BEŞA DUYEM JIYANA QEBRÊ

Mezinê me Pêxember di qebra xwe de zindî ye

Pêxember di qebrên xwe de bi heyateke ku em nizanin zindî ne. Ewliya û şehîd jî zindî ne. Zindîbûna wan ne bi gotinê ye. Bi temamî zindî ne. Allah teala di ayeta kerîme ya 169an a Sûreyê Alî Îmran de bi mealî wiha ferman dike: «Yên ku di riya Allah teala de hatine kuştin mirî nehesibînin! Ew li ba Rebbê xwe zindî ne. Rizq ji wan re tê dayîn.»

Ev ayeta kerîme dide zanîn ku şehîd zindî ne. Pêxember helbet ji şehîdan pêşdetir û bilindtir in. Li gorî alimên Îslamê her pêxember bi şehîdî wefat kiriye. Mezinê me Resûlûllah di nexweşiya xwe ya dawî de ferman kir: «Min êşa wê xwarina ku li Xeyberê xwaribû her tim hîs dikir.»1 Ev hedîsa şerîf dide zanîn ku Mezinê me Resûlûllah şehîd wefat kiriye. Ji ber vê yekê ji vir jî tê fêmkirin ku Mezinê me mîna hemû şehîdan di qebra xwe de zindî ye.

Di hedîsa şerîf a ku «Buxarî» û «Muslim» radigihînin de wiha ferman kiriye: «Şeva Mîracê ez di ber qebra Mûsa (eleyhisselam) re hatim derbaskirin. Di gora xwe de li ser piyan nimêj dikir.»2

Di hedîseke şerîf a din de ferman kiriye: «Allah teala li axê heram kiriye ku pêxemberan birizîne.»3 Alim bi yekdengî radigihînin ku ev rast e. Di «Buxarî» û «Muslim» de wiha nivîsiye: «Allah teala di şeva Mîracê de hemû pêxember şandin ba Pêxemberê me. Ji wan re bû îmam û du rikat nimêj kirin.»

Nimêjkirin bi rukû û secdeyê dibe. Ev xeber nîşan dide ku zindî, bi cesed, bi beden nimêj kirine. Nimêjkirina Mûsa eleyhisselam a di qebra xwe de jî vê nîşan dide. Di cilda dawî ya kitêba «Mişkat» de, di dawiya fesla yekem a baba Mîracê de, di hedîsa şerîf a ku ji Muslim hatiye girtin û Ebû Hureyre ragihandiye de wiha hatiye fermankirin: «Allah teala nîşanî min da. Mûsa (eleyhisselam) li ser piyan nimêj dikir, lawaz bû. Porê wî ne belawela û ne jî daliqandî bû. Wek mêrxasekî ji qebîleya Şenûeyê bû. Îsa (eleyhisselam) dişibiya Urwe bin Mes’ûdê Seqefî.»4 Şenûe navê du qebîleyên li Yemenê ye. Ev hedîsên şerîf nîşan didin ku pêxember li ba Rebbê xwe zindî ne. Cesedên (bedenên) wan mîna rûhên wan letîf bûne. Ne kesîf û ne hişk in. Dikarin di alema madde û rûh de xuya bibin. Loma pêxember dikarin bi rûh û bedenên xwe xuya bibin. Di hedîsa şerîf de tê ragihandin ku Mûsa û Îsa eleyhimasselam nimêj dikirin. Nimêjkirin kirina hereketên cihê cihê ye. Ev hereket bi beden dibin. Bi rûh nabin. Ev fermana Wî ya di heqê Mûsa eleyhisselam de: «Min ew bi bejneke navîn, kêmgoşt, lawaz û porê wî li hev civandî dît» nîşan dide ku ne rûhê wî, lê bedena wî dîtiye.

«Yên ku di riya Allah teala de hatine kuştin mirî nehesibînin! Ew li ba Rebbê xwe zindî ne. Rizq ji wan re tê dayîn» Alî Îmran: 169

Îmamê Beyheqî wiha ferman kiriye: «Piştî ku pêxember tên danîn gorê, rûhên wan li bedenên wan tên vegerandin. Em nikarin wan bibînin. Mîna melaîketan nayên dîtin. Tenê kesên bijarte, yên ku Allah teala ev yek keramet îhsanî wan kiriye, dikarin bibînin.» Îmamê Suyûtî jî wiha ragihandiye. Gelek kesan gelek caran bihîstiye ku ji qebra seadetê bersiva silavan tê dayîn. Gelek caran hatiye bihîstin ku ji qebrên din jî bersiva silavan tê dayîn.

Di hedîsa şerîf de jî ferman kiriye: «Gava silav li min tê kirin, Allah teala rûhê min vedigerîne û ez bersiva wê didim.»5

Hezretê Îmamê Suyûtî wiha ferman kiriye: «Resûlûllah di temaşeya Cemala Îlahî de xerq bûye. Hisên bedenê ji bîr kirine. Gava mislimanek silavê dide, rûhê Wî yê mubarek ji vî halî vediqete û hisên bedenê digire. Li dinyayê yên wiha jî ne kêm in. Gava mirov li ser karekî dinyayê an karekî axretê pir kûr difikire, tiştê ku li ba wî tê gotin nabihîze. Ma kesê ku di Cemala Îlahî de xerq bûye dikare dengekî bibihîze?»

