FERZBÛNA HECÊ

Şandina Hezretê Ebûbekr û Hezretê Elî ji bo hecê

Wê salê Eshabê Kîram di bin emîrtiya Hezretê Ebûbekr de bi qafileyeke sê sed kesî çû Mekkeyê. Di wê navê de ayetên kerîme yên pêşî yên sûreyê «Berae» nazil bûn. Li vir hinek hukmên di heqê muahedeyê de hatin ragihandin. Pêxemberê me yê delal ji bo ragihandina van hukman Hezretê Elî jî şand Mekkeyê.2

Li gorî adeteke ku wê demê di nav ereban de belav bû, gava peymanek dihat girêdan an peymaneke girêdayî dihat xerakirin, ev yek yê ku bi xwe kiribû an xizmekî wî yê ku wî tayîn kiribû îlan dikir. Mezinê me Pêxember ji bo vî karî Hezretê Elî li pey qafileya hecê şand Mekkeyê. Hezretê Elî gihîşt qafileyê û bi hev re ketin Mekkeyê.3 Hezretê Ebûbekr xutbeyek xwend û îbadeta hecê vegot. Eshabê Kîram (eleyhimurridwan) li gorî esasên ku hatibûn hînkirin hec kir. Dema îbadeta hecê dihat edakirin, Hezretê Elî jî li Mînayê, li cihê ku jê re «Cemreya Eqebeyê» tê gotin xutbeyek xwend. Di vê xutbeya xwe de wiha dest bi gotinê kir:

«Gelî mirovan! Resûlûllah ez şandime ba we.» Paşê ayeta kerîme ya pêşî ya Sûreyê Berae xwend. Piştî vê got: «Ez memûr im ku çar tiştan bi we bidim zanîn.» Ev çar xal ev bûn:

1. Ji muminan pê ve tu kes nikare bikeve Cennetê.

2. Piştî vê salê tu muşrik nikare nêzîkî Kabeyê bibe.

3. Tu kes wê Kabeyê tazî tewaf neke. (Wê demê muşrikan Kabe tazî tewaf dikir.)

4. Peymana kê bi Resûlûllah re hebe, heta muddeta wê biqede muteber e. Ji yên din re çar meh muhlet hatiye dayîn. Piştî vê ji bo tu muşrikî ehd û himaye tune.

«Li wir (li Kabeyê) nîşanên eşkere, meqamê Îbrahîm hene. Kî bikeve wir ji êrîşê ewle dibe. Ku yên riyekê ber bi wê ve dibînin (yên ku hêza wan têrê dike) wê Beytê hec (û ziyaret) bikin, heqekî Allah teala ye li ser mirovan, ferz e» Alî Îmran: 97

Ji wê rojê pê ve tu muşrik nehat Kabeyê û tu kesî Kabe tazî tewaf nekir. Piştî ku ev xal hatin ragihandin, piraniya muşrikan bûn misliman. Piştî ku ferîzeya hecê hat edakirin, Hezretê Ebûbekr û Hezretê Elî bi Eshabê Kîram ên bi wan re vegeriyan Medîneyê.4

Seriyyeya Xalid bin Welîd a Yemenê

Pêxemberê me yê delal di sala dehan a hicretê de, di meha Rebîulewwelê de Xalid bin Welîd bi çar sed mucahidan şand, da ku kurên Haris bin Ke’b ên li derdora Yemenê dawetî Îslamê bike. Hezretê Xalid bin Welîd li ser emrê Mezinê me Resûlûllah sê rojan li pey hev ev qebîle dawetî Îslamê kir. Wan jî dawet qebûl kir û bûn misliman.

