ხელით.

რამდენადაც შესაძლებელი იყო, ყოველ საქმეს კენტჯერ აკეთებდა. ამბობდა: „ვისაც თმა აქვს, კარგად მოუაროს!“

როცა ჩვენი შუამავალი მეჩეთში იყო, შემოვიდა ერთი კაცი აჩეჩილი თმითა და წვერით. საყვარელმა შუამავალმა ბრძანა: „განა ვარდის ზეთიც არ მოიძებნება, რომ ამ კაცმა თმა მოიწესრიგოს?“ – და შემდეგ ხელით ანიშნა, მაშინვე გასულიყო და თმა და წვერი მოეწესრიგებინა. როცა ის კაცი ასე მოიქცა და დაბრუნდა, ჩვენმა შუამავალმა ბრძანა: „რომელია უკეთესი: თქვენგან ვინმე ასე მოვიდეს, თუ ეშმაკივით აჩეჩილი თმითა და წვერით?“

მგზავრობისასაც კი შუშით ზეთი დაჰქონდა. როცა ზეთს ისვამდა, ჯერ თავზე თხელ მანდილს იფარებდა, ქუდს კი მანდილზე იხურავდა. ასე გარედან არ ჩანდა, რომ ზეთი ჰქონდა წასმული. ჩვენი შუამავალი ყოველდღე ორჯერ ივარცხნიდა წვერს.

ენეს ბინ მალიქი ამბობს: „შუამავალი (ალეიჰისსელამ) ხშირად ისვამდა თავის დალოცვილ თმაზე ვარდის ზეთს, დალოცვილ წვერს კი წყლით დასველების შემდეგ ივარცხნიდა.“7 ჩვენი შუამავალი (სალლალლაჰუ ალეიჰი ვესელლემ) თავის დალოცვილ წვერს სიგრძეშიც და გვერდებზეც ოდნავ ამოკლებდა. პარასკევის (ჯუმა) ნამაზზე გასვლამდე დალოცვილ ულვაშს იმოკლებდა და გაზრდილ დალოცვილ ფრჩხილებს იჭრიდა. მუსლიმებსაც უბრძანებდა ულვაშის დამოკლებას.

როცა სარკეში იხედებოდა, ჩვენი შუამავალი უზენაეს ალლაჰს ქება-დიდებას აღუვლენდა და ასე შეევედრებოდა: „ჩემო ალლაჰო! როგორც მშვენიერი სახით გამაჩინე, ისე ჩემი ზნეც გაამშვენიერე!“

ჩვენი შუამავალი ყოველ ღამე ძილის წინ თავის დალოცვილ თვალებს სამჯერ ისვამდა სურმას. მარჯვენა დალოცვილ თვალს სამჯერ ისვამდა, მარცხენა დალოცვილ თვალს კი ორჯერ. ამბობდა: „სურმა წაისვით! რადგან ის თვალს ამახვილებს და თმას (წამწამებს) ზრდის.“8

ისლამის სწავლულებმა გვაუწყეს, რომ მამაკაცისთვის სურმის წასმა წამლად ნებადართულია, სამკაულად კი ნებადართული არ არის. სიტყვები ჯემალი და ზინეთი ერთმანეთში არ უნდა აგვერიოს.

ჯემალი ნიშნავს სიმახინჯის მოშორებას, ღირსეულ იერს და წყალობის გამოჩენას მადლობის აღსავლენად. მისი გამოჩენა თვალში მოსახვედრად და საკვეხნად ჯემალი კი არ არის, არამედ ამპარტავნებაა. ალლაჰის შუამავალი მისვაქის გამოყენებას ძალიან დიდ მნიშვნელობას ანიჭებდა. მას არასოდეს იშორებდა. ამბობდა: „არაქის ხის ტოტით გაიწმინდეთ კბილები მისვაქით!“ მისვაქი პირს სასიამოვნო სურნელს აძლევს. შუამავალმა ბრძანა: „ეს ჩემიც და ჩემამდელი შუამავლების სუნნეთიცაა!“

ჩვენმა შუამავალმა ბრძანა: „ჩემი უმმეთისთვის რომ არ გამეძნელებინა, ვუბრძანებდი, ყოველი ნამაზისთვის გამოეყენებინათ მისვაქი!“9 „მისვაქის გამოყენებას დიდად გირჩევთ!“

„მისვაქი პირის სისუფთავე და ჩემი უფლის კმაყოფილებაა!“ ჩვენი საყვარელი შუამავლის პირველი საქმე, როცა სახლში შედიოდა, თავისი დალოცვილი კბილების მისვაქით გაწმენდა იყო. არ დაიძინებდა, თუ მისვაქი გვერდით არ ჰქონდა, და როცა გაიღვიძებდა, დალოცვილი კბილების მისვაქით გაწმენდით იწყებდა. ღამით თეჰეჯჯუდის ნამაზზე ადგომისასაც თავის დალოცვილ კბილებს მისვაქით იწმენდდა.10 ჩვენმა დედამ, ჰაზრეთი აიშემ (რადიალლაჰუ ანჰა), თქვა: „შუამავალს (ალეიჰისსელამ) არც ღამით და არც დღისით ისე არასოდეს დაუძინია, რომ გაღვიძების შემდეგ, აბდესამდე, მისვაქი არ გამოეყენებინა!“ ჩვენი საყვარელი შუამავლის (სალლალლაჰუ ალეიჰი ვესელლემ) ვაჟი, იბრაჰიმი, გარდაიცვალა. დაკრძალვისას საფლავში ჩაწყობილი ალიზებიდან ერთი მრუდედ იდგა. შუამავალი ჩაერია და გაასწორა. განმარტა, რომ მრუდედ მდგარი ალიზი გარდაცვლილს არც სარგებელს მოუტანს და არც ზიანს, მაგრამ თავად მას აწუხებდა ის, რაშიც წესრიგი და მოწესრიგებულობა არ იყო.

ჩვენი შუამავლის ჰანეი სეადეთი (ნეტარების სახლი)

როცა ჩვენმა საყვარელმა შუამავალმა მედინაში თავისი მეჩეთი ააშენა, მეჩეთის გვერდით ალიზის ორი ოთახი ააშენებინა და ფინიკის პალმის მორებითა და ტოტებით გადაახურვინა. როცა მესჯიდი შერიფი შენდებოდა, აიშესა და სევდესთვის (რადიალლაჰუ ანჰუმა) თითო ოთახი გაკეთდა. ჩვენი დედის, ჰაზრეთი აიშეს, ოთახის კარი მეჩეთისკენ მიმავალ გზას გადაჰყურებდა. ჩვენი დედისთვის, ჰაზრეთი სევდესთვის, გაკეთებული ოთახის კარი კი მეჩეთის მესამე კარიბჭეს, ალი ოსმანის კარიბჭეს, გადაჰყურებდა. როცა ჩვენი შუამავალი სხვა ქალებზეც დაქორწინდა, ოთახების რიცხვი გაიზარდა და ცხრა გახდა. ისინიც ჩვენი დედის, ჰაზრეთი აიშეს, ოთახსა და ყიბლას შორის გაკეთდა. ზოგი ოთახი ალიზისა იყო, ზოგი – ქვისა. ზოგი პალმის ტოტებისგან (ბაღდადური წესით) იყო გაკეთებული და თიხის ბათქაშით შელესილი, ჭერიც პალმის ტოტებისგან ჰქონდა. ჰასან ბინ ებილ-ჰასანი (რადიალლაჰუ ანჰ) ამბობს: „როცა სიჭაბუკის ასაკს ვუახლოვდებოდი, ალლაჰის შუამავლის ოთახებში შევედი და ხელის გაწვდენით ჭერს ვწვდებოდი. ალლაჰის შუამავლის ოთახის გადასაფარებელი მხოლოდ კვიპაროსის ან ღვიის მორზე გადაჭიმული თმის ქსოვილი იყო.“

იმამ ბუჰარის გადმოცემით, „ალლაჰის შუამავლის სახლის კარს საკაკუნი არ ჰქონდა, მასზე მშვილდის წვერით აკაკუნებდნენ“. მუჰამმედ ბინ ჰილალმა და ატა ჰორასანიმ ჩვენი შუამავლის მეუღლეების ოთახები იხილეს და გვაუწყეს, რომ ისინი პალმის ტოტებისგან იყო გაკეთებული და კარის ნაცვლად შავი თმისგან ნაქსოვი ფარდები ეკიდა. დავუდ ბინ ყაისის ნაამბობის მიხედვით, რომელმაც ისინი საკუთარი თვალით ნახა, თითოეული ოთახის სიგანე კარიდან გვერდით კედლებამდე დაახლოებით 6–7 ზირა’11 (3–3,5 მ) იყო, სიღრმე შიგნიდან კი – დაახლოებით ათი ზირა’ (4,8 მ). (ერთი ზირა’ 48 სმ-ია.)

„მისვაქი პირის სისუფთავე და ჩემი უფლის კმაყოფილებაა!“ ჰადისი შერიფი

იმ დღეს, როცა ხალიფა აბდულმელიქის წერილი მედინაში მოვიდა და წაიკითხეს, რომ შუამავლის მეუღლეების ოთახები უნდა გამოესყიდათ და მეჩეთის ნაწილად ექციათ, ბევრმა ცრემლი ვერ შეიკავა და მედინელები ისე ტიროდნენ, როგორც იმ დღეს, როცა ჩვენი შუამავალი გარდაიცვალა.12

სა’იდ ბინ მუსეიიებმაც ამის გამო თავისი მწუხარება ასე გამოხატა: „ალლაჰს ვფიცავ, როგორ მსურდა, ისეთებად დაეტოვებინათ, როგორებიც იყვნენ! მედინელთა ახალგაზრდა თაობა და ისინი, ვინც მედინაში გარედან მოდის, დაინახავდნენ, რას სჯერდებოდა შუამავალი (ალეიჰისსელამ) თავის სიცოცხლეში, და ადამიანები აღარ ისწრაფვოდნენ ბევრი ქონებისკენ და მისით ტრაბახისკენ.“

ჩვენი შუამავლის ქცევა შინ

ჰაზრეთი ჰუსეინი გადმოგვცემს: „მამაჩემს ვკითხე, შინ რას აკეთებდა ჩვენი შუამავალი. მამაჩემმა ასე მიამბო: ჩვენი შუამავალი სახლში შესვლის მომენტიდან თავის დროს სამ ნაწილად ყოფდა: ალლაჰისადმი ღვთისმსახურებად, შინაურთა საქმეებად და თავის პირად საქმეებად. საკუთარი თავისთვის გამოყოფილ დროს კი თავისა და ხალხს შორის ანაწილებდა. ამ დროს მასთან ხალხიდან მხოლოდ რჩეული საჰაბეები შედიოდნენ. რელიგიურ საკითხებს ხალხს მათი მეშვეობით აუწყებდა და ხალხთან დაკავშირებულს არაფერს იტოვებდა და არ აგროვებდა. ჩვენი შუამავლის ჩვეულება იყო, თავისი უმმეთისთვის განკუთვნილი დრო ღირსების მქონეთა შორის რჯულში მათი აღმატებულების ხარისხის მიხედვით გაენაწილებინა და მათ ამის მიხედვით ეხმო თავისთან. ზოგს ერთი საჭიროება ჰქონდა, ზოგს – ორი, ზოგს კი – უფრო მეტი. ჩვენი შუამავალი მათი რელიგიური საჭიროებებით იყო დაკავებული, მათ კითხვებზე საჭირო პასუხებს იძლეოდა და შემდეგ ბრძანებდა: ‚ვინც აქ არის, ეს მათ გადასცეს, ვინც აქ არ არის! იმის საჭიროება, ვინც თავად ვერ მოდის ჩემთან და ვერ მიმიტანს, თქვენ მომიტანეთ. უეჭველად, ვინც იმის საჭიროებას მოიტანს, ვინც თავისი საჭიროების მოტანა ვერ შეძლო, განკითხვის დღეს ალლაჰი მის ფეხებს სირატზე მტკიცედ დააყენებს!‘

ჩვენს შუამავალთან ამის გარდა სხვა არაფერი ითქმოდა და არ ხსენდებოდა. თავადაც არავისგან ამის გარდა სხვა არაფერს იღებდა. ვინც ჩვენს შუამავალთან შედიოდა, ცოდნის მაძიებლად შედიოდა და უდიდეს სწავლულად გამოდიოდა, ცოდნის გემო რომ ეგემა და სხვებისთვის მისკენ მიმთითებელი გამხდარიყო!“

ჩვენი შუამავლის ქცევა სახლის გარეთ

ჰაზრეთი ჰუსეინმა თავის მამას, ჰაზრეთი ალის, ჰკითხა ჩვენი შუამავლის სახლის გარეთ ქცევის შესახებ. მან ესეც ასე უამბო:

სამყაროს ბატონი გარეთ არ ლაპარაკობდა. ლაპარაკობდა მხოლოდ მაშინ, როცა მისი სიტყვა მუსლიმებს სარგებელს მოუტანდა, დაუახლოვებდა ერთმანეთს და მათ შორის განხეთქილებასა და სიცივეს მოსპობდა. ყოველი ხალხის საუკეთესო თვისებების მქონე კაცს პატივს სცემდა და მას თავისი ხალხის გამგებლად ნიშნავდა.13 ხალხს ბოროტი ადამიანებისა და ბოროტებისგან იცავდა და თავადაც ერიდებოდა ასეთ მდგომარეობაში ჩავარდნას. არავის აკლებდა თავის მომღიმარ სახესა და მშვენიერ ზნეს.

თუ საჰაბეებს ვერ ხედავდა, ეძებდა მათ და საჰაბეებს ეკითხებოდა, რა ხდებოდა მათ შორის. კარგს აქებდა და განამტკიცებდა, ცუდს კი გმობდა და ასუსტებდა. მისი ყოველი საქმე ზომიერი იყო, უთანხმოების გარეშე. მუსლიმების შეგონებას არ აკლებდა, რომ გულგრილობაში არ ჩავარდნილიყვნენ. მისი ყოველი მდგომარეობა წონასწორი და მუდმივი იყო. ალლაჰის შუამავალს ღვთისმსახურებისა და მორჩილებისთვის სრული მზადყოფნა ჰქონდა. არც უფლების ზღვარს სცდებოდა და არც მის აღსრულებაში უშვებდა ნაკლს. მასთან ახლოს მყოფნი ადამიანთა შორის საუკეთესონი იყვნენ.

მის თვალში საჰაბეთა შორის უაღმატებულესი ის იყო, ვისი რჩევაც ყველაზე ყოვლისმომცველი იყო, ხარისხით უდიდესი კი ის, ვისი დახმარება და სიკეთე გაჭირვებულთა მიმართ ყველაზე მშვენიერი იყო. სამყაროს ბატონი ალლაჰის ხსენების გარეშე არც დაჯდებოდა და არც ადგებოდა.

კრებულში თავისთვის განსაკუთრებულ ადგილს არ ნიშნავდა და კრძალავდა, რომ ასე მოქცეულიყვნენ. სადაც არ უნდა ყოფილიყო, როცა მსხდომ ჯემაათთან მივიდოდა, თავში არ გადადიოდა, კრებულის ბოლოში ჯდებოდა და მუსლიმებსაც ამას უბრძანებდა.

ყველას, ვინც მასთან ერთად იჯდა, თავის წილს აძლევდა და ისეთ პატივს სცემდა, რომ ყველა ფიქრობდა, ალლაჰის შუამავალთან ჩემზე ძვირფასი არავინააო. ვინც მასთან იჯდა ან თავისი საჭიროების მოსატანად მოვიდა, ყველაფერს უთმენდა, ვიდრე ის თავად არ შებრუნდებოდა და არ წავიდოდა.14

თუ ვინმე რაიმე საჭიროებით ან თხოვნით მიმართავდა, უარს არ ეუბნებოდა: ან აძლევდა, ან რბილი და ტკბილი სიტყვით გაისტუმრებდა. მისი მშვენიერი ზნე იმდენად ფართო იყო, რომ ყველა ადამიანს იტევდა. მათთვის მზრუნველი მამა გახდა. უფლების საკითხში მასთან ყველა თანასწორი იყო. ჩვენი შუამავლის კრებული ცოდნის, მორცხვობის, მოთმინებისა და სანდოობის კრებული იყო.

მის კრებულში ხმას არავინ იმაღლებდა, არავის ადანაშაულებდნენ და არც ჩადენილ ნაკლსა და შეცდომას ამჟღავნებდნენ. სამყაროს ბატონის კრებულში მყოფნი ერთმანეთის ტოლნი იყვნენ და ერთმანეთზე აღმატებულება მხოლოდ თაყვაში (ღვთისმოშიშებაში) ჰქონდათ. ყველანი თავმდაბალნი იყვნენ. უფროსებს პატივს სცემდნენ, უმცროსებს თანაგრძნობასა და მოწყალებას იჩენდნენ, გაჭირვებულებს სხვებზე წინ აყენებდნენ და მათი საჭიროებების დაკმაყოფილებას ცდილობდნენ, ღარიბებსა და უცხოებს კი იცავდნენ და უვლიდნენ. ჩვენი შუამავალი მუდამ მომღიმარი და რბილი ზნისა იყო. ძალიან მოწყალე იყო და ბევრს პატიობდა. გულქვა არ იყო. არავის ეჩხუბებოდა. არასოდეს ყვიროდა და უშვერ სიტყვას არ ამბობდა. არავის აძაგებდა. ძუნწი არ იყო. იმაზე, რაც არ მოსწონდა, თვალს ხუჭავდა. იმას, ვინც რაიმეს იმედი ჰქონდა, იმედს არ უკარგავდა და რაიმესადმი თავის უკმაყოფილებას ღიად არ ამჟღავნებდა.

ალლაჰის შუამავალი სამ რამეს ერიდებოდა:

– ხალხთან კამათს,

– მრავალსიტყვაობას,

„მე რაიმეზე მიყრდნობილი არ ვჭამ“ ჰადისი შერიფი

– უსარგებლო და ამაო საქმეებით გართობას.

ხალხს კი სამ რამეში თავს ანებებდა:

– არავის არც პირში და არც ზურგს უკან არ კიცხავდა და არ აძაგებდა,

– არავის ნაკლსა და შეცდომას არ უჩხრეკდა,

– არავის ეუბნებოდა ისეთ სიტყვას, რომელიც მისთვის სევაბსა და სიკეთეს არ მოიტანდა.

როცა ჩვენი შუამავალი ლაპარაკობდა, მის წინაშე მსხდომნი ჩუმად და უძრავად ისხდნენ, თითქოს თავზე ჩიტი შემოსხდომოდათ; როცა სიტყვას დაასრულებდა და გაჩუმდებოდა, იტყოდნენ, რისი თქმაც ჰქონდათ, მაგრამ მის წინაშე არასოდეს კამათობდნენ და არ დავობდნენ. როცა ჩვენს შუამავალთან ვინმე ლაპარაკობდა, დანარჩენები დუმდნენ, ვიდრე არ დაასრულებდა. ჩვენს შუამავალთან ბოლოს მოლაპარაკისა და პირველი მოლაპარაკის სიტყვას შორის განსხვავება არ იყო. თუ მის კრებულში მყოფნი რამეზე გაიცინებდნენ, ისიც მათთან ერთად იცინოდა, და თუ რამე გააოცებდათ, ისიც მათთან ერთად ოცდებოდა. მასთან მოსული უცხოებისა და მოსულების სიტყვებსა და კითხვებში უხეშობასა და გულისმტკენ კილოს უთმენდა, რომ მისი საჰაბეებიც მისებრ მოქცეულიყვნენ. ჩვენი შუამავალი ამბობდა: „როცა დაინახავთ გაჭირვებულს, რომელიც თავის საჭიროებას ეძებს, დაეხმარეთ, რომ მიაღწიოს!“

ჩვენი შუამავალი სიმართლის შეუსაბამო ქებას არ იღებდა. არავის აწყვეტინებდა სიტყვას, თუ ის უფლების ზღვარს არ გადავიდოდა. როცა გადავიდოდა, ან შეაჩერებდა და სიტყვას გააწყვეტინებდა, ან კრებულიდან ადგებოდა და წავიდოდა. სამყაროს ბატონის დუმილი ოთხ რამეს ემყარებოდა – ჰილმს (სირბილეს), ჰაზერს (სიფრთხილეს), თაყდირს (სამართლიან აწონ-დაწონვას) და თეფექქურს (ფიქრს). მისი თაყდირი მაშინვე ჩანდა იმაში, რომ ადამიანებს თანაბრად უყურებდა და თანაბრად უსმენდა. მისი თეფექქური იმაში ჩანდა, რომ ამქვეყნიურ და საიქიო საქმეებზე ფიქრობდა.

ჰილმი და მოთმინება თავის თავში შეეკრიბა. ამქვეყნიური არაფერი აბრაზებდა. რაც შეეხება ჰაზერს, ამ ზნის წყალობით მასში ოთხი თვისება იყო შეკრებილი:

– საუკეთესოს იღებდა, რომ მისთვის მიებაძათ,

– უშვერ საქმეებს ტოვებდა, რომ მათთვის თავი აერიდებინათ,

– თავის აზრს იმაში ხარჯავდა, რაც მისი უმმეთისთვის სასარგებლო იყო,

– მთელ თავის მისწრაფებას იმაზე ამახვილებდა, რაც მისი უმმეთის ამქვეყნიურ და საიქიო ბედნიერებას უზრუნველყოფდა.

არ მომხდარა, რომ სამყაროს ბატონს რამეზე ეთქვა: „არა!“ როცა სთხოვდნენ რამეს, რისი გაკეთებაც სურდა, ბრძანებდა: „კარგი!“ – როცა კი სთხოვდნენ რამეს, რისი გაკეთებაც არ სურდა, დუმდა, და ამ დუმილიდან ხვდებოდნენ, რომ მისი გაკეთება არ სურდა. ყველას ამქვეყნიური და საიქიო ბედნიერებისთვის ზრუნავდა. როცა ერთ ღაზვაში სთხოვეს, ვედრება აღევლინა, რომ ურწმუნოები განადგურებულიყვნენ, ბრძანა:

„მე არ წარმოვგზავნილვარ, რომ ვწყევლო, რომ ადამიანებმა სასჯელი იწვნიონ. მე წარმოგზავნილი ვარ, რომ ყველას სიკეთე ვუყო, რომ ადამიანებმა სიმშვიდე პოვონ.“

სურა ენბიას ას მეშვიდე აიათში შინაარსით ბრძანებულია: „შენ სამყაროთა მოწყალებად და სიკეთედ წარგგზავნეთ.“ ამიტომ ყოველთვის ყველას სიკეთისთვის ზრუნავდა. ენეს ბინ მალიქის გადმოცემით, ჩვენი შუამავალი, როცა ვინმეს შეხვდებოდა, მასთან მუსაფაჰას აკეთებდა15; თუ ის კაცი ხელს არ გამოსწევდა, არც ჩვენი შუამავალი გამოსწევდა თავისას, და თუ ის სახეს არ მიაბრუნებდა, არც ჩვენი შუამავალი მიაბრუნებდა მისგან სახეს.

