L-EDUKAZZJONI TAL-KUMPANNI NOBBLI

Il-Masjid an-Nabawî

Meta Sidna l-Profeta (sallallâhu ‘alaihi wa sallam) onora lil Medina, l-ewwel ħaġa li xtaq kienet li jinbena masjid fejn ikun jista’ jrabbi lill-Kumpanni tiegħu u jagħmel is-salât f’jamâ’a. F’dak il-ħin ġie Jabrâîl ’alaihis-salâm u qal: “O Rasûlallah! Alla l-Għoli jordnalek tibnilu dar (masjid) tal-ġebel u tal-briks tat-tajn.” Habîb al-akram minnufih xtaq jixtri mingħand sidienha l-art fejn kienet inżlet għarkupptejha l-ġemla tiegħu l-Qaswâ meta waslu Medina. Is-sidien xtaqu ħafna jagħtuhielu b’rigal, u qalu: “O Rasûlallah! Il-prezz tagħha nistennewh biss mingħand Janâb al-Haqq. Din l-art nagħtuhielek b’rigal għar-ridâ ta’ Alla.” Minkejja dan, Sidna l-Profeta ma aċċettax ir-rigal, iżda ħallas il-prezz tagħha, u anki iktar.1

Minn naħa l-art kienet qiegħda titwitta u titħejja, u min-naħa l-oħra kienu qegħdin isiru l-briks tat-tajn (briks mhux maħruq) u jinġarr il-ġebel. Fl-aħħar, meta t-tħejjijiet kollha kienu lesti, inġabru biex iqiegħdu l-pedament. L-ewwel ġebla tal-pedament qegħedha b’idejh imbierka Muhammad Mustafâ (sallallâhu ta’âlâ ’alaihi wa sallam). Imbagħad qal, wieħed wara l-ieħor: “Ħa jqiegħed Abû Bakr il-ġebla tiegħu ħdejn il-ġebla tiegħi! Ħa jqiegħed Umar il-ġebla tiegħu ħdejn il-ġebla ta’ Abû Bakr! Ħa jqiegħed Uthmân il-ġebla tiegħu ħdejn il-ġebla ta’ Umar! Ħa jqiegħed Alî l-ġebla tiegħu ħdejn il-ġebla ta’ Uthmân!” Meta twettqu l-ordnijiet tiegħu, qal lill-Kumpanni nobbli li kienu hemm: “Qiegħdu intom ukoll il-ġebel tagħkom.” U huma bdew iqiegħduh.

Fil-bini tal-masjid, mill-Profeta maħbub tagħna ’l isfel, il-Kumpanni nobbli kollha ħadmu bla waqfien u bla mistrieħ. Fuq daharhom imbierek ġarrew il-ġebel u l-briks tat-tajn. Bil-ġebel għollew il-pedament metru u nofs, u minn hemm ’il fuq bnew bil-briks tat-tajn. Jum wieħed Rasûlullah (sallallâhu ’alaihi wa sallam) kien qiegħed iġorr briks tat-tajn. Wieħed mill-Kumpanni tiegħu resaq lejh u qallu b’rispett kbir: “O Rasûlallah! Tħallini nġorr jien il-briks?” Is-siġill tal-profeti (Khâtam al-Anbiyâ) qallu, b’ġentilezza saħansitra akbar, li hu stess kellu iktar bżonn tat-thawâb, u ma tahx il-briks. Tah il-parir li jmur hu wkoll iġib il-ġebel.

Wieħed minn dawk li l-iktar ħadmu fil-bini tal-Masjid an-Nabawî kien Rasûlullah stess. Kien iġorr l-itqal ġebel u, b’sidru mbierek mgħaffeġ, iwasslu lill-bennejja. Waqt li kien iġorr dak il-ġebel u l-briks, kien jagħti l-kuraġġ lill-Kumpanni tiegħu billi jkellimhom fuq il-valur tax-xogħol li kien qiegħed isir u jagħtihom il-bxara tal-grazzji li kienu se jiksbu.

Meta raw dan l-isforz ta’ Sidna l-Profeta, il-Musulmani kienu jaħdmu b’imħabba kbira. Saħansitra Ammâr ibn Yâsir, waqt li kulħadd kien iġorr briks wieħed, kien iġorr tnejn – wieħed għal Sidna l-Profeta u wieħed għalih innifsu. Meta Rasûlullah ra dan, mar ħdejh. Għadda idu mbierka fuq dahar Hazreti Ammâr u qal: “O bin Sumayya! Int għandek żewġ premjijiet, u l-oħrajn wieħed!”

Il-ħitan tal-masjid tlestew malajr u tgħatta. Il-kmamar, skont id-drawwa Għarbija, saru bil-friegħi tal-palm tat-tamal, u minn fuq ġew mgħottija bil-feltru tax-xagħar. Fil-bibien tagħhom kien hemm biss purtiera mdendla. Il-kmamar kienu fuq in-naħa tax-Xlokk u fuq in-naħa tat-Tramuntana tal-masjid. Il-bibien tal-biċċa l-kbira minnhom kienu jagħtu għall-masjid. L-għoli tas-soqfa kien xiber iktar minn bniedem ta’ statura medja. Bejn il-kamra ta’ Hazreti Fâtima u dik ta’ Hazreti Âisha kien hemm bieb. Barra minn hekk, ħdejn il-masjid inbnew għal Rasûlullah żewġ kmamar tal-briks tat-tajn. Dawn ukoll tgħattew biz-zkuk u bil-friegħi tal-palm tat-tamal. Maż-żmien l-għadd ta’ dawn il-kmamar laħaq id-disgħa. Meta tlesta l-bini tal-masjid, Sidna l-Profeta telaq mid-dar ta’ Hazreti Khâlid ibn Zayd u mar joqgħod fid-dar li nbniet għalih.2

