IL-ĦIĠRA LEJN L-ABISSINJA

L-ewwel Ħiġra lejn l-Abissinja

Fil-ħames sena tal-profezija (bi’that) ta’ Rasûlullah, minkejja t-torturi tal-politeisti, l-għadd tal-Musulmani baqa’ jikber. Iżda l-politeisti wkoll kienu qegħdin iżidu t-torturi tagħhom u jagħmlu kull ma jistgħu. Sidna l-Profeta kien jitnikket ħafna li l-Kumpanni tiegħu kienu qegħdin jissaportu torturi li ma jissaportewx, li kienu jorbtuhom minn saqajhom bil-ħbula mal-iġmla u jqattgħuhom billi jkaxkruhom f’direzzjonijiet opposti. Dawn it-torturi kienu qegħdin isiru kull jum aktar ħorox, u qalbu, mimlija ħniena, ma setgħetx tissaportihom.

Darba waħda ġabar lill-Kumpanni nobbli u qal: “O Kumpanni tiegħi! Issa xterdu fuq wiċċ l-art. Alla l-Għoli dalwaqt jerġa’ jiġborkom f’post wieħed.”

Huma staqsew: “O Rasûlallah! Fejn għandna mmorru?” Il-Profeta tagħna, b’idu l-imbierka, ipponta lejn l-art tal-Abissinja u qal: “Hemmhekk! Morru fl-art tal-Abissinja!1 Għax hemm hemm sultân li ma jagħmel inġustizzja lil ħadd minn dawk ta’ madwaru. U hija wkoll art tas-sewwa. Ibqgħu hemm sakemm Alla l-Għoli jiftħilkom ħarġa u triq ta’ salvazzjoni mill-għawġ li intom fih.”

Hekk Sarwar al-âlam Muhammad Mustafâ (sallallâhu ‘alaihi wa sallam) iddeċieda li jeħles lill-Kumpanni tiegħu mit-torturi u li jkompli waħdu l-ġlieda kontra l-politeisti ta’ Mekka. Il-Profeta maħbub tagħna, li meta twieled kien qal: “L-ummah tiegħi! L-ummah tiegħi!”, issa kien qiegħed jissagrifika lilu nnifsu għas-salvazzjoni tal-Kumpanni tiegħu. Bil-permess tiegħu, parti mill-Kumpanni nobbli kienu qegħdin jitilqu minn arthom u jagħmlu l-Ħiġra!.. Iżda, billi kienu qegħdin jinfirdu mill-Profeta maħbub tagħna, in-niket tagħhom ukoll kien kbir ħafna.

F’din l-ewwel Ħiġra ħadu sehem Hazreti Uthmân u martu Hazreti Ruqayya bint Rasûlullah, Abû Hudhayfa u martu Sahla bint Suhayl, Zubayr ibn Awwâm, Mus’ab ibn Umayr, Abdurrahmân ibn Awf, Abû Salama ibn Abdulasad u martu Umm Salama, Hâtib ibn Amr, Âmir ibn Rabî’a u martu Laylâ bint Abî Hathma, Uthmân ibn Maz’ûn, Abû Sabra ibn Abî Ruhm u martu Umm Kulthûm bint Suhayl, Suhayl ibn Baydâ u Abdullah ibn Mas’ûd (radiyallâhu ’anhum).2 Sidna l-Profeta qal dwar Hazreti Uthmân: “Bla dubju, Uthmân huwa l-ewwel wieħed li, wara l-profeta Lût, għamel il-Ħiġra flimkien ma’ martu.”

Parti mill-Kumpanni nobbli riekba u parti bil-mixi, telqu bil-moħbi minn Mekka. Meta l-karovana waslet Shu’ayba, bil-grazzja ta’ Alla l-Għoli kienu waslu hemm żewġ vapuri tal-kummerċ. Il-Kumpanni ħallsu lin-negozjanti nofs munita tad-deheb kull wieħed u telgħu fuq il-vapuri. F’dak il-ħin il-politeisti, li saru jafu b’dan, telqu jiġru wara l-Kumpanni. Meta waslu fuq ix-xatt, l-Emigranti kienu diġà telgħu fuq il-vapuri u qabdu l-baħar, u għalhekk ma setgħu jaqbdu lil ħadd minnhom. L-isforzi tagħhom marru għalxejn, u reġgħu lura b’qalbhom maqtugħa. Il-Kumpanni, minn ġol-Baħar l-Aħmar, waslu sħaħ u sani fl-Abissinja.3 Is-sultân tal-Abissinja, in-Negus, laqa’ lill-Musulmani f’pajjiżu u ġab ruħu magħhom tajjeb ħafna.

“O Kumpanni tiegħi! Issa xterdu fuq wiċċ l-art. Alla l-Għoli dalwaqt jerġa’ jiġborkom f’post wieħed” Hadîth sharîf

Wara li l-Kumpanni marru l-Abissinja, niżlet is-Sûrah an-Najm. Meta Rasûlullah, fil-Masjid al-Harâm, kien qiegħed jaqra din is-sûrah lil Quraysh u wasal fil-post tal-versi 19 u 20 fejn jissemmew l-idoli tal-politeisti, ix-xitan il-misħut daħħal kliem bħal: “L-idoli huma idoli għoljin, u minnhom tistenna l-interċessjoni.” Il-politeisti ħasbu li dan qalu Rasûlullah. Qalu: “Ladarba hu qabel mar-reliġjon tagħna, aħna wkoll għamilna l-paċi miegħu.” F’dak iż-żmien ġie wkoll Walîd ibn Mughîra għand Rasûlullah u qal: “Minn issa ’l quddiem ma nmissukx”, u Sidna l-Profeta stagħġeb. L-aħbar ta’ din il-“paċi” (!) tal-politeisti waslet għand il-Kumpanni fl-Abissinja lejn l-aħħar tax-xahar imbierek ta’ Ramadân. Il-Musulmani fl-Abissinja rċevew l-aħbar: “F’Mekka l-politeisti u l-Musulmani għamlu ftehim!” Għal dan ħasbu: “Il-Ħiġra tagħna, li ħallejna arna u djarna, kienet minħabba l-għedewwa tal-politeisti. Issa l-għedewwa tagħhom inbidlet fi ħbiberija. Mela ejjew immorru u niksbu l-unur li naqdu lil Rasûl al-akram (sallallâhu ‘alaihi wa sallam).” F’dak il-ħin Jabrâîl ‘alaihis-salâm għarraf lil Rasûlullah b’dan il-qerq tax-xitan. Rasûlullah tnikket ħafna. Janâb al-Haqq niżżel il-vers 52 tas-Sûrah al-Hajj, li t-tifsira tiegħu hija: “Kull meta r-rusul, sidien ta’ sharî’a, li bgħatna qablek, u l-profeti (nabî) li mxew warajhom, riedu jaqraw vers jew jgħidu xi ħaġa minn tagħhom, ix-xitan xeħet xi ħaġa f’dak li qraw jew qalu. Alla l-Għoli jifred dak li jixħet ix-xitan minn dak li hu sewwa. Imbagħad isaħħaħ il-versi Tiegħu. Alla l-Għoli jaf il-qagħda tan-nies u jwettaq il-ġudizzju Tiegħu.” Meta semgħu dan il-vers, il-politeisti reġgħu bdew bit-turment u t-tortura. L-Emigranti, bil-permess tas-sultân tal-Abissinja, ġew Mekka al-Mukarramah fix-xahar ta’ Shawwâl. Iżda saru jafu li l-aħbar li kienu rċevew kienet falza.4 Meta saru jafu x’kien ġara, baqgħu mistagħġbin. Imbagħad ġew quddiem Sidna l-Profeta u qalu dwar l-Abissinja: “Hemm sibna ġirien tajbin u protezzjoni. Ħadd ma messilna r-reliġjon, ħadd ma weġġagħna. Lanqas smajna kelma li ma togħġobniex. Għamilna l-‘ibâda lil Alla l-Għoli fil-paċi.”5 Fit-tul tkellmu kif l-ilma, l-arja u l-frott tal-Abissinja jagħtu s-saħħa, kif hemm hemm erba’ postijiet ta’ qima, kif f’dawk il-postijiet kuljum jinqatlu iġmla u nagħaġ, kif il-foqra u l-barranin jiġu mistiedna u milqugħa tajjeb, kif is-sultân tagħhom kien iżurhom, tahom il-protezzjoni u neħħielhom l-għawġ, u wrew kemm kienu kuntenti.6 Kienu qagħdu fl-Abissinja aktar minn xahrejn.

