IL-GHAZÂ TA’ BADR
Din il-ghazâ tissejjaħ ukoll it-tieni Badr, Badr al-qitâl u Badr al-Kubrâ. Is-suċċess tal-Kumpanni fis-sarâyâ beda jbeżża’ lil dawk li ma jemmnux. Il-karovani tagħhom issa kienu jivvjaġġaw f’konvojs u akkumpanjati mis-suldati. Fit-tieni sena tal-Ħiġra, il-politeisti ta’ Mekka ġabru kapital mingħand kull familja u bagħtu lejn Damasku karavana ta’ elf ġemel. Fuq quddiem tagħha kien hemm Abû Sufyân, wieħed mill-kbarat ta’ Mekka, li dak iż-żmien kien għadu ma sarx Musulman.1 Biex iħarsu l-karavana kienu ġew assenjati wkoll madwar erbgħin gwardja… Wara li jbigħu l-merkanzija, bil-flus kollha kellhom jixtru l-armi, u dawn kellhom jintużaw fil-gwerra kontra l-Musulmani.
Meta Rasûlullah (sallallâhu ‘alaihi wa sallam) sar jaf li l-politeisti kienu bagħtu karavana kbira lejn Damasku għall-kummerċ, ordna lil xi wħud mill-Emigranti jistħarrġu l-qagħda tagħhom. Meta waslu fil-post imsejjaħ Dhul-Ushayra, saru jafu li l-karavana kienet diġà għaddiet, u reġgħu lura Medina. Li kieku l-armi u l-ġid jittieħdu minn idejn in-nies tal-kufr (nuqqas ta’ fidi), ma kinux se jkunu jistgħu jagħmlu aktar ħsara lin-nies tal-Iżlam, u r-reżistenza tagħhom kienet tinkiser. Għalhekk Sidna Rasûlullah evalwa l-qagħda u beda minnufih it-tħejjijiet għall-gwerra.
Minfloku ħalla lil Abdullah ibn Umm Maktûm biex imexxi s-salât.2 Lil Talha ibn Ubaydullah u lil Sa’îd ibn Zayd bagħathom bħala esploraturi biex isiru jafu meta kienet se tirritorna l-karavana.3 Billi l-mara ta’ Hazreti Uthmân kienet marida ħafna, ordnalu jibqa’ Medina. Imbagħad ta dmir lil erba’ persuni oħra. B’hekk l-għadd ta’ dawk li kellhom dmir speċjali sar tmienja.
Din l-opportunità ma kellhiex tintilef. Sidna l-Profeta minnufih għamel it-tħejjijiet, ħa miegħu tliet mija u ħames Kumpanni mill-Emigranti u mill-Ansâr, u fit-tnax ta’ Ramadân imbierek ħareġ lejn Badr. Flimkien ma’ dawk li kellhom dmir, l-għadd tagħhom laħaq it-313.4 Erbgħa u sittin minnhom kienu Emigranti.
Badr kienet post fejn jiltaqgħu t-toroq ta’ Mekka, ta’ Medina u tas-Sirja.
Biex jieħdu sehem f’din l-ispedizzjoni, saħansitra subien li kienu għadhom kemm kibru, u anki nisa, kienu jitolbu bil-ħniena lil Sidna l-Profeta. Umm Waraqa ġiet quddiem Sidna Rasûlullah u qalet: “Jalla missieri u ommi jiġu ssagrifikati għalik, O Rasûlallah! Jekk tippermettili, nixtieq niġi miegħek. Ninfaxxa l-ġrieħi tal-midruba u nieħu ħsieb il-morda. Forsi Alla l-Għoli jagħti l-martirju lili wkoll!” Għal dan Habîb al-akram (sallallâhu ’alaihi wa sallam) qal: “Inti ibqa’ f’darek u aqra l-Qur’ân al-karîm. Bla dubju, Alla l-Għoli se jagħtik il-martirju.”
“Inti (O Umm Waraqa) ibqa’ f’darek u aqra l-Qur’ân al-karîm. Bla dubju, Alla l-Għoli se jagħtik il-martirju” Hadîth sharîf
It-triq tal-Ghazâ ta’ Badr
Sa’d ibn Abî Waqqâs irrakkonta: “Meta Sidna Rasûlullah ried jibgħat lura lit-tfal li xtaqu jiġu magħna għall-ghazâ, rajt lil ħija Umayr jipprova jinħeba x’imkien biex ma jidhirx. Dak iż-żmien kellu sittax-il sena. Staqsejtu: ‘X’għandek, li qiegħed tinħeba hekk?’ Qal: ‘Nibża’ li Sidna Rasûlullah iqisni żgħir ukoll u jibgħatni lura! Jien irrid nieħu sehem fil-ghazâ u nixtieq li Alla l-Għoli jagħtini l-martirju.’ Meta f’dak il-waqt għarrfu bih lil Sidna Rasûlullah, qal lil ħija: ‘Inti mur lura.’ Imbagħad ħija Umayr beda jibki. Habîb al-akram, l-oċean tal-ħniena, ma felaħx għad-dmugħ tiegħu u tah il-permess. Jiena kont li ħażżimtlu x-xabla ma’ qaddu, għax hu ma setax iħażżimha waħdu.”5 Il-bandiera tal-Profeta maħbub tagħna, Sid id-dinjiet, kienu jġorruha Mus’ab ibn Umayr, Sa’d ibn Mu’âdh u Hazreti Alî.6 Il-Kumpanni kellhom magħhom tliet żwiemel biss u sebgħin ġemel. Wieħed miż-żwiemel kien ta’ Miqdâd, wieħed ta’ Zubayr u wieħed ta’ Marthad ibn Abî Marthad. Żewġ jew tliet persuni kienu jirkbu ġemel wieħed bil-ħin. Sidna Rasûlullah kien jirkeb bil-ħin ma’ Hazreti Alî, ma’ Abû Lubâba u ma’ Marthad ibn Abî Marthad. Iżda dawn kollha talbuh bil-ħniena, biex ir-Rasûl ‘alaihis-salâm ma jimxix iżda jibqa’ dejjem fuq il-ġemel: “Jalla ħajjitna tiġi ssagrifikata għalik, O Rasûlallah! Tinżilx minn fuq il-ġemel. Aħna nimxu minflok il-persuna għolja tiegħek.” Iżda s-Sultân tal-univers ma kienx iqis lilu nnifsu differenti minnhom u qal: “Intom m’intomx aktar b’saħħitkom minni fil-mixi, u jien m’iniex inqas fil-bżonn minnkom tat-thawâb u tal-premju.” Rasûl al-akram (sallallâhu ‘alaihi wa sallam) u l-Kumpanni għoljin tiegħu kienu jimxu fid-deżert taħt sħana tiżreġ. Barra minn hekk, kienu sajmin. Biex ixerrdu l-Iżlam, il-Kumpanni ġarrbu ħafna tbatijiet u mxew wara Sidna l-Profeta b’imħabba u b’ħeġġa. Għax fl-aħħar kien qiegħed jistennihom il-pjaċir ta’ Alla l-Għoli u tar-Rasûl Tiegħu, il-martirju u Jannah, li tant kienu jixxennqu għalihom… Il-Profeta maħbub tagħna ħares lejn il-qagħda tal-Kumpanni tiegħu u talab: “O Alla! Huma bil-mixi; agħtihom x’jirkbu! O Alla! Huma mikxufin u għarwenin; libbishom! O Alla! Huma bil-ġuħ; xebbagħhom! Huma foqra; agħnihom bil-fadl u bil-ġenerożità Tiegħek!”
