Kif Salmân al-Fârisî daħal fl-Iżlam
Jum wara jum in-nûr tal-Iżlam kien qiegħed jinfirex, u l-isem imbierek ta’ Rasûlullah, kull meta jinstema’, beda jsib postu fil-qlub. In-nies tal-għilm li kienu jistennew il-miġja tiegħu bix-xenqa, ifittxu u mqanqla, kienu jiġru lejn Medina u jiksbu l-ġieħ tal-fidi. Wieħed minnhom kien Hazreti Salmân al-Fârisî. Hu rrakkonta hekk kif sar Musulman: – Jien mir-raħal ta’ Jayy, fil-belt ta’ Isfahan, fil-Persja (l-Iran). Missieri kien l-iktar wieħed għani fir-raħal, u kellna ħafna art u ġid. Kont l-uniku tifel fid-dar u l-uniku għażiż ta’ missieri. Għalhekk rabbieni bħal tifla. Ma kienx iħallini noħroġ mid-dar. Billi kien Majûsî (wieħed li jqim in-nar), għallimni r-reliġjon tal-Majûs kif ried hu, bla ma naqasli xejn. Fid-dar kien dejjem jaqbad nar, u aħna konna nqimuh u nagħmlulu s-sajda.
Billi missieri kellu ħafna ġid u proprjetà, darba ħadni barra u qalli: “Ibni! Meta mmut jien, int se tkun sid ta’ dan il-ġid, għalhekk mur u sir af il-ġid u l-art tiegħek.” U jien għedtlu: “Tajjeb”, u dort mal-ġonna tagħna.
Jum wieħed, meta ħriġt indur l-għelieqi, iltqajt ma’ knisja. Smajt l-ilħna tal-Insara, u meta rsaqt lejhom rajt li ġewwa kienu qegħdin jagħmlu ’ibâda. Billi qatt qabel ma kont rajt ħaġa bħal din, bqajt imbellah. Għax l-’ibâda tagħna ma kienet xejn ħlief li nkebbsu n-nar u nagħmlu s-sajda quddiemu. Huma, min-naħa l-oħra, kienu jagħmlu ’ibâda lil Alla, li ma jarawhx. Għedt bejni u bejn ruħi: “Wallahi, ir-reliġjon tagħhom hija vera, u tagħna falza.” Bqajt nosservahom bil-kurżità sa filgħaxija. Qabel ma wasalt fl-għelieqi tagħna, beda jidlam. Meta staqsejthom: “Fejn hu s-sors ta’ din ir-reliġjon?”, qalu: “F’Damasku.” Imbagħad staqsejt: “Jekk immur Damasku, jilqgħuni lili wkoll?”, u huma wieġbu: “Iva, jilqgħuk.” Meta staqsejt: “Fostkom hemm min se jmur Damasku dalwaqt?”, semmewli li wara xi żmien kienet se titlaq karavana. In-nies li kellimt kienu ftit, u kienu ġew minn Damasku għal Isfahan. Waqt li kont qiegħed nitlehha magħhom, iddawwart biex immur id-dar. Missieri, meta ra li ma rġajtx lura, beda jfittixni u bagħat in-nies.
Fittxewni, imma ma sabunix. Waqt li huma kienu mbeżżgħin, wasalt lura d-dar. Missieri qal: “Fejn kont s’issa? M’hemmx post fejn ma fittixniekx.” Għedtlu: “Missieri! Illum ħriġt indur l-għelieqi. Imma fit-triq iltqajt ma’ knisja tal-Insara. Dħalt ġewwa. Rajt li jemmnu f’Alla, li ma jarawhx u li jaħkem fuq kollox u jista’ kollox. Bqajt mistagħġeb bl-‘ibâda tagħhom. Bqajt nosservahom sa filgħaxija. Fhimt li r-reliġjon tagħhom hija vera.” Meta sema’ dan, missieri qal: “Ibni! Qiegħed taħseb ħażin; ir-reliġjon ta’ missirijietek u ta’ nanniet nannietek hija iktar sewwa mir-reliġjon tagħhom. Ir-reliġjon tagħhom hija mħassra. Oqgħod attent li ma titqarraqx u temmen!” U jien għedtlu: “Le, ir-reliġjon tagħhom hija aħjar minn tagħna; tagħhom hija vera, u tagħna falza.” Missieri rrabja ħafna għal dan, rabatli idejja u saqajja u għalaqni d-dar.
Waqt li kont f’dan l-istat, bqajt nistenna bla waqfien xi aħbar dwar il-karavana li kienet se tmur Damasku. Fl-aħħar sirt naf li r-rħieben Insara kienu qegħdin iħejju karavana.
Ħallejt l-irbit, ħrabt u mort fil-knisja fejn kienet il-karavana. Għedtilhom li ma stajtx nibqa’ f’dawk l-inħawi, ingħaqadt mal-karavana u qbadt it-triq ta’ Damasku. F’Damasku staqsejt min kien l-ikbar studjuż tar-reliġjon Nisranija. Urewni raġel; mort għandu u rrakkontajtlu l-istat tiegħi. Għedtlu li ridt noqgħod għandu u naqdih, u tlabtu jgħallimni l-Kristjaneżmu u jagħmilni nagħraf lil Alla l-Għoli. Aċċetta. Bdejt naqdih u nagħmel ix-xogħol tal-knisja. U hu kien jgħallimni l-Kristjaneżmu.