Kif Hazreti Hamza sar Musulman

Is-sitt sena tal-bi’that… Il-leħen tal-Iżlam kien jinxtered minn jum għal ieħor minn widna għal oħra, jasal sal-qlub u jmur saħansitra iżjed ’il bogħod. Dan kien qiegħed iġennen lill-politeisti ta’ Quraysh: minkejja l-isforzi kollha tagħhom, ma setgħux iwaqqfu t-tixrid tal-Iżlam. Fil-kotba “Dalâ’il an-nubuwwa” u “Ma’ârij an-nubuwwa” hemm miktub dan li ġej:

Wieħed mill-politeisti, jismu Walîd, kellu idolu. Kienu jinġabru fuq l-Għolja ta’ Safâ u jagħmlu ‘ibâda lil dak l-idolu. Darba waħda Sidna l-Profeta mar għandhom u stieden lill-politeisti għall-fidi. Ġinn, li kien kâfir, daħal f’dak l-idolu u qal kliem mhux xieraq dwar il-Profeta maħbub tagħna. Fakhr al-âlam (sallallâhu ‘alaihi wa sallam) tnikket. L-għada xi ħadd inviżibbli sellem lil Sidna l-Profeta u qal: “O Rasûlallah! Ġinn kâfir qal fuqek ħwejjeġ mhux xierqa. Sibtu u qtiltu. Jekk trid, tiġi għada fuq l-Għolja ta’ Safâ? Int terġa’ tistedinhom għall-Iżlam. U jien nidħol f’dak l-idolu u ngħid kliem li jfaħħrek.” Sidna l-Profeta aċċetta l-proposta ta’ dak il-ġinn, li kien jismu Abdullah.

L-għada l-Profeta maħbub tagħna mar hemm u reġa’ stieden lill-politeisti għall-fidi.

Abû Jahl ukoll kien hemm. Il-ġinn Musulman daħal fl-idolu li l-politeisti kellhom f’idejhom u qal kliem sabiħ u versi ta’ poeżija li jiddeskrivu lill-Profeta maħbub tagħna u l-Iżlam. Meta semgħu dan il-kliem, il-politeisti kissru l-idolu li kellhom f’idejhom u nqdfu fuq Rasûlullah. Xagħru mbierek tħarbat kollu. Wiċċu mbierek tgħaddas fid-demm. Waqt li kien qiegħed jissaporti dan it-turment u t-tortura tagħhom, qal: “O Quraysh! Qegħdin issawtuni. U jien il-Profeta tagħkom.” Imbagħad telaq minn hemm u mar id-dar. Qaddejja waħda kienet rat din il-ġrajja mill-bidu sal-aħħar. F’dak il-ħin Hazreti Hamza kien qiegħed jikkaċċja fil-muntanja. Meta kien se jispara vleġġa lejn għażżiela, l-għażżiela tkellmet: “O Hamza! Aħjar, minflok tispara lejja, tispara lejn dawk li jridu joqtlu lin-neputi tiegħek.” Hazreti Hamza, mistagħġeb b’dan il-kliem, mexa malajr lejn id-dar. Kellu d-drawwa li, meta jerġa’ lura mill-kaċċa, l-ewwel jgħaddi mill-Haram ash-sharîf jagħmel it-tawâf, u mbagħad imur id-dar. Dak in-nhar, waqt li kien qiegħed jagħmel it-tawâf, resqet lejh il-qaddejja. Qaltlu x’kien għamel Abû Jahl lil Muhammad ‘alaihis-salâm. Meta sema’ li Sidna l-Profeta kien ġie insultat, f’Hazreti Hamza qabdet tagħli l-ħeġġa tal-qraba. Ħa l-armi u mar fejn kienu l-politeisti. Qal: “Int dak li qal kliem ħażin lin-neputi tiegħi u weġġagħlu qalbu? Ara, ir-reliġjon tiegħi wkoll hija r-reliġjon tiegħu. Jekk tiflaħ, agħmel lili dak li għamiltlu lilu!”, u bil-qaws li kellu mdendel ma’ għonqu xaqq ras Abû Jahl. Il-kâfirin li kienu hemm riedu jinqdfu fuq Hazreti Hamza. Iżda Abû Jahl qal: “Tmissuhx, Hamza għandu raġun. Għedt kliem ħażin lin-neputi tiegħu.” Meta Hazreti Hamza telaq minn hemm, Abû Jahl qal lil dawk ta’ madwaru: “Oqogħdu attenti, tmissuhx! Jirrabja magħna u jsir Musulman. Hekk Muhammad jissaħħaħ.” Għax Hamza kien raġel ta’ ġieħ, rispettat u b’saħħtu. Abû Jahl aċċetta saħansitra li tinxaqqlu rasu, biss biex Hazreti Hamza ma jsirx Musulman. Hazreti Hamza mar għand Sidna l-Profeta u qal: “O Muhammad! Ħadtlek il-vendetta minn Abû Jahl. Għaddastu fid-demm. Titnikkitx, ifraħ!” Il-Profeta maħbub tagħna qal: “Jien ma nifraħx b’ħwejjeġ bħal dawn.” Meta Hazreti Hamza qal: “Nagħmel kull ma trid biex inferrħek u neħilsek min-niket!”, Sidna l-Profeta qal: “Jien nifraħ biss b’ħaġa waħda: li int temmen u teħles ġismek prezzjuż min-nar ta’ Jahannam.”

Hazreti Hamza minnufih sar Musulman. Dwaru niżel vers. Skont il-kliem ta’ Hazreti Abdullah ibn Abbâs, dak li dwaru jingħad fil-vers 122 tas-Sûrah al-An’âm li “ġie mqajjem u mwassal għan-nûr…” huwa Hazreti Hamza, u dak li dwaru jingħad li “jiġġerra fid-dlamijiet…” huwa Abû Jahl.

Hazreti Hamza mar fost il-politeisti u xandar li kien sar Musulman u li kien se jiddefendi lill-habîb ta’ Alla l-Għoli, Muhammad ’alaihis-salâm, anki kieku jiswielu ħajtu, u qal qasîda. F’din il-qasîda qal: “Il-ħamd lil Alla l-Għoli, li dawwar qalbi lejn l-Iżlam u lejn il-verità. Din ir-reliġjon bagħatha Alla l-Għoli, ir-Rabb tad-dinjiet, li jaf kull ma jagħmlu l-qaddejja Tiegħu, li jittratta lil kulħadd bil-ġentilezza Tiegħu u li s-setgħa Tiegħu tirbaħ fuq kollox. Meta jinqara l-Qur’ân al-karîm, id-dmugħ jiġri minn għajnejn dawk li għandhom qalb u moħħ. Il-Qur’ân al-karîm niżel fuq Muhammad ‘alaihis-salâm f’versi mfissra b’lingwa ċara u elokwenti. Hu, Muhammad Mustafâ, huwa raġel imbierek fostna, li kelmtu tinstema’ u li quddiemu l-għenuq jitbaxxew. O politeisti! Titilfux moħħkom u, bil-vista mċajpra, tgħidux fuqu kliem qawwi, iebes u goff. Jekk jaqbadkom ħsieb bħal dan, ħadd ma jista’ jmissu mingħajr ma jgħaddi minn fuq il-katavri tagħna l-Musulmani.”