Hezretê Qadî Iyad di kitêba «Şîfa» de vê rîwayeta Suleyman bin Suheym tîne: «Şevekê min di xewnê de Mezinê me Fexrê Kaînatê dît; min got: “Ya Resûlellah! Ma tu bi silava kesên ku tên û silavê didin te dizanî?” Ferman kir: “Belê, ez dizanim, silava wan digirim û bersiva wan didim.”» Hedîsên şerîf ên ku didin zanîn pêxember di gorên xwe de zindî ne ewqas pir in ku hevdu xurt dikin. Mesela wiha ferman kiriye: «Ez selewata ku li ba qebra min ji bo min tê xwendin dibihîzim. Yên ku li cihên dûr tên xwendin ji min re tên ragihandin.» Ev hedîsa şerîf Ebûbekr bin Ebî Şeybe ragihandiye. Ev û hedîsên şerîf ên mîna vê di kitêbên şeş îmamên mezin ên hedîsê de hene. Di hedîsa şerîf a ku Îbn Ebid-Dunya ji Hezretê Ebdullah bin Ebbas ragihandiye de hatiye fermankirin: «Eger kesek di ber qebra nasekî xwe re derbas bibe û silavê bidê, mirî wî nas dike û bersivê dide. Eger silavê bide miriyekî ku nas nake, mirî şa dibe û bersivê dide.»

Eger bê pirsîn ka Resûlûllah çawa bersiva her yekî ji wan ên ku li her derê dinyayê di heman demê de selat û selamê didin cihê cihê dide, bersiv ev e: mîna wê ye ku roj di wextê nîvro de di kêliyekê de ronahiyê dide bi hezaran bajaran. Hezretê Îbrahîm bin Bişar wiha ferman kiriye: «Piştî ku min hec kir, ez ji bo ziyareta qebra seadetê çûm Medîneyê. Min li ber Hucreya Seadetê silav da. Min bersiva “We eleykesselam” bihîst.»

Di hedîseke şerîf de ferman kiriye: «Piştî ku ez mirim, ez çawa di saxiya xwe de fêm dikim, wisa fêm dikim.» Di hedîseke şerîf a din de hatiye fermankirin: «Pêxember di qebrên xwe de zindî ne û nimêj dikin.»6

Di kitêbên pir saxlem de nivîsiye ku ji mezinên ewliyayan Hezretê Seyîd Ehmedê Rifaî û gelek weliyan bersiva silava ku dane Resûlûllah bihîstiye û Ehmedê Rifaî bi maçkirina destê mubarek ê Resûlûllah şerefdar bûye. Îmamê Suyûtî di kitêba xwe de wiha ferman dike: «Weliyên di dereceya bilind de pêxemberan wisa dibînin mîna ku nemiribin. Ku Mezinê me Pêxember Mûsa eleyhisselam di gora wî de zindî dît, mucîzeyek bû. Ku ewliya jî wiha dibînin, keramet e. Bawernekirina bi kerametê ji cahiliyê tê.»

Di hedîsa şerîf a ku Îbn Hibban, Îbn Mace û Ebû Dawud ragihandine de hatiye fermankirin: «Rojên înê gelek selewatan li min bixwînin! Ev ji min re tên ragihandin.» Gava hat gotin: «Ma piştî mirinê jî tên ragihandin?», ferman kir: «Ax laşê pêxemberan narizîne. Gava muminek selewatê li min dixwîne, melaîketek xeberê dide min û dibêje: “Ji ummeta te filan kurê filan silav li te kir û dua kir.”»

Mezinê me Resûlûllah çawa di saxiya xwe de ji eshabên xwe re rehmeteke Allah teala û nîmeteke mezin bû, piştî wefata xwe jî ji bo hemû ummeta xwe nîmeteke mezin e. Sebebê qenciyan e. Di hedîsa şerîf a ku Bekr bin Ebdullahê Muzenî rîwayet kiriye de Resûlê Ekrem ferman kir: «Heyata min ji bo we bixêr e. Hûn ji min re vedibêjin. Ez jî ji we re vedibêjim. Piştî ku ez mirim, wefata min jî ji bo we bixêr e. Emelên we nîşanî min tên dan. Gava ez karên we yên baş dibînim, hemdê ji Allah teala re dikim. Gava ez karên we yên xerab dibînim, ji bo we efû û mexfîretê dixwazim.»7

Hezretê Qusem bin Ebbas bi xizmeta definkirina Mezinê me Resûlûllah şerefdar dibû. Gava xizmeta di qebrê de qediya, yê herî dawî ew derket. Got: «Yê ku herî dawî rûyê mubarek ê Resûlûllah dîtiye ez im. Di qebra Wî de lêvên Wî yên mubarek dilivîn. Min xwe bi ser de xwar kir û guhê xwe dayê. Wiha ferman dikir: (Ya Rebbî! Ummeta min!.. Ya Rebbî! Ummeta min!..)»8

Dîtina Mezinê me Pêxember

Gelo Mezinê me Resûlûllah di xew de û di hişyariyê de dikare bê dîtin? Eger dikare bê dîtin, yê ku xuya dibe Ew bi xwe ye, an mîna Wî ye? Alimên me bersivên cihê cihê dane vê. Piştî ku bi yekdengî ragihandine ku di qebrê de zindî ye, piraniya wan beyan kiriye ku Ew bi xwe tê dîtin. Ku wiha ye, ji hedîsên şerîf jî tê fêmkirin. Di hedîseke şerîf de ferman kiriye: «Yê ku min di xewnê de dibîne, mîna wê ye ku di hişyariyê de dîtibe.»9 Loma Hezretê Îmamê Newewî gotiye: «Dîtina Wî ya di xewnê de, dîtina Wî bi xwe ye.» Di hedîsa şerîf de hatiye fermankirin: «Yê ku min di xewnê de dibîne rast dîtiye. Çimkî şeytan nikare bikeve şiklê min.»10

«Yê ku min di xewnê de dibîne, mîna wê ye ku di hişyariyê de dîtibe» Hedîsa şerîf

Hezretê Îbrahîmê Leqanî wiha ferman dike: «Alimên hedîsê bi yekdengî ragihandine ku Resûlûllah çawa di xewnê de tê dîtin, di hişyariyê de jî dikare bê dîtin.» Ji bo herdu halan jî gelek mîsal dikarin bên dayîn. Em çend heban ji wan bibêjin:

Hezretê Muînuddînê Çîştî li her bajarê ku diçûyê goristan ziyaret dikirin û demekê li wir dima. Li cihên ku digihîştê, gava dihat naskirin û navdar dibû, nedisekinî, bêyî ku kes pê bihese bi dizî derdiket û diçû. Yek ji van rêwîtiyan jî ber bi Mekkeyê ve bû. Çû Mekkeya Mukerreme û Kabeya Muezzeme ziyaret kir. Demekê li Mekkeyê ma, ji wir çû Medîneya Munewwere. Rojekê ku qebra şerîf a Pêxemberê me ziyaret dikir, ji tirbeyê dengek hat bihîstin: «Gazî Muînuddîn bikin!» Li ser vî emrî tirbedar bang kir: «Muînuddîn!» Ji çend ciyan dengê «Belê» hat. Paşê jî got: «Tu kîjan Muînuddîn dixwazî? Li vir gelek kes hene ku navê wan Muînuddîn e.» Li ser vê yekê tirbedar vegeriya û li ber deriyê Rewdeya Mutehhere li ser piyan sekinî. Du caran dengek bihîst ku nîda dikir: «Gazî Muînuddînê Çîştî bike!» Li ser vî emrî tirbedar ber bi cemaetê ve bang kir: «Muînuddînê Çîştî dixwazin!»

Hezretê Muînuddînê Çîştî gava ev gotin bihîst, ket halekî din. Bi girî, bi hêstir û bi xwendina selewatan nêzîkî tirba Pêxemberê me yê delal bû û bi edeb li ser piyan sekinî. Di wê navê de dengek bihîst: «Ey Qutbê Meşayîx! Were hundir!»

Pêxemberê me ferman kir: «Tu xizmetkarê dînê min î. Divê tu herî Hindistanê. Here Hindistanê. Li wir bajarek heye ku jê re Ecmîr tê gotin. Li wir ji ewladên min (ji neviyên min) yek heye bi navê Seyîd Huseyn. Bi niyeta cîhad û xezweyê çûbû wir. Ew niha şehîd bû. Ecmîr li ber e ku bikeve destê kafiran. Bi sebeb û bereketa çûyîna te ya wir Îslamiyet wê belav bibe, kafir jî wê heqîr bibin, bêhêz û bêtesîr bimînin.» Paşê hinarek dayê û ferman kir: «Bi dîqet li vê hinarê binêre, bibîne û fêm bike ka tu yê herî ku derê.» Hezretê Muînuddînê Çîştî ew hinara ku Mezinê me Pêxember dabûyê girt, çawa ku emir lê hatibû kirin lê nêrî û navbera rojhilat û rojava bi temamî dît. Hezretê Ehmedê Rifaî çûbû hecê. Di vegerê de, gava li Medîneya Munewwere tirba mubarek a Mezinê me Resûlê Ekrem ziyaret dikir, bi vê mealê menzûmeyek got:

Em dûr bûn ku axa te maç bikin, Mezinê min;
ez bi xwe nikaribûm bêm, min rûhê xwe wekîl dişand.
Niha nîmeta ziyareta te bû nesîb:
destê xwe yê mubarek bide, bila lêvên min maç bikin, ey Hebîb!

Gava şiîr qediya, ji qebra Pêxemberê me yê delal destê Wî yê mubarek xuya bû. Seyîd Ehmedê Rifaî jî bi tezîm û hurmeteke bêhed destê mubarek ê Mezinê me Pêxember maç kir. Her kesê li wir bi heyret ev bûyer dît. Piştî ku destê mubarek ê Mezinê me Pêxember maç kir, li ser şêmîkên deriyên Rewdeya Mutehhere dirêj bû. Bi girî ji hemû cemaeta li wir lava kir: «Pê li min bikin û derbas bibin!» Alim mecbûr man ku ji deriyên din derkevin. Ev keramet gelek navdar bûye û dev bi dev heta roja me hatiye. Halên Hezretê Îbn Abidîn ên di pêgirtina dîn de navdar in, keramet û menqibeyên wî gelek in.

Di pênc wextên nimêjê de gava Tehiyyat dixwend, Mezinê me Resûlûllah bi çavê serê xwe didît. Gava nedidît, ew nimêj ji nû ve dikir. Ji alimên Îslamê yên herî mezin, muceddidê hezarê duyem Hezretê Îmamê Rebbanî Ehmedê Farûqiyê Serhendî wiha ferman kiriye: «Di rojên dawî yên Remezana şerîf de halekî bêhed xweş zahir bû. Ez di nav nivînên xwe de dirêjkirî bûm. Min çavên xwe girtibûn. Min hîs kir ku yekî din hat û li ser nivînên min rûnişt. Min nêrî, çi bibînim! Seyîd û mezinê yên pêşî û yên paşî bû. Min yekser xwe da hev. Pêxemberê me yê delal ferman kir: “Ez hatim ku ji bo te îcazetê binivîsim. Min ji tu kesî re îcazeteke wiha nenivîsiye.” Min dît ku di metna wê îcazetnameyê de lutfên mezin ên aîdî vê dinyayê, li pişta wê jî gelek înayetên aîdî dinyaya din nivîsî bûn.»

Hezretê Ebdulqadirê Geylanî di kitêba «Xunye» de ji Hezretê Îbrahîmê Temîmî neqil dike û vedibêje: Xizir eleyhisselam ji min re got: «Eger tu bixwazî di xewnê de Resûlûllah bibînî, piştî ku te nimêja mexrebê kir, heta eşayê bêyî ku bi tu kesî re bipeyivî radibî ser piyan û nimêja ewwabînê ya piştî nimêja mexrebê dikî. Di her du rikatan de carekê silavê didî.