“Il-fidili huma biss aħwa” Al-Hujurât: 10

O RASÛLALLAH!
Dak li jtajjar moħħ il-maħbubin għal dejjem
– huwa wiċċek, O Rasûlallah.
Dak li jġegħilhom jitniehdu filgħodu u filgħaxija
– hija x-xenqa għalik, O Rasûlallah!
Dak li jagħmel xogħli lejl u nhar biki,
dak li jaħraqli qalbi bin-nar tax-xenqa,
dak li bla waqfien jimlieli għajnejja bid-dmugħ
– hija l-firda minnek, O Rasûlallah!
Il-ħlewwa ta’ Alla li raw l-asfiyâ,3
il-pjaċir u l-ferħ li daqu l-awliyâ,4
l-għoli li kisbu l-profeti, O xâh,
– hija l-hena u l-kobor tiegħek, O Rasûlallah!
Ħenn għalija – barrani, miġnun mitluf,
jien midneb, ħenn għal dan il-wiċċ iswed;
il-ħniena mal-fqir u ma’ min m’għandux ħila
– hija d-drawwa tiegħek, O Rasûlallah!
O interċessur tal-midinbin, nûr ta’ Dak li hu Wieħed,
Nasûhî huwa l-ilsir tiegħek, tkeċċihx.
Agħmel il-ġid, minn bieb il-ħniena tiegħek tbegħdux,
hu mill-ummah tiegħek, O Rasûlallah!
Nasûhî Üsküdârî

It-tnehid taz-zokk tal-palma

Fil-Masjid an-Nabawî kien hemm zokk ta’ palma tat-tamal wieqaf. Nhar ta’ Ġimgħa, Sidna l-Profeta kien jagħmel il-khutba mistrieħ fuq din il-kolonna tal-masjid, li kienet tissejjaħ Hannâna.

Aktar tard ordna li jsir minbar bi tliet tarġiet. Nhar ta’ Ġimgħa, Rasûlullah u l-Kumpanni nobbli kienu miġbura fil-Masjid an-Nabawî. Meta Sidna l-Profeta tela’ fuq il-minbar il-ġdid biex jagħmel il-khutba, iz-zokk niexef tal-palma li qabel kien jistrieħ fuqu beda, hekk li kulħadd sema’, jibki u jitniehed b’leħen li kien ifakkar fil-biki ta’ ġemla tqila. Il-Kumpanni nobbli kollha semgħu dak il-leħen mistagħġbin. Iżda l-leħen ma kien jieqaf qatt. Imbagħad Sid id-dinjiet niżel mill-minbar u għadda idejh imbierka fuq iz-zokk. F’dak l-istess mument il-biki u t-tnehid waqfu. Meta raw din l-imħabba u x-xenqa taz-zokk niexef tal-palma lejn il-Profeta tagħna, il-Kumpanni ma setgħux iżommu d-dmugħ.

Dwar din il-ġrajja Hazreti Anas ibn Mâlik qal: “Bil-leħen tiegħu saħansitra l-masjid tħawwad”, u Ibn Abî Wadâ’a qal: “Iz-zokk tal-palma nqasam u ċċaqlaq minn postu. Siket biss meta ġie Rasûlullah u qiegħed idu mbierka fuqu.”

Sidna l-Profeta qal: “Naħlef b’Alla l-Għoli, li l-eżistenza tiegħi hija fil-qawwa Tiegħu, li kieku ma messejtux, kien jibqa’ jibki hekk sa jum il-qiyâmat bix-xenqa u bin-niket għalija.” Skont rakkont ieħor, ġie mgħarraf dan: ir-Rasûl ‘alaihis-salâm dar lejn iz-zokk niexef tal-palma u qal: “Jekk trid, inreġġgħek lura fil-ġnien fejn kont. Terġa’ toħroġ il-friegħi u l-weraq u terġa’ ssir kif kont qabel. U jekk trid, inħawlek f’Jannah, u l-ħbieb ta’ Alla l-Għoli jieklu mill-frott tiegħek.” Rasûlullah ta widintu u semgħu jgħid: “Ħawwilni f’Jannah, ħa jieklu minni l-ħbieb ta’ Alla l-Għoli, u ħa nkun f’post fejn la nixjieħ u lanqas nitħassar.” Dan il-kliem taz-zokk semgħuh ukoll dawk li kienu ma’ Sidna l-Profeta. Imbagħad Rasûlullah wieġbu: “Nagħmel dak li tixtieq.” Imbagħad dar lejn il-Kumpanni tiegħu u qal: “Għażel id-dâr al-baqâ’ minflok id-dâr al-fanâ’ (din id-dinja).”5 Wara dan, bl-ordni ta’ Rasûlullah, iz-zokk tal-palma ndifen.