“O Quraysh! Qegħdin issawtuni. U jien il-Profeta tagħkom” Il-Profeta maħbub tagħna Muhammad ’alaihis-salâm

Il-Profeta maħbub tagħna (sallallâhu ‘alaihi wa sallam) feraħ ħafna li Hazreti Hamza sar Musulman. Il-Musulmani wkoll, meta ngħaqad magħhom hu, issaħħu ħafna. Bil-fidi ta’ Hazreti Hamza, il-qagħda nbidlet. Għax in-nies ta’ Mekka kienu jafu li Hazreti Hamza kien gwerrier, qalbieni, raġel ta’ ħila, ġellied u eroj kbir. Għalhekk il-politeisti ta’ Quraysh ma setgħux aktar jittrattaw ħażin lill-Musulmani bla ebda raġuni, u l-iżjed kienu jibżgħu mix-xifer tax-xabla ta’ Hazreti Hamza.7

Tlaqt fit-triq b’imħabbtek,
Interċessjoni, yâ Rasûlallah!
Jien midneb, wiċċi iswed,
Interċessjoni, yâ Rasûlallah!

Kif Hazreti Umar sar Musulman

Ir-reliġjon tal-Iżlam kienet tinxtered minn jum għal ieħor, u n-nûr tal-Qur’ân al-karîm kien idawwal l-erwieħ. Dawk li kien miktub għalihom kienu jemmnu bit-tjubija ta’ Alla l-Għoli u jsibu l-hidâya. Dawk in-nies imberkin, li kisbu l-unur li jsiru mill-Kumpanni nobbli (radiyallâhu ‘anhum), id f’id u qalb ma’ qalb, kienu jduru madwar Rasûlullah bħall-friefet madwar ix-xemgħa. L-iċken xewqa u l-iċken sinjal tiegħu kienu jqisuhom ordni kbira, kienu jikkompetu min se jwettaqhom l-ewwel, u f’din it-triq lanqas kienu joqogħdu lura milli jagħtu ħajjithom. U l-inkwiet u t-tħassib tal-politeisti laħqu l-quċċata. Għax anki Hazreti Hamza, wieħed mill-eroj li n-nies kienu jindikawh bis-saba’, kien sar Musulman u ħa postu fil-fillieri ta’ Rasûlullah. Din il-ġrajja mhux mistennija ġennet għalkollox lill-politeisti. Għalhekk, darba waħda, Umar, bin Khattâb (li kien għadu ma sarx Musulman), ħareġ mid-dar bil-ħsieb li joqtol lil Rasûlullah kull fejn jarah.

Sab lill-Profeta maħbub tagħna fil-Masjid al-Harâm jagħmel is-salât. Waqt li kien qiegħed jistenna li jtemm is-salât, dak li kien qiegħed jaqra ġibidlu l-attenzjoni, u beda jisma’ b’kurżità. Habîb al-akram kien qiegħed jaqra s-Sûrah al-Hâqqa. Fit-tifsira tagħha: “Il-qiyâmat, li l-miġja tagħha hija verità!.. X’inhi l-qiyâmat, li l-miġja tagħha hija verità (taf)? U x’jgħarrfek x’inhi l-qiyâmat, li l-miġja tagħha hija verità? Thamûd u Âd (il-popli) ċaħdu u qiesu gidba l-qiyâmat, li bit-terrur tagħha l-qlub se jirtogħdu. Il-poplu ta’ Thamûd inqered minħabba l-ħażen bla rażan tiegħu (bl-għajta ta’ Jabrâîl ’alaihis-salâm).

U l-poplu ta’ Âd ukoll inqered b’riħ (uragan) li jeqred kollox, li jgħajjat, selvaġġ u qalil. Alla l-Għoli żamm dak l-uragan fuqhom bla waqfien għal sebat iljieli u tmint ijiem. (Waslu fi stat tali li,) kieku kont hemm dak iż-żmien, kont tarahom mejtin u mixħutin bħal zkuk vojta ta’ palm tat-tamal maqlugħin mill-għeruq! Issa tara xi ħaġa li baqgħet minnhom (xi bniedem, xi ħlejqa ħajja)? U l-Fir’awn, u dawk ta’ qablu, u n-nies tal-bliet maqlubin (il-poplu ta’ Lût) kollha wettqu dak l-iżball (ix-shirk u d-diżubbidjenza)… Hekk irribellaw kontra r-rasûl tar-Rabb tagħhom (kontra Lût ‘alaihis-salâm u oħrajn). Imbagħad ħakimhom kastig iżjed iebes mill-kastig li laħaq lill-ummah l-oħra… Tassew, meta (fid-dilluvju ta’ Nûh) l-ilma għerreq kollox, Aħna ġarrejnikom (lill-antenati tagħkom, li huma l-kawża tal-eżistenza tagħkom) fl-arka, biex dan ikun għalikom tagħlima, u biex il-widnejn li jisimgħu jżommuh u jiftakruh.

Meta jindaqq is-Sûr darba waħda, u l-art u l-muntanji jitneħħew minn posthom u jitħabtu bil-qawwa ma’ xulxin u jitfarrku, dak in-nhar tasal il-qiyâmat. Dak in-nhar is-sema, wara li jitlef is-saħħa u s-sodizza tiegħu, jinqasam u jitfarrak.

L-anġli jkunu fuq it-truf tas-sema (jistennew l-ordni tar-Rabb tagħhom). Dak in-nhar l-Arsh tar-Rabb tiegħek iġorruh (minn dawk ta’ madwar is-sema) tmien anġli. Dak in-nhar titressqu (għall-kont quddiem Alla l-Għoli), b’mod li (lil Alla l-Għoli) ma jibqa’ moħbi l-ebda sigriet tagħkom (li ħsibtu li ħbejtuh f’din id-dinja). Imbagħad dak li l-ktieb tiegħu jingħatalu f’idu l-leminija jgħid (bil-ferħ): ‘Ħudu, aqraw il-ktieb tiegħi! Jien tassew kont naf b’ċertezza li se niltaqa’ mal-kont tiegħi.’

Hu jkun f’ħajja li biha hu kuntent, f’Jannah għolja… Li (il-frott tagħha) ikun fil-qrib. (Jingħadilhom:) ’Kulu u xorbu bl-hena, bħala ħlas tal-għemejjel tajba li bgħattu minn qabel fil-jiem li għaddew (f’din id-dinja).’

U dak li l-ktieb tiegħu jingħatalu f’idu x-xellugija jgħid: ’Jaħasra! Kieku biss ma ngħatajtx il-ktieb tiegħi… U lanqas sirt naf x’inhu l-kont tiegħi. Jaħasra! Kieku biss dik (il-mewt) kienet it-tmiem għal dejjem (ta’ ħajti) (u ma kontx qomt mill-ġdid)! Ġidi ma swieli xejn. Is-setgħa kollha tiegħi (il-qawwa tiegħi, il-prova tiegħi, kull ma kelli) telqitni u ntilfet!..’ (Alla l-Għoli jgħid lill-anġli inkarigati minn Jahannam:) ’Aqbduh u orbtuh (orbtulu idejh ma’ għonqu)!.. Imbagħad itfgħuh fil-Jahîm (l-iżjed post qalil tal-kastig f’Jahannam)! Imbagħad daħħluh (mill-ġdid) f’katina twila sebgħin driegħ!.. Għax hu ma kienx jemmen f’Alla l-Għoli, il-Kbir. Ma kienx iħeġġeġ biex jingħata ikel lill-fqir (aħseb u ara jitimgħu hu). Għalhekk illum hawn m’għandux qarib (u lanqas ħabib) (li jitħassru). U lanqas ikel ħlief ghislîn (iċ-ċorma tan-nies ta’ Jahannam imħallta mad-demm). Dan ma jikolhulu ħadd ħlief dawk li (bl-għarfien) jidinbu (il-kâfirin)…’”8 Hazreti Umar kien qiegħed jisma’ b’ammirazzjoni dak li kien jaqra Sidna l-Profeta. F’ħajtu qatt ma kien sema’ kliem daqshekk sabiħ. Dan wara rrakkontah hu stess hekk: “Bqajt mistagħġeb bl-elokwenza, bl-armonija u bil-qosor tal-kliem li kont qiegħed nisma’. Għedt lili nnifsi: ‘Naħlef li dan bilfors poeta, kif jgħidu n-nies ta’ Quraysh!’” F’dak il-ħin il-Profeta tagħna kompla jaqra l-versi: “Naħlef b’dak li taraw u b’dak li ma tarawx, li bla dubju dan (il-Qur’ân al-karîm) huwa kliem li ġab (mingħand ir-Rabb tiegħu) rasûl onorat ħafna quddiem Alla l-Għoli. Mhuwiex kliem ta’ poeta. Kemm temmnu ftit!..”9 Hazreti Umar irrakkonta: “Għal darb’oħra għedt lili nnifsi: ‘Dan bilfors bassar, għax fehem x’kien għaddej minn moħħi!..’” Rasûlullah kompla jaqra s-sûrah: “Lanqas mhu kliem ta’ bassar. Kemm taħsbu ftit!.. Dan (il-Qur’ân al-karîm) niżel mingħand ir-Rabb tad-dinjiet (fuq Muhammad ‘alaihis-salâm permezz ta’ Jabrâîl ‘alaihis-salâm). Kieku hu (il-Profeta) ivvinta minn rasu xi kliem fuqna (li Aħna ma għidniehx), żgur konna naqbduh bil-qawwa, u mbagħad, bla dubju, naqtgħulu l-vina tal-ħajja (il-vina ta’ għonqu) u neqirduh!