Di her rikatê de carekê Hemd, yanî Sûreyê Fatîhe, û heft caran Sûreyê Îxlas dixwînî. Piştî ku te nimêja eşayê jî bi cemaet kir, têyî mala xwe û witrê dikî. Gava tu yê bikevî xewê jî du rikat nimêj dikî û di her rikatê de Hemd û Sûreyê Îxlas heft caran dixwînî. Piştî nimêjê diçî secdeyê, heft caran ji Allah teala re îstîxfar dikî û heft caran dibêjî: “Subhanellahî welhemdu lîllahî we la îlahe îllallahû wellahû ekber we la hewle we la quwwete îlla bîllahîl-eliyyîl-ezîm.” Paşê serê xwe ji secdeyê radikî, rûdinî, destên xwe radikî û dibêjî: “Ya Heyyû, ya Qeyyûm, ya Zel-celalî wel-îkram, ya Îlahel-ewwelîne wel-axirîn we ya Rehmaned-dunya wel-axiretî we Rehîmehuma, ya Rebbî, ya Rebbî, ya Rebbî, ya Allah, ya Allah, ya Allah.”

Paşê radibî ser piyan û heman duayê dixwînî. Paşê diçî secdeyê û heman duayê dixwînî. Dû re serê xwe ji secdeyê radikî, berê xwe didî qibleyê, çawa bixwazî wisa dirêj dibî û radizî. Heta ku xew bi ser te de bê, selewata şerîf li Mezinê me Pêxember tînî.»

Min got: «Ez dixwazim tu ji min re bibêjî ka te ev dua ji kê hîn kiriye.» Hezretê Xizir got: «Ma tu ji min bawer nakî?» Min got: «Bi Allah teala sond dixwim, ku Muhemmed eleyhisselam pêxemberê heq şandiye, ez ji te bawer dikim.»

Xizir eleyhisselam wiha ferman kir: «Ez di wê meclisê de amade bûm ku Resûlûllah ev dua lê hîn kir û wesiyet kir. Min ev dua ji wî kesî hîn kir ku Wî hînî wî kiribû.» Min jî wek ku Xizir eleyhisselam gotibû kir. Di nav nivînên xwe de min dest bi xwendina selewata şerîf a li Mezinê me Pêxember kir. Ji şabûna ku ez ê Mezinê me Pêxember bibînim xewa min firiya û heta sibehê ez ranezam.

«Alimên hedîsê bi yekdengî ragihandine ku Resûlûllah çawa di xewnê de tê dîtin, di hişyariyê de jî dikare bê dîtin» Îbrahîmê Leqanî (rehmetûllahî eleyh)

Min nimêja sibehê kir û heta ku roj bilind bû rûniştim. Min nimêja duhayê, yanî ya çaştê kir. Min ji xwe re got: «Eger ez bigihîjim êvarê, ez ê wek şeva çûyî bikim.» Di wê gavê de ez di xew re çûme. Di xewna min de melaîket hatin, ez hildam û birim Cennetê. Li wir min koşk û serayên ji yaqût, zumrûd û mirariyan, çemên ji hingiv, şîr û vexwarinên Cennetê dîtin. Min ji melaîketên ku ez birim Cennetê pirsî: «Ev koşk ji bo kê ye?» Melaîketan got: «Ji bo wan e ku emelê te kirî dikin.» Heta ku ji xwarinên Cennetê bi min nedan xwarin û ji avên Cennetê bi min nedan vexwarin, ez ji Cennetê dernexistim. Paşê ez ji Cennetê derxistim û anîm wî cihê ku ez lê bûm.

Paşê Mezinê me Resûlûllah hat ba min; heftê pêxember û heftê rêz melaîket pê re bûn, ku navbera her du rêzan bi qasî navbera rojhilat û rojava bû. Silav da min û bi destê min girt. Di wê navê de min got: «Ya Resûlellah! Xizir eleyhisselam da zanîn ku ev hedîs ji te bihîstiye.» Mezinê me Pêxember ferman kir: «Xizir rast gotiye, tiştên ku vegotine rast in. Xizir yê herî alim ê li rûyê erdê ye. Reîsê ebdalan e. Ji leşkerên Allah ên li rûyê erdê ye.»

Min dîsa got: «Ya Resûlellah! Ji bo kesê ku vî emelî dike, ji bilî ya ku min dît berdêleke din heye?» Ferman kir: «Ji ya ku te dît û ji ya ku îhsanî te hat kirin bilindtir çi berdêl dikare hebe? Te cih û meqamê xwe yê li Cennetê dît. Te ji fêkiyên Cennetê xwar û ji vexwarinên wê vexwar. Te bi min re melaîket û pêxember dîtin. Te horî dîtin.»

Min got: «Ya Resûlellah! Kesê ku emelê min kirî bike lê di xewnê de ya ku min dît nebîne, ma ya ku îhsanî min hat kirin ji wî re jî tê dayîn?» Ferman kir: «Bi Allah teala sond dixwim, ku ez pêxemberê heq şandime, gunehên mezin ên ku wî kesî kirine tên efûkirin. Xezeba Allah teala ya di heqê wî kesî de radibe. Bi Allah teala sond dixwim, ku ez pêxemberê heq şandime, kesê ku vî emelî bike, di xewnê de ya ku te dît nebîne jî, ya ku ji te re hat dayîn ji wî re jî tê dayîn. Dengek ji asîman bang dike: “Allah teala kesê ku vî emelî dike û Ummeta Muhemmed a ji rojhilat heta rojava mexfîret kir.”»

Min got: «Ya Resûlellah! Çawa ku min cemala te û Cennet dît, ma para wî kesî jî ji van heye?» Ferman kir: «Belê, hemû jî tên dayîn.»