Il-wasla tal-membri tal-familja f’Medina

Meta Sarwar al-âlam (sallallâhu ‘alaihi wa sallam) u Hazreti Abû Bakr għamlu l-Ħiġra, kienu ħallew lil uliedhom f’Mekka. F’hadîth sharîf li jirrakkonta Imâm Bukhârî, Hazreti Âisha qalet li Rasûlullah qalilha: “O Âisha! Intwerejtli darbtejn fil-ħolma. Deherli li qiegħed nara l-istampa tiegħek fuq biċċa drapp tal-ħarir aħdar, u ntqalli: ‘Sidt din l-istampa hija l-mara futura tiegħek.’” Wara din il-ħolma (sena wara li ommna Hazreti Khadîja għaddiet għall-âkhirat), Sidna l-Profeta u ommna Hazreti Âisha għarrsu meta kienu għadhom f’Mekka. Iżda t-tieġ kien għadu ma sarx. Ommna Hazreti Âisha rrakkontat dan hekk: “Meta Rasûlullah għamel il-Ħiġra lejn Medina, ħalla lilna u lill-bniet tiegħu f’Mekka. Meta onora lil Medina, bagħtilna lill-ilsir meħlus tiegħu Zayd ibn Hâritha u lil Abû Râfi’ b’500 dirham għall-vjaġġ, biex jixtru żewġ iġmla u dak li seta’ jkollhom bżonn.

Missieri wkoll bagħat magħhom lil Abdullah ibn Urayqit b’żewġ jew tliet iġmla, u b’ittra ordna lil ħija Abdullah biex itella’ lil ommi, lili u lil oħti Asmâ’ fuq l-iġmla u jibagħtilna. Jien, ommi Umm Rûmân, il-bniet ta’ Rasûlullah Hazreti Fâtimatuz-Zahrâ u Umm Kulthûm, martu Sawda, kif ukoll Umm Ayman u Usâma, tlaqna lkoll flimkien. Meta wasalna f’post jismu Qudayd, Zayd xtara tliet iġmla oħra b’500 dirham. Mal-karavana ngħaqad ukoll Talha ibn Ubaydullah. Meta, minn Minâ, wasalna f’post jismu Bayd, il-ġemel tiegħi ħarab. Jien kont fil-hawdaj. Ommi wkoll kienet miegħi. Ommi kienet tgħajjat: ‘Jaħasra binti, jaħasra l-għarusa tiegħi!’ Alla l-Għoli kkalma l-ġemel tagħna u salvana. Fl-aħħar wasalna Medina. Jien nżilt flimkien mal-familja ta’ missieri. Il-familja ta’ Rasûlullah, min-naħa tagħha, niżlet quddiem il-kmamar tiegħu.”

“Kieku ma ħaddantux (lil Hannâna), kien jibqa’ jibki sa jum il-qiyâmat bil-firda minni” Hadîth sharîf

Ommna Hazreti Âisha qagħdet għal xi żmien fid-dar ta’ missierha Hazreti Abû Bakr. It-tieġ tagħhom sar wara l-Ghazâ ta’ Badr.

Kemm hu hieni dak il-bniedem
li t-tagħlim tiegħu huwa l-Qur’ân!
Meta jisma’ l-adhân u l-iqâma,
qalbu timtela bil-fidi!

L-adhân Muhammadî

Wara li nbena l-Masjid an-Nabawî, ma kien hemm l-ebda mod kif jitħabbar, fil-ħin tas-salât, li l-ħin kien wasal, u kif il-Musulmani jiġu msejħa għall-moskea. Kien jingħad biss: “Assalâtu jâmi’a (Ejjew għas-salât)”.

Jum wieħed Rasûlullah kkonsulta mal-Kumpanni tiegħu u staqsiehom kif kellhom jissejħu l-fidili għall-moskea fil-ħin tas-salât. Xi wħud ipproponew li, kif jagħmlu l-Insara, jindaqq in-nâqûs, jiġifieri l-qanpiena, biex jitħabbar il-ħin tas-salât; oħrajn li, kif jagħmlu l-Lhud, jindaqq il-qarn. Xi wħud oħra taw il-fehma tagħhom hekk: “Fil-ħin tas-salât inkebbsu nar u ngħolluh fl-għoli.” Rasûlullah ma aċċetta l-ebda waħda minn dawn il-proposti.6

Abdullah ibn Zayd ibn Tha’laba u Hazreti Umar raw fil-ħolma kif jingħad l-adhân. Hazreti Abdullah ġie għand il-Profeta maħbub tagħna u rrakkontalu l-ħolma tiegħu hekk: “Rajt raġel li kellu xalla ħadra, kien imħażżem b’fardal u kellu qanpiena f’idu. Staqsejtu: ‘Tbigħ il-qanpiena li għandek f’idek?’ Qalli: ‘X’se tagħmel biha?’ Meta għedtlu: ‘Indoqqha biex inħabbar il-ħin tas-salât’, dak ir-raġel qalli: ‘Ħa ngħallmek ħaġa aħjar minn hekk’, u dar lejn il-qibla u beda jgħid b’leħen għoli: ‘Allahu akbar, Allahu akbar…’ Meta temm, qal: ‘U meta tqumu għas-salât’, reġa’ qal l-adhân, u lejn it-tmiem żied il-kliem ‘Qad qâmatis-salâh’.”

Imbagħad Rasûlullah qal: “Il-ħolma hija vera. Għallem dak il-kliem lil Bilâl, ħa jgħidu hu!” Dan issejjaħ adhân.7

U Hazreti Bilâl tela’ fuq saqaf għoli qrib il-Masjid ash-sharîf u qal l-ewwel adhân bil-kliem li ġie mgħallem.

