DINYA BI HATINA XWE ŞEREFDAR KIR (WÎLADETA WÎ)

Ummeta min, ummeta min

Hezreta Amîne, ya herî bextewar a dayikan, ku gihîşt şerefa herî bilind, bihemilbûna xwe wiha vedibêje: «Di wan rojan de ku ez bi wî Serwerî bihemil bûm, min qet êş û elem nedît. Min hîs nedikir ku ez bihemil im. Lê piştî şeş mehan rojekê, di navbera xew û hişyariyê de kesekî ji min re got: “Ma tu dizanî tu bi kê bihemil î?” Gava min bersiv da: “Nizanim”, wî ev bi min da zanîn: “Bizane ku tu bi yê dawî yê pêxemberan bihemil î!” Gava wextê zayînê nêzîk bû, ew kes dîsa hat û got: “Ey Amîne! Gava zarok hat dinyayê, navê wî deyne Muhemmed.” Di rîwayeteke din de jî wiha hatiye ragihandin: “Ey Amîne! Gava zarok hat dinyayê, navê wî deyne Ehmed!”»

Dêya me Hezreta Amîne kêliya zayînê jî wiha vedibêje: «Gava wextê zayînê hat, min dengekî biheybet bihîst. Lerz ket canê min. Paşê min çûkekî spî dît; hat û bi baskê xwe ez miz dam. Ji tirs û lerzê tiştek nema. Di wê gavê de ez tî bûbûm, qey ji germê dişewitîm. Min li ba xwe taseke şerbetê dît, wek şîr spî. Ew şerbet dan min ku vexwim. Min vexwar; ji hingiv şîrîntir û sar bû. Êdî tîbûna min nema. Paşê min nûreke mezin dît; mala min ewqas bi nûr bû ku min ji wê nûrê pê ve tiştek nedidît.

Kî dixwaze ji êgir xelas bibe,
bila bi eşq û bi şewq selewatan bîne!
Esselatû wesselamû eleyke, ya Resûlellah!
Esselatû wesselamû eleyke, ya Hebîbellah!
Esselatû wesselamû eleyke, ya Nûre Erşîllah.

«Ez hebîbê Allah teala, delalê Wî me. Ez serokê pêxemberan im. Vê ji bo pesindanê nabêjim» Hedîsa şerîf

Cihê kevn ê mala ku Mezinê me Pêxember lê hatiye dinyayê (Îro Kitêbxaneya Mekkeyê li wir e)

Mala ku Mezinê me Pêxember lê hatiye dinyayê ya bapîrê Wî yê mezin Haşim bin Ebdumenaf bû. 300–400 metre li bakur-rojhilatê Kabeyê bû.

Mezinê me Pêxember di dema hicretê de ev mala mubarek spartibû Uqeyl bin Ebî Talib. Neviyên Uqeyl jî ew firotibû Muhemmed bin Yûsufê Seqefî.

Paşê ev mala mubarek Xeyzuran Xatûn, diya Harûn Reşîd, kirî û kir mizgeft.

Ev mizgefta ku Ebbasiyan û Memlûkan parastibû, di dewra Osmaniyan de jî bi îtîna hat muhafezekirin. Qanûnî Sultan Suleyman Xan mizgeft ji nû ve da çêkirin.

Ev mizgeft di dirêjahiya tarîxê de gelek caran hatiye tamîrkirin.

Ev mizgeft di sala 1924an de dan hilweşandin. Ew xaniyê ku Şêx Ebbas Qettan di sala 1950an de li vir da çêkirin jî ji sala 1959an ve Kitêbxaneya Giştî ya Mekkeyê ye.

Di wê navê de min gelek xanim dîtin ku dora min girtibûn û xizmeta min dikirin. Bejna wan dirêj bû, rûyên wan wek rojê dibiriqîn. Dişibiyan keçên qebîleya Ebdumenaf. Ez heyirî mabûm ku ev çawa ji nişka ve derketin. Yekê ji wan got: “Ez Asiye me, xanima Firewn!” Ya din jî got: “Ez jî Meryem bint Îmran im; ev jî horiyên2 Cennetê ne.”