“(O ziju!) Jien nifraħ biss b’ħaġa waħda: li int temmen u teħles ġismek prezzjuż min-nar ta’ Jahannam” Hadîth sharîf

U ħadd minnkom ma kien ikun jista’ jiddefendih minn dan! Bla dubju, dan (il-Qur’ân al-karîm) huwa twissija ċara għal dawk li jibżgħu minn Alla. Aħna żgur nafu li fostkom hemm min jiċħdu (kif hemm min jikkonfermah). Tassew, dan (il-Qur’ân al-karîm) huwa għall-kâfirin (ħaġa inevitabbli ta’) dispjaċir (meta fl-âkhirat jaraw il-grazzji mogħtija lil dawk li kkonfermawh). Tassew, dan (il-Qur’ân al-karîm) huwa l-haqq al-yaqîn (huwa żgur il-verità tal-għarfien ċert, huwa l-għarfien ċert innifsu). Għalhekk sebbaħ l-isem tar-Rabb tiegħek, il-Kbir.”10

Hazreti Umar qal: “Meta Rasûlullah qara s-sûrah kollha, f’qalbi twieldet ġibda lejn l-Iżlam.” Tlett ijiem wara li Hazreti Hamza sar Musulman, Abû Jahl ġabar lill-politeisti u qal: “O Quraysh! Muhammad tawwal ilsienu kontra l-idoli tagħna. Qal li l-antenati tagħna, li għexu qabilna, qegħdin jiġu turmentati f’Jahannam, u li aħna wkoll se mmorru hemm!..

M’hemm l-ebda triq oħra ħlief li noqtluh!.. Lil min joqtlu nagħtih mitt ġemel aħmar u deheb bla qies!..” F’ħakka t’għajn il-ġibda lejn l-Iżlam għebet minn qalb Umar, bin Khattâb; qabeż minn postu u qal: “Dan ix-xogħol ħadd ma jista’ jagħmlu ħlief bin Khattâb.” “Ejja, bin Khattâb! Ħa narawk!” qalulu, u ċapċpulu.

Tħażżem bix-xabla u qabad it-triq. Fit-triq iltaqa’ ma’ Nu’aym ibn Abdullah. Nu’aym staqsieh: “Fejn sejjer b’dil-qilla u b’dir-rabja, o Umar?” U hu qal: “Sejjer noqtol lil Muhammad, li ġab il-firda fost il-poplu u qajjem lill-ħu kontra ħuh.” Nu’aym qal: “O Umar! Dan xogħol iebes. Il-Kumpanni tiegħu jduru madwaru bħall-friefet u jibżgħu li jiġrilu xi ħaġa. Diffiċli lanqas tersaq lejhom. U anki jekk toqtlu, ma teħlisx minn idejn ulied Abdulmuttalib.”

Hazreti Umar irrabja ħafna b’dan il-kliem: “Mhux int ukoll wieħed minnhom? L-ewwel ħa nispiċċa minnek”, u qabad ix-xabla. “O Umar! Ħallini lili! Aħjar mur għand oħtok Fâtima u żewġha Sa’îd ibn Zayd; huma wkoll saru Musulmani”, qal Nu’aym. Hazreti Umar ma emminx dan il-kliem. “Jekk ma temminx, mur u staqsi! Tifhem”, qal.

Kieku Hazreti Umar irnexxielu f’dak ix-xogħol, il-firda reliġjuża kienet tintemm, iżda kienet titfaċċa l-vendetta tad-demm, li kienet drawwa tal-Għarab, Quraysh kienu jinqasmu fi tnejn u kienu jibdew ġlied bla tmiem. Hekk ma kienx jinqatel biss Umar ibn Khattâb, iżda wlied Khattâb kollha. Iżda billi Umar ibn Khattâb kien b’saħħtu ħafna, qalbieni u ta’ ras sħuna, ma setax jaħseb f’dan. Inkwetat għal oħtu, minnufih mar lejn darhom.

F’dawk il-jiem kienet għadha kemm niżlet is-Sûrah Tâhâ; Sa’îd u Fâtima (radiyallâhu ‘anhumâ) kienu kitbuha, kienu sejħu d-dar lil wieħed mill-Kumpanni, Hazreti Khabbâb ibn Arat, u kienu qegħdin jaqrawha. Hazreti Umar sema’ leħinhom mill-bieb. Ħabbat il-bieb bil-qawwa kollha. Meta rawh bix-xabla ma’ qaddu u rrabjat, ħbew il-kitba, u ħbew ukoll lil Hazreti Khabbâb. Imbagħad fetħu l-bieb. Meta daħal, staqsa: “X’kontu qegħdin taqraw?” Qalu: “Xejn.”

Ir-rabja tiegħu kibret aktar u għajjat: “Dak li smajt huwa minnu; intom ukoll inqdajtu bis-seħer tiegħu!” Qabad lil Hazreti Sa’îd minn għonq il-libsa u xeħtu mal-art. Meta oħtu ppruvat teħles lil żewġha, bir-rabja taha wkoll lilha daqqa ta’ ħarta fuq wiċċha. Meta ra d-demm joħroġ minn wiċċha, tħassar lil oħtu. Fâtima kienet qiegħda tħoss l-uġigħ u kienet mgħaddsa fid-demm. Iżda l-qawwa tal-fidi qanqlitha, u, b’kenn f’Alla l-Għoli, qalet: “O Umar! Għaliex ma tistħix minn Alla u ma temminx fil-Profeta li Hu bagħat bil-versi u bil-mirakli? Ara, jien u żewġi ksibna l-unur li nsiru Musulmani. Anki kieku taqtgħulna rasna, minn dan ma nerġgħux lura”, u qalet il-Kalima ash-shahâda.

Quddiem din il-fidi ta’ oħtu, Hazreti Umar f’daqqa waħda rtab u qagħad bilqiegħda fl-art. B’leħen ħelu qal: “Ejja, oħorġu dak il-ktieb li kontu qegħdin taqraw.” Fâtima qalet: “Sakemm ma tissaffiex, ma nagħtihulekx.” Hazreti Umar għamel il-ghusl.

Imbagħad Fâtima ġabet il-paġna tal-Qur’ân al-karîm. Hazreti Umar kien jaf jaqra tajjeb. Beda jaqra s-Sûrah Tâhâ. L-elokwenza, il-ħlewwa tal-kelma, it-tifsiriet u l-għola tal-Qur’ân al-karîm kienu qegħdin irattbulu qalbu aktar u aktar. Meta qara l-vers li t-tifsira tiegħu hija: “Tiegħu hu kull ma hemm fis-smewwiet u fl-art, u kull ma hemm bejniethom, u kull ma hemm taħt (is-seba’ saffi tal-)art”11, waqa’ f’ħsieb fil-fond. Qal: “O Fâtima! Dawn il-ħlejjaq kollha, li m’għandhomx tmiem, huma ta’ Alla li Lilu tagħmlu ‘ibâda intom?” Oħtu wieġbet: “Iva, hekk hu! Hemm xi dubju?” L-istagħġib tiegħu kiber u qal: “O Fâtima! Aħna għandna madwar elf u ħames mitt idolu, minquxa u mżejna, tad-deheb, tal-fidda, tal-bronż u tal-ġebel. L-ebda wieħed minnhom m’għandu xejn fuq l-art.” Qara ftit ieħor, u ħaseb fuq il-vers li t-tifsira tiegħu hija: “M’hemmx alla veru li għandu jsirlu ’ibâda u qima ħlief Alla l-Għoli. L-isbaħ ismijiet huma Tiegħu.”12 “Tassew, kemm hu minnu!” qal. Meta sema’ dan, Khabbâb qabeż mill-moħba tiegħu, qal it-takbîr u qal: “Aħbar tajba, o Umar! Rasûlullah għamel talba lil Alla l-Għoli: ‘O Rabb tiegħi! Saħħaħ din ir-reliġjon b’Abû Jahl jew b’Umar!’ Ara, dik il-barka u dik il-hena kienu miktuba għalik.”