ჰაზრეთი ენეს ბინ მალიქი კიდევ გადმოგვცემს: „ჩვენს შუამავალს ვკითხეთ: ‚ალლაჰის შუამავალო! ერთმანეთის წინაშე უნდა დავიხაროთ?‘ ბრძანა: ‚არა!‘ ვკითხეთ: ‚ერთმანეთს უნდა მოვეხვიოთ?‘ ბრძანა: ‚არა! მაგრამ მუსაფაჰა გააკეთეთ!‘“16

ჰაზრეთი ბერა ბინ აზიბმა გადმოგვცა, რომ ჩვენმა შუამავალმა ბრძანა: „თუ ორი მუსლიმი ერთმანეთს შეხვდება და მუსაფაჰას გააკეთებს, ვიდრე ერთმანეთს დაშორდებიან, მანამდე მიეტევებათ!“

სამყაროს ბატონი მუდამ ჩაფიქრებული იყო. მისი დუმილი მის ლაპარაკზე დიდხანს გრძელდებოდა. ალლაჰის შუამავალი უსაჭიროოდ არ ლაპარაკობდა. სიტყვის დაწყებისასაც და დასრულებისასაც ალლაჰის სახელს ახსენებდა.

მოკლე და შინაარსიანი სიტყვებით ლაპარაკობდა. ალლაჰის შუამავლის სიტყვები მუდამ ჭეშმარიტი და ადგილზე იყო. როცა ალლაჰის შუამავალი ლაპარაკობდა, არც ზედმეტ სიტყვას ხმარობდა და არც ნაკლს. არავის გულს არ ატკენდა და არავის ამცირებდა.

ალლაჰის შუამავალი ამ ქვეყნისა და ამქვეყნიური საქმეების გამო არ ბრაზდებოდა. მაგრამ როცა ვინმე ვისიმე უფლების ფეხქვეშ გათელვას მოინდომებდა, ვიდრე იმ უფლებას არ აღადგენდა, ვერაფერი შეაჩერებდა მის რისხვას.

საკუთარი თავისთვის არასოდეს ბრაზდებოდა და შურს არ იძიებდა. როცა რამეზე მიუთითებდა, თითით კი არა, მთელი ხელით მიუთითებდა. როცა გაოცდებოდა, ხელს შეაბრუნებდა, ანუ თუ ხელისგული ცისკენ ჰქონდა მიმართული, მიწისკენ მიაბრუნებდა, და თუ მიწისკენ, ცისკენ მიაბრუნებდა. ლაპარაკისას ხელს ამოძრავებდა და თავისი დალოცვილი მარჯვენა ხელის გულს მარცხენა ხელის ცერა თითის შიდა მხარეს ურტყამდა. როცა გაბრაზდებოდა, რისხვას მაშინვე დაანებებდა თავს და არ ამჟღავნებდა. როცა გაიხარებდა და გაბრწყინდებოდა, თავის დალოცვილ თვალებს მოხუჭავდა. მისი უდიდესი სიცილი ღიმილი იყო. როცა იღიმოდა, მის დალოცვილ პირში დალოცვილი კბილები მარგალიტის მარცვლებივით მოჩანდა.17

კარგ საქმეებში მარჯვენა მხარეს უყვარდა წინ დაყენება,
აბდესსა და ჩაცმაში მიიჩქაროდა ის ხელგაშლილობის წყარო.
მარჯვენა გვერდზე იწვა, სახით ყიბლისკენ მიბრუნებული,
ყოველ სუნთქვაზე ღაიბს ჭვრეტდა ის ხელგაშლილობის წყარო.

„თუ ორი მუსლიმი ერთმანეთს შეხვდება, სალამით მიესალმება და მუსაფაჰას გააკეთებს, ვიდრე ერთმანეთს დაშორდებიან, მანამდე მიეტევებათ!“ ჰადისი შერიფი

სარეცელი ტყავისა ჰქონდა, ბალიში – პალმის ბოჭკოთი სავსე,
ღამით, როცა დაწვებოდა, ცოტას იძინებდა ის ფხიზელი ხელგაშლილობის წყარო.
თვალებს ეძინა, გული კი არ ეძინა, მეგობართან იყო,
მარადისობიდან (ეზელიდან) მისი სილამაზით აღტაცებული იყო ის ხელგაშლილობის წყარო.

ჩვენი შუამავლის დაწოლა და ძილი

როცა ჩვენს შუამავალს თავის სარეცელზე დაძინება სურდა, თავის დალოცვილ მარჯვენა გვერდზე წვებოდა, დალოცვილ მარჯვენა ხელს დალოცვილ მარჯვენა ლოყის ქვეშ იდებდა და შემდეგ ასე შეევედრებოდა: „ჩემო ალლაჰო! ჩემი თავი შენ დაგმორჩილე. სახე შენკენ მოვაბრუნე. ჩემი საქმე შენ მოგანდე. ზურგით შენ მოგეყრდენი. შენი სასჯელისა მეშინია და შენი წყალობის იმედი მაქვს. შენი წყალობის გარდა თავშესაფარი არ არსებობს და შენი სასჯელისგან დასაცავი არ არსებობს.

მხოლოდ შენს წყალობას შეაფარებენ თავს და მხოლოდ შენი წყალობით გადარჩებიან. ვირწმუნე შენი წიგნი, რომელიც გარდამოავლინე, და შენი შუამავალი, რომელიც წარმოგზავნე.

ჩემო უფალო! ჩემი გვერდი შენი სახელით დავდე მიწაზე. თუ ჩემს სულს დაიტოვებ, შენი წყალობით მოეპყარი! თუ გაუშვებ, დაიცავი ისე, როგორც შენს კეთილ მონებს იცავ!

ჩემო ალლაჰო! შენი სახელით ვკვდები და შენი სახელით ვცოცხლდები. ჩემო ალლაჰო, რომელიც გვაპურებ, გვასმევ, ჩვენს ყოველ საჭიროებას გვიკმაყოფილებ, თავშესაფარსა და მფარველობას გვაძლევ! უსასრულოდ ქება-დიდებას გწირავ. რამდენი ადამიანია, ვისაც არც საჭიროების დამკმაყოფილებელი ჰყავს და არც თავშესაფრის მიმცემი! ჩემო ალლაჰო! იმ დღეს, როცა შენს მონებს შენს წინაშე შეკრებ, შენი სასჯელისგან დამიცავი! ჩემო ალლაჰო! ევველი (პირველი) შენა ხარ! შენამდე არაფერია! ახირი (უკანასკნელი) შენა ხარ! შენ შემდეგ არაფერია! ზაჰირი (ცხადი) შენა ხარ! შენზე მაღლა არაფერია!“

როცა გაიღვიძებდა, შეევედრებოდა: „შენ გარდა სხვა ღვთაება არ არსებობს! გადიდებ და ყოველგვარი ნაკლისგან უზენაესად გაღიარებ. ჩემო ალლაჰო! გთხოვ, ცოდვები მაპატიო, და შენს წყალობას გთხოვ.

ქება-დიდება ალლაჰს, რომელმაც მოგვაკვდინა და შემდეგ გაგვაცოცხლა. განკითხვის დღეს ჩვენი დაბრუნებაც მასთან იქნება.“18 შემდეგ შეევედრებოდა: „ჩემო ალლაჰო! ცოდნა გამიმრავლე! მას შემდეგ, რაც სწორი გზა მიჩვენე, ჩემი გული ნუ ააცდენ! შენგან წყალობაც მიბოძე! რადგან ყველაზე მეტად მიმტევებელი შენა ხარ!“ ჰაზრეთი ბერა ბინ აზიბი გადმოგვცემს: სამყაროს ბატონმა მითხრა:

„როცა იმ ადგილას მიხვალ, სადაც დაწვები, აბდესი აიღე, როგორც ნამაზისთვის იღებ! შემდეგ მარჯვენა გვერდზე დაწექი და თქვი: ‚ჩემო ალლაჰო! ჩემი თავი შენ დაგმორჩილე. სახე შენკენ მოვაბრუნე. ზურგით შენ მოგეყრდენი. შენი სასჯელისა მეშინია და შენი წყალობის იმედი მაქვს. შენი წყალობის გარდა თავშესაფარი არ არსებობს და შენი სასჯელისგან დასაცავი არ არსებობს! მხოლოდ შენს წყალობას შეაფარებენ თავს და მხოლოდ შენი წყალობით გადარჩებიან. ვირწმუნე შენი წიგნი, რომელიც გარდამოავლინე, და შენი შუამავალი, რომელიც წარმოგზავნე!‘ თუ იმ ღამეს მოკვდები, ისლამის ფითრათზე მოკვდები. ვინც ამას იტყვის და იმ ღამეს მოკვდება, ისლამის ფითრათზე მოკვდება!“

ჩვენმა შუამავალმა ბრძანა: „თუ თქვენგან ვინმე ღამით სარეცლიდან ადგება და შემდეგ კვლავ დასაწოლად დაბრუნდება, სარეცელი სამჯერ დაბერტყოს, რადგან არ იცის, მისი ადგომის შემდეგ რა მოხდა და რა მოვიდა და სარეცელზე დაბინავდა.“ სოფფას საჰაბეთაგან აბდულლაჰ ბინ ტაჰფე (რადიალლაჰუ ანჰ) გადმოგვცემს: „როცა განთიადისას მეჩეთში მუცელზე, ანუ პირქვე, მწოლიარეს მეძინა, ვიღაც ფეხით შემეხო.

– ‚ეს ვინ არის?‘ – იკითხა.

– ‚მე აბდულლაჰ ბინ ტაჰფე ვარ‘, – ვუპასუხე.

და აჰა – სამყაროს ბატონი! მაშინვე გონს მოვედი და წამოვჯექი.

– ‚ეს უზენაესი ალლაჰისთვის ყველაზე ნაკლებად საყვარელი წოლაა!‘ – ბრძანა.“19 ჩვენი შუამავალი (სალლალლაჰუ ალეიჰი ვესელლემ) უაბდესოდ მიწაზე ფეხს არ დგამდა.

არავის უნახავს, რომ ალლაჰის შუამავალი საპირფარეშოში გასულიყო და შემდეგ აბდესი არ აეღო.

ჩვენი შუამავლის სიარული

ჰაზრეთი ჰინდ ბინ ები ჰალე გადმოგვცემს: „სამყაროს ბატონი სიარულისას ფეხებს მიწიდან ცოცხლად სწევდა, ორივე მხარეს არ ირხეოდა, ფართო ნაბიჯით მიდიოდა, წინ ოდნავ იხრებოდა, თითქოს დაღმართზე ჩადიოდა, და დარბაისლურად, მშვიდად და თავისუფლად დადიოდა.

როცა რომელიმე მხარეს გახედვა სურდა, მთელი სხეულით შებრუნდებოდა. აქეთ-იქით უმიზნოდ არ იყურებოდა.

მიწისკენ მისი მზერა ცისკენ მზერაზე ხანგრძლივი იყო.

მიწას კი თვალის კუთხით უყურებდა. სიარულისას თავისი საჰაბეების უკან მიდიოდა.

ვინმეს რომ შეხვდებოდა, პირველი თავად მიესალმებოდა სალამით.“

ჰაზრეთი ებუ ჰურეირე გადმოგვცემს: „სამყაროს ბატონზე სწრაფად მავალი არავინ მინახავს. როცა მიდიოდა, თითქოს მიწა მის ფეხქვეშ იკეცებოდა! ჩვენ მის დასაწევად უკიდურესად ვიძაბებოდით. სამყაროს ბატონი კი სიარულისას სრულიად არ იძაბებოდა.“20

ჩვენი შუამავლის ჯდომა

უმეტესად მუხლებზე იჯდა. უნახავთ ყურფუსად წოდებული ჯდომითაც, ანუ აწეული მუხლებით, რომლებსაც ხელებით იხვევდა.21 კრებულში მყოფთა მიმართულებით ფეხებს არასოდეს გაჭიმავდა. ჩვეულებრივ ყიბლისკენ პირით იჯდა. მასთან მოსულ სტუმრებს უმეტესად მხრებიდან მოხსნილ აბას (მოსასხამს) უფენდა და ზედ სვამდა. ზოგჯერ სტუმრებს თავის ბალიშსაც აძლევდა დასაჯდომად. ჰანზალა ბინ ჰიზიემმა გადმოგვცა: „როცა ჩვენს შუამავალთან მივედი, ფეხმორთხმით მჯდომი ვიხილე.“ ჯაბირ ბინ სემურემაც გვაუწყა, რომ ჩვენი შუამავალი დილის (სუბჰი) ნამაზის შესრულების შემდეგ იმავე ადგილას ფეხმორთხმით იჯდა, ვიდრე მზე ამოვიდოდა.

„უზენაესი ალლაჰის ზნით შეიმკეთ!“ ჰადისი შერიფი

შერიდ ბინ სუვეიდი ამბობს: „ჩვენი შუამავალი ჩემთან შემოიარა. იმ დროს ვიჯექი, მარცხენა ხელი ზურგს უკან მქონდა გადადებული და ნახევარ ხელისგულს ვეყრდნობოდი. მაშინ სამყაროს ბატონმა მითხრა: ‚ისე ზიხარ, როგორც ისინი სხედან, ვინც რისხვას გადაეყარა (იუდეველები)?‘“ ებუ ჯუჰაიფე გადმოგვცემს, რომ ჩვენმა შუამავალმა ბრძანა: „მე რაიმეზე მიყრდნობილი არ ვჭამ.“22

ფეხმორთხმით იჯდა, ან მუხლებზე, ან აწეული მუხლებით,
ცხადადაც და ფარულადაც ზრდილობით სავსე იყო ის ხელგაშლილობის წყარო.
სამი თითით ჭამდა და გემოთი ილოკავდა მათ,
გამაგრილებელ წყალს სამ ყლუპად სვამდა ის ხელგაშლილობის წყარო.
უყვარდა თაფლი და ჰალვა, გოგრა, ძმარი და სერიდი, მაგრამ
ქერის პურს გაძღომამდე არ ჭამდა ის ხელგაშლილობის წყარო.
დალოცვილ მუცელზე ზოგჯერ შიმშილისგან ქვას იკრავდა,
„გული რომ არ ამიკანკალდეს“, – ამბობდა ის ხელგაშლილობის წყარო.
ჰანეი სეადეთში თვეობით ცეცხლი არ ენთებოდა,
კმაყოფილებით ჭამდა ფინიკსა და ბროწეულს ის ხელგაშლილობის წყარო.

ჩვენი შუამავლის ჭამა და სმა

ჩვენმა შუამავალმა ბრძანა:

„საჭმლის ბარაქა ჭამამდე აბდესის აღებასა და ჭამის შემდეგ ხელების დაბანაშია!“23

„ვინც ხელებიდან ხორცისა და ქონის სუნსა და ჭუჭყს ჩამოურეცხავად დაიძინებს და რამე შეემთხვევა, საკუთარი თავის გარდა ნურავის დაადანაშაულებს!“ „საჭმლის ბარაქა მის შუაშია! როცა თქვენგან ვინმე ჭამს, ჯამის შუიდან კი არ ჭამოს, არამედ კიდიდან, რადგან ბარაქა მის შუაში ჩამოდის!“ ჩვენი დედა, ჰაზრეთი აიშე, გადმოგვცემს: „სამყაროს ბატონმა ბრძანა: ‚როცა თქვენგან ვინმეს ჭამა სურს, თქვას ბისმილლაჰირრაჰმანირრაჰიმ და უზენაესი ალლაჰის სახელი ახსენოს. თუ ჭამის დაწყებამდე ამის თქმა დაავიწყდება, თქვას ბისმილლაჰირრაჰმანირრაჰიმ ჭამის დასაწყისისთვისაც და დასასრულისთვისაც!‘“24

უმეიიე ბინ მაჰშის გადმოცემით, ერთი კაცი ბესმელეს თქმის გარეშე ჭამდა.

ჩვენი შუამავალი მიხვდა, რომ ბესმელე არ უთქვამს, და ბრძანა: „თქვი ‚ბისმილლაჰირრაჰმანირრაჰიმ‘ ჭამის დასაწყისისთვისაც და დასასრულისთვისაც!“ როცა იმ კაცმა თქვა „ბისმილლაჰირრაჰმანირრაჰიმ“, ჩვენმა შუამავალმა გაიღიმა და ბრძანა: „ეშმაკი აქამდე შენთან ერთად ჭამდა. როცა უზენაესი ალლაჰის სახელი ახსენე, ეშმაკმა მუცელში რაც ჰქონდა, ყველაფერი ამოანთხია და არაფერი დაიტოვა!“

ჰაზრეთი აბდულლაჰ ბინ ომერის გადმოცემით, ჩვენმა შუამავალმა ბრძანა: „როცა თქვენგან ვინმე ჭამს, მარჯვენა ხელით ჭამოს. როცა რამეს სვამს, მარჯვენა ხელით სვას, რადგან ეშმაკი მარცხენა ხელით ჭამს და მარცხენა ხელით სვამს!“25

სელემე ბინ ექვა მამისგან გადმოგვცემს: ჩვენმა შუამავალმა დაინახა, რომ ეშჯას ტომის ერთი კაცი, რომელსაც ბუსრ ბინ რაიიულ-ირს ეძახდნენ, მასთან ახლოს მარცხენა ხელით ჭამდა, და უთხრა: „მარჯვენა ხელით ჭამე!“ იმ კაცმა იცრუა: „ამის ძალა არ მაქვს, მარჯვენა ხელით ჭამა არ შემიძლია!“ მაშინ ჩვენმა შუამავალმა ბრძანა: „ნუმც შეგეძლება! მარჯვენა ხელით ჭამაში მას მხოლოდ ქედმაღლობა და სიამაყე უშლის!“ ამის შემდეგ იმ კაცმა ხელი პირამდე ვეღარასოდეს ასწია!26 ჩვენი შუამავალი ბრძანებდა: „ძლევამოსილი და დიდებული უზენაესი ალლაჰი უეჭველად კმაყოფილია იმ მონით, რომელიც რაიმე საჭმელს შეჭამს ან რაიმე სასმელს დალევს და ამისთვის მას ქება-დიდებას შესწირავს!“

ჩვენი შუამავალი მიწაზე ჯდებოდა და საჭმელსაც მიწაზე მიირთმევდა. ბრძანებდა: „მე ისე ვჯდები, როგორც მონა ჯდება, და ისე ვჭამ, როგორც მონა ჭამს. მე მხოლოდ მონა ვარ! ვინც ჩემს სუნნეთს პირს აარიდებს, ის ჩემგან არ არის!“27

ომერ ბინ ები სელემე ამბობს: „მე ბავშვი ვიყავი, რომელიც სამყაროს ბატონის აღზრდით იზრდებოდა. ჭამის დროს ხელი მთელ ჯამში დამიდიოდა. სამყაროს ბატონმა მითხრა: ‚შვილო! ბისმილლაჰ თქვი. მარჯვენა ხელით ჭამე! შენ წინ რაც არის, იქიდან ჭამე!‘28 ამის შემდეგ ყოველთვის ასე ვჭამდი.“ ჩვენს შუამავალს არცერთი საჭმელი არ დაუწუნებია და არ უძაგებია. არცერთ წყალობას არ აქებდა იმიტომ, რომ მოსწონდა, და არც აძაგებდა იმიტომ, რომ არ მოსწონდა. თუ საჭმელი სურდა, შეჭამდა, თუ არ სურდა, თავს ანებებდა და დუმდა. უმცირეს წყალობასაც კი პატივს სცემდა და არცერთ წყალობას არ აძაგებდა. ალლაჰის შუამავალი არ იტყოდა: „ეს გააკეთეთ, ის გააკეთეთ.“ რაც იყო, იმას მიირთმევდა. ჩვენი დედა ჰაზრეთი აიშე მოგვითხრობს: ჩვენი შუამავალი ჩემთან მოვიდოდა და მკითხავდა: „საჭმელი რამე გაქვს?“ ვეტყოდი: „არა!“ მაშინ ბრძანებდა: „მაშინ მე მარხული ვარ!“29 ჩვენი დედა ჰაზრეთი აიშე მოგვითხრობს: „იმ დღიდან, როცა ჩვენი შუამავალი მედინაში მოვიდა, მის გარდაცვალებამდე მისი ოჯახის წევრებს სამი ღამე ზედიზედ ხორბლის პურით არ დაუნაყრებიათ მუცელი.30 უმეტესად ქერის პურსა და ფინიკს ჭამდნენ, და ისიც ბევრი არ იყო. ჩვენი შუამავლის მუცელში ერთ დღეს ორი სახის საჭმელი ერთად არ შეხვედრია: როცა თავის დალოცვილ მუცელს ფინიკით აძღებდა, პურით აღარ აძღებდა, როცა პურით აძღებდა, ფინიკით აღარ აძღებდა. სწორედ ეს მატირებს!“31

ჩვენს შუამავალს უყვარდა ჰალვა და თაფლი, პურის თირითი, ფინიკის თირითი და ბოსტნეულის კერძები. როცა რძეს მოუტანდნენ და მიართმევდნენ, ბრძანებდა: „რძეში ორი ბარაქაა.“32

„როცა თქვენგან ვინმე ჭამს, მარჯვენა ხელით ჭამოს. და როცა რაიმეს სვამს, ისიც მარჯვენა ხელით სვას, რადგან ეშმაკი მარცხენა ხელით ჭამს და მარცხენა ხელით სვამს!“ ჰადისი შერიფი

აბდულლაჰ იბნი აბბასი მოგვითხრობს: მე, ჰალიდ ბინ ველიდი და სამყაროს ბატონი ერთად მივედით ჩემი დეიდის, მეიმუნე ბინთი ჰარისის, სახლში. დეიდამ გვკითხა: „რძით ხომ არ გაგიმასპინძლდეთ?“

სამყაროს ბატონმა ბრძანა: „კარგი!“ დეიდა წავიდა და ჭურჭლით რძე მოიტანა. სამყაროს ბატონმა აიღო და დალია. მე სამყაროს ბატონის მარჯვნივ ვიჯექი, ჰალიდ ბინ ველიდი კი მის მარცხნივ იჯდა. ალლაჰის შუამავალმა დარჩენილი რძე მე მომაწოდა და ბრძანა: „შენ დალიე. თუ გინდა, ჯერ ჰალიდს შესთავაზე.“

ვუთხარი: „როცა საქმე შენი ნარჩენის დალევას ეხება, არასოდეს არავის დავაყენებ ჩემზე წინ!“ მაშინ ალლაჰის შუამავალმა ბრძანა:

„ვისაც უზენაესი ალლაჰი რაიმე საჭმელს აჭმევს, თქვას: ალლაჰუმმე ბარიქ ლენა ფიჰი ვე ეტიმნა ჰაირან მინჰუ (ჩემო ალლაჰო! ამ საჭმელში ბარაქა გვიბოძე და მასზე უკეთესიც გვაჭამე!).