Dîsa di wê navê de min qumaşekî hevrîşimî yê spî û dirêj dît ku ji asîman heta erdê dirêj bûbû. Gotin: “Wî ji çavên mirovan veşêrin.” Di wê gavê de refek çûk peyda bû. Nikulên wan ji zumrud, baskên wan ji yaqût bûn. Ez ji tirsan xwêdan dabûm; ji dilopên xwêdanê yên ku dadiketin bêhna miskê belav dibû. Ez di wî halî de bûm, perde ji ber çavên min rakirin. Min hemû rûyê erdê ji rojhilat heta rojava dît. Melaîketan dora min girtibû.

Muhemmed eleyhisselam hema ku hat dinyayê, serê xwe yê mubarek danî secdeyê û tiliya xwe ya şehadetê rakir. Paşê ji asîman parçeyek ewrê spî daket û Ew pêça. Min dengek bihîst, digot: “Wî ji mexribê heta meşriqê li her derê bigerînin. Bigerînin, da ku hemû alem Wî bi nav, bi cism û bi sifetên Wî bibîne. Bila bizanin ku navê Wî Mahî ye, yanî Allah teala bi Wî şopên şirkê ji holê radike.”

Paşê ew ewr jî ji ber çavan winda bû û min Muhemmed (sellellahû eleyhî we sellem) di nav qumaşekî hirî yê spî de pêçayî dît. Dîsa di wê navê de sê kes hatin ku rûyên wan wek rojê dibiriqîn. Di destê yekî de misînekî zîvîn, di destê yekî de teşteke zumrudîn, di destê yekî de jî hevrîşimek hebû. Qey misk ji misîn dilop dikir. Kurê min ê mubarek danî nav teştê. Serê Wî yê mubarek û lingên Wî şuştin û Ew di hevrîşimê de pêça. Paşê bêhna xweş li serê mubarek da, kil di çavên mubarek kişand û ji ber çavan winda bûn.»

Melaîket rêz bi rêz ji asîman daketin,
mala min wek Kabeyê tewaf kir.
Horî kom bi kom hatin vê derê,
ji nûra rûyên wan mala min tijî nûr bû.
Li ser hewayê jî doşekek hat raxistin,
navê wê Sundus, yê ku ew raxist melaîketek.
Gava ev kar bi eşkereyî ji min re xuya bûn,
ez hema di nav heyretê de mabûm.
Ji nişka ve dîwar qelişî,
sê horî derketin û ji min re eşkere bûn.
Hinek dibêjin ku ji wan sê dilberan
yek Asiye bû, ya ku rûyê wê wek heyvê bû;
yek bi eşkereyî Meryem Xatûn bû,
yek jî ji horiyan nîgarek bû.
Ew her sê eniheyv bi lutf hatin,
hema di wê gavê de silav dan min.
Hatin li dora min rûniştin,
mizgîniya Mustefa dan hev.

Gava Muhemmed eleyhisselam hat dinyayê, li ba Dêya me Hezreta Amîne Şîfa Xatûn, diya Ebdurrehman bin Ewf, Fatîma Xatûn, diya Osman bin Ebil-As, û Sefiyye Xatûn, meta Pêxemberê me, hebûn. Wan jî nûra ku dîtibû û bûyerên din ên ku qewimîn wiha ragihandine:

Şîfa Xatûn vedibêje: «Wê şevê ez ji bo alîkariyê li ba Amîneyê bûm. Min bihîst ku Muhemmed eleyhisselam hema ku hat dinyayê dua û niyaz kir. Ji xeybê hat gotin: “Yerhemuke Rebbuke”. Paşê nûrek derket û ewqas ronahî da ku ji rojhilat heta rojava her der xuya bû…» Şîfa Xatûn, ku ji bilî vê bû şahida gelek bûyerên din jî, gotiye: «Gava pêxembertiya Wî jê re hat ragihandin, bêyî ku qet dudil bibim, yek ji wan ên ku pêşî îman anîn jî ez bûm.»