Gava min got: «Ya Resûlellah! Ma munasib e ku ev dua hînî hemû muminan, mêr û jin, bê kirin û sewabên wê bên ragihandin?», ferman kir: «Bi Allah teala sond dixwim, ku ez pêxemberê heq şandime, ji bilî kesên ku Allah teala ew seîd afirandine tu kes vî emelî nake.» Kesê ku di xewnê de Pêxemberê me Muhemmed eleyhisselam bi şiklê Wî yê heqîqî bibîne, bêguman Ew dîtiye. Çimkî şeytan nikare bikeve şiklê Wî. Lê şeytan dikare bikeve şiklekî din û xuya bibe. Ji bo kesê ku Resûlûllah nas nake, ji hev derxistina vê ne hêsan e. Hin aliman jî wiha ferman kiriye: «Dîtina Mezinê me Pêxember bi şiklekî cihê jî dîsa dîtina Wî ye. Lê ev nîşana kêmasiya wî kesî ya di dîn de ye. Her kesê ku Mezinê me Pêxember di xewnê de bi şiklê Wî yê rastîn bibîne û mumin bimire diçe Cennetê.»

Ebû Hureyre ev hedîsa şerîf a Mezinê me ragihandiye: «Eger kesek şeva înê du rikat nimêj bike, di her rikatê de carekê Fatîhe û carekê Ayetul-Kursî, panzdeh caran jî Sûreyê Îxlas bixwîne, piştî nimêjê hezar caran bibêje “Allahumme sellî ela Muhemmedin-nebiyyîl-ummiyyî”, berî ku îna din bê min di xewna xwe de dibîne. Hemû gunehên wî kesî yên borî û yên bên tên bexşandin. Cennet ji bo wan e ku min dibînin.»

Ziyareta Qebra Şerîf a Mezinê me Pêxember

Mezinê me Fexrê Kaînatê ferman kiriye: «Kî piştî wefata min min ziyaret bike, mîna wê ye ku di heyata min de ez ziyaret kiribim.» Di hedîseke şerîf a ku di kitêba «Mir’atê Medîne» de hatiye ragihandin de ferman kiriye: «Şefaeta min ji bo kesê ku qebra min ziyaret dike wacib bû.» Ev hedîsa şerîf Îbn Xuzeyme, Bezzar, Darequtnî û Teberanî radigihînin. Di hedîseke şerîf a din de ku Hezretê Bezzar ragihandiye ferman kiriye: «Şefaeta min ji bo kesê ku qebra min ziyaret dike helal bû.» Di hedîsa şerîf a ku di «Muslimê Şerîf» û di kitêba «Mu’cem» a Ebûbekr bin Mekkarî de hatiye ragihandin de hatiye fermankirin: «Eger kesek ji bo ziyareta min bê û niyeta wî ji bo tiştekî din nebe, roja qiyametê heq dike ku ez şefaetê jê re bikim.» Ev hedîsa şerîf dide zanîn ku Resûlûllah sellellahû eleyhî we sellem wê şefaetê ji wan re bike ku ji bo ziyareta Wî tên Medîneya Munewwere.

Hay ji bêedebiyê hebe, ev kûçeya mehbûbê Xwedê ye,
nezergeha îlahî ye, meqamê Mustefa ye ev!
Heyva nû ya li felekê dilbirîndarê Babus-Selamê ye,
qendîla vê Cewza ye, metleê nûr û ziyayê ye ev.
Xewgeha Hebîbê Kibriya ye; di fezîletê de
di ser Erşê Cenabê Kibriya re ye ev.
Ji şewqa vê axê tariya edemê winda bû,
çavên mewcûdatê ji koriyê vebûn, kilê herdu çavan e ev.
Bi şertê riayeta edebê bikeve vê dergahê, Nabî,
tewafgeha qudsiyan e, maçgeha enbiyayan e ev!
Nabî

Di hedîseke şerîf a din de ku Darequtnî ragihandiye wiha ferman kiriye: «Kesê ku hec bike û min ziyaret neke, ez êşandime.» Ku Resûlûllah sellellahû eleyhî we sellem xwestiye bê ziyaretkirin, ji bo wê ye ku ummeta Wî ji vê riyê jî sewab qezenc bike. Loma alimên me yên fiqhê piştî ku wezîfeya hecê dikirin, dihatin Medîneya Munewwere û li Mescîda Şerîf nimêj dikirin. Paşê «Rewdeya Mutehhere», Minbera Munîr û qebra şerîf a ku ji Erşê E’la efdeltir e ziyaret dikirin; dû re jî cihên ku lê rûniştiye, meşiyaye, pişta xwe dayê, ew stûna ku gava wehy dihat pişta xwe didayê, û cihên ku Eshabê Kîram û Tabiîn tê re derbas bûne – ew ên ku gava mizgeft dihat avakirin û tamîrkirin xebitîne û bi dayîna mal û pereyên xwe şerefdar bûne – ziyaret dikirin û bi dîtina wan bereket digirtin. Alim û salihên ku piştî wan hatine jî piştî hecê dihatin Medîneyê û wek alimên me yên fiqhê dikirin. Çawa duh, îro jî hecî li ser vê riyê ne û li Medîneya Munewwere ziyaretan dikin.