Meta Hazreti Umar sema’ l-leħen tal-adhân, ġie jiġri quddiem Rasûlullah. Qal li fil-ħolma kien ra eżatt l-istess kliem li qal Hazreti Bilâl. Dak il-lejl uħud oħra mill-Kumpanni nobbli wkoll kienu raw l-istess ħolma. Proprju f’dak il-ħin ġie rivelat il-vers nobbli 9 tas-Sûrah al-Jumu’a, u hekk dan ġie mgħarraf ukoll bil-wahy.

Jum wieħed, fil-ħin tas-salât tas-sabâh, Bilâl al-Habashî għajjat darbtejn quddiem il-bieb tal-Profeta maħbub tagħna: “Assalâtu khayrun minan-nawm”.8 Dan għoġob lil Sidna l-Profeta. Qal: “O Bilâl, kemm huwa sabiħ dan il-kliem! Meta tgħid l-adhân tas-salât tas-sabâh, għidu wkoll.” Hekk, fl-adhân tas-salât tas-sabâh beda jingħad ukoll dan il-kliem.

Bilâl al-Habashî, li kien il-muezzin sa ma Sidna l-Profeta għadda għall-âkhirat, kellu leħen qawwi, sabiħ ħafna u jqanqal ħafna. Meta kien jibda jgħid l-adhân, kulħadd kien jismagħhu b’imħabba u b’estasi kbira, u jintilef fih innifsu. Waqt li kien jgħid l-adhân, kien iġiegħel lil kulħadd jibki.

Il-fatt li l-Kumpanni nobbli, fil-ħin tas-salât, kienu jsejħu lil xulxin għall-moskea bl-adhân Muhammadî, kien jidher stramb ħafna lill-politeisti u lil-Lhud ta’ Medina. Waqt li kien jingħad l-adhân, kienu jiddieħku bih u jagħmlu ċ-ċajt. Għal dan iż-żebliħ tagħhom, Alla l-Għoli qal fil-Qur’ân al-karîm, fit-tifsira tiegħu: “Meta ssejħu għas-salât bl-adhân, huma jieħduh għaċ-ċajt u għad-daħk. Dan għax huma nies li ma jifhmux.”9

Għajjat dak il-muezzin, qam u qal l-iqâma,
dawwar wiċċu lejn il-Kâ’ba u għamel in-niyya.
Meta semgħu, nies il-fidi taw widen bil-qima,
imbagħad qamu għas-salât u għamlu ’ibâda lir-Rabb.

L-Ashâb as-Suffa

Sidna l-Profeta ordna li mal-ħajt tat-Tramuntana tal-Masjid an-Nabawî ssir kennija tal-friegħi tal-palm tat-tamal. Ordna li hemmhekk jorqdu u joqogħdu l-Kumpanni mhux miżżewġin li kienu għamlu l-Ħiġra minn Mekka u li ma kellhom la ġid u lanqas proprjetà.10 Dawn il-Kumpanni mhux miżżewġin, kif ukoll il-foqra fost l-Ansâr u l-Emigranti, kienu jgħixu taħt il-kennija kbira ħdejn il-Masjid an-Nabawî, imsejħa Suffa, u kienu jitgħallmu u jgħallmu l-għilm. L-għadd tagħhom kien ivarja minn għaxra sa erba’ mija. L-iktar spiss kienu sebgħin. Dawn il-Kumpanni qatt ma kienu jitbiegħdu minn Rasûlullah u ma kienu jitilfu l-ebda sohba tiegħu. Lejl u nhar kienu jaqraw il-Qur’ân al-karîm, jiksbu l-għilm u jitgħallmu bl-amment il-hadîths sharîf. Il-biċċa l-kbira tal-jiem kienu jqattgħuhom sajmin, u lanqas għal mument ma kienu jitbiegħdu mill-’ibâda u mill-ubbidjenza. Dawk li trabbew hemm kienu jintbagħtu għand it-tribujiet li kienu għadhom kif daħlu fl-Iżlam, u kienu jgħallmuhom il-Qur’ân al-karîm u s-sunnah sharîfa, jiġifieri r-reliġjon tal-Iżlam. Dawn il-Kumpanni mbierka, mogħnija b’ħafna virtujiet, kienu armata kbira tal-għilm (tal-’irfân). Sidna l-Profeta kien iħobbhom ħafna, kien joqgħod magħhom, ikellimhom u jiekol magħhom. Lil dawk li kienu joqogħdu hemm kienu jsejħulhom Ashâb as-Suffa. Jum wieħed Rasûlullah ħares lejn l-Ashâb as-Suffa u ħaseb kemm kienu foqra. Għalkemm kienu f’dan l-istat, kienu jagħmlu l-’ibâda b’qalb serena u mdawla. Sidna l-Profeta ħenn għalihom u qal: “O Ashâb as-Suffa! Hienja intom! Jekk mill-ummah tiegħi jibqa’ xi ħadd li jkun kuntent b’dawn il-kundizzjonijiet iebsa li fihom tinsabu intom, tassew ikun wieħed mill-ħbieb tiegħi.”