«Roja qiyametê, gava her kes bêdeng bibe, ez ê bipeyivim. Di wî wextî de ku tu kes nikare bilive, şefaetkarê wan ez im» Hedîsa şerîf

Hemû afirandî şadiman bûn,
xem çû, alem ji nû ve can girt.
Hemû zerreyên cîhanê nîda kir,
bi hev re bang kir û got: merheba!
Merheba, ey sultanê bilind, merheba,
merheba, ey kana îrfanê, merheba.
Merheba, ey sirra Furqanê, merheba,
merheba, ey dermanê derdan, merheba.
Merheba, ey bilbilê baxê cemalê,
merheba, ey aşinayê Zul-Celal.
Merheba, ey heyv û roja Xwedê,
merheba, ey yê ku ji Heq cuda nabe.
Merheba, ey penageha ummeta asî, merheba,
merheba, ey penageha bêçareyan, merheba.
Merheba, ey ronahiya çavê Xelîl,
merheba, ey mehbûbê xas ê Celîl.
Merheba, ey rehmeta ji bo aleman,
merheba, şefaetkarê gunehkaran tu yî.
Merheba, ey padîşahê herdu cîhanan,
kewn û mekan ji bo te çêbûn.

Sefiyye Xatûn jî wiha vegotiye: «Gava Muhemmed eleyhisselam hat dinyayê, nûrekê her der girt. Hema ku hat dinyayê çû secdeyê; serê xwe yê mubarek rakir û bi zimanekî eşkere ferman kir: “La îlahe îllallah, înnî Resûlûllah.” Gava min xwest Wî bişom, hat gotin: “Me Ew şuştî şandiye.” Hat dîtin ku navika Wî birî ye û sunnetkirî ye. Hema ku hat dinyayê çû secdeyê. Di wê navê de bi dengekî nizm hin tişt digotin; min guhê xwe nêzîkî devê Wî yê mubarek kir, wiha ferman dikir: “Ummetî, ummetî!..” (Ummeta min, ummeta min!..).»3

Wî Resûlî wiha li hemberî Beytullah
rû daniye erdê û çûye secdeyê.
Di secdeyê de ser û zimanê wî tehmîd dike,
tiliya xwe jî rakiriye, tewhîd dike.
Dibêje: «Ey Mewla, min rûyê xwe da Te,
ya Îlahî, ummeta min bide min.»
Himmeta xwe ji dil bi Heq ve girê dabû
û digot: «Ummetî, wa ummetî!»

Gava Pêxemberê me yê delal hat dinyayê, bapîrê Wî Ebdulmuttelib li ba Kabeya Şerîf ji Allah teala re lava û dua dikir. Mizgîniya vê wîladetê wiha gihîşt wî:

Kabe ji nişka ve ber bi Meqamê Îbrahîm ve çû secdeyê û dîsa vegeriya halê xwe yê berê. Ebdulmuttelib bihîst ku Kabe bi zimanekî fesîh dibêje: «Allahû ekber! Dengê Muhemmed sellellahû eleyhî we sellem wê min ji pûtan paqij bike.» Di wê gavê de pûtê Hubel deverû ket. Nîdayek hat: «Kurekî Amîneyê hat dinyayê. Muhemmed sellellahû eleyhî we sellem wê xelkê ji tariya dalaletê bigihîne nûra hîdayetê. Heq teala Ew ji mirovan û cinan re pêxember şandiye. Ey melaîket, şahid bin ku mifteyên hemû xezîneyan ji Wî re hatine dayîn. Roja wîladeta Wî ji bîr nekin; bila ew roj heta qiyametê cejna we be.» Ebdulmuttelib ev gotin bihîstin; ji heyretê zimanê wî hat girtin. Got: «Gelo ez xewnê dibînim?» û destê xwe li sînga xwe gerand. Dîsa nîdayek bihîst: «Ey mezinê Qureyşê, ew çi hal e ku te ditirsîne?» Hêza wî tune bû ku bersivê bide.