Dak il-vers u dik it-talba ħassru u knisu l-għedewwa minn qalb Hazreti Umar. Minnufih qal: “Fejn hu Rasûlullah?” Qalbu kienet diġà ntrabtet ma’ Rasûlullah. Dak in-nhar Rasûl al-akram (sallallâhu ‘alaihi wa sallam) kien qiegħed jagħti l-parir lill-Kumpanni tiegħu fid-dar ta’ Hazreti Arqam. Il-Kumpanni nobbli kienu miġbura; waqt li kienu jħarsu lejn wiċċu mimli nûr u jisimgħu kliemu ħelu u li jmiss il-qalb, kienu jsaffu qlubhom u, billi jgħaddu minn stat għal ieħor f’pjaċir, f’ħlewwa u f’ferħ bla tarf, kienu jġeddu l-erwieħ tagħhom.

Mid-dar ta’ Arqam raw lil Hazreti Umar ġej. Kellu x-xabla miegħu. Billi kien raġel tal-biża’ u b’saħħtu, il-Kumpanni nobbli daru madwar Rasûlullah. Hazreti Hamza qal: “X’hemm x’nibżgħu minn Umar? Jekk ġie bit-tajjeb, merħba bih. Jekk le, naqtagħlu rasu qabel ma jislet ix-xabla!” Imbagħad Rasûlullah qal: “Agħmlulu triq, ħalluh jidħol!”

“Lanqas mhu kliem ta’ bassar. Kemm taħsbu ftit!.. Dan (il-Qur’ân al-karîm) niżel mingħand ir-Rabb tad-dinjiet (fuq Muhammad ‘alaihis-salâm permezz ta’ Jabrâîl ’alaihis-salâm)” Al-Hâqqa: 42–43

Jabrâîl ‘alaihis-salâm kien diġà għarraf minn qabel li Hazreti Umar kien ġej biex jemmen u li kien fit-triq. Rasûlullah laqa’ lil Hazreti Umar jitbissem u qal: “Ħalluh, warrbu minn ħdejh.” Hazreti Umar niżel għarkupptejh quddiem Rasûlullah. Rasûlullah qabad lil Hazreti Umar minn idu u qal: “Emmen, o Umar!” U hu, b’qalb safja, qal il-Kalima ash-shahâda. Il-Kumpanni nobbli, mill-ferħ, għollew it-takbîr sas-sema.

Wara li sar Musulman, Hazreti Umar iddeskriva l-qagħda tiegħu hekk:

“Meta sirt Musulman, il-Kumpanni nobbli kienu jistaħbew mill-politeisti u jagħmlu l-‘ibâdât tagħhom bil-moħbi. Dan nikkitni ħafna u staqsejt: ‘O Rasûlallah! Aħna m’aħniex fuq il-verità?’ Sidna l-Profeta qal: ‘Iva. Naħlef b’Alla l-Għoli, li f’Idejh hija l-eżistenza tiegħi, li, ħajjin jew mejtin, intom żgur fuq il-verità.’

Għal dan għedt: ‘O Rasûlallah! Ladarba aħna fuq il-verità u l-politeisti fit-triq tal-falsità, għaliex mela qegħdin naħbu r-reliġjon tagħna? Wallahi, aħna għandna aktar dritt u nistħoqqilna aktar li nxandru bil-miftuħ ir-reliġjon tal-Iżlam kontra l-kufr (nuqqas ta’ fidi). Ir-reliġjon ta’ Alla l-Għoli f’Mekka żgur se tirbaħ. Jekk il-poplu tagħna jġib ruħu magħna b’ġustizzja, tajjeb; u jekk jridu jaqbżu l-limitu, niġġildu magħhom.’ Rasûlullah qal: ‘Aħna ftit ħafna!’

Għedt: ‘O Rasûlallah! Naħlef b’Alla l-Għoli, li bagħtek bħala Profeta veru, li ma jibqa’ l-ebda ġemgħa tal-politeisti li ma noqgħodx fiha, bla tlaqliq u bla biża’, u nitkellem dwar l-Iżlam. Ejja noħorġu issa bil-miftuħ!’ Meta aċċetta, ħriġna f’żewġ fillieri u mxejna lejn il-Haram ash-sharîf. Fuq quddiem ta’ fila kien hemm Hamza, u fuq quddiem tal-oħra jien. B’passi sodi, bħallikieku qegħdin nitħnu l-art, b’mixja dinjituża u maestuża dħalna fil-Masjid al-Harâm. Il-politeisti ta’ Quraysh kienu jħarsu issa lejja u issa lejn Hamza. Qabadhom tant niket u dwejjaq li forsi qatt f’ħajjithom ma kienu waqgħu f’disperazzjoni bħal dik.” Meta ra lil Hazreti Umar ġej, Abû Jahl ħareġ ’il quddiem u qal: “O Umar! X’inhi din il-qagħda?”, u Hazreti Umar, bla ma tah l-ebda kas, qal: “Ash-hadu an lâ ilâha illallâh wa ash-hadu anna Muhammadan ‘abduhu wa rasûluh.” Abû Jahl ma kienx jaf x’se jgħid. Baqa’ ffriżat. Hazreti Umar dar lejn dik il-folla ta’ politeisti u qal: “O Quraysh!.. Min jafni, jafni! U min ma jafnix, ħa jkun jaf li jien Umar, bin Khattâb… Min irid li martu tibqa’ armla u wliedu ltiema, ħa jiċċaqlaq minn postu! Min jiċċaqlaq, inqattgħu bix-xabla u nxejħtu mal-art!…” B’dan il-kliem, il-politeisti ta’ Quraysh f’ħakka t’għajn xterdu u tbiegħdu minn hemm. Rasûlullah u l-Kumpanni għoljin tiegħu għamlu fila u qalu t-takbîr b’kemm għandhom leħen. Is-smewwiet ta’ Mekka kienu jidwu bl-għajjat tal-Kumpanni nobbli: “Allahu akbar!… Allahu akbar!…” Għall-ewwel darba s-salât saret bil-miftuħ fil-Haram ash-sharîf.13 Meta Hazreti Umar sar Musulman, niżel il-vers 64 tas-Sûrah al-Anfâl. Fit-tifsira tiegħu: “O Profeta Tiegħi! Bħala għajnuna biżżejjed għalik Alla l-Għoli u dawk mill-fidili li jimxu warajk!” Xi nies li kienu qegħdin jitħabtu fid-dubju, meta raw li Hazreti Umar sar Musulman, għażlu l-Iżlam u kisbu l-unur li jsiru mill-Kumpanni.

Minn dakinhar l-għadd tal-Musulmani beda jikber minn jum għal ieħor bħal valanga.

“O Rabb tiegħi! Saħħaħ din ir-reliġjon b’Abû Jahl jew b’Umar!” Hadîth sharîf

F’kull ħidma kien isemmi l-isem tar-Rahmân dik l-għajn tal-ġenerożità, Il-Profeta kien sors ta’ tifħir u ta’ glorja, dik l-għajn tal-ġenerożità. Kien il-post tal-ħniena divina, nixxiegħa ta’ għerf u ta’ ħlewwa, Mimli bl-akhlâq sabiħ kien dak l-għażiż, dik l-għajn tal-ġenerożità. Mal-ħlejjaq ta’ Haqq, għal Alla, ħelu u umli, Lin-nies kollha għamel il-ġid dik l-għajn tal-ġenerożità.