“Dak li tisimgħu mingħandi rrakkontawh ukoll lil ħutkom fir-reliġjon! Wassluh lil xulxin!” Hadîth sharîf
Imma aktar tard fhimt li kien raġel ħażin. Għax is-sadaqa, id-deheb u l-fidda li l-Insara kienu jġibu biex jitqassmu lill-foqra, kien jaħbihom u ma kienx jagħtihom lil min kellu bżonn. Kien ġabar seba’ ġarar mimlija deheb u fidda. Dan ma kien jafu ħadd ħliefi. Wara xi żmien miet.
L-Insara nġabru biex jidfnuh. Għedtilhom: “Għalfejn qegħdin turuh dan ir-rispett kollu? Ma kienx bniedem li jistħoqqlu dan ir-rispett!” Qalu: “Minn fejn taf int?”, u ma emmnunix. Imbagħad urejthom fejn kien id-deheb li kien ġabar. Ħarġu s-seba’ ġarar tad-deheb u tal-fidda, u mbagħad qalu: “Dan ir-raġel ma jistħoqqlux la jitħejja u lanqas jindifen”, waddbuh f’post u għattewh bil-ġebel. Floku ġie ieħor.1
Dan ir-raġel kien tassew raġel tal-għilm u ta’ żhid (zâhid), u ma kien jagħti l-ebda importanza lil din id-dinja. Kien ixxennaq għall-âkhirat, dejjem kien jaħdem għall-âkhirat, u lejl u nhar kien jagħmel ’ibâda bla waqfien. Ħabbejtu ħafna u bqajt għandu żmien twil. Qdejtu b’qalbi kollha. Konna nagħmlu ’ibâda flimkien.
Jum wieħed staqsejtu: “O sidi! Ili żmien twil għandek u ħabbejtek ħafna. Għax int tobdi l-ordnijiet ta’ Alla l-Għoli u żżomm ’il bogħod minn dak li Hu pprojbixxa. Meta tħalli din id-dinja, x’għandi nagħmel, x’parir tagħtini?” Wieġibni: “Ibni, f’Damasku ma baqa’ ħadd li jista’ jirranġa lin-nies. Għand min tmur, iħassrek. Imma f’Mosul hemm raġel; nagħtik parir li tmur issibu.”
Meta għadda għall-âkhirat, mort Mosul, sibt ir-raġel li kien iddeskrivieli u rrakkontajtlu x’ġrali. Laqagħni fis-servizz tiegħu. Hu wkoll, bħall-ewwel wieħed, kien raġel siewi ħafna, mhux marbut ma’ din id-dinja, u kien jagħmel ‘ibâda bla waqfien. Lilu wkoll qdejtu żmien twil. Imma jum wieħed marad. Qabel ma miet, staqsejtu wkoll l-istess mistoqsijiet. Irrakkomandali raġel f’Nusaybîn. Wara mewtu, minnufih mort Nusaybîn. Sibt ir-raġel li kien semma u għedtlu li ridt noqgħod għandu. Aċċetta, u għal xi żmien bqajt fis-servizz tiegħu. Meta marad, tlabtu jibgħatni għand xi ħadd ieħor. Din id-darba ddeskrivieli raġel ieħor, fil-belt Biżantina ta’ Amuriya. Wara mewtu qbadt it-triq ta’ Amuriya. Sibt ukoll lil dak ir-raġel li kien semma, dħalt fis-servizz tiegħu u bqajt hemm żmien twil.
Imbagħad il-mewt ta’ dan ukoll resqet. Meta tlabtu jgħidli għand min immur, qal: “Wallahi, bħalissa ma naf l-ebda raġel bħal dak. Imma resaq iż-żmien tal-miġja tal-profeta tal-aħħar żmien.” U semma s-sinjali tiegħu: “Se jidher fost l-Għarab, se jagħmel il-Ħiġra minn art twelidu u se joqgħod f’belt mimlija tamal, bejn żewġ għelieqi tal-ġebel.
Jaċċetta r-rigal, imma ma jaċċettax is-sadaqa. Bejn spallejh hemm is-siġill tal-profezija.” Meta dak ir-raġel ukoll miet, wara kliemu ddeċidejt li mmur fl-art tal-Għarab. Waqt li kont naħdem f’Amuriya kont ksibt xi baqar u ftit nagħaġ. Karavana tat-tribù ta’ Banî Kalb kienet qiegħda tħejji biex titlaq lejn l-art tal-Għarab. Meta għedtilhom: “Ħa jkunu tagħkom dawn il-baqar u n-nagħaġ, ħaduni magħkom fl-art tal-Għarab!”, aċċettaw il-proposta tiegħi u ħaduni magħhom. Imma meta wasalna f’post jismu Wâdil-Qurâ, ittradewni u, billi qalu li jien ilsir, bigħuni lil Lhudi. Fejn kien il-Lhudi rajt ġonna tat-tamal. Ħsibt: “Żgur li dan hu l-post fejn se jagħmel il-Ħiġra l-profeta tal-aħħar żmien.” Imma bl-ebda mod ma stajt indorri. Għal xi żmien qdejt lil dak il-Lhudi. Imbagħad bigħni lil bin zijuh. U dan xtrani u ġabni Medina. Meta wasalt Medina, minnufih dort magħha, qisni kont rajtha qabel. Issa l-jiem tiegħi kienu għaddejjin f’Medina; kont naħdem fid-dielja u fil-ġnien tal-Lhudi li xtrani u naqdih. U fl-istess ħin kont nistenna bla sabar li nilħaq l-għan veru tiegħi.