და ვისაც უზენაესი ალლაჰი რძეს ასმევს, მანაც თქვას: ალლაჰუმმე ბარიქ ლენა ფიჰი ვე ზიდნა მინჰუ (ჩემო ალლაჰო! ამ რძეში ბარაქა გვიბოძე და მისგან შენი წყალობა გაგვიმრავლე!). რადგან რძის გარდა არაფერს შეუძლია ერთდროულად საჭმლისა და სასმლის ადგილის დაჭერა“, – ბრძანა.33

როცა მედინელი მუსლიმები თავიანთი ფინიკის პირველ მოსავალს, პირველ ნაყოფს დაინახავდნენ, მას ჩვენს შუამავალს მიუტანდნენ. ალლაჰის შუამავალი მას ხელში აიღებდა, ბარაქისთვის ვედრებას აღავლენდა, შემდეგ კი იმ ბავშვებიდან, ვისაც დაინახავდა, ყველაზე პატარას დაუძახებდა და მას მისცემდა. ბრძანებდა: „სახლში, სადაც ფინიკი არ არის, მისი მცხოვრებნი მშივრები არიან.“ ჩვენს შუამავალს უყვარდა ჭურჭლის ფსკერზე დარჩენილი საჭმლის შეჭმა. ბრძანებდა: „ვინც თეფშიდან თუ ჯამიდან ჭამის შემდეგ მას გაწმენდს, ის მისთვის პატიებას ითხოვს (ისთიღფარს აღავლენს)!“ გადმოცემულია, რომ ჩვენმა შუამავალმა ესეც ბრძანა: „ებუ ზერ! როცა ხორცს მოხარშავ, წვენი გაუმრავლე, მეზობლებიც გაიხსენე და მათაც გაუწილადე!“34

„სრულყოფილი მორწმუნე არ არის ის, ვინც მუცელს იძღებს, როცა მისი მეზობელი მშიერია!“

„ალლაჰს ემსახურეთ! სხვებს აჭამეთ! სალამი გაავრცელეთ, რათა სამოთხეებში შეხვიდეთ!“35

„ერთის საჭმელი ორს ეყოფა. სამის საჭმელი ოთხს ეყოფა. ოთხის საჭმელი რვას ეყოფა!“36

ჰაზრეთი ესმა ბინთი ები ბექირი მოგვითხრობს: ალლაჰის შუამავალი (სალლალლაჰუ ალეიჰი ვესელლემ) გვირჩევდა, მოხარშული საჭმელი დაფარული გვქონოდა, სანამ დუღილი და ორთქლი არ გადაუვლიდა, და ბრძანებდა: „ეს უდიდესი ბარაქაა!“ მექქის აღების დღეს ალლაჰის შუამავალი თავისი ბიძის, ებუ ტალიბის, ქალიშვილის, ჰაზრეთი უმმუ ჰანის, სახლში მივიდა. ჰკითხა: „საჭმელი რამე გაქვთ?“ ჰაზრეთი უმმუ ჰანიმ უთხრა: „არა! მხოლოდ გამხმარი პურის ნამცეცები და ძმარი გვაქვს! მაგრამ მათი შენთვის შეთავაზება მრცხვენია!“ ჩვენმა შუამავალმა ბრძანა: „მოიტანე. წყალში ჩაფშვენი. მარილიც მოიტანე!“ როცა ზედ ძმარი დაასხა და შეჭამა, უზენაეს ალლაჰს მადლობა შესწირა და ბრძანა: „უმმუ ჰანი! რა კარგი მისაყოლებელია ძმარი! სახლი, სადაც ძმარია, მისაყოლებელს მოკლებულად არ ითვლება!“37 პურს ცარიელს ან ფინიკთან, ძმართან, ხილთან, წვნიანთან ერთად მიირთმევდა, ან ზეითუნის ზეთში აწობდა. ჭამდა ქათმის, კურდღლის, აქლემის, ქურციკისა და თევზის ხორცს, ბასტურმას და ყველსაც. ხორციდან წინა ბარკალი უყვარდა. ხელით დაიჭერდა და კბილით აგლეჯდა. (დანით დაჭრა და ისე ჭამაც ნებადართულია.) უმეტესად რძეს სვამდა ან ფინიკს მიირთმევდა. საჭმელთაგან უყვარდა ცხვრის ხორცი, ხორცის წვენი, გოგრა, ტკბილეული, თაფლი, ფინიკი, რძე, ნაღები, საზამთრო, ნესვი, ყურძენი და კიტრი.38 წყალს ნელ-ნელა, სამ ყლუპად სვამდა, „ბისმილლაჰით“ იწყებდა, ბოლოს კი იტყოდა „ელჰამდულილლაჰ“ და ვედრებას აღავლენდა. ჩვენი შუამავალი სვამდა ტკბილ წყალს, რომელსაც ბუიუთუს-სუყიადან მოუტანდნენ. ბუიუთუს-სუყია მედინიდან ორი დღის სავალზე იყო.39 როცა ჰკითხეს: „რომელი სასმელია ყველაზე გემრიელი?“, ჩვენმა შუამავალმა ბრძანა: „ტკბილი და გრილი წყალი!“40

ჩვენი შუამავალი ბრძანებდა: „როცა თქვენგან ვინმე რაიმეს სვამს, ჭურჭელში ნუ ამოისუნთქავს.“ როგორც საჭმელსა და სასმელში სუნთქვას კრძალავდა, ისე კრძალავდა ოქროსა და ვერცხლის ჭურჭლიდან ჭამასა და სმასაც. როცა ჩვენი შუამავალი ჭიქა წყალს სვამდა, ორჯერ-სამჯერ ამოისუნთქავდა და იტყოდა: „ასე უფრო სასარგებლოა და წყურვილსაც უკეთ იკლავს.“ ბრძანებდა: „როცა თქვენგან ვინმე რაიმეს სვამს, ერთი სულის მოთქმით ნუ დალევს.“ ესეც: „აქლემებივით ერთი სულის მოთქმით ნუ სვამთ! ორ ან სამ ჯერზე სვით! როცა სმას დააპირებთ, თქვით ‚ბისმილლაჰ!‘, და როცა პირს ჭურჭელს მოაშორებთ, თქვით ‚ელჰამდულილლაჰ!‘“41

ჰაზრეთი ნევფელ ბინ მუ’ავიიე მოგვითხრობს: „სამყაროს ბატონი სმისას სამჯერ ამოისუნთქავდა. დასაწყისში უზენაესი ალლაჰის სახელს ახსენებდა და იტყოდა ‚ბისმილლაჰირრაჰმანირრაჰიმ‘, ბოლოს კი იტყოდა ‚ელჰამდულილლაჰ‘ და ამით ქება-დიდებას შესწირავდა.“42

ებუ უმამეთულ ბაჰილის გადმოცემით ჩვენმა შუამავალმა ბრძანა: „როცა ძლევამოსილმა და დიდებულმა ჩემმა უფალმა შემომთავაზა, მექქის ველი ოქროდ მექცია, ვუთხარი: ‚არა, ჩემო უფალო! ერთ დღეს მაძღარი ვიყო, ერთ დღეს კი – მშიერი. როცა მშიერი ვიქნები, შენ შეგევედრები და შენ გაგიხსენებ. როცა მაძღარი ვიქნები, შენ ქება-დიდებას შემოგწირავ და მადლობას გეტყვი!‘“43

ჭამისა და სმის ცოდნის შესწავლა ღვთისმსახურების ცოდნის შესწავლაზე წინ დგას. ჭამამდე და ჭამის შემდეგ ხელების დაბანა, მარჯვენა ხელით ჭამა და მარჯვენა ხელით სმა ალლაჰის შუამავლის ჩვეულება იყო. ჭამამდე ხელის დაბანისას ჯერ ახალგაზრდები იბანენ, ჭამის შემდეგ კი – ჯერ ხანდაზმულები.44 თეფშის კიდიდან ჭამა, საკუთარი წინიდან ჭამა, მარჯვენა ფეხის აწევა და მარცხენა ფეხზე ჯდომა ალლაჰის შუამავლის სუნნეთია. ძალიან ცხელი საჭმელი არც უნდა ჭამო და არც უნდა დაყნოსო.

„სრულყოფილი მორწმუნე არ არის ის, ვინც მუცელს იძღებს, როცა მისი მეზობელი მშიერია!“ ჰადისი შერიფი

ჩვენი შუამავალი ჭამის დროს სრულ დუმილს მიზანშეწონილად არ თვლიდა. ეს ცეცხლთაყვანისმცემელთა ჩვეულებაა. ლაღად, მხიარულად უნდა ისაუბრო.

ჭამის მარილით დაწყება და დამთავრება ალლაჰის შუამავლის სუნნეთია და წამალია. ისლამში პირველად გაჩენილ ბიდ’ათთაგან ერთ-ერთი გაძღომამდე ჭამაა. ყოველდღე ხორცის ჭამა გულს ამძიმებს. ანგელოზებს ეს არ უყვართ. ხორცის ძალიან ცოტა ჭამა კი ზნეობას რყვნის. კარგია სუფრაზე, ანუ გაშლილ საფენზე, ჭამა, და ეს საფენი მიწაზე უნდა გაიშალოს. სუფრა ტყავისა იყო. მცენარეული საჭმელი ძალიან კარგია. სუფრა, რომელზეც მცენარეული საჭმელი არ არის, უგუნურ მოხუცს შეადარეს.

იმამ ჯა’ფერ სადიყმა ბრძანა: „ვისაც სურს, ბევრი ქონება და შვილი ჰქონდეს, ბევრი მცენარეული საჭმელი ჭამოს!“ ჯერ სუფრას უნდა მიუჯდე, საჭმელი კი მერე უნდა მოიტანონ.

ჩვენმა შუამავალმა ბრძანა: „მე მონა ვარ. მონებივით მიწაზე ვჯდები და ისე ვჭამ.“45

სანამ არ მოგშივდება, არ უნდა ჭამო, და სანამ არ გაძღები, სუფრიდან უნდა ადგე [ბევრი არ უნდა ჭამო]; თუ გასაკვირი არაფერია, არ უნდა იცინო. ჩვენი შუამავალი ბრძანებდა: „ყოველი სიკეთის სათავე შიმშილია. ყოველი ბოროტების სათავე სიმაძღრეა.“ საჭმლის გემო იმდენად იმატებს, რამდენადაც დიდია შიმშილი. სიმაძღრე დავიწყებას იწვევს. გულს აბრმავებს და ალკოჰოლური სასმელებივით სისხლს აფუჭებს. შიმშილი გონებას წმენდს და გულს ანათებს. ცოდვილებთან (ფასიყებთან) და ცუდ ადამიანებთან ერთად არ უნდა ჭამო და სვა. მდუღარე საჭმელი დაფარულად უნდა გააგრილო.

ალლაჰის შუამავალი ბრძანებდა: „მარჯვენა ხელით ჭამეთ. მარჯვენა ხელით სვით.“ სამი თითით ჭამა სუნნეთია. ჩვენმა შუამავალმა ბრძანა: „ალი! საჭმელი სამი თითით ჭამე, რადგან ეშმაკი ორი თითით ჭამს.“ ჩვენი შუამავალი პურს მარჯვენა ხელით აიღებდა, საზამთროს კი მარცხენა ხელით ჭამდა. პური ერთი ხელით კი არა, ორივე ხელით უნდა გატეხო.46 ლუკმა პატარა უნდა იყოს და კარგად უნდა დაღეჭო. მარჯვნივ, მარცხნივ და ზემოთ არ უნდა იყურო, არამედ შენს ლუკმას და შენ წინ უნდა უყურო. პირი ძალიან არ უნდა დააღო. სუფრასთან ხელი ტანსაცმელსა და თავზე არ უნდა მოისვა. როცა დაახველებ ან დააცემინებ, თავი უკან უნდა მიაბრუნო. სუფრას, რომელზეც არ დაგპატიჟეს, არ უნდა მიუჯდე. სუფრასთან ყველაზე მეტი არ უნდა ჭამო. როცა გაძღები, უნდა ევედრო, რომ ეს სიმაძღრე ცოდვის ჩასადენად არ გამოიყენო. უნდა იფიქრო, როგორ მოგეკითხება ამის ანგარიში განკითხვის დღეს. ღვთისმსახურებისთვის ძალის მოკრების განზრახვით უნდა ჭამო. მშიერიც რომ იყო, ნელ-ნელა უნდა ჭამო. ჯერ უფროსებმა უნდა დაიწყონ. სამჯერზე მეტჯერ „ჭამე“-ს თქმით არავის უნდა შეაწუხო. ალლაჰის შუამავალი ცოტას ჭამდა და დიდ ყურადღებას აქცევდა იმას, რომ ბევრი არ ეჭამათ. ბრძანებდა: „ადამიანის გული მინდორში ნათეს ყანას ჰგავს. საჭმელი წვიმას ჰგავს. როგორც ზედმეტი წყალი ყანას ახმობს, ისე ზედმეტი საზრდო გულს კლავს. ვინც ბევრს ჭამს და ბევრს სვამს, ის უზენაეს ალლაჰს არ უყვარს.“

ალლაჰის შუამავალი გვირჩევდა, კუჭის მესამედი საჭმელს დავუთმოთ, მესამედი კი – სასმელს. მესამედის ჰაერისთვის, ანუ ცარიელად დატოვება ყველაზე დაბალი ხარისხია. საუკეთესო ხარისხი ცოტა ჭამა და ცოტა ძილია. ბევრი ჭამა სნეულებათა სათავეა, ცოტა ჭამა კი – წამალთა სათავე. სტუმარმა მასპინძლისგან პურისა და მარილის გარდა არაფერი უნდა მოელოდეს. მასპინძელმა სტუმარს ლუკმა უნდა მიაწოდოს. ხელზე წყალი უნდა დაასხას. რაც სტუმარს უყვარს, ის პირთან უნდა მიუტანოს. თუ სტუმარს რამე სუფთა ადგილას დაუვარდება, უნდა აიღოს და მისცეს. თუ დაისვარა, კატასა და სხვა ცხოველებს უნდა დაუტოვოს. ასეთი სახლის ბარაქა მატულობს. შვილიშვილებამდეც კი აღწევს. თუ მიწაზე დაცვენილს არ აკრეფენ, მას ეშმაკი ჭამს.

ჭურჭელში დარჩენილის გაწმენდა და შეჭმა სუნნეთია. ჩირის კომპოტის (ხოშაფის), აირანისა და მისთანების ნარჩენზე წყლის დასხმა, მორევა და დალევა დიდი სევაბია. თეფშსა და ჭიქაში ნარჩენის დატოვება ნებადართულია. ალლაჰის შუამავალს უყვარდა მორწმუნის ნარჩენის ჭამა.

ჭამის შემდეგ კბილების მისვაქითა და კბილის ჩხირით გაწმენდა ალლაჰის შუამავლის სუნნეთია. ეს სისუფთავეა. სისუფთავე რწმენას (იმანს) აძლიერებს. ჭამის შემდეგ მასპინძელს ბარაქის, წყალობისა და პატიების ვედრებით უნდა დაულოცო. შემდეგ წასვლის ნებართვა უნდა ითხოვო. მასპინძელიც სადილად უნდა მიიწვიო.

ჭამის დროს საშინელსა და საზიზღარ რამეებზე არ უნდა ილაპარაკო. სიკვდილსა და ავადმყოფობაზე არ უნდა ისაუბრო. სუფრაზე მოტანილ კერძებს თვალი არ უნდა დაუწყო. სანამ ერთ ლუკმას არ გადაყლაპავ, მეორე ხელში არ უნდა აიღო. ჭამის შუაში სუფრიდან არაფრისთვის, ნამაზისთვისაც კი, არ უნდა ადგე. ნამაზი წინასწარ უნდა შეასრულო. თუ მომზადებული საჭმელი გაცივდება ან გაფუჭდება და ნამაზის დრო ჭამის შემდეგ შესრულების საშუალებას იძლევა, ნამაზამდე უნდა ჭამო. სუფრიდან მხოლოდ მაშინ უნდა ადგე, როცა სუფრას აალაგებენ. გზაზე, ფეხზე მდგომმა და სიარულისას არ უნდა ჭამო. სანამ პირსა და ხელებზე ხორცისა და საჭმლის სუნი გაქვს, არ უნდა დაწვე. ბავშვებსაც უნდა დაბანო ხელები. მაძღარი არ უნდა დაწვე. საკვები პროდუქტები ზომიერად, რამდენიც საჭიროა, იმდენი უნდა იყიდო და არა უზომოდ და ბევრი. ეს ფლანგვა (ისრაფი) იქნება. საჭმლისა და სასმლის ჭურჭელს თავსახური უნდა ჰქონდეს. მდინარიდან ან აუზიდან დახრილმა პირით არ უნდა სვა. სურისა და დოქის პირიდანაც არ უნდა სვა. ფინჯნისა და ჭიქის ჩატეხილი ადგილიდან არ უნდა სვა. ზაფხულში გრილი უნდა სვა. ალლაჰის შუამავალს უყვარდა გრილი შერბეთის სმა. ზემზემის წყლის ფეხზე მდგომმა დალევა შეიძლება. ნათქვამია, რომ მგზავრს ნებისმიერი წყლის ფეხზე მდგომმა დალევა შეუძლია. უზმოზე წყალი არ უნდა სვა. წყალი ნელ-ნელა, წრუპვით უნდა სვა. ალლაჰის შუამავალს უყვარდა კერძი ქეშქექი. ჰერისეს, ანუ ქეშქექის, მომზადება ჩვენს შუამავალს ჯებრაილმა (ალეიჰისსელამ) ასწავლა. ჰერისე ადამიანს ძალიან აძლიერებს. ყველა შუამავალი ქერის პურს ჭამდა. ალლაჰის შუამავალს უყვარდა გოგრის ტკბილეული და ოსპის წვნიანი, ნანადირევის ხორცი და ცხვრის ხორცი. ცხვრისგან უყვარდა წინა ბარკლის, მკერდისა და ბეჭის ხორცი. თიკნის ბეჭის ხორცი ძალიან უყვარდა. თიკნის ხორცი ადვილად შესათვისებელია. ყველასთვის შესაფერისია.47

„ყოველი სიკეთის სათავე შიმშილია. ყოველი ბოროტების სათავე სიმაძღრეა“ ჰადისი შერიფი

მამალი ცხოველის ხორცი მდედრისაზე და მუქი ხორცი თეთრზე ადვილად შეითვისება. ადვილად შეთვისებისა და გემოს მხრივ ყველაზე კარგია ცხვრის ხორცი და ძროხის რძე.

ნანადირევ ხორცთაგან საუკეთესოა ირმის ხორცი. კურდღლის ხორცი ჰალალია. ჩვენი შუამავალი მას ჭამდა. შარდმდენია, მისი ზედმეტად ჭამა კი უძილობას იწვევს. ყველასთვის შესაფერისია. ფრინველისა და წიწილის ხორცი ყველასთვის კარგია. შინაურ ფრინველთაგან საუკეთესო ხორცი ქათამს აქვს.

ჩვენმა შუამავალმა ბრძანა: „რა კარგი საჭმელია ძმარი!“ ძმარი ყველაზე სასარგებლო საჭმელია. ფინიკიც საჭმელია, ანუ მას პურთან ერთად ჭამენ. ყურძენი საჭმელიცაა და ხილიც. ყურძნის პურთან ერთად ჭამა სუნნეთია. ფინიკის კენტი რაოდენობით ჭამა სუნნეთია. ქიშმიშის, კაკლისა და ნუშის ჭამა სუნნეთია. თაფლში განკურნებაა. სამოცდაათმა შუამავალმა თაფლისთვის ბარაქა ითხოვა. ალლაჰის შუამავალს ფინიკი ძალიან უყვარდა. ფინიკს ნესვთან და საზამთროსთან ერთად მიირთმევდა. ნესვი და საზამთრო თირკმელებს წმენდს და თავის ტკივილს შველის. ჭიებს აძევებს. თვალებს ძალას მატებს. ფლავის ჭამისას სალავათი უნდა თქვა. ჩვენმა შუამავალმა ცერცვის პარკიანად ჭამა შეაქო. ბრძანა: „ჰაბბეთუს-სევდა, ანუ შავი ძირა, სნეულებათა წამალია.“ კაკალი ყველთან ერთად წამალია. ცალ-ცალკე ჭამა ზიანს აყენებს. რაიმესთან ერთად უნდა ჭამო. ჩვენი შუამავალი ყურძნის მტევანს მარცხენა ხელში აიღებდა და მარცვლებს მარჯვენა ხელით ჭამდა.48 კომში გულიდან სევდას აქარვებს. ყოველ ნესვში, საზამთროსა და ბროწეულში სამოთხის წყლის ერთი წვეთია. ბროწეული ერთმა ადამიანმა მარტომ უნდა შეჭამოს, რომ ერთი წვეთიც ტყუილად არ დაიკარგოს. ბროწეული გულის ფრიალს შველის. კუჭს აძლიერებს. თუ რბილობიანად გამოწურავ და დალევ, ნაღველს მოდენის და შეკრულობას შველის. ლეღვი გულს სიმსუბუქეს ანიჭებს. ზურგის შებოჭილობასა და საჭმლის მომნელებელი ორგანოების ტკივილს შველის.

მწვანე კიტრის მარილით, კაკლის კი ფინიკითა და თაფლით ჭამა ალლაჰის შუამავლის სუნნეთია.49 ჩვენმა შუამავალმა ბადრიჯანი შეაქო და ბრძანა: „ზეითუნის ზეთით მოამზადეთ.“

დანდურიც შეაქო. ნიახური დავიწყებას შველის. შარდმდენია. სისხლსა და რძეს წარმოქმნის. ღვიძლს წმენდს. ჰარშეფი, ანუ არტიშოკი, ნაღვლის კენჭებს ხსნის, სისხლს წმენდს და სისხლძარღვების გამკვრივებას შველის. ოფლის სუნსაც აქრობს. ჯანმრთელობისთვის კარგია, რომ ვინც რომელიმე ქვეყანაში ჩავა, ჯერ ცოტა უმი ხახვი შეჭამოს. ხახვი მიკრობების მიმართ წინააღმდეგობის უნარს ზრდის. თუ ხახვის შემდეგ ნიახურს შეჭამ, მის უსიამოვნო სუნს აქრობს. ნათქვამია, რომ საჭმელთან ერთად ტეგანის ჭამითაც სუნი ქრება. საჭმელში, რომელიც ალლაჰის შუამავალმა უკანასკნელად მიირთვა, ხახვი იყო. ბრძანებდა: „ხახვი და ნიორი მოხარშული ჭამეთ.“ მათი სუნი ანგელოზებს აწუხებს. ბოლოკი შარდმდენია. მონელებას აადვილებს.

ჩვენი შუამავლის დალოცვილი წვერი და თმა

ჩვენი შუამავლის დალოცვილი თმა და წვერის ბეწვი არც ძალიან ხუჭუჭა იყო და არც სულ სწორი, არამედ ბუნებით ტალღოვანი იყო. მისი დალოცვილი თმა გრძელი იყო. თავდაპირველად შუბლზე ჩამოშლილს ატარებდა, მოგვიანებით კი ორად გაყოფა დაიწყო. დალოცვილ თმას ხან გაიზრდიდა, ხან კი შეიჭრიდა და შეიმოკლებდა.