Gava nêzîkî mala Amîneyê bû, li ser banê malê çûkek dît. Baskên xwe li ser malê vekiribûn û ew nixumandibû. Çiyayên Mekkeyê ji nûra wî dibiriqîn. Ewrekî spî sî dida ser malê. Du melaîket li ber derî sekinîn û nehiştin ew bikeve hundir. Gava difikirî: «Ev çi hal e, gelo ez di xewnê de me?», bêhna miskê ya ku ji hundir dihat heta bêvila wî çû.

Ebdulmuttelib, ku di roja hatina Muhemmed eleyhisselam a dinyayê de gelek bûyer dîtin, bi vê mizgîniyê gelek şa bû û got: «Şan û şerefa vî kurê min wê pir bilind be.»4

Ebdulmuttelib ji bo şahiya bextewariyeke ewqas mezin, ji roja heftan a wîladetê pê ve sê rojan ziyafet da xelkê Mekkeyê. Herwiha li her taxeke bajêr deve serjê kirin û danîn ber mirov û heywanan ku jê bixwin.5 Di dema ziyafetê de ji yên ku dipirsîn ka çi nav li zarok kiriye re digot: «Min navê MUHEMMED (sellellahû eleyhî we sellem) lê kir.» Ji yên ku dipirsîn ka çima navê yekî ji bav û kalên xwe lê nekiriye re jî bersiv dida: «Ji ber ku ez dixwazim Allah teala û mirov Wî medh bikin û pesnê Wî bidin.»6 Di rîwayeteke din de jî hatiye ragihandin ku yê navê «Muhemmed» lê kir Amîne Xatûn bû.

Ey cemala rûyê wek rojê, bedra munîr,
ey destgîrê hemû ketiyan.
Ey dermanê derdê dilan tu,
ey sultanê afirandiyan tu.
Tu yî ew sultanê hemû enbiyayan,
nûra çavê ewliya û esfiyayan.
Ey xatemê textê rîsaletê tu,
ey xatemê mohra nubuwwetê tu.

«Roja qiyametê îmam û xetîbê pêxemberan û şefaetkarê wan hemûyan ez im. Van ji bo pesindanê nabêjim» Hedîsa şerîf

Gava nûra te alem ronî kir,
cemala te ya wek gulê alem kir gulistan.
Zulmeta cehl û dalaletê zail bû,
baxê marîfetê gihîşt eynê kemalê.
Ya Hebîbellah, were hawara me,
di nefesa dawî de me bi dîdara xwe şa bike.

Bûyerên girîng ên şeva ku Resûlûllah lê hat dinyayê

Berî ku Mezinê me Resûlê Ekrem (sellellahû eleyhî we sellem) were dinyayê û di gava ku hat dinyayê de gelek bûyer qewimîne ku nîşana wê bûn ku Ew ê dinyayê bi hatina xwe şerefdar bike. Kesên meşhûr ên wî zemanî hîn berî ku Mezinê me Pêxember were dinyayê xewn dîtibûn. Gava xewnên xwe bi kahinan û bi alimên meşhûr ên wî zemanî dan tabîrkirin, wan gotiye ku «ev xewn nîşan didin ku Muhemmed eleyhisselam wê bê».

Ebdulmuttelib, bapîrê Pêxemberê me yê delal, wiha vegotiye: «Carekê ez di xew re çûbûm. Ji xewna ku min dît ez bi lerzeke mezin hişyar bûm. Min xwest yekser herim ba kahinekî û bi wî bidim tabîrkirin. Gava ez gihîştim ba wî, li rûyê min nêrî û got: “Ey reîsê Qureyşê! Çi bi te hatiye? Halekî pir cuda li ser rûyê te xuya dike. Qey bûyereke muhîm heye ku tu xistiyî vî halî?” Min got: “Belê, min xewneke bisehm dît ku min hîn ji tu kesî re venegotiye”, ez li ba wî rûniştim û min dest bi vegotinê kir:

“Vê şevê di xewna min de dareke pir mezin hebû. Serekî wê bilindî asîman bûbû, çiqilên wê ber bi rojhilat û rojava ve belav bûbûn. Ji wê darê nûreke wisa direşiya ku roj li ber wê pir qels dimîne.