Jum wieħed kont tlajt fuq palma tat-tamal u kont qiegħed naħdem. Sidi kien taħt is-siġra jitkellem ma’ xi ħadd. F’ħin minnhom qalu: “Jalla jinqerdu t-tribujiet ta’ Aws u Khazraj! Ġie raġel minn Mekka f’Qubâ. Jgħid li hu profeta. U dawn it-tribujiet qegħdin jaċċettawh u jidħlu fir-reliġjon tiegħu…” Meta smajt dan il-kliem, qisni tlift sensi. Minnufih inżilt u għedt lil dak ir-raġel: “X’qiegħed tgħid?” Sidi tani daqqa ta’ ħarta u qalli: “X’għandek x’taqsam int, għalfejn qiegħed tistaqsi? Ħares lejn xogħlok!” Dakinhar, meta dalam, ħadt ftit tamal u minnufih mort Qubâ. Dħalt għand Rasûlullah (sallallâhu ’alaihi wa sallam) u għedtlu: “Int raġel sâlih, u miegħek hemm il-foqra. Ġibt dan it-tamal bħala sadaqa.”
Rasûlullah qal lill-Kumpanni li kienu miegħu: “Ejjew, kulu t-tamal.” Huma kielu. Imma hu stess ma kiel xejn. Għedt bejni u bejn ruħi: “Hawn wieħed mis-sinjali. Ma jaċċettax is-sadaqa.” Wara li Rasûlullah onora lil Medina, ħadt ftit tamal ieħor u ġibtu lil Rasûlullah. Għedtlu: “Dan huwa rigal.” Din id-darba kiel flimkien mal-Kumpanni li kienu miegħu. Għedt: “Hawn deher it-tieni sinjal ukoll.” It-tamal li kont ġibt kien madwar ħamsa u għoxrin. U ż-żerriegħa tat-tamal li ttiekel kienet madwar elf. Bil-miraklu ta’ Rasûlullah, it-tamal kien kiber fl-għadd. Għedt bejni u bejn ruħi: “Rajt sinjal ieħor.” Għal darb’oħra mort għand Rasûlullah. Kienu qegħdin jidfnu mejjet. Billi xtaqt nara s-siġill tal-profezija, rsaqt qrib ħafna. Fehem ix-xewqa tiegħi u għolla l-qmis. Meta tikxef dahru mbierek, rajt is-siġill tal-profezija; minnufih bewsu u bkejt. F’dak l-istess mument għedt il-Kalima ash-shahâda u sirt Musulman.
Imbagħad irrakkontajt lil Rasûlullah, waħda waħda, il-ħwejjeġ li kienu ġrawli. Dan għoġbu. Ordnali nirrakkontahom ukoll lill-Kumpanni nobbli. Il-Kumpanni nobbli nġabru, u jien irrakkontajtilhom kulma ġrali sal-iċken dettall…2
Meta Salmân al-Fârisî emmen, billi ma kienx jaf l-Għarbi, talab interpretu. L-interpretu Lhudi li ġie kien qiegħed iwassal bil-maqlub il-kliem ta’ tifħir tiegħu għall-Profeta maħbub tagħna. Imbagħad ġie Jabrâîl ‘alaihis-salâm u wassal lil Rasûlullah eżatt il-kliem ta’ Hazreti Salmân. Meta l-Lhudi fehem x’kien qiegħed jiġri, qal il-Kalima ash-shahâda u sar Musulman.
Wara li sar Musulman, Salmân al-Fârisî baqa’ lsir għal xi żmien ieħor. Meta l-Profeta maħbub tagħna qallu: “Eħles lilek innifsek mill-jasar, O Salmân!”, mar għand sidu u qallu li ried jinħeles. Il-Lhudi, li aċċetta kontra qalbu, qabel bil-kundizzjoni li jħawwel tliet mitt nebbieta tat-tamal u jrabbihom sa ma jibdew jagħtu l-frott, u jħallas elf u sitt mitt dirham deheb (skont rakkont, madwar erbat elef dirham fidda).
Għarraf lil Rasûlullah b’dan. U hu qal lill-Kumpanni tiegħu: “Għinu lil ħukom.” Ġabrulu tliet mitt nebbieta tat-tamal. Rasûlullah qal: “Ħejjilhom il-ħofor, u meta ttemm, għarrafni.” Meta ħejja l-ħofor u għarrfu, Sidna l-Profeta (sallallâhu ‘alaihi wa sallam) ġie fuq il-post u ħawwel in-nebbietiet b’idejh imbierka. Waħda minnhom ħawwilha Hazreti Umar. Ħlief dik li ħawwel Hazreti Umar, kollha, bil-permess ta’ Alla l-Għoli, għamlu t-tamal dik is-sena. Rasûlullah qala’ wkoll dik in-nebbieta waħda, reġa’ ħawwilha b’idu mbierka, u malli tħawlet għamlet il-frott.
“Resaq iż-żmien tal-miġja tal-profeta tal-aħħar żmien. Se jidher fost l-Għarab, se jagħmel il-Ħiġra minn art twelidu u se joqgħod f’belt mimlija tamal, bejn żewġ għelieqi tal-ġebel. Jaċċetta r-rigal, imma ma jaċċettax is-sadaqa. Bejn spallejh hemm is-siġill tal-profezija” Il-patri ta’ Amuriya
Hazreti Salmân al-Fârisî rrakkonta: “Jum wieħed xi ħadd kien qiegħed ifittixni u jistaqsi: ‘Fejn hu l-mukâtab (ilsir li ftiehem ma’ sidu fuq somma ta’ flus biex jikseb il-ħelsien) fqir Salmân al-Fârisî?’ Sabni u tani biċċa deheb daqs bajda li kellu f’idu. Ħadtha, mort għand il-Profeta tagħna u fissirtlu kif kienu l-ħwejjeġ.