როცა ჰაზრეთი ენეს ბინ მალიქს ჰკითხეს, როგორი იყო ალლაჰის შუამავლის დალოცვილი თმაო, უპასუხა: „ძალიან ხუჭუჭა არ იყო, მაგრამ არც სულ სწორი იყო. ამ ორს შორის, საშუალო იყო. სიგრძით ყურებსა და მხრებს შუა წვდებოდა.“50 ჰაზრეთი იბნი აბბასმა თქვა: „სამყაროს სიამაყე თავის დალოცვილ თმას შუბლზე ჩამოუშვებდა. მოგვიანებით კი მისი გაყოფა დაიწყო.“51 სწავლულებმა ბრძანეს: „თმის ორად გაყოფა სამყაროს სიამაყის სუნნეთია, რადგან მოგვიანებით ასე იქცეოდა. შუბლზე ჩამოშვებაც ნებადართულია და ორად გაყოფაც. მაგრამ გაყოფა უფრო აღმატებულია.“

ჩვენმა დედამ, ჰაზრეთი აიშე სიდდიყამ, ბრძანა: „ჩვენი შუამავლის დალოცვილი თმა ჯუმმეზე მაღლა და ვეფრეზე დაბლა იყო.“52 „ჯუმმე“ ეწოდება მხრებამდე ჩამოსულ თმას. „ვეფრე“ კი ეწოდება ყურის ბიბილომდე ჩამოსულ თმას. მოკლედ, ჩვენი დედის, ჰაზრეთი აიშეს, გადმოცემით ალლაჰის შუამავლის დალოცვილი თმა მისი დალოცვილი ყურების ბიბილოებს ქვემოთ ეშვებოდა, მაგრამ მხრებამდე არ აღწევდა; ამ ორს შორის იყო.

ჰაზრეთი ყადი იიადმა ბრძანა: „ამ გადმოცემების შეთავსება ასე ხდება: მისი დალოცვილი ყურების მხარეს თმა დალოცვილი ყურის ბიბილოებამდე აღწევდა, უკანა მხარეს კი თმა დალოცვილ მხრებამდე ჩამოდიოდა.“ ესეც ბრძანეს: „ის, რომ ზოგ გადმოცემაში ნათქვამია, თმა ყურამდე ჩამოდიოდაო, ზოგში კი – დალოცვილ მხრებამდეო, ნიშნავს, რომ ერთ დროს ასე იყო, სხვა დროს კი – ისე. ყველა გადმოცემა სწორია. ჩვენი შუამავალი დალოცვილ თმას ხან გაიზრდიდა და მხრებამდე ჩამოდიოდა. ხან კი შეიჭრიდა და დალოცვილი ყურების ბიბილოებამდე ან შუამდე წვდებოდა.“ მამაკაცებისთვის სუნნეთია თავის გაპარსვა, ან თმის გაზრდა, დავარცხნა და ორად გაყოფა. ვითარების, ჩვეულებისა და დროის მიხედვით უნდა მოიქცე. თმის დახვევა და დაწვნა მექრუჰია. სახის ქალივით გაპრიალება, ქალებს რომ დაემსგავსო, წვერის გაპარსვა, ნიკაპის გაპარსვა და წვერის მხოლოდ ლოყებზე დატოვება ჰარამია.

ჰაზრეთი ენესი ალლაჰის შუამავლის დალოცვილ წვერს ასე აღწერს: „ჩვენი შუამავლის დალოცვილ წვერში ჭაღარა ძალიან ცოტა იყო. მის დალოცვილ თმასა და დალოცვილ წვერში ჩვიდმეტ ან თვრამეტ თეთრ ღერზე მეტი არ იყო.“

როცა ჰაზრეთი ებუ ბექირ სიდდიყმა ერთ დღეს უთხრა: „გაჭაღარავდი, ალლაჰის შუამავალო“, ალლაჰის შუამავალმა ბრძანა: „ჩემი გაჭაღარავება ჰუდის, ვაყიას, მურსელათის, ნებეს (ამმე იეთესაელუნ) და თექვირის (იზეშ-შემსუ ქუვვირეთ) სურებმა გამოიწვია.“53

ანუ ამ სურებში სამოთხისა და ჯოჯოხეთის მდგომარეობები ბევრჯერაა ნახსენები. ბრძანა: „ჩემი უმმეთის მდგომარეობა როგორი იქნებაო, ამის დარდმა და მწუხარებამ გამიჭაღარავა თმა და წვერი.“ ამრ ბინ შუაიბმა თქვა: „ალლაჰის შუამავალი თავის დალოცვილ წვერს სიგანეშიც და სიგრძეშიც იმოკლებდა.“ ჰაზრეთი თირმიზის მიერ გადმოცემულ ჰადისი შერიფში ჩვენმა შუამავალმა ბრძანა: „ვინც ულვაშს არ იმოკლებს, ის ჩვენგან არ არის.“54 სხვა ჰადისი შერიფში კი ნაბრძანებია: „წვერი უხვად მოიშვით და ულვაში კარგად შეიკვეცეთ.“55 იბნი აბდულჰაქიმმა ბრძანა: „ულვაში კარგად უნდა შეიკვეცო, წვერი კი არ უნდა შეიჭრა. ულვაშის კარგად შეკვეცაში გაპარსვა არ იგულისხმება.“ ჰაზრეთი იმამ ნევევიმ თქვა: „ულვაშის შეკვეცისას სწორი ისაა, რომ ტუჩის კიდე გამოჩნდეს, ძირამდე არ უნდა მოიჭრას, უნდა დამოკლდეს.“

„ხახვი და ნიორი მოხარშული ჭამეთ“ ჰადისი შერიფი

სწავლულები მექრუჰად თვლიდნენ ულვაშის ზემოდან შეკვეცას და ორივე მხარეს ბოლოების ჩამოშვებას. იბნი ომერი მოგვითხრობს: „ალლაჰის შუამავალს მაჯუსების (ცეცხლთაყვანისმცემლების) თემზე უამბეს. მაშინ ალლაჰის შუამავალმა ბრძანა: ‚ისინი ულვაშის ბოლოებს იზრდიან და წვერს იპარსავენ. თქვენ კი მათ საწინააღმდეგოდ მოიქეცით.‘“56

როცა ებუ უმამემ უთხრა: „ალლაჰის შუამავალო! წიგნის ხალხი წვერს იკვეცს და ულვაშს იზრდის“, ალლაჰის შუამავალმა ბრძანა: „თქვენ ულვაშის ბოლოები შეიკვეცეთ და წვერი მოიშვით.“

სწავლულთა გადმოცემით, სუნნეთია ულვაშის შეკვეცა და წარბების სიგრძემდე დამოკლება. სუნნეთია წვერის ერთ მუჭამდე მოშვება და მუჭაზე მეტის მოჭრა. წვერის მუჭაზე მოკლედ დატოვებაც სუნნეთის შესაბამისი არ არის. სუნნეთის მიყოლის განზრახვით მოკლე წვერის ტარება ბიდ’ათია, ჰარამია. წვერის მოშვება სუნნეთი ზევაიდია. ემრი მარუფისთვის (სიკეთის ბრძანებისთვის), სარჩოს მოსაპოვებლად და ფითნის (შფოთის) აღსაკვეთად წვერის მთლიანად გაპარსვა ნებადართულია და აუცილებელიც კი ხდება. ეს სუნნეთის დატოვების საპატიო მიზეზებია. მაგრამ ისინი მოკლე წვერის ტარებით ბიდ’ათის ჩადენის საპატიო მიზეზი არ არის.

ტანსაცმელი, რომელსაც ჩვენი შუამავალი ატარებდა

ტანსაცმლიდან, რისი ტარებაც ნებადართულია, რასაც იპოვიდა, იმას ჩაიცვამდა. სქელი ქსოვილის იჰრამის მსგავს შეუკერავ ნაჭრებში ეხვეოდა, წელზე პეშთემალს (წელსაკრავს) იკრავდა, პერანგსა და ჯუბბესაც იცვამდა. ისინი ბამბისგან, მატყლისგან ან თხის ბეწვისგან იყო ნაქსოვი. უმეტესად თეთრს ატარებდა, ზოგჯერ – მწვანეს. ნაკერ ტანსაცმელსაც იცვამდა ხოლმე. პარასკევობით და ბაირამებზე, როცა უცხოელი ელჩები მოდიოდნენ, და ომის დროს ძვირფას პერანგებსა და ჯუბბეებს იცვამდა. მისი ტანსაცმლის ფერი უმეტესად თეთრი იყო. ხდებოდა მწვანე, წითელი და შავიც. ხელებს მაჯებამდე იფარავდა, დალოცვილ ფეხებს კი – წვივის შუამდე. იმამი თირმიზი (რაჰიმეჰულლაჰუ თეალა) წიგნში „შემაილი შერიფე“ ამბობს: „ალლაჰის შუამავალს ყამისის, ანუ პერანგის, ტარება უყვარდა. პერანგის სახელოები მაჯებამდე გრძელი იყო. პერანგის სახელოებსა და საყელოზე ღილები არ ჰქონდა. ფეხსაცმელი ტყავისა ჰქონდა, ერთი თასმითა და ორი ყიბალით. ყიბალი არის თასმა, რომლის ერთი ბოლო თასმაზეა მიკერებული, მეორე კი ფეხსაცმლის წინა წვერზე. ის ორ თითს შორის გადის. ტანსაცმლისა და ფეხსაცმლის ტარებისას ჩვეულებას მისდევენ. ჩვეულებიდან გადახვევა ადამიანის გამორჩევისა და სახელგანთქმულობის (შუჰრეთის) მიზეზი ხდება. ამას თავი უნდა აარიდო. როცა მექქაში შევიდა, დალოცვილ თავზე შავი ჩალმა ჰქონდა შემოხვეული.“ უმეტესად თეთრ, ზოგჯერ შავ თხელ მუსლინს ჩალმად შემოიხვევდა თავზე და ბოლოს ორ მხარს შორის დაახლოებით ერთი მტკაველის სიგრძეზე ჩამოუშვებდა. მისი ჩალმა არც ძალიან დიდი იყო და არც ძალიან პატარა, დაახლოებით სამნახევარი მეტრის სიგრძისა იყო. ჩალმას ქუდის გარეშე შემოიხვევდა, ზოგჯერ კი ჩალმის გარეშე ნაქსოვ ქუდს იხურავდა. ჩვენს შუამავალს ჰქონდა ერთი სამოსი, რომელსაც ჰიბერე ეწოდებოდა, ბამბისა და სელის ძაფისგან ნაქსოვი ზოლიანი იემენური ქსოვილისგან. ამ სამოსის ტარება ძალიან უყვარდა. ჩვენს შუამავალს (სალლალლაჰუ ალეიჰი ვესელლემ) ერთი თეთრი სამოსიც ჰქონდა. ბრძანებდა: „თქვენი ტანსაცმლიდან თეთრი ატარეთ! თქვენმა ცოცხლებმა თეთრი სამოსი ატარონ. მკვდრები კი თეთრ სუდარაში გაახვიეთ! რადგან ეს თქვენი სამოსიდან საუკეთესო და უკეთესია!“57

„ვინც დიდების და თავის გამოჩენისთვის ტანსაცმელს ატარებს, ალლაჰი მისგან პირს იბრუნებს, სანამ მას არ გაიხდის! განკითხვის დღეს მას დამცირების სამოსს ჩააცმევს!“ ჰადისი შერიფი

ჩვენი შუამავალი მწვანე სამოსშიც უნახავთ. ჰაზრეთი ებუ რიმსე მოგვითხრობს, რომ ჩვენი შუამავალი ორი ნაწილისგან, ქვედა და ზედა სამოსისგან შედგენილ მწვანე სამოსში ნახა.58 ჩვენი შუამავალი ჭრელ ჰულლესაც ატარებდა. ჰაზრეთი ბერა ბინ აზიბმა თქვა: „მათ შორის, ვისაც თმა ყურის ბიბილომდე სწვდებოდა, წითელ (ჭრელ) ჰულლედ წოდებულ სამოსში გამოწყობილ ალლაჰის შუამავალზე (ალეიჰისსელამ) უფრო ლამაზი არავინ მინახავს!“59 ჩვენს შუამავალს ჰქონდა ერთი წითელი ჯუბბე, რომელსაც პარასკევობით და ბაირამებზე იცვამდა. ჩვენს შუამავალს იემენური ნახელავი ერთი ჯუბბეც ჰქონდა. დამასკოში შეკერილ ვიწროსახელოებიან ჯუბბეს ჩვენი შუამავალი ლაშქრობებში იცვამდა. ირანის შაჰების სატარებელი თაილესანის ქსოვილისგან შეკერილ ჯუბბეს კი, რომელსაც საყელოზე ატლასის ნაჭერი ჰქონდა, კალთის წინა და უკანა ორ ჭრილზე და სახელოებზე კი ატლასის არშიები, ჩვენი შუამავალი ბრძოლებში იცვამდა, როცა მტერს ხვდებოდა.

ეს ჯუბბე ჰაზრეთი აიშეს თავის გარდაცვალებამდე ჰქონდა, მის შემდეგ კი ესმა ბინთი ები ბექირმა აიღო. ჩვენი შუამავლის ნატარები ამ ჯუბბის სარეცხი წყლით ავადმყოფებს ბანდნენ და ისინი იკურნებოდნენ.60 დუმეთულ-ჯენდელის ღაზვაში (ლაშქრობაში) აღებულ ნადავლს შორის ერთი ჯუბბე ჩვენს საყვარელ შუამავალს ხვდა წილად. მისი ქსელიც და მასალაც აბრეშუმის იყო და ატლასის ქსოვილისგან იყო შეკერილი; ნაქარგ ადგილებზე ოქროს ძაფით ფინიკის ფოთლები იყო ამოქარგული. ჩვენმა შუამავალმა ეს ჯუბბე ჩაიცვა, მინბარზე ავიდა, დაჯდა და ერთი სიტყვის უთქმელად ჩამოვიდა მინბარიდან. საჰაბეები მას ხელით ეხებოდნენ, ათვალიერებდნენ და მისი სილამაზით აღფრთოვანდებოდნენ. ჩვენმა შუამავალმა ჰკითხა: „თქვენ მისი სილამაზე გაოცებთ? ასე ძალიან მოგეწონათ?“ უთხრეს: „ამაზე ლამაზი სამოსი არ გვინახავს!“ ჩვენმა შუამავალმა ბრძანა: „ვფიცავ ალლაჰს, რომლის ძალაუფლების ხელშიცაა ჩემი არსება, რომ სა’დ ბინ მუ’აზის ცხვირსახოცები სამოთხეში იმაზე ლამაზი და სასიამოვნოა, რასაც ხედავთ!“

ჩვენმა შუამავალმა ბრძანა: „ვინც დიდების და თავის გამოჩენისთვის ტანსაცმელს ატარებს, ალლაჰი მისგან პირს იბრუნებს, სანამ მას არ გაიხდის! განკითხვის დღეს მას დამცირების სამოსს ჩააცმევს!“

ესეც ბრძანა: „ვინც დიდების და თავის გამოჩენისთვის ტანსაცმელს ატარებს, განკითხვის დღეს ალლაჰი სწორედ ისეთ სამოსს ჩააცმევს. შემდეგ კი ცეცხლით აალებს!“

ჰაზრეთი სეჰლ ბინ სა’დი ამბობს: „ერთმა ქალმა ალლაჰის შუამავალს (ალეიჰისსელამ) თავისი ნაქსოვი არშიიანი ბურდე61 მოუტანა და უთხრა: ‚ალლაჰის შუამავალო! ეს ჩემი ხელით მოვქსოვე. თქვენს უზენაეს პიროვნებას საჩუქრად მოგიტანეთ.‘ ალლაჰის შუამავალმა მისი საჩუქარი მიიღო. ამ ბურდეში გახვეული გამოვიდა ჩვენთან. შეკრებილთაგან ერთმა კაცმა მას ხელი შეახო და თქვა: ‚ალლაჰის შუამავალო! ამ ბურდეზე ლამაზი არაფერი იქნება! მე ხომ არ მომცემთ?‘ ალლაჰის შუამავალმა ბრძანა: ‚კარგი!‘ მეჩეთში საუბრისა და დარიგების შემდეგ სახლში დაბრუნდა, ბურდე შეაფუთინა და იმ კაცს გაუგზავნა. ხალხმა იმ კაცს უსაყვედურა: ‚სულაც არ მოიქეცი კარგად! ალლაჰის შუამავალს სთხოვე ის, რასაც თვითონ ატარებდა და რაც თვითონ სჭირდებოდა! შენც ხომ იცი, რომ ალლაჰის შუამავალი (ალეიჰისსელამ) არცერთ მთხოვნელს უარს არ ეუბნება და ხელცარიელს არ ისტუმრებს!‘ იმ კაცმა კი თქვა: ‚ალლაჰს ვფიცავ, სატარებლად არ მითხოვია. ვთხოვე, რომ იმ დღეს, როცა მოვკვდები, ჩემი სუდარა იყოს!‘ მართლაც, ის ბურდე იმ დღეს, როცა მოკვდა, მისი სუდარა გახდა.“62 ხდებოდა, რომ ჩვენი შუამავალი შავ შალის სამოსსაც ატარებდა. ჩვენმა დედამ, ჰაზრეთი აიშემ, თქვა: „ალლაჰის შუამავლისთვის (ალეიჰისსელამ) შავი მატყლისგან სამოსი შეკერეს. როცა ჩაიცვა და გაოფლიანდა, მატყლის სუნი იგრძნო. მაშინვე გაიხადა და გადადო, რადგან მხოლოდ სასიამოვნო სურნელი უყვარდა.“ ჩვენი შუამავალი ნებას რთავდა, რომ ტანსაცმელზე ჩასაცმელი ხალათის (ყაფთანის) კალთა მხოლოდ წვივის შუამდე ან ცოტა უფრო დაბლა, კოჭებამდე ყოფილიყო, და კრძალავდა კოჭებს ქვემოთ, ანუ მიწაზე სათრევად დაგრძელებას. ბრძანებდა, რომ უზენაესი ალლაჰი განკითხვის დღეს წყალობის თვალით არ შეხედავს მამაკაცებს, რომლებიც ქედმაღლობით თავიანთ ყაფთანებს მიწაზე ათრევენ.

ერთ დღეს ჩვენმა შუამავალმა ჰაზრეთი ჯაბირ ბინ სულეიმს უთხრა: „შენი ყაფთანის კალთა წვივის შუამდე დაიგრძელე! თუ ამას ვერ შეძლებ, კოჭებამდე დაიგრძელე! ერიდე მის ისე დაგრძელებას, რომ მიწაზე ითრეოდეს! რადგან ეს ამპარტავნების ნიშანია. უზენაეს ალლაჰს კი ამპარტავნება არ უყვარს!“ ამიტომ აბდულლაჰ ბინ ომერი (რადიალლაჰუ ანჰუმა) ყაფთანს წვივების შუამდე ატარებდა.63

„ვგრძნობ, რომ იემენის მხრიდან წყალობის ნიავი უბერავს“ ჰადისი შერიფი

ჩვენს შუამავალს ჰქონდა პერანგი, შეკერილი ერთმაგი ბამბის ძაფისგან ნაქსოვი ტილოსგან. ჩვენი დედა ჰაზრეთი აიშე მოგვითხრობს: ჰაზრეთი ებუ ჯეჰმმა ჩვენს შუამავალს ნახატიანი სეჯჯადე (სანამაზო ხალიჩა) აჩუქა. ერთ დღეს, როცა ჩვენი შუამავალი ამ სეჯჯადეზე ნამაზს ასრულებდა, მისი დალოცვილი თვალები ნახატზე შეჩერდა. როცა ნამაზი სალამით დაასრულა, ბრძანა: „ეს ებუ ჯეჰმს წაუღეთ. ცოტა ხნის წინ ნამაზში ყურადღება გამიფანტა. უნახატო, უბრალო მომიტანოს.“

რადგან მედინის მიწა ნესტიანი და მლაშეა, ეს სეჯჯადე ჩვენი შუამავლის გარდაცვალებისას მისი დალოცვილი საფლავის ძირზე დააფინეს.

ჰაზრეთი უვეის ყარანისთვის გაგზავნილი ჰირყაი შერიფი

უვეის ბინ ამირ ყარანი (რადიალლაჰუ ანჰ) დიდ თაბიინთაგანია. იემენის სოფელ ყარნიდანაა. ისლამის მიღების შემდეგ მთელი ცხოვრება ჩვენი საყვარელი შუამავლის (სალლალლაჰუ ალეიჰი ვესელლემ) სიყვარულით იწვოდა და წამითაც არ დავიწყებია თავისი უფალი. მონობაში ისეთ ხარისხს მიაღწია, რომ მისი ყოველი მდგომარეობა, ყოველი მოძრაობა და ყოველი სიტყვა ხალხისთვის გაკვეთილი და დარიგება გახდა. არავისზე არ წყენია და არავინ უწყენინებია. მისი უმთავრესი თვისებები იყო ჩვენი შუამავლისადმი სიყვარული, მთელი გულითა და სულით ღვთისმსახურებაში მუდმივობა და დედისადმი პატივისცემა. დედას ბევრს ემსახურებოდა და მისი კეთილი ლოცვა დაიმსახურა. ჩვენი საყვარელი შუამავლისადმი ეს სიყვარული და ისლამისადმი ერთგულება გახდა მიზეზი, რომ ჩვენმა შუამავალმა ის შეაქო. ალლაჰის შუამავალი (სალლალლაჰუ ალეიჰი ვესელლემ) დროდადრო თავის დალოცვილ სახეს იემენისკენ მიაბრუნებდა და ბრძანებდა: „ვგრძნობ, რომ იემენის მხრიდან წყალობის ნიავი უბერავს.“ ესეც ბრძანა: „განკითხვის დღეს უზენაესი ალლაჰი უვეისის სახით სამოცდაათი ათას ანგელოზს გააჩენს და ისინი უვეისს თავიანთ შორის არასათზე წაიყვანენ. ის სამოთხეში შევა, და იმის გარდა, ვისაც უზენაესი ალლაჰი ინებებს (ვისაც აუწყებს), არცერთ ქმნილებას არ ეცოდინება, რომელია მათგან უვეისი.“ „ჩემს უმმეთში არის ერთი კაცი, რომელიც განკითხვის დღეს იმდენ ადამიანს გაუწევს შეფაათს (შუამდგომლობას), რამდენი ბეწვიც აქვთ რებიასა და მუდარის ტომების ცხვრებს.“ საჰაბეებმა ჰკითხეს: „ალლაჰის შუამავალო, ვინ არის ის?“ ბრძანა: „ალლაჰის ერთ-ერთი მონა.“ უთხრეს: „ჩვენ ყველანი მონები ვართ; რა ჰქვია?“ ბრძანა: „უვეისი.“ ჰკითხეს: „საიდანაა?“ ალლაჰის შუამავალმა ბრძანა: „ყარნიდან.“ როცა ჰკითხეს: „თქვენ გინახავთ?“, ბრძანა: „თავისი თვალით არ ვუნახივარ.“

უთხრეს: „გასაკვირია, ასე ძალიან გიყვართ და თქვენს სამსახურსა და თქვენს წინაშე წარსადგომად არ მოდის.“ ალლაჰის შუამავალმა ბრძანა: „ორი მიზეზით. პირველი ის, რომ თავისმა სულიერმა მდგომარეობებმა სძლია. მეორე კი ჩემი რჯულისადმი ერთგულებაა. ჰყავს მოხუცი დედა, რომელსაც სწამს. მისი თვალები ვერ ხედავს, ხელ-ფეხი არ ემორჩილება. უვეისი დღისით აქლემებს მწყემსავს და მიღებულ საზღაურს თავისი და დედის სარჩოს ახმარს.“ ჰკითხეს: „ჩვენ მას ვნახავთ?“ ჰაზრეთი ებუ ბექირს უთხრა: „შენ მას შენს დროში ვერ ნახავ.“ ჰაზრეთი ომერს და ჰაზრეთი ალის კი უთხრა: „თქვენ მას ნახავთ. სხეული ბალნით აქვს დაფარული. მარცხენა ფერდზე და ხელისგულზე ვერცხლის დირჰემის ოდენა თეთრი ლაქა აქვს. ეს ბარასის სნეულების სითეთრე არ არის. როცა მასთან მიხვალთ, ჩემი სალამი გადაეცით და უთხარით, ჩემი უმმეთისთვის ევედროს.“

ჰაზრეთი ვეისელ ყარანი (უვეის ყარნი) დედის გარდაცვალების შემდეგ სოფელ ყარნიდან წავიდა და ქალაქ ქუფეში ჩავიდა. როცა ჩვენი შუამავლის (სალლალლაჰუ ალეიჰი ვესელლემ) გარდაცვალება მოახლოვდა, ჰკითხეს: „თქვენი ჰირყა (მოსასხამი) ვის მივცეთ?“ ბრძანა: „უვეის ყარნის მიეცით.“ ალლაჰის შუამავლის გარდაცვალების შემდეგ, როცა ჰაზრეთი ომერი და ჰაზრეთი ალი ქუფეში მივიდნენ, ჰაზრეთი ომერმა თქვა: „ნეჯდელებო, თქვენ შორის ყარნელი ვინმე არის?“ უთხრეს: „არის.“ ჰაზრეთი უვეისის შესახებ ჰკითხა. უთხრეს: „ვიცნობთ. ის ძალიან უბრალო კაცია და თქვენი საძებარი ვერ იქნება. შეშლილია, უგუნურია და ხალხს გაურბის.“

„ჩემო უფალო! ამ ჰირყაი შერიფის ხათრით, ჩვენი საყვარელი შუამავლის (სალლალლაჰუ ალეიჰი ვესელლემ) ხათრით, მუჰამმედის მთელ უმმეთს აპატიე“ ჰაზრეთი უვეისი (რადიალლაჰუ ანჰ)

ჰირყაი შერიფი

ჩვენი საყვარელი შუამავლის (სალლალლაჰუ ალეიჰი ვესელლემ) მიერ ჰაზრეთი ვეისელ ყარანისთვის (რაჰმეთულლაჰი ალეიჰ) ნაჩუქარი დალოცვილი ჰირყა დალოცვილ რამაზნის თვეში შეიძლება მოინახულოთ სტამბოლში, ფათიჰის უბანში, ჰირყაი შერიფის მეჩეთში.