Waqt li Sidna l-Profeta u l-eżerċtu mbierek tiegħu kienu mexjin lejn Badr taħt din is-sħana qalila, il-karavana tal-politeisti, ġejja minn Damasku, kienet ukoll resqet lejn Badr. Iż-żewġ Kumpanni li Sidna l-Profeta kien bagħat biex iġibu aħbarijiet dwar il-karavana saru jafu li l-karavana setgħet tasal Badr f’jum jew jumejn, u reġgħu lura malajr. Meta n-nies tal-karavana waslu fir-raħal fejn dawk it-tnejn kienu kisbu l-aħbar, staqsew lir-raħħala: “Tafu xi ħaġa dwar l-ispiji tal-Musulmani?” Qalulhom: “Ma nafux. Iżda ġew żewġt irġiel, qagħdu hemmhekk għal ftit, imbagħad qamu u telqu.”
Abû Sufyân mar fil-post li ntwerielu u eżaminah; farrak id-demel tal-iġmla li kien hemm fl-art u ra fih iż-żrieragħ tal-għalf. Qal: “Dan huwa għalf ta’ Medina. Naħseb li dawk iż-żewġt irġiel huma spiji ta’ Muhammad (‘alaihis-salâm).” Induna li l-Musulmani kienu qrib ħafna u ħakmu biża’ kbir. Imħasseb għal x’se jiġri mill-karavana, iddeċieda li jimxi lejl u nhar u, mingħajr ma jitlef ħin, b’pass mgħaġġel imur Mekka mix-xatt tal-Baħar l-Aħmar. Barra minn hekk, bagħat raġel jismu Damdam ibn Amr al-Ghifârî bħala messaġġier lejn Mekka biex jirrapporta l-qagħda.7
“O Alla! Huma (il-Kumpanni tiegħi) bil-mixi; agħtihom x’jirkbu! O Alla! Huma mikxufin u għarwenin; libbishom! O Alla! Huma bil-ġuħ; xebbagħhom! Huma foqra; agħnihom bil-fadl u bil-ġenerożità Tiegħek!” Hadîth sharîf
Meta dan ir-raġel wasal Mekka, ċarrat qmiesu minn quddiem u minn wara. Qaleb is-sarġ tal-ġemel tiegħu. F’qagħda stramba beda jgħajjat u jibki: “Għajnuna! Għajnuna!… O Quraysh! Ejjew għall-għajnuna!… Muhammad u l-Kumpanni tiegħu attakkaw il-karavana tagħkom, il-ġid tagħkom li hemm ma’ Abû Sufyân. Jekk tilħqu fil-ħin, tistgħu ssalvaw il-karavana tagħkom!…”
Meta semgħu dan, in-nies ta’ Mekka nġabru minnufih u għamlu t-tħejjijiet tagħhom. Ġabru seba’ mitt raġel fuq l-iġmla, mitt kavallier u mija u ħamsin suldat bil-mixi. Meta qalu lil Abû Lahab: “Ejja, ingħaqad magħna int ukoll!”, mill-biża’ ġab il-marda tiegħu bħala skuża. Minfloku bagħat lil Âs ibn Hishâm. Politeista jismu Umayya ibn Khalaf kien traskurat ħafna fit-tħejjijiet għall-gwerra, għax kien sema’ li Sidna l-Profeta kien qal: “Il-Kumpanni tiegħi se joqtlu lil Umayya.” Kien jibża’, għax kien jaf li l-Profeta qatt ma kien jitbiegħed mill-verità. Għalhekk, quddiem l-insistenza ta’ Abû Jahl, ġab bħala skuża li kien xiħ u oħxon ħafna. Iżda meta Abû Jahl akkużah bil-ġibnija, kellu jmur bilfors.
L-eżerċtu tal-politeisti kien ta’ madwar elf raġel. Kollha kienu lebsin il-maljiet tal-ħadid. Kellhom magħhom nisa b’leħen sabiħ. Lanqas ma naqsu li jieħdu magħhom strumenti mużikali u xorb. Kienu jaħsbu li b’eżerċtu daqshekk qawwi kienu se jegħlbu f’teptipa ta’ għajn mhux biss tliet mitt raġel, iżda anki eżerċtu ta’ elf. Saħansitra kien hemm min, qabel ma telqu, kien diġà qiegħed jikkalkula lil min se joqtol u liema priża se jieħu. Iżda x-xewqa l-kbira ta’ kulħadd kienet li jeqirdu l-Iżlam. Din il-merħla ta’ politeisti bla rażan qabdet it-triq bit-tektik tat-tamburelli li kienu jdoqqu n-nisa u bil-għanjiet li kienu jkantaw.