Rasûlullah raddli d-deheb u qal: ‘Ħu dan id-deheb u ħallas id-dejn tiegħek!’ Meta għedtlu: ‘O Rasûlallah! Dan id-deheb ma jiżinx daqs kemm talab il-Lhudi’, Rasûlullah ħa dak id-deheb u għaddieh fuq ilsienu mbierek. Imbagħad qal: ‘Ħu dan! Alla l-Għoli se jħallas bih id-dejn tiegħek.’ Wallahi, wiżint dak id-deheb, u kien eżatt daqs kemm kien mitlub. Ħadtu u tajtu. Hekk inħlist mill-jasar.”3
Minn dakinhar ’il quddiem, Salmân al-Fârisî ngħaqad mal-Ashâb as-Suffa.
L-anġli kienu jiġu jisimgħu
Il-Profeta tagħna (sallallâhu ’alaihi wa sallam) kien jaqra l-Qur’ân al-karîm b’mod hekk sabiħ, hekk ħelu u hekk iqanqal, li anki dawk li ma kinux Musulmani u li kienu jisimgħuh kienu jistagħġbu bih. Kienu ħafna dawk li saru Musulmani billi semgħuh.
Hazreti Barâ’ ibn Âzib irrakkonta: “Darba, wara s-salât tal-’ishâ, smajt lil Rasûlullah jaqra s-Sûrah at-Tîn. Qara tant sabiħ li qatt ma smajt lil ħadd b’leħen u b’qari iktar perfett minn tiegħu.”
Fost il-Kumpanni nobbli kien hemm ħafna li kellhom leħen sabiħ ħafna u li, meta jaqraw il-Qur’ân al-karîm, kienu jibku u jġiegħlu lil ħaddieħor jibki. Wieħed minnhom kien Usayd ibn Hudayr. Lejla waħda rabat iż-żiemel tiegħu ħdejh u beda jaqra s-Sûrah al-Baqara. Waqt li kien qiegħed jaqra, iż-żiemel f’daqqa waħda beża’. Hazreti Usayd siket, u ż-żiemel ikkalma. Beda jaqra, u ż-żiemel reġa’ beża’. Meta siket, ikkalma. Meta reġa’ beda jaqra, iż-żiemel għal darb’oħra beża’. Iben Usayd ibn Hudayr, Yahyâ, kien mimdud f’post qrib iż-żiemel. Billi beża’ li ż-żiemel jagħmel il-ħsara lit-tifel, waqaf jaqra.
Meta ħares lejn is-sema, f’ċpar qisu dell ta’ sħaba bajda nduna b’xi ħaġa li kienet tleqq bħal qniedel. Meta waqaf jaqra, ra dawk il-ħwejjeġ jleqqu jitilgħu lejn is-sema u jitbiegħdu.
Meta sebaħ, mar quddiem il-Profeta maħbub tagħna (sallallâhu ’alaihi wa sallam) u rrakkontalu x’kien ġralu.
Meta Rasûlullah staqsa: “Taf x’kien dak?”, Hazreti Usayd wieġeb: “Ommi u missieri jkunu sagrifiċċju għalik, O Rasûlallah! Ma nafx.”
Sidna l-Profeta qal: “Dawk kienu l-anġli. Resqu lejn leħnek. Kieku bqajt taqra, kienu jibqgħu jisimgħuk sas-sebħ, u n-nies ukoll kienu jarawhom u jħarsu lejhom. Ma kinux jinħbew minn għajnejn in-nies.”
Wieħed minn dawk li kienu jaqraw il-Qur’ân al-karîm b’mod li jqanqal ħafna kien ukoll Hazreti Abû Bakr as-Siddîq. Meta fis-salât kien jibda jaqra, ma kienx jista’ jżomm ruħu, u mill-għajnejn imbierka tiegħu kien jiġri d-dmugħ. Dawk li kienu jarawh kienu jistagħġbu b’dan l-istat tiegħu. Jum wieħed il-politeisti nġabru u qalu: “Dan ir-raġel jibki waqt li jaqra b’mod li jqanqal dak li ġab il-profeta. Nibżgħu li t-tfal u n-nisa tagħna jinġibdu minn dan l-istat tiegħu u jsiru Musulmani.”
Kif Abdullah ibn Salâm daħal fl-Iżlam
Wieħed minn dawk li, meta raw il-wiċċ imbierek tal-Profeta maħbub tagħna, ħabbewh bl-imħabba tal-maħbubin, u li, meta semgħu l-kliem imbierek tiegħu u l-Qur’ân al-karîm li kien jaqra, baqgħu mistagħġbin u saru Musulmani, huwa Hazreti Abdullah ibn Salâm.
Abdullah ibn Salâm, li kien jaf sewwa t-Tawrât u l-Injîl, qabel ma emmen kien studjuż Lhudi. Hu jirrakkonta hekk kif sar Musulman: “It-Tawrât u t-tifsiriet tagħha tgħallimthom mingħand missieri. Jum wieħed missieri rrakkontali l-kwalitajiet u s-sinjali tal-profeta li kellu jiġi fl-aħħar żmien, u l-għemejjel li kien se jagħmel, u qal: ‘Jekk ikun min-nisel ta’ Hârûn, nimxi warajh; jekk le, ma nimxix warajh!’ Miet qabel ma Rasûlullah wasal Medina.