ჰაზრეთი ომერმა (რადიალლაჰუ ანჰ) ბრძანა: „მას ვეძებ; სად არის?“ უთხრეს: „არნეს ველზე ჩვენს აქლემებს მწყემსავს, ჩვენ კი სანაცვლოდ ვახშამს ვაძლევთ. თმა და წვერი აბურძგნილი აქვს, ქალაქებში არ დადის, არავის ესაუბრება, იმას არ ჭამს, რასაც ხალხი ჭამს. არც მწუხარება იცის და არც სიხარული: როცა ხალხი იცინის, ის ტირის, როცა ხალხი ტირის, ის იცინის.“ ჰაზრეთი ომერმა ბრძანა: „სწორედ მას ვეძებ.“ უთხრეს, სად იმყოფებოდა. ჰაზრეთი ომერი და ჰაზრეთი ალი იქ წავიდნენ, სადაც ის იყო. ნამაზის შესრულებისას დაინახეს. უზენაეს ალლაჰს მისი აქლემების მწყემსვა ერთი ანგელოზისთვის დაევალებინა. როცა უვეისმა ნამაზი დაასრულა და სალამი გასცა, ჰაზრეთი ომერი წამოდგა და სალამი მისცა. მან სალამი მიუგო. ჰაზრეთი ომერმა ჰკითხა: „რა გქვია?“ უთხრა: „აბდულლაჰი, ანუ ალლაჰის მონა.“ როცა ჰაზრეთი ომერმა ჰკითხა: „ჩვენ ყველანი ალლაჰის მონები ვართ; შენი ნამდვილი სახელი რა არის?“, უთხრა: „უვეისი.“ ჰაზრეთი ომერმა უთხრა: „მარჯვენა ხელი მაჩვენე.“ როცა აჩვენა, ჰაზრეთი ომერმა თქვა:

„ჩვენი შუამავალი სალამს გითვლის. თავისი დალოცვილი ჰირყა გამოგიგზავნა და ანდერძად დაგიბარა: ‚აიღოს და ჩაიცვას და ჩემი უმმეთისთვის ევედროს.‘“

უვეისმა თქვა: „ომერ! მე სუსტი, უძლური და ცოდვილი მონა ვარ.

კარგად დააკვირდი, ეს ანდერძი სხვას ხომ არ ეხება?“ ჰაზრეთი ომერმა მიუგო: „არა, უვეის, ის, ვისაც ჩვენ ვეძებთ, შენ ხარ. ჩვენმა შუამავალმა შენი იერი და თვისებები ნათლად აღწერა.“

მაშინ ჰაზრეთი უვეისმა ჰირყაი შერიფი მოწიწებით აიღო, აკოცა, დაყნოსა, სახესა და თვალებზე მიისვა. დიდხანს იტირა და თქვა: „თქვენ აქ მოიცადეთ“, და მათ გაშორდა. ცოტა მოშორებით სეჯდეზე დაემხო. ცრემლებით დაიწყო უზენაესი ალლაჰისადმი ვედრება და მუჰამმედის უმმეთის პატიებისთვის ლოცვა. ქვითინით, ტირილითა და ხვეწნით ასე ევედრებოდა: „ჩემო უფალო! ჩვენს საყვარელ შუამავალს, თუმცა ამის ღირსი არ ვარ, ჰაზრეთი ომერისა და ჰაზრეთი ალის ხელით ამ შენი ღარიბი, უძლური მონისთვის თავისი ჰირყაი შერიფი გამოუგზავნია. უბრძანებია, ჩემი ცოდვილი უმმეთისთვის ევედროსო. ჩემო უფალო! ამ ჰირყაი შერიფის ხათრით, ჩვენი საყვარელი შუამავლის (სალლალლაჰუ ალეიჰი ვესელლემ) ხათრით, მუჰამმედის მთელ უმმეთს აპატიე… აპატიე, ჩემო ალლაჰო, აპატიე… ჩემო ალლაჰო…“ როცა აუწყეს, რომ ბევრ ცოდვილ მუსლიმს ეპატია, ჰირყაი შერიფი მოწიწებით ჩაიცვა.

ვეისელ ყარანისთვის ნაჩუქარი ეს ჰირყაი შერიფი ვანის მიდამოებში ირისანელ ბეგებამდე მოვიდა და 1618 წელს ოსმალეთის ფადიშაჰთაგან ერთ-ერთს, სულთან ოსმან ხან II-ს, მიართვეს და აჩუქეს. სულთანმა აბდულმეჯიდ ხანმა ამ ჰირყაი შერიფისთვის ფათიჰში ააშენებინა მეჩეთი, რომელსაც „ჰირყაი შერიფის მეჩეთი“ ეწოდება. ეს დალოცვილი ჰირყაი შერიფი, რომელიც დღემდე ისევე ცოცხლად ინახავს ჩვენი საყვარელი, პატივდებული შუამავლის დალოცვილი სხეულის ვარდის სურნელს და რომელიც თაფლის ქაფივით კრემისფერია, ყოველწლიურად, დალოცვილ რამაზნის თვეში, მინის ვიტრინაში გამოიფინება, რომ ხალხმა მოინახულოს.

ჰაზრეთი ქა’ბ ბინ ზუჰეირისთვის ნაჩუქარი ჰირყაი სეადეთი

ჰაზრეთი ქა’ბ ბინ ზუჰეირი (რადიალლაჰუ ანჰ), პოეტთა ოჯახის შვილი, თავადაც პოეტი იყო. ადრე ჩვენი შუამავლისა და ისლამის საწინააღმდეგო ლექსებს თხზავდა. ეს ჩვენს შუამავალს აცნობეს და მან ბრძანა, სადაც დაინახავდნენ, იქ მოეკლათ.

„ვმოწმობ, რომ არ არსებობს ღვთაება, ღვთისმსახურების ღირსი, ალლაჰის გარდა. მუჰამმედი (ალეიჰისსელამ) მისი მონა და შუამავალია“ ქა’ბ ბინ ზუჰეირი (რადიალლაჰუ ანჰ)

მისმა ძმამ, ჰაზრეთი ბუჯეირმა (რადიალლაჰუ ანჰ), რომელიც მასზე ადრე გამუსლიმდა, ეს გადაწყვეტილება წერილით აცნობა და მისწერა, რომ თუ მუსლიმი გახდებოდა, წყალობის ზღვა, ჩვენი საყვარელი შუამავალი, აპატიებდა. წერილის წაკითხვის შემდეგ ჰაზრეთი ქა’ბი ღრმად ჩაფიქრდა. დაიწყო კერპთაყვანისმცემლობის უაზრობის, ისლამის სიდიადისა და ჩვენი შუამავლის სიდიადის გაგება და გული გაუნათდა. ბოლოს ისლამის მიღება გადაწყვიტა და ნათელი მედინისკენ გაემართა. დაწერა გრძელი ლექსი, რომელშიც ჩვენს შუამავალს (სალლალლაჰუ ალეიჰი ვესელლემ) აქებს და ამბობს, რომ მოინანია და მუსლიმი გახდა. მედინაში რომ მივიდა, ჯუჰეინეს ტომის ერთ მეგობართან ერთად ჩვენი შუამავლის წინაშე წარდგა. ჩვენი შუამავალი თავის საჰაბეებს ესაუბრებოდა. ჰაზრეთი ქა’ბმა, სანამ თავს გააცნობდა, თქვა: „ალლაჰის შუამავალო! ქა’ბ ბინ ზუჰეირი ნანობს, რაც ჩაიდინა, და მუსლიმი შეწყალების (ამანის) სათხოვნელად მოვიდა. თუ მას თქვენთან მოვიყვან, შეწყალებას მისცემთ და მის ისლამს მიიღებთ?“ ჩვენმა შუამავალმა ბრძანა: „დიახ.“ მაშინ ჰაზრეთი ქა’ბმა თქვა: „ვმოწმობ, რომ არ არსებობს ღვთაება, ღვთისმსახურების ღირსი, ალლაჰის გარდა. მუჰამმედი (ალეიჰისსელამ) მისი მონა და შუამავალია.“ ჩვენმა შუამავალმა ჰკითხა: „შენ ვინ ხარ?“ უთხრა: „მე ქა’ბ ბინ ზუჰეირი ვარ, ალლაჰის შუამავალო.“ ენსართაგან ერთმა თქვა: „ალლაჰის შუამავალო, ნება მომეცით, ამ კაცს, რომელიც თქვენს წინააღმდეგ იყო, თავი მოვკვეთო!“ ჩვენმა შუამავალმა კი ბრძანა: „თავი დაანებე. ის იმ მდგომარეობის მონანიებით მოვიდა, რომელშიც იყო, და ჭეშმარიტებისკენ ბრუნდება.“ მაშინ ქა’ბ ბინ ზუჰეირმა (რადიალლაჰუ ანჰ) წაიკითხა თავისი ცნობილი ყასიდე, რომელშიც ამბობს, რომ მუსლიმი გახდა, და აღწერს ჩვენი საყვარელი შუამავლისა და საჰაბეების სიდიადესა და ღირსებას. ეს ყასიდე, რომელიც სიტყვებით „ბანეთ სუად / საყვარელი გაშორდა“ იწყება და ასე გრძელდება, ჩვენს შუამავალს ძალიან მოეწონა:

ყოველ ადამიანს ერთ დღეს უეჭველად კუბოთი წაიღებენ…
მოვედი, ალლაჰის შუამავალო, შენს მაღალ წინაშე ბოდიშის მოსახდელად…
მისი პატიება ყველაზე სანატრელია…
მის წინაშე ბოდიში მიიღება…
შემიწყალე, ალლაჰის შუამავალო…
მაპატიე, ალლაჰის შუამავალო…
უეჭველია, ალლაჰის შუამავალი უზენაესი ალლაჰის
ბოროტების მომსპობ ბასრ ხმლებს შორის ქარქაშიდან ამოღებული ხმალია…
ის ნათელია, რომელიც ჭეშმარიტ გზას აფენს და სწორ გზას აჩვენებს…

ჩვენმა შუამავალმა აპატია. როცა ქა’ბი ამ ბეითამდე მივიდა:

ინნერ-რესულე ლე ნურუნ იუსთედაუ ბიჰი,
მუჰამმედუნ მინ სუიუფილლაჰი მესლულუ.
ალლაჰის შუამავალი ნათელია, რომლითაც ხალხი ნათდება,
ის უზენაესი ალლაჰის ამოწვდილ ხმლებს შორის ერთი ხმალია,

ორივე სამყაროს ბატონმა, სამყაროს სიამაყემ, მუჰამმედ მუსტაფამ (სალლალლაჰუ ალეიჰი ვესელლემ) თავისი დალოცვილი მხრებიდან თავისი ჰირყა, რომელსაც „ჰირყაი სეადეთი“ ეწოდება, მოიხსნა და ჰაზრეთი ქა’ბ ბინ ზუჰეირს მხრებზე მოასხა.64

ჰაზრეთი მუ’ავიიემ თავისი ხალიფობის დროს ქა’ბ ბინ ზუჰეირს შეუთვალა: „ალლაჰის შუამავლის ჰირყა მოგვყიდე!“ ათი ათასი დირჰემი გაუგზავნა. ქა’ბ ბინ ზუჰეირმა ჰაზრეთი მუ’ავიიეს სურვილი ამ სიტყვებით უარყო: „როცა საქმე ალლაჰის შუამავლის ჰირყის ტარებას ეხება, ვერავის დავაყენებ ჩემზე წინ!“ როცა ჰაზრეთი ქა’ბ ბინ ზუჰეირი გარდაიცვალა, ჰაზრეთი მუ’ავიიემ ეს ჰირყა ქა’ბის შვილებისგან ოცი ათას დირჰემად იყიდა. ჩვენი შუამავლის მიერ ჰაზრეთი ქა’ბ ბინ ზუჰეირისთვის ნაჩუქარი ეს დალოცვილი ჰირყა მემკვიდრეობით ხალიფიდან ხალიფას გადაეცემოდა.

ომაიანთა მმართველობის დაცემის შემდეგ ის სამას დინარად იყიდა აბბასიანთა პირველმა ხალიფამ, ებულ-აბბას სეფფაჰ ბინ აბდულლაჰ ბინ მუჰამმედმა. ბაირამებზე მას ხალიფები ატარებდნენ. როცა აბბასიანები ეგვიპტეში მოვიდნენ, თან ჩამოიტანეს. როცა ჰაზრეთი იავუზ სულთან სელიმ ხანმა ეგვიპტე აიღო და ხალიფა გახდა, ეს დალოცვილი ჰირყა ეგვიპტეში არსებულ სხვა „დალოცვილ ამანათებთან“ (სიწმინდეებთან) ერთად სტამბოლში ჩამოიტანეს. სტამბოლში, თოფქაფის სასახლის „ჰირყაი სეადეთის განყოფილებაში“ მისი მონახულება ყველას შეუძლია.

ეს დალოცვილი ჰირყა 124 სანტიმეტრის სიგრძისაა, ფართოსახელოებიანი, შავი შალის ქსოვილისგან შეკერილი. შიგნიდან კრემისფერი შალის ქსოვილით არის გადაკრული. რამდენიმე ბოხჩაში გახვეული, ინახება ოქროს სკივრში, რომელსაც ზემოდან ასახდელი სახურავი აქვს და სულთან მურად ხან III-ის ბრძანებით არის დამზადებული. ჰირყაი სეადეთის ეს სკივრი ხელოვნების თვალსაზრისით განსაკუთრებულია და ზურმუხტებითაც არის მორთული. სკივრზე წერია:

„ლა ილაჰე ილლალლაჰ, ვე მა ერსელნაქე ილლა რაჰმეთენ ლილ-ალემინ. ლა ილაჰე ილლალლაჰულ-მელიქულ-ჰაყყულ-მუბინ, მუჰამმედუნ რესულულლაჰ, ეს-სადიყულ-ვადილ-ემინ.“

ჩვენი შუამავლის საწოლი

საწოლს (ლეიბს), რომელზეც ჩვენი შუამავალი წვებოდა და იძინებდა, ტყავის პირი ჰქონდა. შიგნით ფინიკის პალმის ბოჭკოთი იყო გატენილი. მასზე თვითონაც და მისი მეუღლეც წვებოდნენ. ბალიშსაც, რომელსაც ჩვენი შუამავალი დალოცვილ თავქვეშ იდებდა, ტყავის პირი ჰქონდა და ფინიკის პალმის ბოჭკოთი იყო გატენილი. ჩვენი შუამავალი ამ ქვეყანას და ამქვეყნიურ საგნებს მნიშვნელობას არ ანიჭებდა.

აბდულლაჰ ბინ მეს’უდი მოგვითხრობს: სამყაროს ბატონს ჭილოფზე ეძინა და ჭილოფს მის დალოცვილ ფერდზე კვალი დაეტოვებინა. როცა გაიღვიძა, დალოცვილი ფერდი დავუზილე და ვუთხარი: „მამაჩემი და დედაჩემი შენ შემოგეწიროს, ალლაჰის შუამავალო! ნეტავ გეთქვა ჩვენთვის და ჭილოფზე შენთვის რამეს დავაფენდით, რომ მისგან დაგიცავდა!“ შემდეგ ვუთხარი: „რბილი ლეიბი ხომ არ გაგიმზადოთ?“

სამყაროს ბატონმა ბრძანა: „მე რა საქმე მაქვს ამქვეყნიურ საგნებთან? ჩემი და ამ ქვეყნის მაგალითი ისეთია, როგორც მხედრისა, რომელიც ხის ქვეშ ცოტა ხანს ჩრდილში შეისვენებს, შემდეგ კი მას დატოვებს და გზას განაგრძობს!“65 ჩვენი დედა ჰაზრეთი აიშე მოგვითხრობს: ჩემთან ენსართაგან ერთი ქალი მოვიდა. როცა ალლაჰის შუამავლის (ალეიჰისსელამ) საწოლი დაინახა, წავიდა და მატყლით გატენილი ლეიბი გამოგზავნა.

ალლაჰის შუამავალი (ალეიჰისსელამ) ჩემთან მოვიდა და მკითხა: „ეს რა არის?“ ვუთხარი: „ალლაჰის შუამავალო! ენსართაგან ესა და ეს ქალი იყო ჩემთან. შენი საწოლი დაინახა, წავიდა და ეს გამოგიგზავნა.“ ბრძანა: „ახლავე დაუბრუნე!“ მე კი არ დავუბრუნე. მომწონდა, რომ ჩემს სახლში ყოფილიყო. ალლაჰის შუამავალმა (ალეიჰისსელამ) ეს სიტყვები სამჯერ გაიმეორა. ბოლოს ბრძანა: „ალლაჰს ვფიცავ, აიშე! რომ მენდომებინა, ალლაჰი ჩემს გვერდით ოქროსა და ვერცხლის მთებს ატარებდა!“66 ჩვენი შუამავლის (ალეიჰისსელამ) ლეიბიც ორი აბისგან შედგებოდა.

„ალლაჰის შუამავალი ოქროსა და რკინის ბეჭდებს მოხსნევინებდა, ვერცხლის ბეჭდებს კი არ უკრძალავდა“ ამრ ბინ შუაიბი (რადიალლაჰუ ანჰ)

ერთ ღამეს, როცა ჩემთან მოვიდა, ეს აბა მქონდა დაკეცილი და დავიწროებული. მასზე დაიძინა. შემდეგ მკითხა: „აიშე! ჩემი საწოლი ამაღამ რატომ არ იყო ჩვეულებრივი?“ ვუთხარი: „ალლაჰის შუამავალო! შენთვის დავკეცე და დავავიწროე.“ ბრძანა: „წინანდელ მდგომარეობაში დააბრუნე!“67

ჰაზრეთი აიშე ისევ მოგვითხრობს: „მექქაში ყურაიშელებისთვის სერირზე (ტახტზე) ძილზე სასიამოვნო არაფერი იყო. როცა ალლაჰის შუამავალი (ალეიჰისსელამ) მედინაში მოვიდა და ებუ ეიიუბის სახლში დაბინავდა, ჰკითხა: ‚ებუ ეიიუბ! სერირი არ გაქვთ?‘ ებუ ეიიუბმა უთხრა: ‚ალლაჰს ვფიცავ, არ გვაქვს.‘ ენსართაგან სა’დ ბინ ზურარემ (რადიალლაჰუ ანჰ), რომ შეიტყო, ალლაჰის შუამავალს გაუგზავნა სერირი, რომლის ფეხები საჯის ხისგან იყო გაკეთებული, ზემოდან კი სელის ბოჭკოსგან მოქსოვილი ჭილოფით იყო დაფარული. ალლაჰის შუამავალს, სანამ თავის სახლში გადავიდოდა, მასზე ეძინა და გარდაცვალებამდეც მასზე იძინებდა. როცა ალლაჰის შუამავალი (ალეიჰისსელამ) განბანეს და სუდარაში გაახვიეს, ამ სერირზე დაასვენეს და დაკრძალვის (ჯენაზე) ნამაზიც მაშინ შეასრულეს, როცა ამ სერირზე ესვენა. ხალხი მას ჩვენგან ითხოვდა, რომ თავიანთი მიცვალებულები ზედ გადაეტანათ, და მისგან ბარაქას ეძიებდნენ. ჰაზრეთი ებუ ბექირისა და ჰაზრეთი ომერის ცხედრებიც მასზე გადაასვენეს.“

ჰაზრეთი აიშე ამბობს: „ალლაჰის შუამავალს (ალეიჰისსელამ) ჰქონდა ჭილოფი, რომელზეც ღამით ნამაზს ასრულებდა, დღისით კი გაშლიდა და მასზე ხალხთან ერთად იჯდა.“68

ჩვენი შუამავლის ბეჭდები

ჩვენმა შუამავალმა გვაუწყა, რომ მამაკაცებისთვის მხოლოდ ვერცხლის ბეჭედია ჰალალი და რომ ოქროს, რკინისა და ყვითელი თითბრის ბეჭდის ტარება ჰარამია. თვითონაც გარდაცვალებამდე მხოლოდ ვერცხლის ბეჭედს ატარებდა.