Sadanittant Abû Sufyân kien diġà tbiegħed sew minn Badr u qata’ biċċa tajba mit-triq lejn Mekka. Meta kien ċert li l-periklu kien għadda, bagħat lir-raġel tiegħu Qays ibn Imri’il-Qays għand Quraysh b’dan il-messaġġ: “O ġemgħa ta’ Quraysh! Intom ħriġtu minn Mekka biex tħarsu l-karavana, l-irġiel u l-ġid tagħkom. Aħna ħlisna mill-periklu. Issa erġgħu lura!…” Barra minn hekk tahom dan il-parir: “Oqogħdu attenti li ma tmorrux Medina biex tiġġieldu kontra l-Musulmani!”
Meta Qays wassal l-aħbar lill-eżerċtu tal-politeisti, Abû Jahl qal: “Naħlef li se mmorru Badr, u hemmhekk, għal tlett ijiem u tlett iljieli, nagħmlu festa, nidbħu l-iġmla u nixorbu l-inbid. It-tribujiet ta’ madwar jarawna, jgħiru għall-qagħda tagħna u jaraw li ma nibżgħu minn ħadd. Wara dan, ħadd, mill-biża’ tagħna, ma jazzarda jattakkana. O eżerċtu invinċibbli ta’ Quraysh! ’Il quddiem!…” Qays, meta ra li Abû Jahl ma kienx fi stat li jisma’ l-parir, reġa’ lura u għarraf lil Abû Sufyân. Abû Sufyân, raġel li jħares ’il quddiem u prudenti, ma setax ma jgħidx: “Jaħasra! X’ħasra għal Quraysh!… Dan huwa pjan ta’ Amr ibn Hishâm (Abû Jahl). Żgur għamel dan minħabba x-xewqa li jkun il-kap tan-nies. Iżda kburija bħal din dejjem hija nuqqas kbir u sinjal ta’ sfortuna. Jekk il-Musulmani jiltaqgħu magħhom, gwaj għal Quraysh!..”
Abû Sufyân wassal il-karavana malajr Mekka u ngħaqad mal-eżerċtu. Sadanittant Sarwar al-kâinât (sallallâhu ‘alaihi wa sallam), flimkien mal-Kumpanni tiegħu, kien qiegħed joqrob lejn Badr. F’ħin minnhom ra lil Khubayb ibn Yasâf u lil Qays ibn Muharrith, politeisti minn Medina, f’nofs l-eżerċtu tal-Iżlam. Għalkemm Khubayb kellu elmu tal-ħadid fuq rasu, għarfu u qal lil Hazreti Sa’d ibn Mu’âdh: “Dak mhux Khubayb?” Qallu: “Iva, O Rasûlallah!” Khubayb kien ġellied qalbieni u b’saħħtu, li kien jaf l-arti tal-gwerra. Flimkien ma’ Qays ġie għand Sidna Rasûlullah. Il-Profeta tagħna staqsiehom: “Għaliex ġejjin magħna?” Qalu: “Int bin oħtna u l-ġar tagħna. Aħna wkoll ġejjin mal-poplu tagħna biex niġbru l-priża!” Meta Sidna l-Profeta staqsa lil Khubayb: “Temmen f’Alla l-Għoli u fir-Rasûl Tiegħu?”, qal: “Le.” Ir-Rasûl ’alaihis-salâm qal: “Mela erġa’ lura! Min mhuwiex mir-reliġjon tagħna ma jistax ikun magħna!” Khubayb qal: “Kulħadd jaf il-qlubija u l-erojiżmu tiegħi, u jaf li jien ġellied li jferi lill-għadu f’sidru. Għall-priża se niġġieled maġenbek kontra l-għadu tiegħek.” Sidna l-Profeta ma aċċettax l-għajnuna tiegħu.
Wara li mxew għal xi żmien, Khubayb reġa’ għamel it-talba tiegħu, iżda l-Profeta tagħna għarrfu li x-xewqa tiegħu ma setgħetx tintlaqa’ sakemm ma jsirx Musulman. Meta waslu fil-post imsejjaħ Rawhâ, Khubayb ġie għand Sidna Rasûlullah (sallallâhu ‘alaihi wa sallam) u qal: “O Rasûlallah! Nemmen li Alla l-Għoli huwa Rabb id-dinjiet, u nemmen fil-profezija tiegħek; emmint.” Għal dan Sarwar al-kâinât feraħ ħafna. Qays ukoll, wara li reġa’ lura Medina, ingħata l-unur tal-fidi (radiyallâhu ’anh).
Meta l-eżerċtu tal-Iżlam wasal fil-wied ta’ Safrâ, irċieva l-aħbar li n-nies ta’ Mekka kienu ffurmaw eżerċtu u kienu mexjin lejn Badr biex isalvaw il-karavana tagħhom. Sidna l-Profeta ġabar lill-Kumpanni tiegħu u kkonsulta magħhom dwar din il-qagħda. Għax meta l-Musulmani ta’ Medina kienu taw il-bay’a lil Sidna Rasûlullah f’Aqaba, kienu wegħduh: “O Rasûlallah! Ejja fil-belt tagħna. Hemmhekk inħarsuk mill-għadu tiegħek, anki jekk tiswielna ħajjitna, u nimxu warajk.” Iżda issa kienu ħarġu barra minn Medina. U quddiemhom kien hemm eżerċtu kbir tal-għadu, li kien jegħlibhom ħafna drabi fl-għadd, fl-armi u fil-ġid.