«Eger kesek ji bo ziyareta min bê û niyeta wî ji bo tiştekî din nebe, roja qiyametê heq dike ku ez şefaetê jê re bikim» Hedîsa şerîf

Roja alimên Îslamê Hezretê Ebû Henîfe wiha ferman kiriye: «Ziyareta qebra seadetê, ku ji mustehabên herî bilind e, îbadeteke nêzîkî dereceya wacib e.» Kesê ku diçe ziyareta qebra şerîf a Mezinê me Resûlûllah, lazim e ku gelek selewatên şerîf bîne. Di hedîsa şerîf de hatiye ragihandin ku ev selat û selamên tên xwendin digihîjin Mezinê me Pêxember. Adabê ziyareta Pêxemberê me yê delal wiha hatiye ragihandin:

Gava bajarê Medîneya Munewwere ji dûr ve xuya dibe, mirov selat û selamê tîne. Paşê dibêje: «Allahumme haza heremu nebiyyike, fec’elhu wiqayeten lî minen-nar we emanen minel-ezabî we sûil-hîsab.» Eger mumkin be, berî ku bikeve bajêr an mizgeftê xusl dike. Bêhna xweş (esans) li xwe dide. Cilên nû û paqij li xwe dike. Çimkî ev nîşana tezîm û hurmetê ne. Bi tewazu, bi weqar û bi halê sukûnetê dikeve Medîneya Munewwere. Piştî ku got «Bismillahî we ela milletî Resûlîllah», divê ayeta kerîme ya 80an a Sûreyê Îsra bixwîne. Li pey wê dibêje «Allahumme sellî ela Muhemmedin we ela alî Muhemmed. Wexfir lî zunûbî weftah lî ebwabe rehmetîke we fedlik» û dikeve Mescîda Nebewî. Paşê divê li ba minbera Mezinê me Resûlûllah du rikat nimêja tehiyyetul-mescîdê bike û wisa bisekine ku stûna minberê bikeve hizaya milê wî yê rastê. Pêxemberê me yê delal li vir nimêj dikir. Ev der navbera qebr û minbera Mezinê me Pêxember e. Di hedîsa şerîf de ferman kiriye: «Navbera qebra min û minbera min bexçeyek ji bexçeyên Cennetê ye. Minbera min li ser hewza min e.»11 Paşê divê ji Allah teala re here secdeyê, ji ber ku ziyareta qebra mubarek a Resûlûllah jê re kiriye nesîb.

Piştî duayê divê rabe, were ber qebra şerîf a Mezinê me Pêxember, ber Hucreya Seadetê, pişta xwe bide qibleyê û li hember rûyê mubarek ê Resûlûllah bi qasî du metreyan dûr bi edeb raweste. Ji vê bêtir nêzîk nabe. Divê di huşû û xudûyê de be û wek ku Allah teala di Qur’ana Kerîm de ferman kiriye, li hember Mezinê me Resûlûllah bi edeb be, mîna ku Ew di heyatê de be û mirov di huzûra Wî ya bilind de be. Divê dev ji sekînet û weqarê bernede. Ku mirov destê xwe nede ser dîwarên qebra şerîf û ji dûr ve bi edeb raweste, ev ji hurmetê re muwafiqtir e. Divê wek di nimêjê de raweste. Divê sûretê mubarek û letîf ê Mezinê me Resûlûllah bîne ber çavê xwe, bifikire ku Ew wî nas dike, gotin, silav û duayên wî dibihîze, bersivê dide û dibêje amîn. Bi rastî jî Mezinê me Resûlûllah ferman kiriye: «Kî li ba qebra min selatê li min bixwîne, ez wê dibihîzim.» Dîsa di hedîsa şerîf de hatiye ragihandin ku li ba qebra şerîf a Mezinê me Resûlûllah melaîketek wekîl hatiye hiştin û ew melaîket silava kesên ji ummeta Wî ku silavê didin digihîne Wî. Paşê dibêje: «Esselamû eleyke ya seyyîdî ya Resûlellah! Esselamû eleyke ya Nebiyyellah! Esselamû eleyke ya Sefiyyellah! Esselamû eleyke ya Hebîbellah! Esselamû eleyke ya Nebiyyer-rehmetî! Esselamû eleyke ya Şefîel-ummetî! Esselamû eleyke ya Seyyîdel-murselîn! Esselamû eleyke ya Xatemen-nebiyyîn!»

«Allah teala xelat û berdêla herî bilind îhsanî te bike. Ez şehadetê didim ku te wezîfeya xwe ya pêxembertiyê kir. Te emanet eda kir. Te şîret li ummeta xwe kir. Heta ku yeqîn (mirin) hat te, te di riya Allah teala de cîhad kir. Allah teala heta roja qiyametê selat û selamê li te bike. Ya Resûlellah! Em ji cihên pir dûr hatine ba te. Em hatine ku qebra te ya şerîf ziyaret bikin, heqê te bidin, tiştên ku te kirine di cihê wan de bibînin, bi ziyareta te bereketê bigirin û bixwazin ku tu li ba Allah teala ji me re bibî şefaetkar. Çimkî xeletiyên me pişta me xwar kir. Gunehên me li ser milên me giran bûn. Ya Resûlellah! Tu hem şefaetkar î, hem jî ew î ku şefaeta wî tê qebûlkirin. Meqamê Mehmûd ji bo te hatiye wehdkirin. Herwiha Allah teala jî di Qur’ana Kerîm de (di ayeta kerîme ya 64an a Sûreyê Nîsa de, bi mealî) wiha ferman dike: “Me her pêxember tenê ji bo wê şandiye ku (qewmê ku ew jê re hatiye şandin) bi emrê Allah teala îtaeta wî bike. Eger ew, piştî ku zilm li nefsên xwe kirin (neheqî li xwe kirin), bihatana ba te û ji Allah teala bexşandin bixwestana, Resûlê Min jî ji bo wan îstîxfar bikira, bêguman wan ê Allah teala qebûlkarê tobeyan û xwediyê merhemetê bidîta.” Em hatine huzûra te. Lê me zilm li nefsên xwe kiriye. Em dixwazin ku gunehên me bên bexşandin. Ya Resûlellah! Li ba Allah teala ji me re şefaetê bike. Ya Resûlellah! Ji Allah teala bixwaze ku rûhê me li ser sunneta te bistîne, sibê roja qiyametê me bixe nav wan ên ku bi te re tên meydana mehşerê, û nesîb bike ku em bên ser hewza te û li wir ji hewza te vexwin. Ya Resûlellah! Em şefaeta te dixwazin.» Divê wiha dua bike û ayeta kerîme ya 10an a Sûreyê Heşr bixwîne, ku meala wê ev e: «… Ey Rebbê me! Me û birayên me yên ku bi îman berî me derbas bûne bibexşîne! Di dilên me de ji bo yên ku îman anîne tu kînê nehêle! Ey Rebbê me! Bêguman Tu xwediyê şefqet û merhemetê yî!..»