ალლაჰის შუამავალი ბეჭედს დალოცვილ მარჯვენა ხელზე იკეთებდა. მარცხენაზეც უნახავთ. მარჯვენა ხელზეც და მარცხენაზეც გაკეთება ნებადართულია. ნეკზე ან მის გვერდით თითზე იკეთებენ. ბაირამებზე ყველასთვის მუსთეჰაბია ბეჭდის გაკეთება. თავის გამოჩენისა და ტრაბახისთვის ტარება ჰარამია.

ეთიოპიის ნეჯაშის, ესჰამეს, მიერ ჩვენი შუამავლისთვის გამოგზავნილ საჩუქრებს შორის იყო ოქროს ბეჭედიც ეთიოპიური თვლით. ჩვენმა საყვარელმა შუამავალმა თავის შვილიშვილს, ჰაზრეთი უმამეს, ებულ-ასის ქალიშვილს, დაუძახა და ბრძანა: „შვილო! ეს შენ ატარე!“69

ერთ დღეს ჰაზრეთი ნუ’მან ბინ ბეშირი ალლაჰის შუამავალთან (სალლალლაჰუ ალეიჰი ვესელლემ) მივიდა. თითზე ოქროს ბეჭედი ეკეთა. ჩვენმა შუამავალმა ბრძანა: „სამოთხეში შესვლამდე სამოთხის სამკაული რატომ გამოიყენე?“ რკინის ბეჭდის ტარება დაიწყო. ეს რომ დაინახა, ჩვენმა შუამავალმა ბრძანა: „ჯოჯოხეთის ნივთს რატომ ატარებ?“ ისიც მოიხსნა და ბრინჯაოს ბეჭედი გაიკეთა. ეს რომ დაინახა, ჩვენმა შუამავალმა ბრძანა: „შენგან კერპის სუნს რატომ ვგრძნობ?“ ჰკითხა: „ალლაჰის შუამავალო! როგორი ბეჭედი ვატარო?“ ჩვენმა შუამავალმა ბრძანა: „ვერცხლის ბეჭედი შეგიძლია ატარო. მისი წონა ერთ მისყალს (4,8 გრ) ნუ აღემატება და მარჯვენა ხელზე გაიკეთე!“

ჰაზრეთი ამრ ბინ შუაიბი ამბობს: „ალლაჰის შუამავალი ოქროსა და რკინის ბეჭდებს მოხსნევინებდა, ვერცხლის ბეჭდებს კი არ უკრძალავდა.“

როცა ჩვენს საყვარელ შუამავალს ირანის შაჰისთვის, ბიზანტიის იმპერატორისთვის (კაისერისთვის) და ეთიოპიის ნეჯაშისთვის წერილების მიწერა სურდა, უთხრეს: „ალლაჰის შუამავალო! ისინი დაუბეჭდავ წერილს არ კითხულობენ!“ მაშინ ჩვენმა შუამავალმა ვერცხლის ბეჭედი გაიკეთებინა, რომლის თვალზეც სამ სტრიქონად ამოტვიფრული იყო სიტყვები „მუჰამმედუნ რესულულლაჰ“.

ბეჭედ-საბეჭდავზე წარწერა სამ სტრიქონად იყო, ზემოდან ქვემოთ: „ალლაჰ“ – ერთი სტრიქონი, „რესულ“ – ერთი სტრიქონი და „მუჰამმედ“ – ერთი სტრიქონი. ჩვენი შუამავლის ვერცხლის ბეჭდის თვალი ეთიოპიური ქვა იყო.70 გადმოცემულია ისიც, რომ ამ ვერცხლის ბეჭდის თვალი ვერცხლისა იყო.

ჰაზრეთი ამრ ბინ სა’იდი ჩვენს შუამავალთან მივიდა. ჩვენმა საყვარელმა შუამავალმა მის თითზე ბეჭედი დაინახა და ჰკითხა: „ეს რა ბეჭედია ხელზე?“ ჰაზრეთი ამრ ბინ სა’იდმა უთხრა: „ალლაჰის შუამავალო! ეს რგოლია. თვითონ გავაკეთე.“ ჩვენმა შუამავალმა ჰკითხა: „ზედ რა არის ამოტვიფრული?“ ამრ ბინ სა’იდმა (რადიალლაჰუ ანჰ) უთხრა: „მუჰამმედუნ რესულულლაჰ.“ ჩვენმა შუამავალმა ბრძანა: „მაჩვენე.“ აიღო და პირად საბეჭდავად გამოიყენა, სხვებს კი აუკრძალა, თავიანთ ბეჭდებზე სიტყვები „მუჰამმედუნ რესულულლაჰ“ ამოეტვიფრათ.71 ჩვენი საყვარელი შუამავალი ისე გარდაიცვალა, რომ ეს ბეჭედ-საბეჭდავი მის დალოცვილ თითზე ეკეთა.

ჩვენი შუამავალი ბეჭედს ისე ატარებდა, რომ თვლიანი მხარე მისი დალოცვილი ხელისგულისკენ ჰქონდა მიქცეული. როცა საპირფარეშოში შესვლა სურდა, ბეჭედს დალოცვილი თითიდან მოიხსნიდა. ჩვენი საყვარელი შუამავლის გარდაცვალების შემდეგ მის ბეჭედ-საბეჭდავს ჰაზრეთი ებუ ბექირი ატარებდა, მის შემდეგ – ჰაზრეთი ომერი, ჰაზრეთი ომერის შემდეგ კი – ჰაზრეთი ოსმანი. ჰაზრეთი ოსმანს, როცა ხალიფა იყო, ერთ დღეს, ერისის ჭის პირას ჯდომისას, ჭაში ჩაუვარდა. მიუხედავად იმისა, რომ ჭიდან მთელი წყალი ამოიღეს და სამი დღე ეძებდნენ, ეს დალოცვილი ბეჭედი ვერ იპოვეს.72 ბეჭდის თვალზე წარწერის ამოტვიფვრა ჩვენი შუამავლის შემდეგაც გაგრძელდა.

ჰაზრეთი ებუ ბექირის ბეჭედზე ეწერა „ნიმელ-ყადირულლაჰ“ (რა კარგია, რომ უზენაეს ალლაჰს ყველაფრის ძალა შესწევს), ჰაზრეთი ომერისაზე კი – „ქეფა ბილ-მევთი ვაიზან ია ომერ“ (დარიგებად სიკვდილიც კმარა, ომერ).

ჰაზრეთი ოსმანის ბეჭედზე ეწერა „ლე-ნასბირენნე“ (უეჭველად მოვითმენთ), ჰაზრეთი ალისაზე კი – „ელ-მულქუ ლილლაჰ“ (ხელმწიფება მხოლოდ უზენაეს ალლაჰს ეკუთვნის).

„ნამაზი სანდლებით შეასრულეთ, რომ იუდეველებს არ დაემსგავსოთ“ ჰადისი შერიფი

ჰაზრეთი ჰასანის ბეჭედზე ეწერა „ელ-იზზეთუ ლილლაჰ“ (დიდებულება და სიდიადე უზენაეს ალლაჰს ეკუთვნის).

ჰაზრეთი მუ’ავიიეს ბეჭედზე ეწერა „რაბბიღფირ ლი“ (ჩემო უფალო, მაპატიე), ჰაზრეთი იბნი ები ლეილასაზე კი – „ედ-დუნია ღარურ“ (ეს ქვეყანა მაცდუნებელია, მატყუარაა).

ჰაზრეთი იმამი აზამ ებუ ჰანიფეს ბეჭედზე ეწერა „ყულილ-ჰაირა ვე ილლა ფესქუთ“ (ან სიკეთე თქვი, ან დადუმდი!).

ჰაზრეთი იმამ ებუ იუსუფის ბეჭედზე ეწერა „მენ ამილე ბი-რეიიჰი ნედიმე“ (ვინც თავისი აზრით მოქმედებს, ინანებს), ჰაზრეთი იმამ მუჰამმედ შეიბანისაზე კი – „მენ საბერე ზაფირე“ (ვინც მოითმენს, გაიმარჯვებს).

ჰაზრეთი იმამ შაფი’ის ბეჭედზე ეწერა „ელ-ბერექეთუ ფილ-ყანაა“ (ბარაქა კმაყოფილებაშია). თავიანთ ბეჭდებს საბეჭდავად იყენებდნენ.

ჩვენი შუამავლის ნაყშ-ი ყადემი შერიფი

ნაყშ-ი ყადემი შერიფი ჩვენი საყვარელი შუამავლის, მუჰამმედის (ალეიჰისსელამ), დალოცვილი ნაფეხურებია. ჩვენი შუამავლის ერთ-ერთი სასწაული (მუ’ჯიზე) ისიც იყო, რომ როცა რბილ ნივთიერებაზე, მაგალითად, ქვიშაზე დააბიჯებდა, მისი ნაფეხურები არ ჩანდა, ქვასა და მაგარ ნივთიერებაზე დაბიჯებისას კი კვალი რჩებოდა. ზოგიერთი ქვა და მარმარილო, რომელზეც მისმა დალოცვილმა ფეხმა დააბიჯა და კვალი დატოვა, საუკუნეების მანძილზე ნაშთად ინახებოდა, ხელიდან ხელში ამანათად (სიწმინდედ) გადაეცემოდა და მისგან ბარაქას ეძიებდნენ.

განსაკუთრებით მუსლიმი სახელმწიფო მოღვაწეები და ფადიშაჰები ამ ძვირფას ნაშთებს მნიშვნელოვან ადგილებში, განსაკუთრებული დაცვის ქვეშ ინახავდნენ, თვითონაც ინახულებდნენ და სხვებსაც ანახულებინებდნენ. დაცულ ნაყშ-ი ყადემი შერიფებს შორის ყველაზე ცნობილია: 1. ნაყშ-ი ყადემი შერიფი ინდოეთში, ფირუზ შაჰ თუღლუყის ძის, ფეთჰ ხანის, თურბეში (მავზოლეუმში). 2. ორი დალოცვილი ნაფეხური კაიროში, ყაითბაის თურბეში. 3. ორი დალოცვილი ნაფეხური კაიროში, ასარუნ-ნების მეჩეთში. 4. დალოცვილი მარჯვენა ფეხის კვალი სტამბოლში, ჰალიდ ბინ ზეიდ ებუ ეიიუბ ელ-ენსარის (ეიიუბ სულთანის) თურბეში. შუამავლის ეს ნაყშ-ი ყადემი მაჰმუდ ხან I-ის ბრძანებით 1734 წელს სასახლიდან თურბეში გადაიტანეს.

5. ორი ნაფეხური, რომელიც აბდულჰამიდ ხან I-ის თურბეში, ახალი მეჩეთის მხარეს, კედელში ჩადგმულ კარადაში ინახება.

6. ორი დალოცვილი ნაფეხური ქვაზე, რომელიც ლალელიში, სულთან მუსტაფა ხან III-ის თურბეში, კედელში სპეციალურად გაკეთებულ კარადაში ინახება. 7. ნაფეხურები, რომლებიც სტამბოლში, თოფქაფის სასახლის წმინდა ამანათების განყოფილებაშია. თოფქაფის სასახლის ჰირყაი სეადეთის განყოფილებაში ექვსი ნაყშ-ი ყადემი შერიფია: ოთხი ქვისა და ორი აგურისა. მათგან ერთი არის დალოცვილი ნაფეხური, რომელიც დარჩა კლდეზე, რომელსაც ჩვენმა შუამავალმა მი’რაჯზე ამაღლებისას დააბიჯა; ის ჰირყაი სეადეთის ოთახში, კარადაში ინახება. ამ დალოცვილი კლდის თავზე, რომელსაც ალლაჰის შუამავალმა მი’რაჯზე ამაღლებისას დააბიჯა, აიგო ნაგებობა, რომელიც ყუბბეთუს-სახრას სახელით არის ცნობილი. ნაყშ-ი ყადემი შერიფები, სანამ დღევანდელ ადგილებზე გადაიტანდნენ, საუკუნეების მანძილზე სხვადასხვა ადგილას ინახებოდა. ბოლოს დღევანდელ ადგილებზე მოათავსეს. ნამდვილ ნაყშ-ი ყადემი შერიფებს კი ბარაქისთვის ინახულებენ.

ყადემი შერიფი და სულთანი აჰმედ ხან I

ოსმალეთის ფადიშაჰი სულთანი აჰმედ ხან I, რომელიც ცამეტი წლისა ავიდა ტახტზე და ოცდარვა წლისა გარდაიცვალა, მთელი გულით იყო ერთგული ისლამისა და ალლაჰის შუამავლისა. სულთანმა აჰმედ ხან I-მა, რომელიც ლექსებს ბაჰთისა და აჰმედის ფსევდონიმებით წერდა, ნაყშ-ი ყადემი შერიფის ფორმის ძვირფასი ქვებით მოოჭვილი ჩალმის სამკაული (სორღუჩი) გააკეთებინა და მის შუაგულში ცისფერ მინანქარზე ოქროთი თავისი ეს სტრიქონები დააწერინა:

ნეტავ რად არ ვატარო მუდამ თავზე, როგორც ჩემი გვირგვინი,
შუამავალთა შაჰის, იმ ჰაზრეთის, წმინდა ნაფეხური?
შუამავლობის ვარდნარის ვარდი – იმ ნაფეხურის პატრონია;
აჰმედ, ნუ დგახარ, სახე მიადე იმ ვარდის ნაფეხურს!
სულთანი აჰმედ I (ბაჰთი)

სულთანი აჰმედ ხან I ამ სამკაულს თავზე პარასკევობით, ბაირამებზე და სხვა დალოცვილ დღეებში იკეთებდა. აინთაბელმა მეჰმედ მუნიბ ეფენდიმ დაწერა თხზულება სახელწოდებით ასარულ-ჰიქემ ფი ნაყშილ-ყადემ, რომელშიც აღწერს, როგორ იპოვეს სულთან აბდულჰამიდ ხან I-ის თურბეში არსებული ნაყშ-ი ყადემი შერიფი და როგორ მოათავსეს თურბეში. სულთანმა აჰმედ ხანმა ეს სტროფი საკუთარი ხელით დაწერა და თავის შეიხს, აზიზ მაჰმუდ ჰუდაიი ეფენდის, გაუგზავნა. გარდა ამისა, სულთანმა აჰმედმა ეს ლექსი დაფაზე დააწერინა და სამეფო ტახტის წინ ჩამოაკიდებინა. ეს დაფა, რომელზეც ლექსი წერია, დღემდე კიდია სულთან აჰმედის მეჩეთში.

ჩვენი შუამავლის ნალეინი შერიფი

ფეხსაცმელი, რომელსაც ჩვენი შუამავლის დროს ატარებდნენ, დღევანდელისგან განსხვავდებოდა. მას ტყავის ძირი ჰქონდა, ზემოდან ღია იყო და თასმები ჰქონდა, სანდლის მსგავსად. ალლაჰის შუამავალი და საჰაბეები ნამაზს იმ სანდლებით ასრულებდნენ, რომლებსაც ქუჩაში ატარებდნენ. მათი სანდლები სუფთა იყო, მესჯიდი ნებევი კი ქვიშით იყო მოფენილი. ჭუჭყიანი სანდლებით იქ არ შედიოდნენ.

ჰადისი შერიფში ნაბრძანებია: „ნამაზი სანდლებით შეასრულეთ, რომ იუდეველებს არ დაემსგავსოთ.“

სჯეროდათ, რომ ნალეინი სეადეთის გამოსახულებაც კი ბარაქის მიზეზია, და მას სახლებსა და სამუშაო ადგილებზე კიდებდნენ. ჰირყაი სეადეთის განყოფილებაში ნალეინი სეადეთთან ერთად მისი ლითონისა და ხის მოდელებიცაა.

შვიდი ნივთი, რომელსაც ჩვენი შუამავალი თან ატარებდა

ჩვენი საყვარელი შუამავალი გზას ისე დაადგებოდა, რომ თან სავარცხელი, სარკე, მისვაქი, ვარდის ზეთი, სურმა და მაკრატელი ჰქონდა, და არც მგზავრობისას და არც შინ ყოფნისას თავის გვერდიდან არ აშორებდა. ჰაზრეთი აიშემ ბრძანა: „ღაზვებისთვის (ლაშქრობებისთვის) ალლაჰის შუამავალს (ალეიჰისსელამ) ვუმზადებდი ვარდის ზეთს, სავარცხელს, სარკეს, ორ მაკრატელს, სურმადანს და მისვაქს.“ ჩვენმა დედამ, ჰაზრეთი აიშემ, ისიც თქვა: „მგზავრობისას და შინ ყოფნისას ალლაჰის შუამავალს (ალეიჰისსელამ) თან შვიდი ნივთი ჰქონდა:

1. ვარდის ზეთის შუშა, 2. სავარცხელი, 3. სარკე, 4. სურმადანი, 5. მისვაქი, 6. ორი მაკრატელი, 7. თმის გასაყოფი ძვალი.“73

ჩვენი შუამავლის კვერთხი და ჯოხები

პარასკევობით ჰუტბის წარმოთქმისას ჩვენი შუამავალი კვერთხს (ასას) ან მშვილდს ეყრდნობოდა, მგზავრობისას კი – მშვილდს. ჩვენი საყვარელი შუამავალი ამბობდა, რომ კვერთხზე დაყრდნობა შუამავალთა ზნეობას განეკუთვნება; თვითონაც კვერთხს ეყრდნობოდა და კვერთხზე დაყრდნობას გვირჩევდა. როცა მუ’ავიიე ბინ ები სუფიანი (რადიალლაჰუ ანჰუმა) ხალიფა იყო, ჩვენი შუამავლის კვერთხი სა’დულ-ყარაზთან ინახებოდა. ჰაზრეთი მუ’ავიიე ბინ ები სუფიანი ჰიჯრეთის ორმოცდამეათე წელს ჰაჯზე მოვიდა. ჩვენი საყვარელი შუამავლის მეჩეთში მდგარი მინბარის ჩამოხსნა და დამასკოში გადატანა მოინდომა. სა’დულ-ყარაზთან დაცული კვერთხიც მოითხოვა. ჰაზრეთი ჯაბირ ბინ აბდულლაჰი და ჰაზრეთი ებუ ჰურეირე მასთან მივიდნენ და უთხრეს: „მორწმუნეთა ემირო! სწორი არ არის, ალლაჰის შუამავლის (ალეიჰისსელამ) მინბარი იმ ადგილიდან ჩამოხსნან და წაიღონ, სადაც დადგმულია, და არც ის, რომ მისი კვერთხი დამასკოში გადაიტანონ!“ მაშინ ჰაზრეთი მუ’ავიიემ ამაზე ხელი აიღო და ბოდიში მოიხადა.

ჩვენმა შუამავალმა ჰაზრეთი აბდულლაჰ ბინ უნეისი მეჩეთიდან თავის სახლში წაიყვანა, ერთი კვერთხი მისცა და ბრძანა: „ეს კვერთხი შენთან შეინახე, აბდულლაჰ ბინ უნეის!“ როცა აბდულლაჰ ბინ უნეისი (რადიალლაჰუ ანჰ) ამ კვერთხით ხალხთან გამოვიდა, ჰკითხეს: „ეს რა კვერთხია?“ უთხრა: „ეს ალლაჰის შუამავალმა (ალეიჰისსელამ) მომცა და მიბრძანა, ჩემთან შემენახა.“ ჰაზრეთი აბდულლაჰ ბინ უნეისს უთხრეს: „რატომ არ ბრუნდები ალლაჰის შუამავალთან (ალეიჰისსელამ) და არ ეკითხები, რისთვის მოგცა?“

ჩვენი შუამავლის ნალეინი შერიფის გამოსახულება

ნალეინი შერიფი

ალლაჰის შუამავლის ნალეინი ცამდე ამაღლდება,
ყველა ქმნილება მის ჩრდილქვეშ იმყოფება.
თურზე მუსას უთხრეს: „ფეხსაცმელი გაიხადე“,
მას კი არშზე ეუბნებიან: „შენ ნუ გაიხდი“.
ეს უპატიოსნესი შუამავლის ნალეინის სახეა,
ვარსკვლავებსაც სურთ, მიწა იყვნენ, რომელზეც ის დააბიჯებს.
მისი მონატრული არიან შვიდი ცის მკვიდრნი,
სულთანთა გვირგვინები მას შურით შეჰყურებენ.
მუსტაფას ნალეინს ბადალი არ ეძებნება,
თვალს ნათელი, გულს სიმშვიდე – ყველაფერი მისგან მოდის.
ნალეინის გამოსახულება უძვირფასეს განძად შეინახე,
ყველა თავს სურს, მისთვის ფეხსაცმლის ძირი გახდეს.
როცა უბედურებები და განსაცდელები ყოველი მხრიდან მოგვიცავს,
ნალეინი შერიფი ჩემთვის საიმედო ციხე-სიმაგრე ხდება.
ამ მტკიცე ციხე-სიმაგრეში უსაფრთხოდ და მშვიდად ვარ,
როცა მის მშვენიერ სახეს შევეფარები, მიცავს.
გული, ნალეინი შერიფის სახეს რომ ემსახურება,
ორივე სამყაროში მის ჩრდილქვეშ ცხოვრებას ნატრობს.
იბნი მეს’უდმა ნალეინის სამსახურით ბედნიერება ჰპოვა,
ჩემი ბედნიერება კი მისი გამოსახულებით მოდის.
იუსუფ ნებჰანი

მაშინ აბდულლაჰ ბინ უნეისი ჩვენს შუამავალთან დაბრუნდა და ჰკითხა: „ალლაჰის შუამავალო! ეს კვერთხი რისთვის მომეცი?“ ჩვენმა საყვარელმა შუამავალმა ბრძანა: „ეს განკითხვის დღეს ჩვენ შორის ნიშანი იქნება! მაშინ სამოთხეში კვერთხზე დაყრდნობილი ადამიანები ძალიან ცოტა იქნება! შენ სამოთხეში მას დაეყრდნობი!“ აბდულლაჰ ბინ უნეისი მას ხმალთან ერთად ატარებდა და თავისგან არასოდეს აშორებდა. როცა სასიკვდილო სარეცელზე ჩავარდა, ოჯახის წევრებს ანდერძად დაუბარა, სუდარაში ჩაედოთ და მასთან ერთად დაემარხათ. სხეულსა და სუდარას შორის ჩაუდეს და მისი ანდერძი შესრულდა. ჩვენს შუამავალს ჰქონდა ერთი არშინის (68 სმ) ან ცოტა უფრო გრძელი მიჰჯენი. მიჰჯენი ეწოდება ჯოხს, რომელსაც მოხრილი წვერი აქვს. ჩვენი შუამავალი მისით შორიდან ჰაჯერულ-ესვედზე (შავ ქვაზე) ანიშნებდა და ასე ასრულებდა ისთილამს. როცა აქლემზე ჯდებოდა, მას თავის წინ ჩამოკიდებდა. ჩვენს შუამავალს ჰქონდა ურჯუნად წოდებული (ფინიკის ხმელი ტოტისგან გაკეთებული) მიჰსარრაც. მიჰსარრა ეწოდება ხის ტოტისგან გაკეთებულ ჯოხს. როცა ჩვენი შუამავალი ბაყიულ-ღარყადში მიდიოდა, მას თან ატარებდა, ეყრდნობოდა, ჯდომისას კი ხელში ატრიალებდა. ხდებოდა, რომ ჩვენი შუამავალი ჰუტბეს ამ მიჰსარრით ხელში წარმოთქვამდა. ჩვენს შუამავალს ჰქონდა მთის ხისგან მოჭრილი, მემშუყად წოდებული ყადიბიც (წვრილი ჯოხი). როცა ჰაზრეთი ოსმანი ჩვენი შუამავლის ყადიბით ხელში მინბარზე ჰუტბეს წარმოთქვამდა, ჯაჰჯაჰ ბინ სა’იდი ან ჯაჰჯაჰ ბინ ყაისი მივიდა, ჰაზრეთი ოსმანს ხელიდან ყადიბი გამოართვა, მუხლზე მიაბჯინა, მოხარა და გატეხა. ხალხმა ჯაჰჯაჰს ყვირილი დაუწყო. ამან ღვთიური ღეირეთი (ღვთიური შური) აღძრა და უზენაესმა ალლაჰმა ჯაჰჯაჰს ხელზე ან მუხლზე ექილეს (ქავილის) სნეულება მოუვლინა. ჰაზრეთი ოსმანის შეჰიდად დაცემიდან წელიწადიც არ იყო გასული, რომ ჯაჰჯაჰი ფხანა-ფხანით მოკვდა.