Meta Sidna Rasûlullah staqsa lill-Kumpanni tiegħu x’kienet il-fehma tagħhom, mill-Emigranti qamu, wieħed wara l-ieħor, Abû Bakr as-Siddîq u Umar al-Fârûq, u qalu li kellhom jiġġieldu kontra l-eżerċtu tal-għadu. Mill-Emigranti qam ukoll Miqdâd ibn Aswad u qal: “O Rasûlallah! Wettaq il-kmand ta’ Alla l-Għoli, ikun xi jkun. Imxi skont l-ordni Tiegħu. Aħna miegħek f’kull mument; qatt ma nitbiegħdu minn maġenbek. Aħna ma ngħidux dak li Ulied Isrâ’îl qalu lil Mûsâ ‘alaihis-salâm: ‘O Mûsâ! Sakemm dak il-poplu ta’ tiranni u ta’ inġusti jkun f’dik l-art, aħna ma mmorrux hemm u qatt ma nidħlu f’dik il-belt. Mela mur int u r-Rabb tiegħek, u ġġieldu t-tnejn kontrihom. Aħna hawn noqogħdu bilqiegħda…’8 Aħna nagħtu ħajjitna u rasna fit-triq ta’ Alla l-Għoli u tar-Rasûl Tiegħu. Naħilfu b’Alla l-Għoli, li bagħtek bħala Profeta veru, li kieku kellek tibgħatna sal-Abissinja, lil hinn mill-baħar, xorta mmorru. Qatt ma mmorru kontrik, lanqas fl-iċken ħaġa. Aħna lesti nwettqu kull xewqa tiegħek. Jalla missieri, ommi u ħajti jiġu ssagrifikati għalik, O Rasûlallah…”
“Min mhuwiex mir-reliġjon tagħna ma jistax ikun magħna!” Hadîth sharîf
Il-Ghazâ ta’ Badr
Dan il-kliem ta’ Miqdâd feraħ ħafna lill-Profeta maħbub tagħna, u għamel talb ta’ ġid għalih.9
Hawnhekk il-fehma tal-Musulmani ta’ Medina kienet importanti ħafna. Għax huma kienu l-akbar numru, u kienu wiegħdu li jħarsu lil Rasûlullah ġewwa Medina. Wegħda li jiġġieldu barra minn Medina ma kinux għamlu. Meta dan inftiehem, Sa’d ibn Mu’âdh mill-Ansâr qam u qal: “O Rasûlallah! Jekk tippermettili, nitkellem f’isem l-Ansâr.” Meta ngħata l-permess, qal: “O Rasûlallah! Aħna emminna fik u kkonfermajna l-profezija tiegħek. Dak kollu li ġibt huwa verità u sewwa. Fuq dan tajniek kelmitna soda u ħlifna li nisimgħu u nobdu. Qatt ma nmorru lura minn dik il-kelma; kull fejn tmur, aħna lesti għall-kmand tiegħek. Il-kmand tiegħek inżommuh fuq rasna. Ħajjitna u rasna nagħtuhom fit-triq tiegħek. Naħilfu b’Alla l-Għoli, li bagħtek bħala Profeta veru, li jekk tinxteħet fil-baħar, ninxteħtu warajk. Ħadd minna ma jibqa’ lura lanqas pass wieħed. Kull ma għandek f’qalbek imbierka, ordnah u nwettquh. Anki l-ġid tagħna, flimkien ma’ ħajjitna, jalla jiġi ssagrifikat għalik. Qatt ma nduru daharna lill-għadu. Fil-ġlied aħna sodi. It-tama tagħna hija li nferrħuk u niksbu l-pjaċir tiegħek. Jalla l-ħniena ta’ Alla l-Għoli tkun fuqek…” Il-Kumpanni li semgħu dan il-kliem tqanqlu ħafna. Kollha qalu li jaqblu ma’ dan il-kliem b’qalbhom u b’ruħhom. Sidna Rasûlullah (sallallâhu ‘alaihi wa sallam) kien kuntent ħafna. Għamel talb ta’ ġid għal Hazreti Sa’d u għall-Kumpanni tiegħu. Issa kull eżitazzjoni kienet għebet. Kien kemm kien numeruż u qawwi l-għadu, il-Kumpanni glorjużi, mingħajr ma jteptpu għajnejhom, kienu se jimxu wara l-Profeta maħbub tagħna lejn il-martirju u jiksbu l-pjaċir ta’ Alla l-Għoli u tar-Rasûl Tiegħu. B’Sid l-univers fuq quddiem tagħhom, ma kien hemm ebda post fejn ma jmorrux… Meta Fakhr al-âlam ra l-lealtà u l-ħeġġa tal-Kumpanni tiegħu, tahom il-bxara t-tajba: “Ejjew, imxu! Ifirħu bil-grazzja ta’ Alla l-Għoli. Wallahi, qisni issa qiegħed inħares lejn il-postijiet fejn in-nies ta’ Quraysh se jaqgħu milqutin fil-kamp tal-battalja, u qiegħed narahom!” Wara din il-bxara t-tajba, il-Kumpanni mxew wara Sidna Rasûlullah mimlijin bl-imħabba.
L-anġli jiġu għall-għajnuna
Meta waslu fl-inħawi ta’ Badr, kien lejlet il-Ġimgħa. Il-Profeta maħbub tagħna qal lill-Kumpanni tiegħu: “Nittama li ħdejn il-bir li hemm maġenb dik l-għolja ż-żgħira tistgħu ssibu xi tagħrif.” Bagħat hemmhekk lill-iljun ta’ Alla l-Għoli, Hazreti Alî, lil Sa’d ibn Abî Waqqâs, lil Zubayr ibn Awwâm u lil xi Kumpanni oħra. Hazreti Alî u sħabu marru minnufih ħdejn il-bir. Hemmhekk raw lis-sewwieqa tal-iġmla u lil dawk li jġorru l-ilma ta’ Quraysh. Meta dawn raw lill-Musulmani, ħarbu. Iżda tnejn minnhom inqabdu. Wieħed kien Ashlam, l-ilsir ta’ wlied Hajjâj, u l-ieħor Arîd Abû Yasâr, l-ilsir ta’ wlied Âs ibn Sa’îd.