“Meta ssejħu għas-salât bl-adhân, huma jieħduh għaċ-ċajt u għad-daħk. Dan għax huma nies li ma jifhmux” Al-Mâ’ida: 58

Habîb al-akram (sallallâhu ‘alaihi wa sallam) qabel kollox kien jipprovdi għall-bżonnijiet ta’ dawn il-Kumpanni magħżula tiegħu, u wara biss kien jaħseb għall-bżonnijiet tal-Ahl al-bayt tiegħu. Abû Hurayra rrakkonta: “Naħlef b’Alla l-Għoli, li m’hemmx alla ħlief Hu, li kultant kont nimtedd b’żaqqi mal-art bil-ġuħ, u kultant kont norbot fuq żaqqi ġebla li kont nerfa’ mill-art. Darba waħda kont għal darb’oħra f’dan l-istat. Dakinhar kont qiegħed bilqiegħda fit-triq li minnha Rasûlullah kien jgħaddi biex imur il-masjid. F’dak il-ħin resaq lejja, ixerred in-nûr, iż-żina taż-żewġ dinjiet, li ntbagħat bħala ħniena għad-dinjiet. Fehem l-istat tiegħi, tbissem u qal: ‘O Abû Hurayra!’ Meta għedtlu: ‘Ħajti tkun sagrifiċċju għalik, ordna, O Rasûlallah!’, qal: ‘Ejja miegħi.’ Minnufih mort warajh. Daħal fid-dar imbierka tiegħu. Fid-dar kien hemm tazza ħalib. Qal: ‘Ejja, mur għand l-Ashâb as-Suffa. Sejħilhom għandi.’ Waqt li kont sejjer insejħilhom, ħsibt bejni u bejn ruħi: ‘Kif se tkun biżżejjed tazza ħalib waħda għall-Ashâb as-Suffa kollha? Se jkun hemm għalija għallinqas sorsa?..’ Sejjaħtilhom, ġejna fid-dar imbierka tiegħu, tlabna l-permess u dħalna. Wara li qgħadna fil-postijiet xierqa, Rasûlullah qal: ‘O Abû Hurayra! Ħu din it-tazza ħalib u agħtihilhom!’ Ħadt it-tazza u bdejt nagħtiha lil sħabi wieħed wara l-ieħor. Kull wieħed kien jieħu t-tazza, jixrob sa ma jixba’ u jroddhieli lura. Kull meta kont nieħuha lura mingħand xi ħadd, kont nara li t-tazza ma naqset xejn, iżda kienet għadha mimlija ħalib. Hekk offrejtha lil sħabi kollha li kienu ġew. Kollha xorbu u xebgħu. Imbagħad Rasûlullah (sallallâhu ‘alaihi wa sallam) ħa t-tazza, tbissimli u qal: ‘O Abû Hurayra! Bqajna biss jien u int li ma xrobniex ħalib. Ejja, oqgħod bilqiegħda int ukoll u ixrob!’ Qgħadt u xrobt. Qal: ‘Ixrob iktar!’ U xrobt. Sidna l-Profeta qalli diversi drabi: ‘Ixrob!’, u jien kull darba xrobt. Fl-aħħar għedtlu: ‘Ommi u missieri jkunu sagrifiċċju għalik, O Rasûlallah! Ma nistax nixrob iktar. Naħlef b’Alla l-Għoli, li bagħtek bir-reliġjon vera, li xrobt sew.’ Qal: ‘Mela agħtini t-tazza.’ Tajthielu. Wara li faħħar u sebbaħ lil Alla l-Għoli, qal il-Basmala u xorob il-ħalib.”

Il-Kumpanni ta’ Medina kellhom imħabba li qatt ma dehret qabel lejn dawn il-Kumpanni magħżula, li kienu jitgħallmu l-għilm fil-masjid bla ma jitilfu l-ebda sohba ta’ Rasûlullah. Lejla waħda wieħed mill-Kumpanni tas-Suffa, li bil-ġuħ ma kien fadallu l-ebda saħħa, ġie quddiem Rasûlullah u fissirlu l-istat tiegħu. Sidna l-Profeta staqsa lil dawk ta’ daru jekk kienx hemm xi ħaġa x’tittiekel fid-dar. Meta weġbuh: “Bħalissa fid-dar m’hemm xejn x’jittiekel ħlief l-ilma”, qal lill-Kumpanni li kienu hemm: “Min se jilqa’ lil dan il-bniedem bil-ġuħ?” Wieħed mill-Kumpanni ta’ Medina ġera qabel kulħadd u qal: “Ommi u missieri jkunu sagrifiċċju għalik, O Rasûlallah! Jien nilqgħu.” Mar id-dar mal-mistieden tiegħu u qal lil martu: “Ħejji xi ħaġa biex nilqgħu lill-mistieden ta’ Rasûlullah.” Martu wieġbet: “Bħalissa fid-dar m’għandna xejn ħlief l-ikel tat-tfal.” Il-Kumpann qal: “L-ewwel raqqad lit-tfal. Imbagħad ġib dak l-ikel”, u ħa l-ikel, li kien biżżejjed għal persuna waħda biss, u daħal fil-kamra fejn kien il-mistieden. Qiegħed il-mejda u offrielu. Wara li bdew jieklu flimkien, qam, għamel tabirruħu li kien qiegħed jirranġa l-lampa, u tefaha. Reġa’ qagħad mal-mejda fid-dlam. Għamel tabirruħu li kien qiegħed jiekol, u stenna sa ma l-mistieden xaba’. Meta l-mistieden xaba’, ġabar il-mejda. Dak il-lejl, flimkien mat-tfal, laqgħu s-sebħ bil-ġuħ. Filgħodu, meta marru quddiem Sidna l-Profeta, Rasûlullah qal: “Alla l-Għoli huwa kuntent b’dak li għamiltu lbieraħ filgħaxija.” Imbagħad Alla l-Għoli rrivela l-vers nobbli 9 tas-Sûrah al-Hashr u qal, fit-tifsira tiegħu: “Huma (l-Ansâr) jippreferuhom (lill-Emigranti) fuqhom infushom, anki jekk huma stess ikunu fil-faqar u fil-bżonn.”