It-tieni Ħiġra lejn l-Abissinja

Meta l-Kumpanni nobbli (’alaihimur-ridwân) ġew Mekka, il-politeisti reġgħu bdew jitturmentawhom u jittorturawhom. L-oppressjoni tagħhom kienet qiegħda tiżdied aktar u aktar. Bla tlaqliq kienu jittorturawhom b’kull mod. Darba waħda Hazreti Uthmân qal: “O Rasûlallah! Rajt l-Abissinja post tajjeb għall-kummerċ. Kummerċ ta’ xahar jagħti qligħ kbir. Sakemm Alla l-Għoli jagħżel il-post tal-Ħiġra, għall-Musulmani ma jistax ikun hemm post aħjar minn dan. Għall-inqas il-fidili jeħilsu mit-turment ta’ Quraysh. In-Negus wrielna ħafna ġentilezza u ġid.” Għal dan, Sidna l-Profeta qal: “Erġgħu morru l-Abissinja, biex tkunu mħarsa bl-isem ta’ Alla l-Għoli.” Meta Hazreti Uthmân qal: “O Rasûlallah! Kieku tmur int hemm, forsi jsiru Musulmani. Billi huma nies tal-Ktieb, jersqu malajr lejn l-Iżlam u ma jċaħħdux l-għajnuna tagħhom”, il-Profeta maħbub tagħna qal: “Jien ma ġejtx ordnat li nfittex il-mistrieħ u l-kumdità. Dwar il-Ħiġra, qiegħed nistenna l-ordni mbierka ta’ Alla l-Għoli. Kif niġi ordnat, hekk nagħmel.”

Fis-sitt sena tal-bi’that, skont rakkont wieħed, karovana ta’ mija u wieħed mill-Kumpanni nobbli (radiyallâhu ‘anhum), 83 raġel u 18-il mara, telqet għat-tieni darba lejn l-Abissinja. Bħala kap ta’ din il-karovana nħatar Hazreti Ja’far ibn Abî Tâlib. Waslu sħaħ u sani f’pajjiż in-Negus. Il-ġrajjiet tal-Abissinja rrakkontathom Hazreti Umm Salama (radiyallâhu ‘anhâ) hekk: “Meta wasalna l-Abissinja, hemm sibna ġar tajjeb ħafna. Dak il-ġar kien is-sultân, in-Negus. Wettqilna kull xewqa. Stajna nwettqu l-ordnijiet tar-reliġjon tagħna kif xtaqna. Stajna nagħmlu ‘ibâda lil Alla l-Għoli b’mod ħieles, u ma sofrejna l-ebda turment. Ma smajna l-ebda kelma ħażina.” Meta l-politeisti ta’ Mekka saru jafu b’dan, iddeċidew li jibagħtu żewġ mibgħuta għand is-sultân tal-Abissinja. Għan-Negus, minbarra oġġetti ta’ valur kbir, ħejjew ukoll rigali tal-ġilda kkonzata ta’ Mekka, li kienet togħġbu ħafna. Barra minn hekk, ħejjew rigali wkoll għall-qassisin u għall-kbarat tal-istat. Dan ix-xogħol ingħata lil Abdullah ibn Abî Rabî’a u lil Amr ibn Âs. Dawn iż-żewġ mibgħuta ngħallmu x’kellhom jgħidu quddiem in-Negus. Qalulhom: “Qabel ma titkellmu mas-sultân, agħtu r-rigali lil kull wieħed mill-patrijarki u mill-kmandanti tiegħu. Imbagħad agħtu r-rigal tan-Negus. Meta tagħmlu dan, itolbu li jingħatawlkom il-Musulmani li hemm. Tħallux lin-Negus jiltaqa’ u jitkellem mal-Musulmani.”14 Il-mibgħuta ġew l-Abissinja. Wara li żaru lill-kbarat tal-istat u tawhom ir-rigali, qalu lil kull wieħed minnhom: “Fostna feġġew xi nies. Dawn ivvintaw reliġjon ġdida, li la nafuha aħna u lanqas intom. Irridu nieħdu lil dawn li ġew lura f’arthom. Meta titkellmu mas-sultân dwarhom, ipprovaw li jagħtihomlna bla ma jitkellem magħhom. Dawk li jistgħu jieħdu ħsiebhom l-aħjar huma l-ġenituri u l-ġirien tagħhom stess. Dawn jafuhom sewwa ħafna.”15 Il-patrijarki aċċettaw din il-proposta. Imbagħad il-mibgħuta ta’ Mekka taw ir-rigali tan-Negus. Is-sultân, in-Negus, aċċetta r-rigali, sejħilhom u tkellem magħhom għal xi żmien.

“Erġgħu morru l-Abissinja, biex tkunu mħarsa bl-isem ta’ Alla l-Għoli” Hadîth sharîf

Il-mibgħuta qalu lin-Negus: “O sultân! Xi nies mill-poplu tagħna sabu kenn f’pajjiżek. Dawn li ġew, bħalma telqu mir-reliġjon tal-poplu tagħhom, hekk ukoll ma daħlux fir-reliġjon tiegħek. Għandhom xi reliġjon ivvintata, kif qatgħet rashom. Din ir-reliġjon la nafuha aħna u lanqas int. Lilna bagħtuna għandek il-kbarat tal-poplu li minnu huma. Dawk il-kbarat huma l-missirijiet u l-eqreb qraba tan-nies li sabu kenn f’pajjiżek. Ix-xewqa tagħhom hi li dawn li ġew jintbagħtu lura għandhom. Għax huma jafuhom aħjar. Jafu aħjar x’ma japprovawx dawn fir-reliġjon tagħhom stess…” Kemm Amr ibn Âs kif ukoll Abdullah ibn Abî Rabî’a l-iżjed li xtaqu kien li n-Negus jisma’ dan il-kliem u jagħmel kif iridu huma. Wara li l-mibgħuta qalu dan il-kliem, il-patrijarki tan-Negus ħadu l-kelma u qalu: “Dawn qalu s-sewwa għalkollox. Il-poplu tagħhom jista’ jieħu ħsiebhom aħjar, u jaf jiġġudika aħjar x’jogħġobhom u x’ma jogħġobhomx. Għalhekk agħti lil dawn in-nies, u ħalli dawn jeħduhom lura f’arthom u għand il-poplu tagħhom.” Is-sultân, in-Negus, irrabja ħafna b’dan il-kliem: “Wallahi, le! Lil dawn in-nies ma nagħtihomx. Ma nistax nittradixxi nies li sabu kenn għandi u ġew f’pajjiżi. Huma ppreferew lili fuq oħrajn u ġew f’pajjiżi. Għalhekk se nsejjaħ fil-palazz tiegħi lill-emigranti li ġew, nistaqsihom x’għandhom x’jgħidu fuq il-kliem ta’ dawn in-nies, u nisma’ t-tweġibiet tagħhom. Jekk l-emigranti huma kif jiddeskrivuhom dawn, nagħtihom lil dawn li ġew u nibgħathom lura għand il-poplu tagħhom. Jekk mhumiex hekk, inħarishom u nagħmlilhom il-ġid sakemm jibqgħu f’pajjiżi.” In-Negus kien diġà studja l-kotba tas-sema. Kien jaf li qorob iż-żmien tal-miġja ta’ Muhammad ‘alaihis-salâm, li l-poplu tiegħu kien se jsejjaħlu giddieb u ma jemminx fih, u li kienu se jkeċċuh minn Mekka. In-Negus staqsa lill-mibgħuta ta’ Mekka: “Min hu dak li fih jemmnu?” Huma qalu: “Muhammad.” Meta sema’ dan l-isem, in-Negus fehem li hu profeta, iżda ma weriex. Reġa’ staqsa lil dawk li ġew: “X’inhi r-reliġjon u t-triq tiegħu, u għal xiex jistieden?” Amr qal: “M’għandu l-ebda triq.” In-Negus qal: “Kif nista’ nagħti grupp li fittex kenn għandi, li ma nafx ir-reliġjon u t-triq tiegħu? Ejjew inlaqqgħu majlis. Inġibuhom huma wkoll. Inpoġġukom wiċċ imb’wiċċ. Ħa tidher il-qagħda ta’ kulħadd. Ħalli nsir naf ir-reliġjon tagħhom ukoll.” Il-Musulmani ġew imsejħa fil-palazz. Il-Musulmani l-ewwel ikkonsultaw (ftehmu) bejniethom u qalu: “X’għandna ngħidu biex jogħġob lis-sultân tal-Abissinja u jaqbel man-natura tiegħu?” Hazreti Ja’far qal: “Wallahi, dak li nafu aħna dwar dan huwa biss dak li ordnalna l-Profeta tagħna. Ikun x’ikun ir-riżultat, aħna kuntenti.” Kulħadd aċċetta dan, u, wara li qablu li jitkellem biss Hazreti Ja’far, ġew quddiem in-Negus. Is-sultân, in-Negus, ukoll kien ġabar lill-għorrief tiegħu. Tlaqqa’ dîwân kbir. Imbagħad daħħlu lill-emigranti. Meta daħlu l-Musulmani, sellmu.