Meta ġabuhom quddiem Sidna l-Profeta, Rasûlullah (sallallâhu ‘alaihi wa sallam) staqsiehom: “Fejn huma Quraysh?” Wieġbu: “Waqqfu l-kamp wara dik l-għolja tar-ramel li tidher hemmhekk.” Sidna l-Profeta staqsa: “Kemm huma Quraysh?” Qalu: “Dan ma nafuhx.” Għall-mistoqsija “Kemm jidbħu iġmla kuljum?” ingħata t-tweġiba: “Jum disgħa, jum għaxra.” Għal dan Sidna l-Profeta qal: “Huma inqas minn elf u aktar minn disa’ mija.” Reġa’ staqsa: “Min hemm magħhom mill-kbarat ta’ Quraysh?” Meta qalu: “Utba, Shayba, Hârith ibn Amr, Abul-Bakhtarî, Hakîm ibn Hizâm, Abû Jahl, Umayya ibn Khalaf…”, Sidna Rasûlullah dar lejn il-Kumpanni tiegħu u qal: “In-nies ta’ Mekka tawkom f’idejkom il-laħam u d-demm tagħhom stess.” Imbagħad staqsa lil dawk it-tnejn: “Hemm xi ħadd minn Quraysh li reġa’ lura waqt it-triq?” Wieġbu: “Iva. Akhnas ibn Abî Sharîq minn Banî Zuhra reġa’ lura.” Sidna l-Profeta qal: “Għalkemm hu nnifsu mhuwiex fit-triq it-tajba u ma jafx l-âkhirat, lil Alla l-Għoli u l-Ktieb, wera t-triq it-tajba lil Banî Zuhra… Reġa’ lura xi ħadd ieħor minbarra dawn?”, u ngħata t-tweġiba: “Reġgħu lura wlied Adî ibn Ka’b.”10
“O Rasûlallah! Wettaq il-kmand ta’ Alla l-Għoli, ikun xi jkun. Imxi skont l-ordni Tiegħu. Aħna miegħek f’kull mument; qatt ma nitbiegħdu minn maġenbek” Miqdâd ibn Aswad (radiyallâhu ’anh)
Biex jagħti l-aħħar twissija lil Quraysh, Sidna l-Profeta bagħat lil Hazreti Umar għandhom bi proposta ta’ ftehim. Umar ibn Khattâb qalilhom: “O nies ta’ ras iebsa! Ir-Rasûl ’alaihis-salâm qiegħed jgħid: ‘Ħa kulħadd jieqaf minn din il-ħaġa u jerġa’ lura fis-sliem. Għax li niġġieled kontra oħrajn minflokom huwa aħjar għalija milli niġġieled kontrikom!…’”
Quddiem din il-proposta, Hakîm ibn Hizâm, mill-politeisti ta’ Quraysh, resaq ’il quddiem u qal: “O ġemgħa ta’ Quraysh! Muhammad ġab ruħu magħkom b’ġustizzja kbira. Aċċettaw minnufih dak li qiegħed jitlob. Jekk ma tagħmlux dak li qiegħed jgħid, naħlef li wara dan qatt aktar ma jkun ġust magħkom!…” Abû Jahl irrabja għal dan il-kliem ta’ Hakîm u qal: “Dan qatt ma naċċettawh, u ma nerġgħux lura sakemm ma nieħdux il-vendetta tagħna mill-Musulmani, biex ħadd qatt aktar ma jazzarda jattakka l-karavana tagħna.” B’hekk għalaq it-toroq kollha tal-paċi. Hazreti Umar reġa’ lura.
Dak il-lejl Sidna l-Profeta u l-Kumpanni glorjużi tiegħu waslu Badr qabel il-politeisti u waqqfu l-kamp qrib il-bjar. Sidna l-Profeta kkonsulta mal-Kumpanni tiegħu u staqsiehom x’kienet il-fehma tagħhom dwar il-post fejn kellu jitwaqqaf il-kwartier ġenerali. Hazreti Hubâb ibn Mundhir, li dak iż-żmien kellu biss tlieta u tletin sena, qam u talab il-kelma. Meta ngħatahielu, staqsa: “O Rasûlallah! Dan huwa post li Alla l-Għoli ordnalek twaqqaf fih il-kwartier ġenerali, u fejn bilfors irridu nibqgħu? Jew intgħażel skont fehma personali, bħala miżura tal-gwerra?” Sidna l-Profeta qal: “Le! Dan il-post intgħażel bħala miżura tal-gwerra.”
Għal dan Hubâb qal: “Jalla missieri, ommi u ħajti jiġu ssagrifikati għalik, O Rasûlallah!
Aħna nies tal-gwerra. Dan ir-reġjun ukoll nafuh sew. Fil-bir li hemm qrib il-post fejn se jwaqqfu l-kamp Quraysh hemm ilma ħelu u kotran. Jekk tippermetti, ejja nwaqqfu l-kamp hemmhekk. Ejja nimlew il-bjar kollha ta’ madwarna. Imbagħad nagħmlu ġiebja u nimlewha bl-ilma. Waqt li niġġieldu kontra l-għadu, kull meta jkollna l-għatx niġu nixorbu mill-ġiebja tagħna. L-għadu, imbagħad, ma jsibx ilma u jibqa’ bla saħħa.”11 F’dak il-waqt Jabrâîl ’alaihis-salâm ġab il-wahy li għarraf li din il-fehma kienet tajba. Sidna l-Profeta qal: “O Hubâb! Il-fehma t-tajba hija dik li wrejt int”, u qam. Kollha flimkien marru lejn il-bir li ntwera. Imlew il-bjar kollha ħlief dak bl-ilma ħelu, u għamlu ġiebja kbira. Imlewha bl-ilma u poġġew magħha tazzi biex jixorbu.