Meta smajt li Rasûlullah ħabbar il-profezija tiegħu f’Mekka, kont naf il-kwalitajiet tiegħu, ismu u ż-żmien tal-miġja tiegħu. Għalhekk kont dejjem nistennieh. Sa ma smajt mingħand xi ħadd li Rasûlullah kien niżel mistieden fid-dar ta’ wlied Amr ibn Awf f’post jismu Qubâ, qrib Medina, kont naħbi dan l-istat tiegħi mil-Lhud u kont nibqa’ sieket.
Jum wieħed, waqt li kont qiegħed naqta’ t-tamal frisk minn palma fil-ġnien tiegħi, wieħed minn ulied Nadîr għajjat: ‘Illum wasal ir-raġel tal-Għarab!’ Qabditni rogħda. Minnufih għedt it-takbîr: ‘Allahu akbar.’ F’dak il-ħin zijti Khâlida bint Hârith kienet bilqiegħda taħt is-siġra. Kienet mara xiħa ħafna. Meta semgħet it-takbîr tiegħi, qabżet fuqi: ‘Jalla Alla jħallik b’idejk vojta u ma jwasslekx għal dak li tittama! Wallahi, kieku smajt li ġej Mûsâ ibn Imrân,4 ma kontx tifraħ iktar!’ Għedtilha: ‘O zija! Wallahi, hu ħu Mûsâ ibn Imrân u profeta bħalu. Huwa fuq it-triq tiegħu, u ntbagħat bl-istess tawhîd li bih intbagħat hu.’
Għal dan qaltli: ‘O bin ħija! Mhux forsi hu dak il-profeta li ġejna mgħarrfa li se jintbagħat qrib il-qiyâmat?’ ‘Iva’, għedtilha. ‘Mela għandek raġun’, qaltli.5
Meta Rasûlullah għamel il-Ħiġra lejn Medina, minnufih tħallatt man-nies biex narah. Malli rajt id-dehra mbierka tiegħu u wiċċu mimli nûr, għedt: ‘Dan il-wiċċ ma jistax ikun wiċċ ta’ giddieb!’ Rasûlullah kien qiegħed ifisser l-Iżlam lin-nies miġbura u jagħtihom il-pariri. L-ewwel hadîth sharîf li smajt hemmhekk mingħand Rasûlullah kien dan: ‘Xerrdu s-salâm bejnietkom, itimgħu lil min hu bil-ġuħ, agħmlu s-silat ar-rahm (żuru l-qraba tagħkom), agħmlu s-salât meta n-nies ikunu reqdin. Hekk tidħlu f’Jannah bis-sliem.’
Fakhr ad-dinja (sallallâhu ‘alaihi wa sallam) għarafni bin-nûr tal-profezija u qal: ‘Int Ibn Salâm, l-għaref ta’ Medina?’ Meta għedtlu: ‘Iva’, il-Profeta maħbub tagħna qal: ‘Ersaq eqreb’, u staqsieni din il-mistoqsija: ‘O Abdullah! Għid, għall-imħabba ta’ Alla l-Għoli! Ma qrajtx u ma tgħallimtx il-kwalitajiet tiegħi fit-Tawrât?’ U jien għedtlu: ‘Tista’ tgħidli x’inhuma l-kwalitajiet ta’ Alla l-Għoli?’
Għal din il-mistoqsija Rasûlullah stenna ftit, u Jabrâîl ‘alaihis-salâm ġab is-Sûrah al-Ikhlâs. Meta smajt din is-sûrah li qara Rasûlullah, minnufih għedt lill-Profeta tagħna: ‘Iva, O Rasûlallah! Qiegħed tgħid il-verità; nixhed li m’hemmx alla ħlief Alla l-Għoli. Int il-qaddej u r-Rasûl Tiegħu’, għedt il-Kalima ash-shahâda u sirt Musulman. Imbagħad għedtlu: ‘O Rasûlallah! Il-Lhud huma poplu inġust, li jigdbu tant li jħallu lil wieħed imbellah, u li jitfgħu akkużi bla bażi u kalunnji. Jekk huma, qabel ma tistaqsihom int dwar in-natura tiegħi u dwar l-istat tiegħi kollu, jisimgħu u jsiru jafu li sirt Musulman, żgur li quddiemek jitfgħu fuqi kalunnji li ma jemminhomx bniedem. L-ewwel staqsihom int dwari!’, u nħbejt f’parti mid-dar. Warajja daħal grupp tal-kbarat tal-Lhud. Rasûlullah staqsa lil-Lhud: ‘X’tip ta’ bniedem huwa Abdullah ibn Salâm, li hu fostkom?’ Il-Lhud qalu: ‘Hu l-ikbar għaref tagħna u bin l-ikbar għaref tagħna! Ibn Salâm huwa l-aħjar wieħed fostna u bin l-aħjar wieħed fostna!’ Imbagħad Rasûlullah staqsa lil-Lhud: ‘X’tgħidu kieku hu jsir Musulman?’
“Alla l-Għoli għarrafni li Hu jħobb erbgħa. Ordnali nħobb lil dawn l-erbgħa. Huma Alî, Abû Dharr, Miqdâd u Salmân” Hadîth sharîf
Il-Lhud wieġbu: ‘Jalla Alla jħarsu minn ħaġa bħal din!’