Iżda ma għamlux is-sajda. Meta n-Negus staqsiehom: “Għaliex ma għamiltux is-sajda?”, wieġbu: “Aħna ma nagħmlu s-sajda lil ħadd ħlief lil Alla l-Għoli. Sidna l-Profeta pprojbielna li nagħmlu s-sajda lil xi ħadd ħlief lil Alla l-Għoli, u qal: ‘Is-sajda hija biss ta’ Alla l-Għoli.’” In-Negus qal lill-emigranti: “O grupp li ġejt quddiemi! Għiduli. Għaliex ġejtu f’pajjiżi? X’inhi l-qagħda tagħkom? M’intomx negozjanti, u lanqas għandkom xi talba. X’inhi l-qagħda ta’ dan il-Profeta tagħkom li feġġ? Għaliex ma ssellmux kif isellmu n-nies ta’ pajjiżkom li jiġu hawn?”

Ja’far (radiyallâhu ’anh) qal: “O sultân! L-ewwel se ngħid tliet kelmiet. Jekk ngħid il-verità, ikkonfermani, u jekk nigdeb, iċħadni. L-ewwel nett, ordna li minn dawn in-nies jitkellem wieħed biss, u l-ieħor jibqa’ sieket!”

Amr ibn Âs qal: “Jien nitkellem.” In-Negus qal: “O Ja’far, tkellem int l-ewwel.”

Hazreti Ja’far qal: “Għandi tliet kelmiet. Staqsi lil dan ir-raġel: aħna lsiera li għandhom jinqabdu u jingħataw lura lil sidienhom?” In-Negus staqsa: “O Amr! Huma lsiera?” Amr qal: “Le! Mhumiex ilsiera, huma ħielsa!” Hazreti Ja’far qal: “Forsi xerridna d-demm ta’ xi ħadd inġustament, u għandna ningħataw lil dawk li xxerred demmhom?” Meta n-Negus staqsa lil Amr: “Dawn qatlu lil xi ħadd inġustament?”, Amr qal: “Le, lanqas qatra demm ma xerrdu.” Hazreti Ja’far qal lin-Negus: “Forsi għandna fuqna xi ġid li ħadna inġustament mingħand ħaddieħor u li aħna obbligati nroddu?” In-Negus qal: “O Amr! Jekk dawn l-imsejknin għandhom xi dejn, anki kieku jkun ħafna deheb x’iħallsu, inħallsu jien; għidu!” Amr qal: “Le, lanqas qîrât (munita) wieħed!” Meta n-Negus staqsa: “Mela x’tridu minnhom?”, Amr qal: “Aħna u huma konna f’reliġjon waħda u fi triq waħda. Huma telquha. Marru wara Muhammad u r-reliġjon tiegħu.” In-Negus staqsa lil Ja’far: “Għaliex tlaqtu r-reliġjon li kontu fiha u mortu wara oħra? Ladarba nfridtu mir-reliġjon tal-poplu tagħkom, u lanqas m’intom fir-reliġjon tiegħi, x’inhi din ir-reliġjon li temmnu fiha? Tgħidli xi ħaġa dwarha?”

Hazreti Ja’far qal: “O sultân! Konna poplu injorant. Konna nqimu l-idoli. Konna nieklu l-karkassi u nagħmlu kull xorta ta’ ħażen. Konna naqtgħu r-rabtiet mal-qraba, u ma konniex inġibu ruħna tajjeb mal-ġirien. Il-qawwija fostna kienu jaħqru lid-dgħajfa u ma kinux jafu x’inhi l-ħniena. Għexna hekk sakemm Alla l-Għoli bagħtilna profeta minn fostna, li konna nafu s-sinċerità, il-fedeltà, l-onestà, is-safa u n-nobbiltà tan-nisel tiegħu. Dak il-profeta stedinna nemmnu fl-eżistenza u fl-uniċità ta’ Alla l-Għoli, nagħmlu ’ibâda Lilu, u nitilqu l-ġebel u l-idoli li konna nqimu aħna u l-antenati tagħna minn żmien antik. Ordnalna ngħidu s-sewwa, ma nittradixxux dak li jiġi fdat lilna (amâna), nirrispettaw id-drittijiet tal-qraba, ngħixu tajjeb mal-ġirien, u nżommu ’l bogħod mid-dnub u mit-tixrid tad-demm. Ipprojbielna kull immoralità, il-gideb, il-ħtif tal-ġid tal-iltiema u l-kalunnji kontra n-nisa onesti. Ordnalna nagħmlu ’ibâda lil Alla l-Għoli mingħajr ma nagħtuh sieħeb jew sħab. U aħna aċċettajna dan, emminna f’kull ma ġab mingħand Alla l-Għoli u wettaqna dak li qal. Għamilna ’ibâda lil Alla l-Għoli. Dak li pprojbielna qisnieh harâm, u dak li ppermettielna qisnieh halâl, u mxejna hekk. Għalhekk il-poplu tagħna sar għadu tagħna u għamlilna l-inġustizzja. Biex iwarrbuna mir-reliġjon tagħna u mill-’ibâda lil Alla l-Għoli, u biex nerġgħu nqimu l-idoli, għaddewna minn ħafna torturi u għawġ. Għamlulna l-inġustizzja. Għafsuna aktar u aktar. Daħlu bejnietna u bejn ir-reliġjon tagħna u riedu jifruduna minnha. U aħna ħallejna arna u djarna u sibna kenn f’pajjiżek. Ippreferejnik fuq oħrajn. Xtaqna l-protezzjoni u l-ġirien tiegħek. Nittamaw li għandek ma nsofrux oppressjoni u inġustizzja.” Hazreti Ja’far kompla d-diskors tiegħu hekk: “Fir-rigward tat-tislima, aħna sellimnielek bis-salâm ta’ Rasûlullah. U lil xulxin ukoll hekk insellmu. Sidna l-Profeta għarrafna li s-salâm tan-nies ta’ Jannah ukoll huwa hekk. Għalhekk lilek ukoll sellimnielek hekk. Billi Sidna l-Profeta qal li ma ssirx sajda lill-bnedmin, aħna nfittxu kenn f’Alla l-Għoli milli nagħmlu s-sajda lil xi ħadd ħlief lil Alla l-Għoli.” In-Negus staqsa: “Taf xi ħaġa minn dak li niżżel Alla?” Meta Hazreti Ja’far qal: “Naf”, in-Negus qal: “Aqrahuli.” Hazreti Ja’far beda jaqra l-ewwel versi tas-Sûrah Maryam. (Jingħad ukoll li qara mis-Sûrah al-Ankabût u mis-Sûrah ar-Rûm.) In-Negus beka. Id-dmugħ li kien jiġri minn għajnejh xarrablu leħitu. Il-qassisin ukoll bkew. In-Negus u l-qassisin qalu: “O Ja’far! Aqra ftit ieħor minn dan il-kliem ħelu u sabiħ.” Hazreti Ja’far qara l-bidu tas-Sûrah al-Kahf, li fiha jingħad, fit-tifsira tagħha: “Il-ħamd lil Alla, li niżżel fuq il-qaddej Tiegħu (Muhammad ’alaihis-salâm) il-Ktieb veru (il-Qur’ân al-karîm), li ma ħalla fih l-ebda għawġ fil-kliem u l-ebda kontradizzjoni fit-tifsira (’il bogħod mill-eċċess u min-nuqqas), biex iwissi lill-kâfirin bl-iżjed kastig iebes (Jahannam) li ġej mingħandu (il-Għoli), u jħabbar lill-fidili li jagħmlu l-għemejjel tajba ħlas sabiħ (Jannah), li fih jibqgħu għal dejjem, u biex iwissi lil dawk li jgħidu: ‘Alla l-Għoli ħa għalih tifel.’ La huma (li jgħidu li Alla l-Għoli ħa tifel) u lanqas l-antenati tagħhom m’għandhom xi għarfien fuq dan (fuq dik il-kelma) (u lanqas tagħrif). Dik il-kelma li toħroġ minn fommhom hija (tqila u) perikoluża għall-aħħar. Ma jgħidu xejn ħlief gideb. (O Rasûl Tiegħi!) Jekk huma ma jemmnux f’dan il-Qur’ân al-karîm, se teqred lilek innifsek bin-niket u bir-rabja, tiġri warajhom! Kull ma hemm fuq l-art (il-foresti, ix-xmajjar, il-minjieri, l-annimali u l-pjanti…) għamilnieh żina biex nippruvaw liema min-nies jagħmel l-għemejjel tajba…”16