Ji kaniya rojê her gav ava zelal a feyzê dadikeve,
eger ji mîmarê ku merqeda te nû dike re hewcedarî bi avê hebe.
Tirsa dojehê agirê xemê berdaye dilê min ê şewitî;
hêviya min heye ku ewrê îhsana te bi ser wî agirî de bireşîne avê.
Bi bereketa pesnê te gotinên Fuzûlî bûne gewher,
wek ava ku ji ewrê nîsanê dikeve û dibe mirariya şahane.
Roja heşrê, gava yên di xewa xefletê de şiyar dibin
û çavên şiyar ji hêstirên hesretê dirijînin avê,
ya ku ez hêvî dikim ew e ku roja heşrê bêpar nemînim
û kaniya wisala te bide min ê tiyê dîdara te avê.
Fuzûlî

Bûyerên ku di sala dehan a hicrî de qewimîn

Di sala dehan a hicretê de Îslamiyet li hemû Nîvgirava Erebistanê belav bû. Wek sala nehan, vê salê jî ji her aliyê Erebistanê mirov kom bi kom dihatin Medîneyê; ji bo ku bi mislimanbûnê şerefdar bibin û bigihîjin seadeta ebedî bi hev re pêşbazî dikirin. Êdî li Erebistanê tu hêz nemabû ku li ber mislimanan raweste, Îslamiyet li her derê hakim bûbû. Tenê hinek qebîleyên cihû û xiristiyan nebûbûn misliman.

Dîsa di vê salê de Mezinê me Resûlê Ekrem (sellellahû eleyhî we sellem) name ji xiristiyanên Necranê re şand û ew dawetî Îslamê kirin. Wan jî çardeh kes bijartin û şandin Medîneyê, da ku li halên Resûlûllah binêrin. Heyetê piştî demekê peymana sulhê girêda. Hinek ji wan paşê bi xwe bûn misliman. Wê salê waliyê Yemenê Bazan wefat kir. Gava xebera mirina wî hat, Resûlûllah welatê wî parve kir; beşek da kurê wî Şehr, beşek da Ebû Mûsayê Eş’erî, beşek da Ye’la bin Umeyye, beşek jî da Muaz bin Cebel.

Mezinê me Pêxember vê salê walî şandin hemû bajarên ku Îslam lê belav bûbû. Hezretê Elî jî bi sê sed kesî şandin, da ku qebîleya Mudlic a li Yemenê dawetî Îslamê bike. Pêşî li ber rabûn û tîr avêtin leşkerê Îslamê. Yekser bersiva wan hat dayîn. Bîst kes hatin kuştin. Piraniya wan belav bûn. Hezretê Elî (radiyellahû anhû) nehişt ku eshab bidin pey dijmin. Şîret li wan kir û ew dîsa dawetî Îslamê kirin. Qebûl kir û îman anî. Yekser bi lez vegeriyan Medîneyê û li Mekkeyê gihîştin Resûlûllah. Di vê salê de jî, wek sala nehan, hatina qasidan dom kir. Yek qasidê Xamid, yek jî qasidê Benî Henîfe ye. Hatin meclîsa Resûlûllah û bûn misliman.

Fîrûzê xwarziyê Necaşî hat û bû misliman. Ji Ebdulqeys jî heyetek hat û bûn misliman.

Wê salê Îbrahîmê kurê Resûlûllah, ku salek û nîv salî bû, wefat kir. Gava Resûlûllah ev cegerparê xwe winda kir, çavên mubarek bi hêstiran tijî bûn. Hezretê Îbrahîm li goristana Beqî li kêleka Osman bin Mez’ûn hat binaxkirin. Yê ku cara pêşî av li ser qebra wî hat reşandin jî ew bû.5

Bêçare ye, li îsyana ummeta xwe nenêre,
destê redê lê nexe û bi hesret di dojehê de neşewitîne.
Rehmê bike, eman, bi agirê hicrana xwe neşewitîne;
bi kurtî, dev ji evdê xwe Xalibê pir-sûc bernede.
Tu Ehmed, Mehmûd û Muhemmed î, Mezinê min,
tu ji Heq ji me re sultanê bi teyîd î, Mezinê min.
Şêx Xalib

«Xwe ji nifira mezlûm biparêzin. Di navbera duaya mezlûm û Hezretê Heq teala de hîcab tune» Hedîsa şerîf

Belavbûna Îslamiyetê li Nîvgirava Erebistanê