„მუსტაფას ნალეინს ბადალი არ ეძებნება, თვალს ნათელი, გულს სიმშვიდე – ყველაფერი მისგან მოდის“ იუსუფ ნებჰანი (რაჰმეთულლაჰი ალეიჰ)

ჩვენი შუამავლის ხმლები

ჩვენს შუამავალს ცხრა ხმალი ჰქონდა.

მამისგან დარჩენილი ხმალი, რომელსაც მესური ერქვა, ჩვენს შუამავალს თან ჰქონდა, როცა მედინაში ჰიჯრეთი აღასრულა.74 აბდი: ეს ხმალი ჩვენს შუამავალს ჰაზრეთი სა’დ ბინ უბადემ აჩუქა და ჩვენმა შუამავალმა ის თან წაიღო, როცა ბედრის ღაზვაში გაემართა.

ზულფიყარი: ეს ყურაიშელი კერპთაყვანისმცემლის, მუნებბიჰ ბინ ჰაჯჯაჯის, ან ას ბინ მუნებბიჰის ხმალი იყო და ბედრის ღაზვაში ნადავლად დარჩა. ჩვენმა შუამავალმა ზულფიყარი ჰაზრეთი ალის აჩუქა. მისი ტარის თავი, სარტყლის რგოლები და ჯაჭვები ვერცხლისა იყო.75

როცა ჩვენი შუამავლის გარდაცვალების შემდეგ ჰაზრეთი აბბასმა ჰაზრეთი ებუ ბექირს მიმართა და ზულფიყარი ჰაზრეთი ალისგან მოითხოვა, ჰაზრეთი ებუ ბექირმა თქვა: „ეს ხმალი მუდამ მის ხელში მინახავს. მისთვის მისი წართმევა არ მიმაჩნია კარგად!“ ამიტომ ჰაზრეთი აბბასმაც ხმალი ჰაზრეთი ალის დაუტოვა.

ჩვენი შუამავლის შუბები

ჩვენს შუამავალს ბენი ყაინუყას იუდეველებისგან ნადავლად სამი შუბი დარჩა. ჩვენი შუამავლის ერთ შუბს მუსვი ერქვა, მეორეს – მუსნა. ჩვენს შუამავალს ჰქონდა ბეიზად წოდებული ერთი დიდი ჰარბე (მოკლე შუბი) და შუბზე პატარა, ანეზედ წოდებული ერთი ჰარბეც. ეთიოპიის ნეჯაშიმ, ჰაზრეთი ესჰამემ, ჩვენს საყვარელ შუამავალს ნაბად წოდებული სამი ანეზე (შუბი) და ერთი ჰარბე გამოუგზავნა. ჩვენმა შუამავალმა ერთი თავისთვის დაიტოვა, მეორე ჰაზრეთი ალის მისცა, მესამე კი – ჰაზრეთი ომერს.

რამაზნისა და ყურბან ბაირამებზე ბილალ ჰაბეშს (რადიალლაჰუ ანჰ) ჩვენი შუამავლის შუბი მის წინ ნამაზგაჰამდე (საბაირამო ნამაზის ადგილამდე) მიჰქონდა და იქ ჩვენი შუამავლის წინ ჩაასობდა. ჩვენი საყვარელი შუამავალი საბაირამო ნამაზს მისკენ მიბრუნებული ხელმძღვანელობდა. ჩვენი შუამავლის გარდაცვალების შემდეგ ჰაზრეთი ბილალ ჰაბეშს ბაირამებზე ეს შუბი ჰაზრეთი ებუ ბექირის წინ მიჰქონდა და ნამაზგაჰში მის წინ ჩაასობდა. ჰაზრეთი ებუ ბექირის შემდეგ, ჰაზრეთი ომერისა და შემდეგ ჰაზრეთი ოსმანის დროს ამ მოვალეობას ასევე ასრულებდა მუეზინი ჰაზრეთი სა’დულ-ყარაზი. ასე გაგრძელდა მედინელი ვალების დროსაც.

ჩვენი შუამავლის მშვილდები

ჩვენს საყვარელ შუამავალს (სალლალლაჰუ ალეიჰი ვესელლემ) ექვსი მშვილდი ჰქონდა. მათგან სამი, რევჰად, ბეიზად და საფრად წოდებულები, ბენი ყაინუყას იუდეველებისგან ნადავლად დარჩა. მშვილდი საფრა ნებ-ხისგან იყო გაკეთებული.76 ქეთუმად წოდებული მშვილდიც ნებ-ხისგან იყო და უჰუდის ღაზვაში გატყდა. გატეხილი მშვილდი სახსოვრად ჰაზრეთი ყათადე ბინ ნუ’მანმა აიღო. გარდა ამისა, ჩვენს შუამავალს ჰქონდა სედედად და ზევრად წოდებული მშვილდებიც.77

„არ არსებობს ვაჟკაცი ალის გარდა და ხმალი ზულფიყარის გარდა!“ ჰადისი შერიფი

ჩვენი შუამავლის ფარები

ჩვენს შუამავალს სამი ფარი ჰქონდა. ზელუქად წოდებულ ფარზე ვერძის თავის გამოსახულება იყო. ეს ფარი ჩვენს შუამავალს საჩუქრად მიართვეს. მაგრამ რადგან მასზე გამოსახულება იყო, ჩვენს შუამავალს არ მოეწონა. როცა დილა გათენდა, ალლაჰმა ის გამოსახულება ფარიდან მოაშორა და გააქრო.78

ჩვენი შუამავლის ჯავშნები

ალლაჰის შუამავალს შვიდი ჯავშანი (ჯაჭვის პერანგი) ჰქონდა. ეს ჯავშნებია:

ზათულ-ფუდული: ჩვენს შუამავალს ჰაზრეთი სა’დ ბინ უბადემ აჩუქა, როცა ბედრის ღაზვაში მიდიოდა.79

საღდიიე და ფიდდა: ეს ორი ჯავშანიც ჩვენს შუამავალს ბენი ყაინუყას იუდეველებისგან ნადავლად დარჩა. საღდიიედ წოდებული ჯავშანი ის ისტორიული ჯავშანი იყო, რომელიც დაუდს (ალეიჰისსელამ) ეცვა, როცა ჯალუთს შეებრძოლა. უჰუდის ღაზვაში ჩვენს შუამავალს ფუდული და ფიდდა ერთმანეთზე ჰქონდა ჩაცმული.80 როცა ჩვენი შუამავალი გარდაიცვალა, ზათულ-ფუდულად წოდებული ჯავშანი ბენი ზაფერის ტომის ერთ იუდეველთან, ებუშ-შაჰმთან, იყო დაგირავებული ოჯახის საჭიროებისთვის აღებული ოცდაათი საა’ ქერის სანაცვლოდ.81

მისი სხვა ჯავშნები იყო ზათულ-ვიშაჰი, ზათულ-ჰავაში, ბეთრა და ჰირნიყი.82

ჰუნეინის ღაზვაში ჩვენს შუამავალს ზათულ-ფუდული და საღდიიე ეცვა.83

ჩვენი შუამავლის მუზარადები

ალლაჰის შუამავლის მუზარადებიდან პირველი იყო მუვაშშაჰი. ეს მუზარადი ბენი ყაინუყას იუდეველებისგან ნადავლად დარჩა. ზუს-სუბუღად, ან ზუს-სუსუბად, ან მეშბუღად წოდებული მუზარადი ის მუზარადი იყო, რომელიც ჩვენს შუამავალს უჰუდის ღაზვაში ეხურა. კერპთაყვანისმცემელთა ხმლის დარტყმებისა და ნასროლი ქვებისგან გატყდა და მისი ორი რგოლი ჩვენი საყვარელი შუამავლის დალოცვილ ლოყებში ჩაესო.

მექქის ასაღებად შესვლისასაც ჩვენს შუამავალს მუზარადი ეხურა.

ლაშქარი ცხენზე შესხდა, აღმართა დროშა და ალამი,
დაუკრეს მეჰთერი84, აგუგუნდა დიპლიპიტო და დაირა.

ჩვენი შუამავლის დროშები და ალმები

ლაშქრობებში ჩვენი შუამავალი ორი სახის დროშას (ალამს) იყენებდა. მისი რაიე შავი იყო, ლივა კი უფრო პატარა და თეთრი. მუჰამმედ ბინ ყასიმის განთავისუფლებული მონა, იუნუს ბინ უბეიდი, მოგვითხრობს: „მუჰამმედ ბინ ყასიმმა ბერა ბინ აზიბთან გამგზავნა, რომ ალლაჰის შუამავლის (ალეიჰისსელამ) დროშის შესახებ მეკითხა. ბერა ბინ აზიბმა თქვა: ‚შავი იყო, ოთხკუთხა, ნემირესგან (შავ-თეთრზოლიანი შალის ქსოვილისგან).‘“ ეს დროშა ჰაზრეთი აიშეს მატყლისგან ნაქსოვი, აქლემის უნაგირის ორნამენტებით მორთული პეშთემალი იყო და შავი იყო. მას უყაბს ეძახდნენ. ჩვენი საყვარელი შუამავლის დროშა ჰაზრეთი ალისთან ინახებოდა. ჰეიბერის ღაზვაში ჩვენმა შუამავალმა ბრძანა: „დროშას ისეთ ვაჟკაცს მივცემ, რომელსაც ალლაჰი და მისი შუამავალი უყვარს და რომელიც ალლაჰსაც და მის შუამავალსაც უყვარს!“, ჰაზრეთი ალის დაუძახა და თავისი დროშა მისცა.85 უზენაესმა ალლაჰმა ჰეიბერის აღება ჰაზრეთი ალის არგუნა.

ალლაჰის შუამავლის ალამზე (დროშაზე), რომელსაც ლივაი ჰამდი ეწოდებოდა, ეწერა „ლა ილაჰე ილლალლაჰ მუჰამმედუნ რესულულლაჰ“. ჰარრარის სერიიეში (რაზმში) ჩვენმა შუამავალმა ჰაზრეთი სა’დ ბინ ები ვაყყასისთვის თეთრი ალამი (დროშა, ლივა) შეკრა. როცა ჰაზრეთი ალის იემენში აგზავნიდა, შუბის წვერზე ჩალმა შეაბა და ბრძანა: „ლივა ასეთია!“ ლივას მხოლოდ ლაშქრის სარდალი იჭერდა და ატარებდა. ჩვენი შუამავლის თეთრი ალამი ებვას (ვედდანის) ღაზვაში ჰაზრეთი ჰამზას ეჭირა, ბუვატის ღაზვაში – სა’დ ბინ ები ვაყყასს, ქურზ ბინ ჯაბირ ელ-ფიჰრის დევნისას – ჰაზრეთი ალის, ზულ-უშეირეს ღაზვაში კი – ჰაზრეთი ჰამზას.

როცა ჩვენი შუამავალი ბედრის ღაზვაში გაემართა, თეთრი ალამი (ლივა) მუს’აბ ბინ უმეირს მისცა, ჰაზრეთი ალის კი ჩვენი შუამავლის წინ მისი შავი ალამი (რაიე) – უყაბი – მიჰქონდა.86 ჩვენი შუამავლის თეთრი ალამი (ლივა) ბენი ყაინუყას ღაზვაში ჰაზრეთი ჰამზას ეჭირა, ყარყარათულ-ქუდრის, უჰუდისა და ბედრულ-მევიდის ღაზვებში – ჰაზრეთი ალის, ჰენდექის ღაზვაში კი – ზეიდ ბინ ჰარისეს. მექქაც ჩვენმა შუამავალმა თავისი თეთრი ალმით აიღო. თებუქის ღაზვაში ჩვენმა შუამავალმა თავისი დიდი ალამი ჰაზრეთი ებუ ბექირს ატარებინა, პატარა კი – ზუბეირ ბინ ავვამს.

ჩვენი შუამავლის ცხენები

ჩვენი საყვარელი შუამავლის პირველი ცხენი იყო ცხენი, რომელიც მან მედინაში ბენი ფეზარეს ტომის ერთი ბედუინისგან ათ ოყიე87 ვერცხლად იყიდა და რომელსაც უდაბნოს ხალხი დარისს ეძახდა, ჩვენმა შუამავალმა კი სექბი დაარქვა. უჰუდის ღაზვაში ჩვენი შუამავალი მასზე იჯდა.88 სექბს ტუჩზე თეთრი ლაქა ჰქონდა. სამი ფეხი თეთრი ჰქონდა, მხოლოდ მარჯვენა ფეხებიდან ერთი არ იყო თეთრი. სექბი ძალიან სწრაფი იყო, ანუ სირბილისას წყალივით მიედინებოდა. მურთეჯიზად წოდებული ცხენი ჩვენმა შუამავალმა ბენი მურრეს ტომის ერთი ბედუინისგან იყიდა. მურთეჯიზი ლამაზი და ჰარმონიული იყო და ისე ჭიხვინებდა, თითქოს ლექსს ამბობდა.89 ლიზაზად წოდებული ცხენი ჩვენს შუამავალს ალექსანდრიის მეფემ, მუყავყასმა, აჩუქა. ლიზაზი ძალიან სწრაფად დარბოდა.90

ზარიბად წოდებული ცხენი ჩვენს შუამავალს ფერვე ბინ უმეირ ელ-ჯუზამიმ აჩუქა. ზარიბი ძალიან ღონიერი და გამძლე ცხენი იყო.

ლაჰიფი (ანუ ლუჰაიფი). ეს ცხენი ჩვენს შუამავალს რებია ბინ ები ბერა ელ-ქელბიმ აჩუქა. ლაჰიფს გრძელი კუდი ჰქონდა. კუდით მიწას გვიდა. იასუბი ჩვენი შუამავლის ცხენებს შორის საუკეთესო იყო.

„დროშას ისეთ ვაჟკაცს მივცემ, რომელსაც ალლაჰი და მისი შუამავალი უყვარს და რომელიც ალლაჰსაც და მის შუამავალსაც უყვარს!“ ჰადისი შერიფი

მურავიჰი დოღის ცხენი იყო და ჩვენს შუამავალს თებუქში უბეიდ ბინ იასერმა აჩუქა. მურავიჰი ქარივით სწრაფად მიქროდა.

მირვაჰად წოდებული ცხენი ჩვენს შუამავალს ბენი რეჰას ტომის ელჩებმა აჩუქეს, რომლებიც ჰიჯრეთის მეათე წელს მედინაში მოვიდნენ. როცა მასზე ამხედრებულებმა ჩვენი შუამავლის წინ ჩაატარეს, მირვაჰი მას ძალიან მოეწონა. ვერდი – ეს ცხენი ჩვენს შუამავალს თემიმ დარიმ აჩუქა. ვერდი წაბლისფერი იყო. ჩვენმა შუამავალმა ის ჰაზრეთი ომერს აჩუქა. ჰაზრეთი ომერი ვერდზე ამხედრებული უზენაესი ალლაჰის გზაზე იბრძოდა და ღაზვიდან ღაზვაში დაჰყავდა. ჩვენი შუამავალი თავის სამ ცხენს შეჯიბრებაში აშვებდა. ზარიბის მხედარი ჰაზრეთი სეჰლ ბინ სა’დი იყო, ლიზაზისა კი – ჰაზრეთი ებუ უსეიდ ეს-სა’იდი. ლიზაზი პირველი იყო, ზარიბი მის უკან, სექბი კი ზარიბის უკან.

ჩვენი შუამავლის ვირი და ჯორი

ალლაჰის შუამავალს ვირიც ჰყავდა და ჯორიც. ალექსანდრიის მეფემ, მუყავყასმა, ჩვენს შუამავალს ერთი ნაცრისფერი ჯორი და ერთი ნაცრისფერი ვირი აჩუქა. ჯორს დულდულს ეძახდნენ, ვირს კი – იაფურს ან უფეირს.91 ისლამში პირველი ნანახი თეთრი ჯორი დულდული იყო. ჯორი, რომელზეც ჩვენი შუამავალი ჰეიბერის ღაზვაში იჯდა, ეს ნაცრისფერი ჯორი იყო, ის კი, რომელზეც ჰუნეინის ღაზვაში იჯდა, – სხვა ნაცრისფერი ჯორი. ჩვენმა შუამავალმა ჯორს ქუსლი ჰკრა, რადგან ჰევაზინელებზე გალაშქრება სურდა; ჰაზრეთი აბბასი ჯორს ლაგამში ეჭიდა, ჰაზრეთი ებუ სუფიან ბინ ჰარისი კი – უზანგში, და ცდილობდნენ, მისი სისწრაფე შეენელებინათ და ჩვენი შუამავლისთვის მტრებში შეჭრის საშუალება არ მიეცათ. გადმოცემულია, რომ ჰეიბერის ღაზვაში ჩვენი შუამავალი იაფურზეც იჯდა, რომელსაც კეხი დაადგეს და თავზე ფინიკის ბოჭკოს თოკისგან მოქსოვილი ავშარა გაუკეთეს. როცა ჩვენი შუამავალი ვედას (გამოსათხოვარი) ჰაჯიდან დაბრუნდა, იაფური უკვე მომკვდარი იყო, დულდული კი ჩვენი შუამავლის გარდაცვალების შემდეგ ჰაზრეთი ალის დარჩა. მასზე თავის შეჰიდობამდე ჰაზრეთი ალი იჯდა, შემდეგ – ჰაზრეთი ჰასანი, შემდეგ – ჰაზრეთი ჰუსეინი, მის შემდეგ კი – ჰაზრეთი მუჰამმედ ბინ ჰანეფიიე. დულდულმა ჰაზრეთი მუ’ავიიეს დრომდე იცოცხლა.

ჩვენი შუამავლის აქლემები

ყუსვა: ჩვენი შუამავლის ეს აქლემი, რომელსაც ჯედასა და ადბასაც ეძახდნენ, ბენი ყუშაირ ბინ ქა’ბ ბინ რებია ბინ ამირის ან ჰურეიშ ბინ ქა’ბის ტომის ნახირიდან იყო; ჰაზრეთი ებუ ბექირმა ის ოთხას დირჰემად იყიდა და იმავე ფასად ჩვენს საყვარელ შუამავალს გადასცა. ჩვენმა შუამავალმა მედინაში ჰიჯრეთი ყუსვაზე ამხედრებულმა აღასრულა. მასზე წავიდა ჰუდეიბიიეში უმრაზე. მექქაც მასზე ამხედრებულმა აიღო. ჩვენი შუამავალი ყუსვას შეჯიბრებაში აშვებდა და ვერცერთი აქლემი ვერ უსწრებდა. მაგრამ ერთი ბედუინი ორი წლის აქლემით ჩაება შეჯიბრებაში და გაუსწრო. ვედას ჰაჯზე ჩვენმა შუამავალმა არაფათის ჰუტბე ყუსვაზე მჯდომმა წარმოთქვა. ჰაზრეთი ებუ ბექირის ხალიფობის დროს ყუსვა ჯენნეთულ-ბაყის სასაფლაოზე გაუშვეს. იქ თავისუფლად ძოვდა, სანამ არ მოკვდა.92

„ჩემო ალლაჰო! როგორც ჩემი სახე მშვენიერად გააჩინე, ისე ჩემი ზნეც გაამშვენიერე“ ჰადისი შერიფი

ებუ ჯეჰლისგან ნადავლად აღებული აქლემი: ბედრის ღაზვაში ებუ ჯეჰლის სახელგანთქმული აქლემი ნადავლად ჩვენს საყვარელ შუამავალს ხვდა წილად. ჰუდეიბიიეს უმრამდე ჩვენი შუამავალი ამ აქლემითაც დადიოდა ლაშქრობებში. უმრისთვის მას სამსხვერპლოს ნიშანი დაადო. კერპთაყვანისმცემლებს მისი ასი აქლემის სანაცვლოდ მიღება სურდათ. ჩვენმა შუამავალმა ბრძანა: „სამსხვერპლოდ რომ არ გამოგვეყო და არ მოგვენიშნა, თქვენს სურვილს შევასრულებდი.“ მეწველი აქლემები: ჩვენს შუამავალს ჰყავდა შვიდი მეწველი აქლემი, რომლებიც ზულ-ჯედრისა და ჯემმას საძოვრებზე ძოვდნენ და რომლებსაც ჰანნა, სემრა, ურეისი, სადიიე, ბეღუმი, იესირე და დებბა ერქვა; ჩვენი შუამავლის ოჯახი მათი რძის იმ ორი სავსე ტიკით ცხოვრობდა, რომელიც ყოველ ღამე მოჰქონდათ.93 მაგრამ როცა ჩვენი შუამავალი გარდაიცვალა, მათგან არცერთი აღარ იყო დარჩენილი.

ქონება, რომელიც ჩვენმა შუამავალმა ვაყფად აქცია

ისლამში პირველი ვაყფი (რელიგიური ფონდი) იყო შვიდი ბაღი და ბოსტანი, რომლებიც უჰუდში შეჰიდად დაცემულმა მუჰაირიყმა ჩვენი შუამავლისთვის გადასაცემად ანდერძად დატოვა, ჩვენმა შუამავალმა კი მიიღო და ვაყფად აქცია; მათ ერქვა: 1. მისები, 2. საფიიე, 3. დელალი, 4. ჰუსნა, 5. ბურყა, 6. ავაფი, 7. მეშრებე.94 მუჰაირიყმა, რომელიც ისლამის მიღებამდე იუდეველ სწავლულთა და მდიდართა რიცხვს ეკუთვნოდა, უჰუდის ღაზვაში თავისი თანატომელები შეკრიბა და თავისი აზრი ასე გამოთქვა: „თქვენც კარგად იცით, რომ მუჰამმედი ბოლო ჟამის შუამავალია. თევრათში მისი თვისებები ნათლად წერია. ახლა ჩვენ გვშვენის, მას მივყვეთ და მის მძიმე დღეებში მის გვერდით ვიყოთ.“ იუდეველებმა უთხრეს: „მართალი ხარ, მაგრამ დღეს შაბათია. დღეს საქმეს არ ვაკეთებთ!“ როცა დაინახა, რომ დაჟინებას აზრი არ ჰქონდა, ხმალი შემოირტყა და გამოაცხადა, რომ მუსლიმი გახდა. ახლობლებს ანდერძად დაუტოვა: „თუ მომკლავენ, მთელი ჩემი ქონება მუჰამმედს ეკუთვნის. როგორც ინებებს, ისე განკარგოს.“ წავიდა და ისლამის ლაშქარს შეუერთდა. და შეჰიდობის შერბეთი შესვა (რადიალლაჰუ ანჰ).