Vers poetiku:

Ikun x’ikun, l-iktar ħaġa ħelwa hija l-kliem dwar il-maħbub!

Is-sohba tas-Sultân tal-qlub

Fakhr al-kâinât (sallallâhu ‘alaihi wa sallam), biex irabbi u jwassal għall-perfezzjoni lill-Kumpanni nobbli, kien jagħmel fil-Masjid an-Nabawî sohbiet li ma kienx hemm bħalhom, u jsawwab fi qlubhom il-fayd u l-barka li tah Alla l-Għoli. Dawk li kisbu l-ġieħ li jkunu fis-sohba ta’ Sidna l-Profeta kienu jħossu bidla kbira f’qalbhom sa mill-ewwel sohba, u kienu jilħqu għarfien divin (ma’rifa) għoli ħafna. Bil-barka ta’ dawn is-sohbiet, il-Kumpanni nobbli bdew iħobbu, qabel kollox lill-Profeta maħbub tagħna, u mbagħad lil ħuthom il-Kumpanni kollha, iktar minn ħajjithom stess. Alla l-Għoli faħħarhom fil-versi. Quddiem Rasûlullah kienu joqogħdu b’rispett u attenzjoni kbira, qishom għasfur kien qiegħed fuq rashom u kien se jtir malli jiċċaqalqu. B’hekk il-Kumpanni nobbli saru, wara l-profeti u l-anġli l-kbar, l-iktar siewja u l-ogħla fost il-ħlejjaq. Rasûlullah kien jispjega u jgħallem lill-Kumpanni tiegħu bir-reqqa kollha l-ordnijiet u l-projbizzjonijiet tar-reliġjon tagħna: il-kundizzjonijiet tal-fidi u tal-Iżlam; ir-regoli kollha tas-salât, tas-sawm, tal-hajj u taż-zakât; it-tafsîr tal-versi; l-ikel u l-ilbies harâm u halâl; il-ġuramenti, il-wegħdiet (nadhr)11 u l-kaffârât; l-għilm dwar il-kummerċ; l-adab tal-ikel u tax-xorb, tal-ilbies, taż-żjarat u tal-konversazzjoni, tat-tislima; ir-relazzjonijiet mal-ġirien, mal-qraba u mal-ħbieb; ir-regoli taż-żwieġ, tal-manteniment (nafaqa), tal-wirt u tal-patrimonju; il-kawżi, il-pieni, il-kuntratti u s-sħubijiet; l-għilm dwar is-saħħa; il-ġlieda mal-għadu, il-liġi tal-gwerra… fi kliem wieħed, l-għilm kollu tar-reliġjon tal-Iżlam mill-“a” saż-“ż”, dak li jirrigwarda l-âkhirat u dak li jirrigwarda din id-dinja, kien ifissru b’mod li kulħadd jifhmu, u ħaġa li kien iqisha importanti kien jirrepetiha tliet darbiet.12 L-għilm li jirrigwarda lin-nisa kien jgħallmu permezz tan-nisa mbierka tiegħu.

Il-hadîth sharîf ta’ Jabrâîl

L-imâm qalbieni tal-Musulmani, wieħed mill-ikbar fost il-Kumpanni nobbli, magħruf talli dejjem kien jgħid il-verità, il-kbir maħbub tagħna Umar ibn al-Khattâb radiyallâhu ’anh, jgħid:

– Kien jum minn dawk: xi wħud minna mill-Kumpanni nobbli konna fil-preżenza u fis-servizz ta’ Rasûlullah (sallallâhu ‘alaihi wa sallam). Dak il-jum, dik is-siegħa, kienet hekk onorata, hekk prezzjuża u hekk unika. Dakinhar kellna l-ġieħ li nkunu fis-sohba ta’ Rasûlullah, ħdejh, u naraw wiċċu sabiħ, li huwa ikel għall-erwieħ u li jagħti l-pjaċir u l-ferħ lill-qlub. (Biex ifisser il-ġieħ u l-valur ta’ dak il-jum, qal: “Kien jum minn dawk…” Jista’ jkun hemm mument hekk onorat u prezzjuż daqs jum li fih kien destinat li jidher Jabrâîl ‘alaihis-salâm f’sura ta’ bniedem, jinstema’ leħnu, u l-għilm li l-qaddejja għandhom bżonn jinstema’ sabiħ u ċar mill-fomm imbierek ta’ Rasûlullah?)