Paşê silava kesên ku silav şandine digihîne û divê bibêje: «Esselamû eleyke, ya Resûlellah! Filan kes dixwaze ku tu li ba Allah teala jê re bibî şefaetkar. Ji wî re û ji hemû mislimanan re şefaetê bike» û bi qasî ku dixwaze selewatan bixwîne.

Paşê nîv metreyê ber bi rastê ve tê hizaya serê mubarek ê Hezretê Ebûbekrê Siddîq û divê wiha dua bike: «Esselamû eleyke ya xelîfete Resûlîllah! Esselamû eleyke ya refîqehu fil-xar! Esselamû eleyke ya emînehu elel-esrar! Allah teala ji te re, ku tu îmamê vê ummeta Wî yî, xelat û berdêla herî bilind lutf bike. Tu bi awayê herî xweş ji Resûlûllah re bûyî xelîfe. Te bi awayê herî baş sunneta Wî ya bilind şopand. Bi murtedan (bi yên ku ji dîn vegeriyane) û bi yên ku ji riya rast veqetiyane re te şer kir. Te her tim heq got. Heta ku te wefat kir, tu bûyî alîkarê yên li ser riya heq. Silav, rehmet û bereketa Allah teala li te be! Allahê min! Bi rehma xwe rûhê me li ser hezkirina wî bistîne. Ziyareta me ya wî vala dernexe!»

«Navbera qebra min û minbera min bexçeyek ji bexçeyên Cennetê ye. Minbera min li ser hewza min e» Hedîsa şerîf

Paşê dîsa nîv metreyê ber bi rastê ve tê hizaya qebra Hezretê Umer û divê bibêje: «Esselamû eleyke ya Emîrel-mumînîn! Esselamû eleyke ya Muzhirel-Îslam! Esselamû eleyke ya Muksirel-esnam! Allah teala berdêl û xelata herî bilind bide te. Te di heyata xwe de jî, di mirina xwe de jî alîkariya Îslamê û mislimanan kir. Tu bûyî kefîlê sêwiyan. Te qencî bi xizman kir. Tu ji mislimanan re bûyî rêberekî ku ew jê razî bûn, ku hem bi xwe li ser hîdayetê bû, hem jî mirov digihandin riya rast. Te karên wan dan hev. Te feqîrên wan dewlemend kirin, birînên wan pêçan. Silav, rehmet û bereketa Allah teala li te be!»

Paşê berê xwe dide Hezretê Ebûbekr û Hezretê Umer û divê bibêje: «Esselamû eleykuma ya dacîey Resûlîllah we refîqeyhî we wezîreyhî we muşîreyhî wel-muawineynî lehû elel-qiyamî fid-dînî wel-qaimeynî be’dehû bi-mesalihîl-muslimîn! Allah teala berdêla herî xweş bide we. Em we li ba Resûlûllah dikin wesîle, da ku Resûlûllah şefaetê ji me re bike û ji Allah teala bixwaze ku sa’ya me qebûl bike, me li ser dînê Îslamê bimirîne û dîsa li ser dînê Îslamê vejîne û roja qiyametê me di nav wan de heşr bike ku nêzîkî Resûlûllah in.»

Paşê divê ji bo xwe, ji bo dê û bavê xwe, ji bo yên ku dua xwestine û ji bo hemû mislimanan dua bike. Piştî vê li hember rûyê mubarek ê Mezinê me Resûlûllah radiweste û wiha dua dike: «Allahê min! Tu ferman dikî: “Me her pêxember tenê ji bo wê şandiye ku (qewmê ku ew jê re hatiye şandin) bi emrê Allah teala îtaeta wî bike. Eger ew, piştî ku zilm li nefsên xwe kirin (neheqî li xwe kirin), bihatana ba te û ji Allah teala bexşandin bixwestana, Resûlê Min jî ji bo wan îstîxfar bikira, bêguman wan ê Allah teala qebûlkarê tobeyan û xwediyê merhemetê bidîta.”12 Ya Rebbî! Em li gorî kelama Te ya bilind û bi îtaeta emrê Te dixwazin ku Pêxemberê Te yê delal di huzûra Te de şefaetê ji me re bike.» Piştî vê duayê, ayeta kerîme ya 10an a Sûreyê Heşr, ku berê xwendibû û meala wê ev e:

«Ey Rebbê me! Me û birayên me yên ku bi îman berî me derbas bûne bibexşîne! Di dilên me de ji bo yên ku îman anîne tu kînê nehêle! Ey Rebbê me! Bêguman Tu xwediyê gelek şefqet û merhemetê yî!», û ayetên kerîme yên «Rebbenexfir lena we li-abaîna we li-ummehatîna we li-îxwanînel-lezîne sebeqûna bil-îmanî», «Rebbena atîna…» û «Subhane rebbîke…» dixwîne û ziyareta Hucreya Seadetê temam dike. Paşê tê Rewdeya Mutehhere ya ku di navbera qebr û minbera Resûlûllah de ye. Ev der cihekî çargoşe ye. Li vir bi qasî ku dixwaze nimêj dike. Dua dike. Tesbîhan dixwîne. Hemd û senaya Allah teala dike. Paşê tê ber minberê. Bi niyeta ku bereketa Resûlûllah bigihîje wî, destê xwe datîne wî cihê ku Mezinê me Pêxember gava xutbe dixwend destê xwe yê mubarek danîbû ser. Li vir du rikat nimêj dike. Çi dixwaze ji Allah teala dixwaze. Ji xezeba Allah teala xwe davêje ber rehma Wî. Paşê tê ba wê stûna ku danîne cihê ku berê stûna Hennane lê bû. Hennane ew stûn e ku gava Mezinê me Resûlûllah ji bo xwendina xutbeyê derbasî minberê bû û ew terk kir naliya, paşê gava Resûlûllah daket û ew hembêz kir aram bû. Dû re tê ba wê stûna ku Hezretê Ebû Lubabe xwe pê ve girêdabû û tobe kiribû. Li vir du rikat nimêj dike û ji Allah teala re tobe û îstîxfar dike. Çi duayên ku dixwaze dike.

Di wê demê de ku li vir dimîne, divê şevên xwe bi xwendina Qur’ana Kerîm, bi zikrê Allah teala, bi duaya veşartî û eşkere ya li ba minber û qebrê û bi rabiteyê derbas bike. Piştî ziyareta Mezinê me Resûlûllah, çûyîna goristana Beqî û ziyareta wê jî mustehab e. Paşê divê qebrên din, nemaze qebra Seyîduş-Şuheda (mezinê şehîdan) Hezretê Hemze ziyaret bike. Dîsa divê li Beqî Hezretê Ebbas û yên li wir: Hesen bin Elî, Zeynelabidîn, kurê wî Muhemmed Baqir û kurê wî Ce’ferê Sadiq, Emîrul-Muminîn Hezretê Osman, kurê Mezinê me Resûlûllah Îbrahîm, hevserên pak ên Mezinê me Resûlûllah ên ku li wir in, meta Wî Sefiyye û gelek mezinên din ên ji sehabe û Tabiîn «radiyellahû anhûm ecmeîn» ziyaret bike. Divê li Mizgefta Fatîmayê ya li Beqî nimêj bike. Roja pêncşemê ziyareta şehîdên Uhudê mustehab e. Li wir divê bibêje: «Selamun eleykum bima sebertum. Fenî’me uqbed-dar. Selamun eleykum ya ehle daril-qewmil-mumînîn we înna înşaallahû en qerîbin bikum lahiqûn.» Paşê divê Ayetul-Kursî û Sûreyê Îxlas bixwîne. Kesên ku Hucreya Seadetê ziyaret dikin, lazim e ku gelek hişyar bin. Divê di dilê wan de fikrên dinyayê tunebin. Divê li nûra mubarek a Muhemmed eleyhisselam û bilindahiya dereceya Wî bifikirin. Duayên ku di nav fikrên karên dinyayê, hevdîtina bi kesên mezin re û feydegirtinê û kirîn û firotinê de tên kirin, Allah teala qebûl nake; ew nagihîjin daxwazên xwe. Ziyareta Hucreya Seadetê îbadeteke bişeref e. Tirs heye ku yên ji vê bawer nakin ji mislimantiyê derkevin. Çimkî ev li dijî Allah teala, Resûlê Wî û hemû mislimanan derketine. Digel ku çend ji alimên Malikî gotine ziyareta Mezinê me Resûlûllah sellellahû eleyhî we sellem wacib e jî, bi yekdengî hatiye ragihandin ku mustehab e.

«Ey Rebbê me! Me û birayên me yên ku bi îman berî me derbas bûne bibexşîne! Di dilên me de ji bo yên ku îman anîne tu kînê nehêle! Ey Rebbê me! Bêguman Tu xwediyê gelek şefqet û merhemetê yî» Heşr: 10

ES-SUBHU BEDA
Es-subhu beda min tel’etihî.
Wel-leylu deca min wefretihî.
Faqer-rusule fedlen we ula.
Ehdes-subule li delaletihî.
Sibehê nûra xwe ji rûyê Wî girt.
Şevê jî tariya xwe ji porê Wî yê reş girt.
Bi fezîlet û bilindahiya xwe di ser hemû resûlan re bû.
Yên ku gihîştin hîdayetê riya xwe bi delaleta Wî dîtin.
Kenzul-keremî mewlen-nîemî.
Hadil-umemî li şerîetihî.
Ezken-nesebî e’lel-hesebî.
Kullul-erebî fî xidmetihî.
Xezîneya comerdiyê bû û ji wê xezîneyê îhsan dikir.
Qewm gihandin dînê xwe û hîdayeta xwe.
Nesebê Wî pir paqij e, şerefa Wî gelek bilind e.
Hemû ereb di xizmeta Wî de ne.
Seetiş-şecerû neteqel-hecerû.
Şuqqel-qemerû bi îşaretihî.
Cibrîlû eta leylete esra.
Wer-Rebbu dea li-hedretihî.
Dar ber bi huzûra Wî ve bezîn, kevir hatin ziman û peyivîn.
Bi îşareta Wî (ya mucîzeyî) heyv bû du parçe.
Şeva Îsrayê Cebraîl (eleyhisselam) hat ba Wî.
Û Rebbê Wî Ew vexwend huzûra xwe.
Naleş-şerefe wellahû efa.
Emma selefe min ummetihî.
Fe Muhemmedûna huwe seyyîdûna.
Fel-îzzu lena bi îcabetihî.
Ew gihîşt rutbeyên mezin.
Allah (celle celaluhû) jî ummeta Wî efû kir.
Muhemmedê me (sellellahû eleyhî we sellem) Mezinê me ye.
Ji ber ku me Ew qebûl kir, şeref ya me ye.
Ebdullah bin Rewahe (radiyellahû anhû)