“Is-sajda hija biss ta’ Alla l-Għoli” Hadîth sharîf

In-Negus ma felaħx iżomm ruħu u qal: “Wallahi, dan huwa nûr li joħroġ mill-istess musbieħ. Bih ġew ukoll Mûsâ u Îsâ (‘alaihimas-salâm).” Imbagħad dar lejn il-mibgħuta ta’ Quraysh u qal: “Morru! Wallahi, la se nagħtihom f’idejkom, u lanqas se naħseb xi ħażen dwarhom.” Abdullah ibn Abî Rabî’a u Amr ibn Âs ħarġu mill-preżenza tan-Negus.17 Amr qal lil Abdullah: “Naħlef li se nikxef wieħed min-nuqqasijiet tagħhom quddiem in-Negus u naqlagħhom mill-għeruq, u tara!” Sieħbu qallu: “Għalkemm qegħdin kontrina, xorta waħda, tajjeb jew ħażin, huma qrabatna; tagħmilx hekk.” Amr qal: “Se ngħarraf lin-Negus li huma jqisu lil Îsâ ’alaihis-salâm bħala qaddej.” L-għada mar għand in-Negus u qallu: “O sultân! Dawn qegħdin jgħidu kliem tqil dwar Îsâ, bin Maryam (’alaihis-salâm). Ibgħat raġel għandhom u staqsihom x’jgħidu dwar Îsâ ’alaihis-salâm.” In-Negus bagħat raġel għand il-Musulmani biex jistaqsihom x’jaħsbu dwar Hazreti Îsâ. Il-Musulmani reġgħu nġabru u qalu lil xulxin: “Jekk jistaqsuna dwar Îsâ ’alaihis-salâm, x’se nwieġbu?” Hazreti Ja’far qal: “Wallahi, dwar Hazreti Îsâ se ngħidu dak li qal Alla l-Għoli u dak li ġabilna Sidna l-Profeta.” Meta ġew quddiem in-Negus, staqsiehom: “X’tgħidu intom dwar Îsâ, bin Maryam (’alaihis-salâm)?” Hazreti Ja’far wieġeb: “Aħna dwar Îsâ ‘alaihis-salâm ngħidu dak li Sidna l-Profeta ġabilna mingħand Alla l-Għoli u wassalilna. Aħna naċċettaw li hu l-qaddej u r-rasûl ta’ Alla l-Għoli, u l-kelma Tiegħu, li Alla l-Għoli qiegħed f’Hazreti Maryam, mara kasta li ċaħdet id-dinja u l-irġiel u ddedikat ruħha kollha lil Haqq ta’âlâ. Din hija l-qagħda u l-ġieħ ta’ Îsâ, bin Maryam. Aħna ngħidu: bħalma ħalaq lil Hazreti Âdam mit-trab, hekk ukoll ħalaq lil Îsâ ’alaihis-salâm mingħajr missier.” Għal dan, in-Negus medd idu lejn l-art, qabad tibna minn mal-art u qal: “Naħlef li lanqas Îsâ, bin Maryam, mhu xejn aktar minn dak li tgħidu intom. Ma hemmx differenza lanqas daqs din it-tibna.”

Meta n-Negus qal dan, il-kbarat tal-istat u l-kmandanti ta’ madwaru bdew iwiswsu u jgergru bejniethom.

Meta ra dan, in-Negus qalilhom: “Naħlef, tgħidu x’tgħidu, jien naħseb tajjeb dwar dawn in-nies.” Imbagħad dar lejn il-Musulmani emigranti u qal: “Nifraħ lilkom u lil dak li mingħandu ġejtu! Jiena emmint li hu r-rasûl ta’ Alla. Diġà rajnieh fl-Injîl. Dak ir-Rasûl ħabbar bih ukoll Îsâ, bin Maryam. Wallahi, kieku kien hawn, kont immur għandu, inġorrlu ż-żraben u naħsillu saqajh! Morru! Għixu fis-sigurtà u fis-sliem fil-parti mhux mittiefsa ta’ pajjiżi, ’il bogħod minn kull attakk. Min jagħmlilkom il-ħsara, neqirdu. Kieku jagħtuni muntanja deheb, ma nnikket lil ħadd minnkom!”

Imbagħad, dwar ir-rigali li kienu ġabu l-mibgħuta ta’ Quraysh, in-Negus qal: “Jien m’għandix bżonnhom dawn! Meta Alla l-Għoli tani lura din is-saltna tiegħi, li oħrajn kienu ħatfuhieli, u meta ġiegħel lill-poplu jobdini, ma ħax tixħim mingħandi”, u raddilhom ir-rigali. Il-mibgħuta ta’ Quraysh ħarġu mill-preżenza tan-Negus b’idejhom vojta. U n-Negus ixxurtjat kien għażel l-Iżlam u ferraħ ħafna lill-Kumpanni nobbli.18

HAQQ ĦALAQ ID-DINJA
Haqq ħalaq id-dinja għall-imħabba ta’ Muhammad,
Ħalaq il-qamar u x-xemx għax-xewqa ta’ Muhammad.
“Kun!” qal – u saret id-dinja, inkitbu l-Lawh u l-Qalam,
U nqara l-Qur’ân kollu għall-ġieħ ta’ Muhammad.
Ġew l-awliyâ kollha, refgħu wiċċhom mal-għatba,
Għamlu d-dhikr tat-tawhîd għan-nûr ta’ Muhammad.
Uways al-Qaranî laħaq, u xorta baqa’ jixxennaq,
It-tmien Jannah inżejnu għall-imħabba ta’ Muhammad.
L-għasafar itiru fl-ajru, jiħdiru l-muntanji u l-ġebel,
Is-siġar jagħtu l-frott għall-imħabba ta’ Muhammad.
Ġew dawk li ma kellhomx fidi, u mingħandu ħadu l-fidi,
Għamlu s-salât ħames darbiet kuljum għall-imħabba ta’ Muhammad.
Ġew l-anġli u qagħdu wieqfa fillieri fillieri,
Għamlu s-salât ħames darbiet kuljum għall-imħabba ta’ Muhammad.
Min hu Yûnus biex ifaħħru? Ifaħħru vers tal-Qur’ân,
Ftakar u għid is-salawât għall-imħabba ta’ Muhammad.

“Nifraħ lilkom u lil dak li mingħandu ġejtu! Jiena emmint li hu r-rasûl ta’ Alla. Diġà rajnieh fl-Injîl. Dak ir-Rasûl ħabbar bih ukoll Îsâ, bin Maryam” In-Negus Ashama