Carinan xuya dikir, carinan ji ber çavan winda dibû. Mirovan berê xwe dabûyê. Nûra wê her gav zêde dibû. Ji qebîleya Qureyşê hinekan xwe bi çiqilên wê darê digirt, hinekên din jî dixebitîn ku darê bibirin. Xortekî jî nedihişt ku yên dixwestin wê bibirin, bibirin. Rûyekî wî yê pir xweşik hebû; min heta niha rûyekî wisa nedîtiye. Herwiha ji bedena wî bêhnên xweş li derdorê belav dibûn. Min destê xwe dirêj kir ku çiqilekî darê bigirim, lê negihîştê.”

Gava min xewna xwe qedand, rûyê kahin guherî.

Rengê wî zer bû. Paşê got: “Para te jê tune ye!” Min pirsî: “Para kê heye?” Got: “Ya wan ên ku xwe bi çiqilê wê darê digirin”, û domand: “Ji pişta te pêxemberek wê bê, wê bibe xwediyê her derê, mirov wê bikevin dînê Wî.” Paşê berê xwe da kurê min Ebû Talib ê ku li ba min bû û got: “Ev jî divê apê Wî be.”» Ebû Talib ev bûyer, gava pêxembertî ji Mezinê me Pêxember re hat ragihandin, jê re vegotiye û gotiye: «Ew dar Ebul-Qasim, el-Emîn, Muhemmed eleyhisselam e.»

Şeva ku Pêxemberê me yê delal Muhemmed eleyhisselam hat dinyayê, stêrek derket. Alimên cihûyan ên ku ew dît fêm kiribûn ku Muhemmed eleyhisselam hatiye dinyayê.

Ji Eshabê Kîram Hessan bin Sabit vedibêje: «Ez heşt salî bûm. Serê sibehekê cihûyek dibeziya û dikir qîrîn: “Hey, gelî cihûyan!” Gava cihû li dora wî civiyan û got: “Çi heye, tu çima wiha diqîrî?”, wî bersiv da: “Bila haya we jê hebe, stêra Ehmed vê şevê derket! Ehmed vê şevê hat dinyayê…”»

Şeva ku Mezinê me Resûlê Ekrem hat dinyayê, hemû pûtên Kabeyê deverû ketin erdê.

Urwe bin Zubeyr rîwayet dike: «Pûtekî cemaetekê ji Qureyşê hebû. Salê carekê tewafa wî dikir, deve serjê dikirin û şerab vedixwar. Dîsa di rojeke wisa de, gava gihîştin ba pût, dît ku deverû ketiye erdê. Rakir, dîsa ket. Ev hal sê caran dubare bû. Li ser vê yekê, gava ji her alî ve piştek baş dayê û ew çikand, dengekî wiha hat bihîstin: “Kesek hat dinyayê, li ser rûyê erdê her der hejiya. Çiqas pût hebûn hemû ketin. Dilên qralan ji tirsan lerizîn!”» Ev bûyer tam rastî wê şevê dihat ku Muhemmed eleyhisselam lê hat dinyayê.

Çardeh kuleyên (bircên) qesra Kisrayê Îranê ya li bajarê Medainê hilweşiyan. Kisra û xelkê wî, ku wê şevê bi gurmîn û sehmê hişyar bûn, gava ew xewnên tirsnak ên ku hin giregirên wan dîtibûn jî dan tabîrkirin, fêm kiribûn ku ev nîşana tiştekî mezin e.

Kahinên herî navdar ev xewn wiha tabîr kirin: «Xeber didin ku Şam, Dîcle, Firat, Iraq û Îran wê bibin milkê Îslamê.»