F’dak il-waqt ħriġt minn fejn kont moħbi u kkonfermajt kliemu billi għedt: ‘O komunità tal-Lhud! Ibżgħu minn Alla l-Għoli! Aċċettaw dak li ġie għandkom. Naħlef b’Alla l-Għoli – u intom ukoll tafu dan – li dan huwa r-rasûl ta’ Alla l-Għoli, li ismu u l-kwalitajiet tiegħu rajtuhom miktubin fit-Tawrât li għandkom f’idejkom. Nixhed li m’hemm ebda alla ħlief Alla l-Għoli. U nixhed ukoll li Muhammad ‘alaihis-salâm huwa l-qaddej Tiegħu u r-Rasûl Tiegħu.’ Imbagħad il-Lhud qalu: ‘Huwa l-agħar wieħed fostna u bin l-agħar wieħed fostna!’, u bdew iwaħħlu fija kull xorta ta’ nuqqas, jimmalafamawni u jgħidu l-ħażen fuqi. Għedt: ‘Dan kien eżatt dak li kont nibża’ minnu. O Rasûlallah! Ma kontx għedtlek li huma poplu inġust, giddieb u li jimmalafama, li ma joqgħodx lura minn ebda ħażen? Issa kollox ħareġ fid-dieher!’ Rasûlullah qal lil-Lhud: ‘L-ewwel xhieda tagħkom hija biżżejjed għalina; it-tieni waħda mhix meħtieġa.’ Imbagħad minnufih mort lura d-dar.
Stedint lill-familja u lill-qraba tiegħi għall-Iżlam. Kollha, inkluża z-zija tiegħi, saru Musulmani.
Il-fatt li jien emmint għadab ħafna lil-Lhud. Għalhekk bdew jagħfsu fuqi. Saħansitra xi wħud mill-istudjużi Lhud ippruvaw ibegħduni mill-Iżlam billi qalu: ‘Mill-Għarab ma joħroġx profeta; dan ir-raġel tiegħek huwa ħakkiem’, iżda ma rnexxilhomx.”
Flimkien miegħu, Tha’laba ibn Sa’ya, Usayd ibn Sa’ya, Asad ibn Ubayd u xi Lhud oħra saru Musulmani b’qalb sinċiera. Iżda xi studjużi Lhud qalu: “F’Muhammad emmnu biss il-ħżiena tagħna. Li kieku kienu mit-tajbin tagħna, ma kinux iħallu r-reliġjon ta’ missirijiethom.” Għal dan Alla l-Għoli, bħala tweġiba għalihom, niżżel vers nobbli u qal, fit-tifsira tiegħu: “Huma (in-nies tal-Ktieb) mhumiex kollha l-istess. Fost in-nies tal-Ktieb hemm ġemgħa li tagħmel ‘ibâda u tobdi; fil-ħinijiet tal-lejl jinxteħtu fis-sajda u jaqraw il-versi ta’ Alla l-Għoli.”6
Jum wara jum il-qagħda tiegħi sejra għall-agħar, yâ Rasûlallah!
Ħalli issa l-għemil tiegħi jitranġa – għajnuna, yâ Rasûlallah!
In-nafs baxxa tiegħi ħarġet minn idi, ġegħlitni nimxi wara x-xitan;
X’nagħmel b’dawn id-dnubiet kollha? – Kenn, yâ Rasûlallah!
Tgħid hu possibbli li neħles mix-xewqat tan-nafs u tax-xitan,
Jekk ma tasalnix mingħandek il-gwida (hidâya), yâ Rasûlallah?
Meta l-ġenerożità tiegħek tilħaq midneb, anki għal mument wieħed,
Triqtu fiż-żewġ dinjiet issir salvazzjoni, yâ Rasûlallah!
Il-kmand u l-projbizzjoni weqqirthom, il-harâm ma sejjaħtlux halâl.
It-tmiem ta’ kull dnub kien l-indiema, yâ Rasûlallah!
O Rasûl tal-bnedmin u tal-ġinn, l-ogħla fost il-bnedmin,
Għall-ikhlâs tiegħi agħtini l-interċessjoni tiegħek, yâ Rasûlallah!
“Xerrdu s-salâm bejnietkom, itimgħu lil min hu bil-ġuħ, żommu r-rabtiet mal-qraba tagħkom (silat ar-rahim) u agħmlu s-salât meta n-nies ikunu reqdin. B’hekk tidħlu f’Jannah fis-sliem” Hadîth sharîf
Dehra antika ta’ Medina al-Munawwarah (1890)
Xi ġrajjiet li seħħew fl-ewwel sena tal-Ħiġra
Fl-ewwel sena tal-Ħiġra għaddew għall-âkhirat, mill-Ansâr, As’ad ibn Zurâra, Barâ ibn Ma’rûr u Kulthûm ibn Hidm, u mill-Emigranti, Uthmân ibn Maz’ûn. Barra minn hekk, Hazreti Abû Bakr u Bilâl al-Habashî (radiyallâhu ‘anhumâ), li ma flaħux għall-arja u għall-ilma ta’ Medina, qabdithom il-malarja. Għalhekk Rasûlullah (sallallâhu ‘alaihi wa sallam) għamel din it-talba: “O Rabb tiegħi! Kif ħabbibtilna lil Mekka, ħabbibilna wkoll lil Medina, u agħtina hawnhekk barka u għajxien bil-kotra.” Janâb al-Haqq laqa’ t-talba tiegħu u ħabbeb lil Medina lill-Emigranti.