F’dak il-waqt Hazreti Sa’d ibn Mu’âdh ġie għand Sidna l-Profeta u pproponielu: “O Rasûlallah! Nagħmlulek dell minn friegħi tal-palm, biex toqgħod taħtu?” Fakhr al-âlam feraħ b’din il-fehma ta’ Sa’d u għamel talba għalih. Minnufih sar id-dell. Is-Sultân tal-profeti, mal-Kumpanni onorati tiegħu, dar il-kamp tal-battalja u eżaminah. Kull ftit kien jieqaf u, b’idejh imbierka, kien juri wieħed wieħed il-postijiet fejn kellhom jinqatlu l-politeisti ta’ Quraysh, u jgħid: “Inshâ’Allah, dan huwa l-post fejn għada filgħodu se jaqa’ milqut tali! Inshâ’Allah, dan huwa l-post fejn għada filgħodu se jaqa’ milqut tali! Hawnhekk! Hawn…”
Aktar tard Hazreti Umar irrakkonta dan hekk: “Rajt lil kull wieħed minnhom jintlaqat u jinqatel eżatt fil-post fejn Rasûl al-akram kien poġġa idu mbierka. Ħadd minnhom ma kien mitluq ftit iżjed ’il quddiem jew ’il wara.”
Sid id-dinjiet (sallallâhu ’alaihi wa sallam) qassam lill-Kumpanni fi tliet gruppi. Il-bandiera tal-Emigranti taha lil Mus’ab ibn Umayr, dik tal-Aws lil Sa’d ibn Mu’âdh, u dik tal-Khazraj lil Hubâb ibn Mundhir. Kull wieħed inġabar taħt il-bandiera tiegħu.12 Sidna l-Profeta qiegħed l-eżerċtu f’fillieri u ħejjieh għall-battalja.
Waqt li kien qiegħed jirranġa l-eżerċtu, bil-bastun li kellu f’idu mbierka mess sider Sawâd ibn Ghaziyya, li kien ħareġ ’il barra mill-filliera, u qal: “Idħol fil-filliera, O Sawâd!” Sawâd qal: “O Rasûlallah! Il-bastun li għandek f’idek weġġagħni. Għall-imħabba ta’ Alla l-Għoli, li bagħtek bir-reliġjon vera, bil-Ktieb u bil-ġustizzja, jien ukoll nixtieq immissek hekk bil-bastun.” Il-Kumpanni kollha baqgħu mistagħġbin b’dan il-kliem. Wieħed seta’ jitlob tpattija (qisâs) minn Sid l-univers? Setgħet issir ħaġa bħal din? Iżda Sidna Rasûlullah fetaħ quddiem il-qmis imbierek tiegħu u qal: “Ejja, ħu t-tpattija u ħu d-dritt tiegħek.” Imbagħad Hazreti Sawâd, mimli ferħ u mħabba, bies is-sider imbierek ta’ Habîb al-akram (sallallâhu ’alaihi wa sallam).
Kulħadd kien qiegħed jistenna t-tpattija; quddiem ix-xena li raw, ammiraw lil ħuhom Sawâd u għeru għall-qagħda tiegħu. Meta l-Profeta maħbub tagħna staqsa: “Għaliex għamilt hekk?”, Sawâd qal: “Jalla missieri, ommi u ħajti jiġu ssagrifikati għalik, O Rasûlallah! Qiegħed nara li llum, bil-kmand ta’ Alla l-Għoli, wasal it-tmiem ta’ ħajti, u nibża’ li ninfired mill-persuna għolja tiegħek. Għalhekk xtaqt li f’dawn l-aħħar minuti li qegħdin ngħaddu flimkien, xofftejja jmissu l-ġisem imbierek tiegħek. Ridt li dan ikun mezz biex f’jum il-qiyâmat tinterċedi għalija u hekk ninħeles mit-turment.” Quddiem din l-imħabba, Sidna l-Profeta wkoll tqanqal ħafna u għamel talba għal Hazreti Sawâd.
Il-ġenb tal-lemin tal-eżerċtu mbierek tal-Iżlam kellu jkun taħt il-kmand tal-mujâhid erojku Zubayr ibn Awwâm, u l-ġenb tax-xellug taħt il-kmand ta’ Miqdâd ibn Aswad.13
Sidna Rasûlullah (sallallâhu ’alaihi wa sallam) ried jikkonsulta mal-Kumpanni onorati tiegħu dwar kif kellha tinbeda l-battalja, u staqsa: “Kif tiġġieldu intom?” Âsim ibn Thâbit qam, bil-qaws u bil-vleġġa f’idu, u ta l-fehma tiegħu: “O Rasûlallah! Meta Quraysh joqorbu sa madwar mitt metru minna, ejja nisparawlhom il-vleġeġ. Imbagħad, meta jkunu waslu fejn jilħaq il-ġebel, ejja nitfgħu l-ġebel. Meta jkunu qrib biżżejjed biex jilħquhom il-lanez, ejja niġġieldu bil-lanez sakemm jinkisru. Imbagħad nislu x-xwabel u niġġieldu!” Din it-tattika għoġbot lil Sidna l-Profeta. Lill-Kumpanni tiegħu ta din l-istruzzjoni: “Titilqux il-fillieri tagħkom. Ibqgħu sodi f’postkom mingħajr ma titħarrku. Tibdewx il-ġlied sakemm ma nagħtix l-ordni. Taħlux il-vleġeġ tagħkom billi tużawhom qabel ma l-għadu joqrob lejkom. Sparaw il-vleġeġ meta l-għadu jiftaħ it-tarka tiegħu. Meta l-għadu jkun resaq sew, itfgħu l-ġebel b’idejkom. Użaw il-lanez meta joqorbu aktar. U meta jasal il-ġlied wiċċ imb wiċċ, iġġieldu bix-xwabel tagħkom…”
“Inshâ’Allah, dan huwa l-post fejn għada filgħodu se jaqa’ milqut tali! Inshâ’Allah, dan huwa l-post fejn għada filgħodu se jaqa’ milqut tali! Hawnhekk! Hawn…” Hadîth sharîf
Imbagħad tqiegħdu l-għassiesa, u l-Kumpanni ngħataw il-mistrieħ. Bil-hikma ta’ Alla l-Għoli waqgħu f’raqda tant fonda li ma setgħux jerfgħu tebqet għajnejhom. Meta Sidna l-Profeta rtira taħt id-dell tal-friegħi tal-palm, Hazreti Abû Bakr u mbagħad Sa’d ibn Mu’âdh siltu x-xabla u qagħdu għassa mad-daħla tad-dell. Il-Profeta maħbub tagħna (sallallâhu ’alaihi wa sallam) għolla idejh imbierka u beda jitlob lil Alla l-Għoli b’niket kbir: “O Rabb tiegħi! Jekk teqred lil dawn il-ftit nies, qatt aktar ma ssir ’ibâda Lilek fuq l-art…” Din it-talba li tqanqal il-qalb baqgħet sa filgħodu.