ბოლოს ბრძოლა დასრულდა და ჭრილობები შეუხვიეს. მუჰაირიყის ახლობლები მის ანდერძს ერთგულნი დარჩნენ და მისი ქონება ჰაბიბულლაჰს გადასცეს. ჩვენმა შუამავალმა კი ეს ცივწყლიანი და უხვნაყოფიანი მიწები ვაყფად აქცია და ღარიბ-ღატაკთა სარგებლობისთვის გახსნა. ასე დაიწყო ისლამურ ცივილიზაციაში ვაყფის ტრადიცია. ჩვენმა შუამავალმა ის ამ სიტყვებით შეაქო: „მუჰაირიყი იუდეველთა მოდგმის კეთილი ადამიანია.“

ჩვენი შუამავლის ვაყფები მედინაში უმეტესად მუჰაირიყის ქონებიდანაა.

იბნი ჰუმეიდი მოგვითხრობს: „ხალიფა ომერ ბინ აბდულაზიზმა ითხოვა, მუჰაირიყის ვაყფის ფინიკნარიდან ფინიკი მოეტანათ. თეფშით მოიტანეს. როცა ომერ ბინ აბდულაზიზმა თქვა: ‚ებუ ბექირ ბინ ჰაზმმა მომწერა, რომ ეს ფინიკი იმ ფინიკის პალმიდანაა, რომელიც ალლაჰის შუამავლის (ალეიჰისსელამ) დროიდან დარჩა, და რომ ალლაჰის შუამავალი (ალეიჰისსელამ) მისგან მიირთმევდა‘, ვუთხარი: ‚მორწმუნეთა ემირო! ჩვენ შორის გაყავი!‘ გაყო. თითოეულ ჩვენგანს ცხრა-ცხრა ფინიკი ხვდა.“

ომერ ბინ აბდულაზიზმა თქვა: „როცა მედინის ვალი ვიყავი, იმ ფინიკნარში შევედი, იმ ფინიკის პალმის ნაყოფი ვჭამე და მასავით გემრიელი და ტკბილი ფინიკი არასოდეს მინახავს!“

ამრ ბინ მუჰაჯირი მოგვითხრობს: „ალლაჰის შუამავლის (ალეიჰისსელამ) ნივთები ომერ ბინ აბდულაზიზთან ერთ ოთახში ინახებოდა და ის ყოველდღე მათ დაჰყურებდა. ყურაიშელებს, რომლებიც მასთან მოდიოდნენ და იკრიბებოდნენ, ამ ოთახში შეიყვანდა, შემდეგ იმ ნივთებისკენ მიბრუნდებოდა და იტყოდა: ‚აი, იმის მემკვიდრეობა, ვისითაც ალლაჰმა პატივი დაგდოთ!‘“ ესენი იყო: 1. ფინიკის ფოთლებისგან მოწნული სერირი,

2. ტყავისპირიანი, ფინიკის ბოჭკოთი გატენილი ბალიში, 3. ერთი დიდი თეფში, 4. ერთი წყლის ჭურჭელი,

5. ერთი სამოსი, 6. ერთი ხელის წისქვილი,

7. ერთი კაპარჭი, 8. ერთი ხავერდის საბანი.

(ეს საბანი ალლაჰის შუამავლის დალოცვილი სხეულიდან გამჯდარი სასიამოვნო სურნელის გამო მუშკზე უკეთეს სურნელს აფრქვევდა. როცა ომერ ბინ აბდულაზიზი (რადიალლაჰუ ანჰ) ავად გახდებოდა, ამ საბნის სარეცხი წყლით დაიბანდა და იკურნებოდა.)

როცა სიყვარულის ზღვა აღელდა,
გამოჩნდა ის ერთადერთი მარგალიტი („დურრ-ი იეთიმი“),
მის შესახებ წმინდა გამჩენმა ბრძანა:
„ლევლაქე ლემა ჰალაყთულ-ეფლაქ.“
როცა დაიბადა, იმ მზის ნათელმა
მთელი სამყარო აავსო.
ვინც მის კვალს გაჰყვება,
ყოველ საქმეში სიკეთეს ჰპოვებს.
თუმცა ქვეყნები მას დაემორჩილნენ,
სამი პერანგიც კი არ ებადა.
სახლში დიდი ქონება არ ჰქონდა,
გარდაცვალებისას ჯავშანი დაგირავებული ჰქონდა.
იმასთან შედარებით, რასაც უმეტესად ხედავდა,
რა ფასი აქვს ამ ქვეყანას?
მისი სიკეთე ყველასთვის უხვი იყო,
სიტყვა „არა მაქვს“ მასთან არ არსებობდა.
ზოგჯერ იმდენს გასცემდა,
რომ მტრებიც კი თავს უხრიდნენ.
ყოველი ობლისთვის მზრუნველი მამა იყო,
უხვ თანაგრძნობას უმდაბლესის მიმართაც იჩენდა.
მის ყოველ საქმეში დიდი სიბრძნე იყო,
არავის უყვედრიდა გაწეულ სიკეთეს.
ავადმყოფს მუდამ ინახულებდა,
გაჭირვებულს წამალს მიუტანდა.

„ალლაჰის შუამავალო! შენი ქების ძალა არ მაქვს, ჩვენ ყველანი შენი ხათრით გავჩნდით. მოკლედ, ერთგულების ქვეყნის შაჰო, შენ შემოგწირე სულიც, ყველაფერი შემოგწირე!“ ჰუსეინ ჰილმი ბინ სა’იდი (რაჰმეთულლაჰი ალეიჰ)

თეჰეჯჯუდის ნამაზს არასოდეს ტოვებდა,
ალლაჰის შიშით არ იძინებდა.
შუამავალი ყოველ ადამიანს
მუდამ თავის თანასწორად თვლიდა.
ალლაჰის მონობით ამაყობდა,
მისი ხასიათი ღვთიური ზნე იყო.
ვინც ამ გზას მოისურვებს,
მშვენიერი თვისებებით შეიმკობა.
ერთ სკოლაში დადიოდა მუდამ,
მისი მასწავლებელი ალლაჰი იყო.
მის აღსაწერად რაჰმანმა
ყურანში ის მშვენივრად აღწერა.
თავშეყრის დღემდე შუამავალთა შაჰს
უსასრულო სალავათი ჰქონდეს!
მის ოჯახსა და საჰაბეებსაც
სალავათი და სალამი, მორჩილებით!

ჰილიეი სეადეთი საჰაბეებისთვის დარიგების შემდეგ სამყაროს სიამაყემ თქვა: ჩემ შემდეგ ვინც ჩემს წმინდა აღწერილობას (ჰილიეს) იხილავს, ისე იქნება, თითქოს ჩემი სახე ეხილოს. თუ მისი ხილვით გულში სიყვარული აღეძვრება, ანუ ჩემს სილამაზეს შეიყვარებს, თუ ჩემი ხილვა მოენატრება და გული ჩემი სიყვარულით აევსება, ჯოჯოხეთი მისთვის აკრძალული (ჰარამი) იქნება, ჩემი უფალი მას სამოთხეს უბოძებს. ალლაჰი მას შიშველს არ აღადგენს, ალლაჰის პატიებას ეღირსება. ნათქვამია: ვინც შუამავლის აღწერილობას სიყვარულით საკუთარი ხელით დაწერს, მას ალლაჰი შიშისგან დაიცავს, თუნდაც დედამიწა განსაცდელით აივსოს. მისი სხეული ამქვეყნად სნეულებას ვერ იხილავს, არც ტკივილს იგრძნობს მთელი მისი ტანი. თუნდაც ამ კაცს ცოდვა ჩაედინოს, ჯოჯოხეთი მის სხეულს აეკრძალება. საიქიოში სასჯელს გადაურჩება, ამქვეყნად ყოველი საქმე გაუადვილდება. დიდებული უფალი მას აღადგენს მათთან ერთად, ვინც ამქვეყნად შუამავალი იხილა. თუმცა ნების ჰილიეს აღწერა ძნელია, ვიწყებთ, რამდენადაც შესაძლებელია. ზულჯელალს შევეფარებით და მორჩილად აღვწერთ. ამ სიტყვაზე მთელი უმმეთი შეთანხმდა: სამყაროს სიამაყე თეთრი იყო, მოვარდისფრო ელფერით. დალოცვილი სახე წმინდა თეთრი ჰქონდა, ვარდივით მოვარდისფრო. სახეზე ოფლი მარგალიტივით ჰქონდა, კიდევ უფრო ამშვენებდა იმ ძვირფას გოჰარს.

როცა ოფლი დაასხამდა იმ სიხარულის წყაროს,
თითქოს ნათლის ზღვა აღელდებოდა.
თვალები მუდამ თითქოს სურმით ჰქონდა შეღებილი,
მშვენიერი თვალები გულებს იზიდავდა.
თვალის თეთრი სრულიად თეთრი ჰქონდა,
უფალმა ის აიათით შეაქო.
გუგა პატარა არ ჰქონდა,
ახლოსაც და შორსაც ერთნაირად ხედავდა.
თვალი ფართო, ლამაზი და ნაზი ჰქონდა,
დალოცვილი სახე მუდამ ნათელს აფრქვევდა.
მუსტაფას მხედველობა
ღამით დღესავით ძლიერი იყო.
როცა სადმე შეხედვა სურდა,
წმინდა სხეულიც მასთან ერთად მიბრუნდებოდა.
სხეული თავს მიჰყვებოდა,
ამ წესს არასოდეს ღალატობდა.
თუმცა უკეთილშობილესი შუამავალი სხეული იყო,
შეშვენის ითქვას: განსხეულებული სული.
მშვენიერი და საყვარელი იყო შუამავალი,
ალლაჰისთვის ძალიან ძვირფასი იყო შუამავალი.
მალიქმა და ებუ ჰალემ თქვეს:
ახალი მთვარესავით რკალისებრი წარბები ჰქონდა.
წარბებს შორის სივრცე მუდამ
ვერცხლივით ცხადად გამოირჩეოდა.
დალოცვილი სახე ოდნავ მრგვალი ჰქონდა,
კანი სუფთა და ბრწყინვალე.
მისი შავი წარბების მიჰრაბი
მთელი სამყაროს ყიბლა იყო.
თუ გვერდიდან შეხედავ, დალოცვილი ცხვირი
შუაში ოდნავ ამობურცული ჩანდა.
ძალიან ლამაზი, სწორი და ნაზი იყო,
ვინც ნახავს, ბოლომდე ვერ აღწერს.
კბილებს შორის მცირე ღრიჭოები ჰქონდა,
მარგალიტის მძივივით ბრწყინავდა.
როცა წინა კბილები გამოჩნდებოდა,
ნათელი ყველაფერს მოიცავდა გარშემო.

როცა ორივე სამყაროს ბატონი გაიღიმებდა,
ყოველივე სულიერისა და უსულოს შუამავალი,
წინა კბილები გამოჩნდებოდა, სრულიად წმინდა,
სეტყვის მარცვლებივით, ძალიან ნაზი.
იბნი აბბასი ამბობს: ალლაჰის ჰაბიბს
სიცილისა რცხვენოდა.
სირცხვილის გამო ის – რჯულის საყრდენი –
ხმამაღლა არასოდეს გაცინებულაო, ამბობენ.
ნაზი და მორცხვი იყო დიდებული შუამავალი,
მუდამ რცხვენოდა დაჟინებით შეხედვისა.
სახე სავსე მთვარეს უგავდა,
მისი არსება დიდებული უფლის სარკე იყო.
ის მშვენიერი სახე მუდამ ბრწყინავდა,
მისი ნათების გამო შეხედვა არ შეიძლებოდა.
იმ მშვენიერმა ნებიმ გულები დაიპყრო,
ასი ათასი საჰაბე მისი მიჯნური გახდა.
ვინც მხოლოდ ერთხელ ნახა სიზმარში,
თქვა: ქვეყნად ასეთი სიტკბო არ არსებობს.
დაე, იცოდნენ, რომ მშვენიერი ლოყებიც
ზედმეტად ხორციანი არ ჰქონიაო.
მისმა გამჩენმა ის
სიყვარულით გააჩინა თეთრსახიანი და ღიაშუბლიანი.
მისი ყელის ნათელი ყოველ წამს
მის თმებს შორის ციმციმებდა.
დალოცვილი წვერიდან, კარგად იცოდე,
მხოლოდ ჩვიდმეტი ღერი გათეთრდა.
არც ხუჭუჭა იყო და არც გრძელი,
მისი ყოველი ასოსავით ზომიერი.
სამყაროთა შუამავლის წმინდა ყელი
სრულიად თეთრი და სრულიად ნათელი იყო.
საჰაბეთაგან ბევრმა ზრდილმა
თქვა: მუცელი და მკერდი ერთ სწორზე ჰქონდა.

დალოცვილი მკერდი რომ გაეხსნა,
ცოდნის საგანძური ფეიზს95 გამოასხივებდა.
როცა სიყვარულმა მასში თავისი ადგილი ჰპოვა,
განა სხვაგვარი შეიძლება იყოს ის წმინდა მკერდი?
დალოცვილი მკერდი ფართო ჰქონდა,
მასზე გარდამოევლინა ილმი ლედუნი.
თეთრი და ნათელი იყო ის დიდებული მკერდი,
ვინც ნახავდა, სავსე მთვარე ეგონა.
მარადიული არსის სიყვარულის ცეცხლმა
ის მშვენიერი ალში გახვია.
ეს, რა თქმა უნდა, იციან მოხუცებმაც და ჭაბუკებმაც:
სამყაროს სიამაყეს ბეჭები ბრტყელი ჰქონდა.
ზურგის შუაც სავსე ჰქონდა,
ხელგაშლილი და დიდებული ბედის პატრონი იყო.
ვერცხლისფერ სხეულში სინაზე იყო,
მასზე საკმაოდ დიდი შუამავლობის ბეჭედი იყო.
შუამავლობის ბეჭედი ზურგზე იყო,
მარჯვენა მხარესთან ახლოს, რა თქმა უნდა.
ვინც ის აღწერა, გვაუწყა:
დიდებული ბეჭედი დიდი ხალი იყო.
ფერად მუქი იყო, მოყვითალო,
მტრედის კვერცხის ოდენა.
თითქოს ხაზებით იყო შემოვლებული –
წვრილი ბეწვებით, ერთმანეთზე მჭიდროდ მიკრული.
ვინც ის დიდებული წარმომავლობის პატრონი აღწერა,
თქვა: ნების მსხვილი ძვლები ჰქონდა.
ყოველი ძვალი მსხვილი, ვაჟკაცური,
აღნაგობაც და ხასიათიც – ხელმწიფური.

მისი დალოცვილი ასოებიდან თითოეული
ზომიერად და მტკიცედ იყო გაჩენილი.
შუამავლის ყოველი ასო ისე მშვენიერი იყო,
როგორც ყურანის აიათები.
იმ სულთნის ხელისგულები
და მისი ფეხისგულებიც
ფართო, წმინდა, ნაზი და საყვარელი იყო,
ახალი ვარდივით ნაზი და ძვირფასი.
ძალიან ზომიერი იყო, ამბობენ მჭვრეტელნი,
ის ქერამეთებით სავსე დალოცვილი ხელები.
როცა შუამავალი ვინმეს სალამს მისცემდა,
მუდამ გაიღიმებდა.
ერთი-ორი დღეც რომ გასულიყო,
თვეზე მეტიც კი,
იმ ადამიანს ხალხში
სასიამოვნო სურნელით იცნობდნენ.
უბეწვო სხეული ბროლივით ჰქონდა,
როგორ შევაქო ის სილამაზე!
მეგობრის საჭვრეტად იმ დიდებულმა
მთელი თავისი ნაზი სხეული თვალად აქცია.
ნაზი სხეული სრულყოფილი ჰქონდა,
გამჩენმა მასზე თავისი სიბრძნე გამოაჩინა.
მკერდსა და მუცელზე სულაც
არცერთი ბეწვი არ ჰქონდა – ვერცხლის ფირფიტასავით.
მკერდის შუიდან ქვემოთ მხოლოდ
ბეწვის ერთი მწკრივი იყო გასწორებული.
ის შავი ხაზი დალოცვილ სხეულზე
მთვარის გარშემო შარავანდედივით ლამაზი იყო.
მთელი ცხოვრება მისი დალოცვილი ასოები
ახალგაზრდობისდროინდელივით დარჩა.
რაც უფრო მეტი წლისა ხდებოდა შუამავალი,
მით უფრო ახლდებოდა კოკორივით.
ისიც, სამყაროს სულთანზე
ნუ იფიქრებ, რომ ძალიან მსუქანი იყო.
არც გამხდარი იყო და არც ზედმეტად ხორციანი,
ზომიერი აღნაგობისა და ძალიან ღონიერი იყო.

გულის ხალხმა მასზე თქვა:
ასოები ერთმანეთზე არც დიდი ჰქონდა და არც პატარა.
ოსტატმა მისი სხეულის სასახლე
სამართლიანობისა და ზომიერების საძირკველზე ააგო.
წმინდა სხეული გაწონასწორებული, ზომიერი ჰქონდა,
მთელი მისი სხეული ნათელში იყო ჩაძირული.
საშუალო ტანისა იყო ის, ვისი სამყოფელიც სიდრეა,
მისით სამყარომ წესრიგი ჰპოვა.
ყველამ, ვინც მისი ტანის სასწაული იხილა,
თქვა, მას რომ აქებდა:
ასეთი ვარდისსახიანი მშვენიერი არ გვინახავს,
მშვენიერი აქვს ტანიც, ხასიათიც და სახეც.
თუმცა ნები საშუალო ტანისა იყო,
ვინმე მაღალთან ერთად რომ ევლო,
რაგინდ მაღალიც არ უნდა ყოფილიყო ის კაცი,
შუამავალი მასზე მაღალი გამოჩნდებოდა.
მაღალ ადამიანზე ის გოჰარი
ერთი ხელისგულით მაღალი იყო.
როცა რომელიმე გზას დაადგებოდა, ღირსეულად,
ძალიან სწრაფად დადიოდა.
კიდევ ვიტყვით მის დიდებულ თვისებებზე:
სიარულისას წინ იხრებოდა.
ანუ თითქოს დაღმართზე ჩადიოდა,
მუდამ ოდნავ წინ იხრებოდა.
სახელოვანი და დიდებული იყო ის დიდებული,
მისით ამაყობდა ჰალილის სული.
ის პიროვნება, რომელსაც ალლაჰი ინებებს,
ყოველი ასო, რა თქმა უნდა, უმაღლესი აქვს.
გზაზე ვინმეს რომ
უეცრად ალლაჰის შუამავალი დაენახა,
გულში შიში ჩაუვარდებოდა
ალლაჰის შუამავლის სიდიადის წინაშე.
და ვინმე ნებისთან მუდამ რომ
ესაუბრა და მისი სიტყვები მოესმინა,
მისი სიტყვების სიტკბოსგან ის
მისი მონა გახდებოდა, შუამავალს რომ მიეღო.

მარადიულმა გამჩენმა ის შეამკო
მშვენიერი ზნეობით, ბადალისა და შემცვლელის გარეშე.
ალლაჰის შუამავალო! შენი ქების ძალა არ მაქვს,
ჩვენ ყველანი შენი ხათრით გავჩნდით.
მოკლედ, ერთგულების ქვეყნის შაჰო,
შენ შემოგწირე სულიც, ყველაფერი შემოგწირე!
ჰუსეინ ჰილმი იშიქი
(ყადდესალლაჰუ თეალა სირრეჰულ-აზიზ)

ეჰლი სუნნეთის ყასიდე
ეჰლი სუნნეთის რწმენა – ეს გჭირდება უწინარეს ყოვლისა,
სამოცდაცამეტი ჯგუფია, მაგრამ დანარჩენები ჯოჯოხეთისაა.
მუსლიმები ყველანი სუნნიტები არიან; ყველას მეთაური ნუ’მანია.
სამოთხე ეხარათ მათ, ვინც რწმენაში მათ მიჰყვება.
რწმენა გაიმტკიცე და მერე ისლამს მიეჯაჭვე!
ისლამის ხუთი პირობა შეასრულე; ჰარამს მაშინვე მოერიდე!
თუ რაიმე ცოდვას ჩაიდენ, მოინანიე, დრო არ დაკარგო!
ვინც ისლამს არ მიჰყვება, ერთ დღეს უეჭველად ინანებს.
ურჯულომ არ მოგატყუოს, შენც დაიღუპები, ფრთხილად!
თუ ტკბილ სიტყვას დაიჯერებ, მერე ცუდ დღეში ჩავარდები!
მომრავლდნენ ორპირები: გარეთ ანგელოზი, შიგნით გველი,
მახეში რომ გაგაბან, მეგობრად გეჩვენებიან, თანაც გულით.
ყველა თავს მართალს თვლის: ცუდია, ამბობს, ვინც მე არ მომყვება.
ისლამი სასწორია, ის არჩევს მართალს!
იცოდე, ვინც ისლამს არ მიჰყვება, სწორი გზიდან გადამდგარი კაცია.
ამ სიტყვას უეჭველად დაიჯერებს, ვინც ისტორიას კარგად ჩასწვდა.
რატომ გარბის ექიმთან, ვისაც რაიმე ადგილი ასტკივდება?
იმიტომ, რომ სიკვდილი არავის უყვარს; ყველაფერზე ტკბილია სიცოცხლე.
არის ვინმე, ვინც იტყვის: მარადიული სიცოცხლის სურვილი მე არ მაქვს?
სიკვდილი გაქრობა არ არის; საფლავის ცხოვრება ირწმუნე!
სამოთხე მარადიულია, ჯოჯოხეთიც; ეს ყურანმა გვაუწყა,
მარადიულ ტანჯვას უნდა მოერიდო, თუნდაც ეჭვიც კი იყოს.
არიან ისეთებიც, ვისაც ეს არ სჯერა; ღამურა სინათლეს გაურბის.
ყვავი სანაგვეზე პოულობს სიამეს; ბულბულია ის, ვინც ვარდს ეძებს.
ისლამს ვერ შეიყვარებს, უეჭველია, ვინც ნეფსსა და განცხრომას აჰყვა.
განა ეს ორი ერთნაირია? სიკეთე ბოროტებისგან განცალკევებულია!
მუსლიმები ჭეშმარიტებას იცნობენ, ყველა ქმნილებას სიკეთეს უკეთებენ,
ურწმუნოები გველებს ჰგვანან; ტკივილის მიყენებით ტკბებიან.
დაგვიფარე, ჩემო უფალო, დაგვიფარე! რა ძნელი ყოფილა ბოლო ჟამი,
რჯულის ცოდნა დავიწყებულია; ნამაზის შემსრულებლები ძალიან შემცირდნენ.