L-ewwel ftehim bil-miktub
Qabel il-Ħiġra ta’ Sidna Rasûlullah, Abdullah ibn Ubayy, il-kap tat-tribù ta’ Khazraj f’Medina, kien se jiġi magħżul re ta’ Medina. Iżda meta, bil-wegħdiet ta’ lealtà (bay’a) ta’ Aqaba u mbagħad bil-Ħiġra, il-biċċa l-kbira tat-tribujiet ta’ Aws u Khazraj saru Musulmani, ir-renju ta’ Abdullah ibn Ubayy ma seħħx. Għalhekk Abdullah ibn Ubayy beda jżomm il-mibegħda, l-ewwel nett lejn Sidna l-Profeta u lejn il-Kumpanni nobbli li kienu Emigranti, u mbagħad lejn il-Kumpanni ta’ Medina; iżda ma setax juri l-għedewwa tiegħu fil-beraħ. Ma’ ftit nies bħalu waqqaf il-grupp tal-ipokriti (munâfiqîn). Quddiem il-Musulmani kienu jgħidu li daħlu fir-reliġjon tal-Iżlam, iżda minn wara daharhom kienu jiddieħku bihom. Bil-moħbi bdew jiżirgħu ż-żerriegħa tal-ipokresija (nifâq) u jqanqlu l-inkwiet (fitna). Tant marru ’l bogħod f’dan li ppruvaw iwasslu bil-maqlub u jbiddlu l-kliem imbierek ta’ Fakhr al-âlam (sallallâhu ’alaihi wa sallam).
Sadanittant, il-politeisti ta’ Mekka ma kinux qegħdin b’idejhom fuq żaqqhom: dak li ma setgħux jagħmlu lil Sidna Rasûlullah f’Mekka, issa kienu qegħdin jippruvaw jagħmluh f’Medina. Bħalma bagħtu ittri ta’ theddid lill-politeisti ta’ Medina, hekk ukoll bagħtu lit-tribujiet Lhud ta’ Medina ittri u messaġġi mimlija theddid. Dan it-theddid wassal lil-Lhud biex jersqu lejn Sidna Rasûlullah.
F’dak iż-żmien il-Lhud ġew quddiem Sidna Rasûlullah u qalu: “Ġejna nagħmlu l-paċi miegħek. Ejja nagħmlu ftehim, biex ma nagħmlux ħsara lil xulxin.” Il-Profeta tagħna għamel magħhom ftehim ta’ ħamsa u ħamsin artiklu. Xi wħud mid-deċiżjonijiet li ttieħdu fih huma dawn:
1. Dan il-ftehim huwa dokument miktub minn Rasûlullah Muhammad ‘alaihis-salâm bejn il-Musulmani ta’ Mekka u ta’ Medina, dawk li jimxu warajhom, dawk li jingħaqdu magħhom aktar tard u dawk li jiġġieldu magħhom.
2. Bla dubju, dawn huma komunità mifruda mill-bqija tan-nies.
3. Kull tribù tħallas flimkien il-fidwa tal-priġunieri tagħha (skont il-ġustizzja li hemm fost il-Musulmani).
4. Il-Musulmani jieħdu pożizzjoni kontra dawk li jqajmu l-inkwiet fosthom, anki jekk ikunu wliedhom stess.
5. Il-Lhud li jimxu mal-Musulmani mhux biss ma jsofrux ebda inġustizzja, iżda jingħataw ukoll l-għajnuna.
6. Il-Lhud jiffurmaw grupp wieħed flimkien mal-Musulmani; kull wieħed iwettaq dak li titlob ir-reliġjon tiegħu.
7. Ħadd mil-Lhud ma jista’ joħroġ fi spedizzjoni militari mingħajr il-permess ta’ Muhammad ’alaihis-salâm.
8. Ħadd ma jagħmel ħsara lil dak li miegħu jkun għamel ftehim; lil min isofri inġustizzja żgur li tingħatalu l-għajnuna.