“O Ashâb as-Suffa! Hienja intom! Jekk mill-ummah tiegħi jibqa’ xi ħadd li jkun kuntent b’dawn il-kundizzjonijiet iebsa li fihom tinsabu intom, tassew ikun wieħed mill-ħbieb tiegħi” Hadîth sharîf

F’dak il-ħin resaq lejna raġel, bħal qamar jitla’. Ħwejġu kienu bojod ħafna u xagħru iswed ħafna. Fuqu ma kien jidher l-ebda sinjal ta’ vjaġġ, bħat-trab, il-ħmieġ jew l-għaraq. Ħadd minna, il-Kumpanni ta’ Rasûlullah, ma kien jafu. Jiġifieri, ma kienx wieħed min-nies li konna rajna u nafu. Qagħad bilqiegħda quddiem Rasûlullah. Waħħal irkupptejh ma’ rkupptejh imbierka. (Dak li ġie kien Jabrâîl. Kien ħa sura ta’ bniedem. Jabrâîl ‘alaihis-salâm qagħad hekk biex juri xi ħaġa importanti. B’hekk wera li mhux sewwa li wieħed jistħi meta jitgħallem l-għilm tar-reliġjon, u li l-kburija u l-arroganza ma jixirqux quddiem l-għalliem. Jabrâîl ‘alaihis-salâm, b’din l-imġiba tiegħu, kien qiegħed juri lill-Kumpanni nobbli li kulħadd għandu jistaqsi lill-għalliema, b’libertà u bla tlaqliq, dak li jrid jitgħallem dwar ir-reliġjon. Għax mhux sewwa li wieħed jistħi fit-tagħlim tar-reliġjon, u lanqas li jitlaqlaq fit-twettiq tad-drittijiet ta’ Alla l-Għoli, fit-tagħlim u fit-tagħallim.)

Dak ir-raġel nobbli qiegħed idejh fuq l-irkupptejn imbierka ta’ Rasûl al-akram u qal: “O Rasûlallah! Fissirli l-Iżlam, x’jiġifieri tkun Musulman.”

Rasûl al-akram qal: “L-ewwel kundizzjoni tal-Iżlam hija li tgħid il-Kalima ash-shahâda. (Li tgħid il-Kalima ash-shahâda jfisser li tgħid: ‘Ash-hadu an lâ ilâha illallâh wa ash-hadu anna Muhammadan ‘abduhu wa rasûluh’. Jiġifieri, li bniedem għaqli u bâligh, li jista’ jitkellem, jgħid: ’La fl-art u lanqas fis-sema m’hemm xejn u ħadd, ħlief Hu, li jistħoqqlu li ssirlu l-’ibâda u li jinqima.

Il-ma’bûd veru huwa biss Alla l-Għoli. Huwa wâjib al-wujûd (Dak li l-eżistenza Tiegħu hija neċessarja). Kull perfezzjoni hija Fih. Fih m’hemm l-ebda nuqqas. Ismu huwa Alla’, u li jemmen dan sod b’qalbu. U li bl-istess mod jgħid: ‘Il-bniedem għoli jismu Muhammad, bin Abdullah, min-nisel ta’ Hâshim, b’wiċċ lewn il-ward, abjad u ħamrani, jiddi u ħelu, b’ħuġbejn suwed u għajnejn suwed, b’ġbin imbierek miftuħ, b’karattru sabiħ, li d-dell tiegħu ma kienx jaqa’ fuq l-art, ħelu fil-kliem, imsejjaħ Għarbi għax twieled fl-Għarabja, f’Mekka, huwa l-qaddej u r-rasûl ta’ Alla l-Għoli, jiġifieri l-profeta Tiegħu.’)

Imbagħad – li tagħmel is-salât meta jasal ħinu. Li tagħti z-zakât mill-ġid. Li fix-xahar sharîf ta’ Ramadân issum kuljum. Li tagħmel il-hajj darba f’ħajtek, jekk tkun tista’.”

Meta dak ir-raġel sema’ dawn it-tweġibiet mingħand Rasûlullah, qal: “Għedt il-verità, O Rasûlallah!” Aħna li konna qegħdin nisimgħu stagħġibna b’dan il-kliem tiegħu: “Jistaqsi, u jikkonferma wkoll!”

Reġa’ qal: “O Rasûlallah! Għarrafni wkoll x’inhi l-fidi.” (F’dan il-hadîth sharîf m’għandniex naħsbu fit-tifsira lingwistika tal-kelma fidi. Għax, billi t-tifsira lingwistika tagħha hija li tikkonferma u temmen, fost l-Għarab bla skola ma kien hemm ħadd li ma kienx jaf din it-tifsira. Wisq inqas ma kinux jafuha l-Kumpanni nobbli (radiyallâhu ta’âlâ ‘anhum ajma’în)! Jabrâîl ‘alaihis-salâm ried jgħallem lill-Kumpanni nobbli t-tifsira tal-fidi. Hawnhekk qiegħed jistaqsi x’jissejjaħ fidi fl-Iżlam.) Rasûlullah (sallallâhu ‘alaihi wa sallam) għarraf li l-fidi hija li temmen f’sitt ħwejjeġ magħrufa, hekk: “Qabel kollox, li temmen f’Alla l-Għoli, fl-anġli Tiegħu, fil-kotba Tiegħu, fir-rusul Tiegħu, f’jum il-qiyâmat, fil-qadar, u li t-tajjeb u l-ħażin huma minn Alla l-Għoli.” Reġa’ kkonferma billi qal: “Għedt il-verità.”