Il-post fejn l-eżerċtu mbierek tal-Iżlam kien waqqaf il-kamp kien ramli. Għalhekk il-mixi kien diffiċli, u s-saqajn kienu jegħrqu fir-ramel. Bħala grazzja ta’ Alla l-Għoli u bil-barka tat-talba ta’ Sidna Rasûlullah, dak il-lejl bdiet nieżla x-xita, dejjem aktar qawwija, u l-ilma ġera tant bil-kotra li l-widien fawru. Il-qrabi tal-ilma mtlew, u l-art ibbiesset tant li s-saqajn ma baqgħux jegħrqu.
Il-politeisti, imbagħad, baqgħu weħlin fit-tajn u fl-ilma ġieri.
Wara l-fajr, Sidna Rasûlullah qajjem lill-Kumpanni tiegħu għas-salât.
Wara li mexxa s-salât tas-sabâh, tkellem dwar il-virtù tal-jihâd kontra l-għadu u tal-martirju, u ħeġġiġhom għall-ġlied. Qal: “Tassew, Alla l-Għoli jordna dak li huwa veru u sewwa. Ma jaċċetta mingħand ħadd għemil li ma jsirx biex jogħġbu Lilu… Stinkaw biex twettqu l-kmand li bih ir-Rabb tagħna wegħedkom, f’dawn il-postijiet, il-ħniena u l-maħfra Tiegħu, u għaddu mill-prova! Għax il-wegħda Tiegħu hija vera, il-kelma Tiegħu hija verità u l-kastiga Tiegħu hija ħarxa. Jiena u intom aħna marbutin ma’ Alla l-Għoli, li huwa Hayy u Qayyûm. Fih fittixna l-kenn, Bih qbadna, Fuqu strejna. U l-aħħar ritorn tagħna huwa Għandu. Jalla Alla l-Għoli jaħfer lili u lill-Musulmani kollha!…”
Fis-sbatax ta’ Ramadân imbierek telgħet ix-xemx ta’ nhar ta’ Ġimgħa. Dalwaqt kellha tibda l-aktar battalja bla ħniena, l-aktar żbilanċjata, l-aktar importanti u l-akbar fl-istorja…
Fuq naħa waħda kien hemm Fakhr al-âlam (sallallâhu ‘alaihi wa sallam) u ftit mill-Kumpanni onorati tiegħu, li ma kinux joqogħdu lura lanqas għal mument milli jagħtu ħajjithom; fuq in-naħa l-oħra, folla bla rażan u miġnuna ta’ nies li ma jemmnux, li kienet inġabret biex tgħarraq l-Iżlam f’kuċċarina ilma u teqred profeta li kellu l-unur li jkun il-habîb ta’ Alla l-Għoli. Sfortunatament, fosthom kien hemm ukoll qraba ta’ Rasûl al-akram. Huma wkoll kienu ġew Badr biex jiġġieldu kontra n-neputi għażiż tagħhom.
Sidna l-Profeta reġa’ eżamina l-ordni tal-eżerċtu tiegħu u rrepeta l-istruzzjonijiet li kien ta. F’dak il-waqt il-politeisti ta’ Quraysh ħarġu mill-kamp tagħhom u bdew jinżlu f’kotra fil-wied ta’ Badr. Il-biċċa l-kbira minnhom kienu miksija bil-maljiet. B’kburija u b’arroganza kbira kienu għaddew għall-attakk kontra l-eżerċtu tal-Iżlam. Meta Sidna Rasûlullah ra lill-politeisti f’dan l-istat, daħal fit-tinda ma’ Hazreti Abû Bakr, għolla idejh imbierka u beda jitlob lil Janâb al-Haqq: “O Rabb tiegħi! Ara, il-politeisti ta’ Quraysh ġejjin bil-kburija u bl-arroganza kollha tagħhom!… Qegħdin jisfidawk u jiċħdu l-Profeta Tiegħek. O Alla! Nitolbok twettaq il-wegħda ta’ għajnuna u ta’ rebħa li għamiltli!… O Alla! Jekk trid il-qerda ta’ dawn il-ftit Musulmani, wara dan ma jibqa’ ħadd li jagħmel ’ibâda Lilek!…”
Hekk baqa’ jitlob lil Alla l-Għoli bla waqfien, jitlob l-għajnuna darba wara l-oħra. Din it-talba tant imnikkta u li taqsam il-qalb ta’ Sidna l-Profeta baqgħet sejra sakemm il-mantell (ridâ) tiegħu, waqt li kien kollu meħud fit-talba, żelaq minn fuq spallejh imbierka. Hazreti Abû Bakr, li ma felaħx għal din it-talba ħerqana, ġabar il-mantell imbierek mill-art b’rispett kbir, poġġieh fuq l-ispalla mbierka ta’ Sidna l-Profeta u farrġu b’dan il-kliem: “Jalla ħajti tiġi ssagrifikata għalik, O Rasûlallah! Biżżejjed din it-talba!… Tlabt b’ħeġġa lir-Rabb tiegħek! Tassew, Alla l-Għoli dalwaqt jagħtik ir-rebħa li wegħdek.” F’dak il-waqt Sid id-dinjiet ħareġ mit-tinda waqt li kien jaqra dawn il-versi nobbli, li fit-tifsira tagħhom jgħidu: “Din il-ġemgħa (f’Badr) żgur li dalwaqt se tinfirex u tiġi megħluba, u jduru daharhom u jaħarbu. Anzi, il-ħin veru tal-kastiga tagħhom huwa l-qiyâmat. Il-kastiga ta’ dak il-ħin hija saħansitra aktar tal-biża’ u aktar morra.”14