9. Il-wied ta’ Medina, għal dawk li jagħmlu dan il-ftehim, huwa żona invjolabbli u mqaddsa (harâm).
10. Il-politeisti ta’ Mekka u dawk li jgħinuhom ma jingħataw protezzjoni bl-ebda mod.
11. Kontra dawk li jattakkaw lil Medina, il-Musulmani u l-Lhud jgħinu lil xulxin.
B’dan il-ftehim, il-Lhud kellhom (fid-dehra) iżommu ħbiberija mal-Musulmani, mingħajr ma jżommu mibegħda jew juru għedewwa lejhom.7
O Maħbub Tiegħi! Tnikkitx
Il-Lhud, li kienu jaħbu l-għedewwa f’qalbhom, wara li ffirmaw dan il-ftehim bdew jiġu għand Sidna l-Profeta fi gruppi. Kienu jagħmlulu mistoqsijiet li, skont huma, kienu diffiċli ħafna. Mit-tweġibiet li rċevew fehmu li hu kien il-Profeta veru. Iżda minħabba l-ebusija ta’ rashom u l-għira tagħhom ma emmnux. Għal dan il-Profeta maħbub tagħna qal: “Kieku għaxra mill-istudjużi Lhud emmnu fija, il-Lhud kollha kienu jemmnu.” Alla l-Għoli farraġ lil Sidna Rasûlullah f’dan in-niket b’dan il-vers nobbli: “(O Maħbub Tiegħi!) O Rasûl glorjuż! Ħa ma jnikktukx (il-qagħda ta’) dawk li jiġru fil-kufr (nuqqas ta’ fidi), minn fost dawk li jgħidu b’fommhom ‘Emminna’ waqt li qalbhom ma temminx (l-ipokriti), u minn fost il-Lhud. Huma jisimgħu l-gideb bla waqfien u jispjunaw (minn ulied Qurayza) għal poplu ieħor (il-Lhud ta’ Khaybar) li ma jiġix għandek. Il-kliem u l-veritajiet li jisimgħu jbiddluhom minn posthom u jirrakkontawhom b’mod li jbegħduhom mill-verità. U jgħidu: ’Jekk tingħataw dan (il-fatwa), aċċettawh; jekk ma jingħatalkomx, oqogħdu attenti!’ Lil min Alla l-Għoli jrid li jaqa’ fil-fitna, int bl-ebda mod ma tista’ twaqqaf ir-rieda ta’ Alla l-Għoli. Dawn huma nies li Alla l-Għoli ma riedx isaffi qlubhom. Għalihom hemm l-umiljazzjoni u l-miżerja f’din id-dinja, u fl-âkhirat turment kbir ħafna.”8
Minħabba l-ftehim li sar, xi wħud mill-Kumpanni kienu għamlu ħbiberija mal-Lhud li kienu l-ġirien tagħhom. Alla l-Għoli pprojbielhom ukoll dan u qal: “O dawk li emmintu! Tagħmlux ħbieb intimi lil ħaddieħor (lil dawk li ma jemmnux u lill-ipokriti) ħlief lil ħutkom fir-reliġjon. Huma ma jonqsux milli jagħmlulkom il-ħażen u jqajmu l-korruzzjoni, u jixtiequ li tkunu fl-inkwiet. Il-mibegħda u l-għedewwa tagħhom lejkom diġà qegħdin joħorġu minn fommhom. U l-għedewwa li jaħbu f’qalbhom hija saħansitra akbar. Jekk taħsbu u tifhmu: Aħna fissirnielkom il-versi dwar l-għedewwa tagħhom (urejnielkom b’mod ċar ħafna x’għandkom toqogħdu attenti għalih).”9
Il-politeisti ta’ Mekka baqgħu bla waqfien iqanqlu u jheddu lill-politeisti, lill-ipokriti u lil-Lhud ta’ Medina, u lit-tribujiet ta’ madwar Medina. Kienu qegħdin jippruvaw jitfu n-nûr tal-Iżlam kemm jista’ jkun malajr, u jfittxu mezzi kif jeliminaw il-persuna mbierka tal-Profeta maħbub tagħna.
“Kieku għaxra mill-istudjużi Lhud emmnu fija, il-Lhud kollha kienu jemmnu” Hadîth sharîf
Quddiem dawn l-għemejjel tal-ipokriti u tal-politeisti, Sidna Rasûlullah dejjem għażel it-triq tal-paċi. Xi wħud mill-Kumpanni kienu jemmnu li issa kien meħtieġ li jaffrontaw lill-għadu, u kienu jitolbu: “O Rabb tiegħi! Għalina m’hemm xejn aktar prezzjuż milli niġġieldu kontra dawn il-politeisti fit-triq Tiegħek. Dawn il-politeisti ta’ Quraysh ċaħdu l-profezija tal-Habîb Tiegħek u ġegħluh jitlaq minn Mekka. O Alla! Żgur li Inti tagħtina l-permess li niġġildulhom!..” Iżda Sidna Rasûlullah, f’dan, kien jistenna l-kmand ta’ Alla l-Għoli, u kien jaġixxi skont dak li kien jiġi ordnat. Issa ż-żmien kien wasal. Fil-wahy li ġab Jabrâîl ’alaihis-salâm intqal: “Iġġieldu intom ukoll fit-triq ta’ Alla l-Għoli kontra dawk li jagħmlulkom gwerra. Iżda taqbżux il-limitu u tmorrux lil hinn minnu. Żgur li Alla l-Għoli ma jħobbx lil dawk li jmorru lil hinn mil-limitu. Oqtluhom (lil dawk li ma jemmnux) kull fejn issibuhom. Bħalma keċċewkom huma (minn Mekka), intom ukoll keċċuhom. Il-fitna tagħhom tax-shirk hija agħar mill-qtil. Sakemm ma jiġġildux magħkom fil-Masjid al-Harâm, tiġġildux magħhom hemmhekk. Iżda jekk joqtlukom hemmhekk, oqtluhom intom ukoll hemmhekk. Hekk hija l-kastiga ta’ dawk li ma jemmnux. Jekk jieqfu milli jiċħdu lil Alla l-Għoli u milli jiġġieldu, (ieqfu intom ukoll. Għax) żgur li Alla l-Għoli jaħfer ħafna u jħenn ħafna.”10
F’vers nobbli li ġie rrivelat aktar tard intqal: “Iġġieldu ma’ dawk il-politeisti sakemm ma jibqa’ ebda ħjiel tal-fitna tax-shirk u r-reliġjon tkun ta’ Alla l-Għoli biss (sakemm issir ’ibâda lil Alla l-Għoli biss). Jekk jieqfu (mix-shirk), (m’hemmx inġustizzja kontrihom.) L-għedewwa (il-kastiga) hija biss kontra l-inġusti.”11
Mâ madahtu Muhammadan bi maqâlâtî,
Lâkin madahtu maqâlâtî bi Muhammadin.
(Lil Muhammad ’alaihis-salâm ma stajtx infaħħru;
Bih jien nagħti valur lill-kitbiet tiegħi.)
Imâm Rabbânî (rahmatullâhi ’alaih)