Imbagħad reġa’ qal: “O Rasûlallah! Għarrafni wkoll x’inhu l-ihsân.” Rasûlullah qal: “Huwa li tagħmel ’ibâda lil Alla l-Għoli qisek qiegħed tara Lilu. Għax għalkemm int ma tarax Lilu, Hu żgur jarak lilek.” Reġa’ qal: “O Rasûlallah! Għarrafni dwar il-qiyâmat!” Ir-Rasûl ‘alaihis-salâm qal: “Dwar dan, dak li qiegħed jiġi mistoqsi ma jafx iktar minn dak li qiegħed jistaqsi.” Reġa’ qal: “Mela għidli s-sinjali tagħha.” Rasûlullah qal: “Meta l-ilsiera jwelldu lis-sidien tagħhom, u meta tara r-rgħajja ħafjin, għarwenin u foqra (li jkunu saru għonja) jikkompetu ma’ xulxin biex jibnu bini għoli.” Wara dan, dar u telaq. Rasûlullah dar lejja u staqsieni: “O Umar! Taf min kien dak li staqsa?” Għedtlu: “Alla l-Għoli u r-Rasûl Tiegħu jafu aħjar.” Imbagħad Rasûlullah qal: “Dak kien Jabrâîl. Ġie jgħallimkom ir-reliġjon tagħkom.”13 Sidna l-Profeta kien ifisser lill-Kumpanni tiegħu skont il-grad tagħhom fir-reliġjon, b’mod li jifhmu.

Hazreti Umar, wieħed mill-ikbar fost il-Kumpanni nobbli, jum wieħed, waqt li kien sejjer il-masjid, ra lil Rasûlullah jfisser xi ħaġa lil Abû Bakr as-Siddîq. Mar ħdejhom u sema’. Oħrajn ukoll rawhom, iżda qagħdu lura milli jmorru jisimgħu. L-għada, meta raw lil Hazreti Umar, qalulu: “O Umar! Ilbieraħ Rasûlullah kien qiegħed ifissrilkom xi ħaġa. Għidilna, ħa nitgħallmu aħna wkoll.” Għax Rasûlullah kien dejjem jgħid: “Dak li tisimgħu mingħandi rrakkontawh ukoll lil ħutkom fir-reliġjon! Wassluh lil xulxin!” Hazreti Umar qal: “Ilbieraħ Hazreti Abû Bakr staqsa t-tifsira ta’ vers tal-Qur’ân al-karîm li ma setax jifhem, u Rasûlullah kien qiegħed ifissirhielu. Smajt għal siegħa sħiħa, imma ma fhimt xejn.” Għax kien qiegħed ifisser skont il-grad għoli ta’ Hazreti Abû Bakr. Hazreti Umar kien tant għoli li Rasûlullah qal fuqu: “Jien l-aħħar wieħed mill-profeti. Warajja ma jiġix profeta. Kieku warajja kellu jiġi profeta, Umar kien ikun profeta.” Għalkemm kien daqshekk għoli, u għalkemm kien jaf perfettament l-Għarbi, ilsien twelidu, ma setax jifhem it-tafsîr tal-Qur’ân al-karîm li kien qiegħed jingħata lil Hazreti Abû Bakr. Il-grad ta’ Abû Bakr kien ferm ogħla minn tiegħu. Hazreti Abû Bakr, u saħansitra Jabrâîl ’alaihis-salâm, kienu jistaqsu lil Rasûlullah dwar it-tifsira u s-sigrieti tal-Qur’ân al-karîm. Rasûlullah fisser lill-Kumpanni tiegħu t-tafsîr tal-Qur’ân al-karîm kollu.

Il-Profeta maħbub tagħna, minbarra li kien jgħallem ir-reliġjon lill-Kumpanni, kien jisma’ wkoll il-kawżi, jisma’ x-xhieda u jsolvi l-iktar tilwim diffiċli; kien jagħmel sforz kbir biex l-Iżlam isir magħruf u jinfirex, u biex bniedem ieħor jinħeles min-nar ta’ Jahannam; bl-imġiba u bl-għemejjel tiegħu kien eżempju għan-nies, u kien jieħu ħsieb ukoll li jittieħdu l-miżuri meħtieġa biex il-fidili jitħarsu mill-ħażen tal-politeisti.

“O Umar! Taf min kien dak li staqsa? Dak kien Jabrâîl. Ġie jgħallimkom ir-reliġjon tagħkom” Hadîth sharîf

O sbuħija li int in-nûr tal-għajnejn tal-awliyâ,
għinni, O minjiera tan-nûr ta’ Alla!
It-trab taħt saqajk huwa l-kuħl tal-għajnejn tal-asfiyâ,
għinni, O minjiera tan-nûr ta’ Alla!
Mingħajrek ħadd ma jista’ jasal għand il-Haqq,
bil-ħniena tiegħek il-bniedem jiġi aċċettat,
int il-“ħniena għad-dinjiet”, O Rasûl,
għinni, O minjiera tan-nûr ta’ Alla!
Bla qies dnibt u għamilt il-ħażen,
ma’ dawk li jimxu wara x-xewqat sirt sieħeb,
għad-dnubiet tiegħi interċedi, O Ġeneruż,
għinni, O minjiera tan-nûr ta’ Alla!
O minjiera tal-ġenerożità, Rasûl ta’ Alla l-Għoli,
dan Selîmî, mimli dnubiet, huwa l-iżgħar fost il-qaddejja tiegħek,
f’bibek jistkenn u jitlob rigal mingħandek,
għinni, O minjiera tan-nûr ta’ Alla!
Yavuz Sultan Selim (Selîmî)