«Ez ji yên herî baş, ji bijartiyên wan mirovan hatime anîn dinyayê ku di her esrî, di her zemanî de jiyane» Hedîsa şerîf

Mekkeya Mukerreme û derdora wê

Dîsa wê şevê ew koma agirê pir mezin a mecûsiyan, yanî agirperestan, ku ev hezar sal bû dişewitî, ji nişka ve vemirî. Wan tarîxa ku agir vemirî nivîsî; rastî wê şevê dihat ku birc li qesra Kisra hilweşiyan.

Gola Saweyê jî, ku wê demê muqeddes dihat hesibandin, wê şevê di gavekê de ava wê kişiya û ziwa bû.

Geliyê Çemê Semaweyê yê li aliyê Şamê, ku ev hezar sal bû ava wî nediherikî û ziwa bûbû, wê şevê tijî bû, bi ser de çû û dest bi herikînê kir.

Ji şeva ku Muhemmed eleyhisselam hat dinyayê pê ve, şeytan û cin êdî nikaribûn ji bûyeran xeberan bidin kahinên Qureyşê. Kahintî qediya…

Şeva ku Mezinê me Hebîbê Ekrem hat dinyayê û piştî wê jî, ji bilî van bûyerên ku heta wê demê nehatibûn dîtin gelek bûyerên din qewimîn. Ev hemû îşaret bûn ku pêxemberê dawî Muhemmed eleyhisselam hatiye dinyayê.7

Şeva Mewlûdê

Ji şeva ku Mezinê me Pêxember (sellellahû eleyhî we sellem) lê hat dinyayê re Şeva Mewlûdê tê gotin. Mewlûd tê maneya «wextê wîladetê».

Piştî Şeva Qedrê şeva herî biqîmet e; yên ku vê şevê şa dibin ji ber ku Pêxemberê me yê delal hatiye dinyayê, tên efûkirin.

Xwendin, guhdarîkirin û hînbûna wan hal û mucîzeyên ku gava Mezinê me Pêxember hat dinyayê hatin dîtin, vê şevê gelek sewab e. Pêxemberê me yê delal bi xwe jî vedigot.

Eshabê Kîram jî vê şevê li cihekî diciviyan, ew roj bi bîr dianî, dixwend û vedigot.

Mislimanên her aliyê dinyayê her sal şeva 12ê meha Rebîulewwelê bi navê Şeva Mewlûdê pîroz dikin. Li her derê qesîdeyên mewlûdê tên xwendin û Sultanê Kaînatê tê bîranîn.

Ummeta her pêxemberî roja wîladeta pêxemberê xwe kiriye cejn. Ev roj jî cejna mislimanan e; roja kêf û şahiyê ye.

«Medhkirina min [xwendina mewlûd û îlahiyan] îbadet e. Dema li defê [li sazê] tê xistin, di nav kêf û lîstikê de îbadet ne caiz e» Hedîsa şerîf

Amîne Xatûn e diya Wî,
ew durdane ji wê sedefê hat dinyayê.
Ji meha Rebîulewwelê,
şeva dozdehan, şeva duşemê,
wê şeva ku ew Xeyrul-Beşer lê hat dinyayê,
diya Wî li wir çi dîtin, çi!
Diya wî Hebîbî got: Min dît
nûreke ecêb ku roj perwaneya wê ye.
Ji nişka ve wek birûskê ji mala min derket,
cîhan heta asîmanan bi nûrê tijî bû.
Asîman vebûn, tarî ji holê rabû,
min sê melaîket dîtin, sê ronahî di destên wan de.
Yek li rojhilat, yek li rojava,
yek jî li ser banê Kabeyê sekinî.
Kabeyê di wê gavê de ji nişka ve dengek da,
got: Îşev roja cîhanê hat dinyayê.
Ya Îlahî, ji bo xatirê wî Muhemmedî,
ji bo xatirê wî Ehmedê kana şefaetê,
bila ew Muîn ji ummeta Wî razî be,
rehmetûllahî eleyhim ecmeîn.
Esselatû wesselamû eleyke, ya Resûlellah!
Esselatû wesselamû eleyke, ya Hebîbellah!
Esselatû wesselamû eleyke, ya Nûre Erşîllah!
Süleyman Çelebi