Il-Profeta maħbub tagħna mar fuq quddiem tal-eżerċtu tiegħu. Qara lill-Kumpanni glorjużi tiegħu dawn il-versi nobbli: “O dawk li emmintu! Meta tiltaqgħu ma’ grupp tal-għadu, żommu sodi u semmu lil Alla l-Għoli ħafna, biex tiġu salvati… B’hekk forsi tilħqu s-salvazzjoni. Obdu lil Alla u lir-Rasûl Tiegħu. Titlewmux bejnietkom, inkella tfallu u tintilef is-saħħa (is-setgħa, il-qawwa) li għandkom f’idejkom. Kunu paċenzjużi, għax Alla l-Għoli huwa ma’ dawk li għandhom is-sabar.”15
Din kellha tkun l-ewwel battalja li kienet se ssir kontra l-għadu bl-eżerċtu kollu. Il-battalja kienet waslet biex tibda. L-eċitament kien laħaq il-quċċata tiegħu. Meta Rasûl al-akram qara l-vers nobbli li jfisser “Semmu lil Alla l-Għoli ħafna…”, il-Kumpanni kollha flimkien bdew jgħajtu “Allahu akbar!… Allahu akbar!…” u jitolbu lil Janâb al-Haqq biex jagħtihom ir-rebħa. Issa ma kinux qegħdin jistennew ħlief sinjal minn Sidna l-Profeta. Skont id-drawwiet ta’ dak iż-żmien, qabel ma żewġ eżerċti jiltaqgħu, kienu joħorġu ’l quddiem minn kull naħa rġiel qalbiena u jiġġieldu bejniethom. B’dan il-ġlied wieħed kontra wieħed, ir-rabja u l-ħeġġa għall-ġlied kienu jiżdiedu fiż-żewġ naħat, u l-ġellieda jissaħħnu għall-battalja. Âmir ibn Hadramî, mill-politeisti, ma żammx ma’ din ir-regola, għaffiġha taħt saqajh u spara vleġġa lejn l-eżerċtu tal-Iżlam. Il-vleġġa laqtet lil Mihja’, mill-Emigranti; sar martri, u ruħu mbierka telgħet lejn Jannah. Sid il-profeti ta l-bxara t-tajba dwar dan l-ewwel martri: “Mihja’ huwa s-sayyid tal-martri.” Il-Kumpanni ma setgħux jibqgħu aktar f’posthom. Iżda sakemm ma jasalx il-kmand ta’ Sidna l-Profeta, ma setgħu jagħmlu ebda ċaqliqa.
“O Rabb tiegħi! Ara, il-politeisti ta’ Quraysh ġejjin bil-kburija u bl-arroganza kollha tagħhom!… Qegħdin jisfidawk u jiċħdu l-Profeta Tiegħek. O Alla! Nitolbok twettaq il-wegħda ta’ għajnuna u ta’ rebħa li għamiltli!…” Hadîth sharîf
Ġewwa kulħadd beda jagħli bħal vulkan!…
F’dak il-mument dehru tliet irġiel jaqbżu ’l quddiem mill-eżerċtu tal-politeisti. Dawn kienu għedewwa ħorox tal-Iżlam minn ulied Rabî’a: Utba, ħuh Shayba u ibnu Walîd. Għajtu lill-mujâhidîn: “Hemm xi ħadd fostkom li jista’ jiġġieled magħna?” Meta mill-Kumpanni l-ewwel resaq ’il quddiem Hazreti Abû Hudhayfa biex jiġġieled kontra missieru Utba, is-Sultân tad-dinjiet qallu: “Inti ieqaf!” Imbagħad, mill-mujâhidîn ta’ Medina, ħarġu ’l quddiem ulied is-Sinjura Afrâ, Mu’âdh u Mu’awwidh, u Abdullah ibn Rawâha. Qagħdu quddiem Utba, Shayba u Walîd. Bix-xabla f’idejhom, kienu lesti.
Il-politeisti riedu jkunu jafu min kienu, u staqsew: “Min intom?” Meta qalu: “Aħna mill-Musulmani ta’ Medina”, il-politeisti qalu: “M’għandna x’naqsmu xejn magħkom! Aħna rridu lil ulied Abdulmuttalib. Magħhom irridu niġġieldu”, u daru lejn l-eżerċtu tal-Iżlam u għajtu: “O Muhammad! Ibgħatilna lil dawk li huma daqsna, mill-poplu tagħna stess!”
Rasûl al-akram (sallallâhu ’alaihi wa sallam) għamel talba għal dawn it-tliet Kumpanni qalbiena fil-kamp tal-battalja, u mbagħad ordnalhom jerġgħu lura f’posthom. Imbagħad dawwar ħarstu fuq il-Kumpanni tiegħu u qal: “O ulied Hâshim! Qumu! Iġġieldu fit-triq tal-Haqq kontra dawk li ġew biex jitfu n-nûr ta’ Alla l-Għoli bir-reliġjonijiet foloz tagħhom; għax Alla l-Għoli bagħat lill-Profeta tagħkom propju għal dan. Qum, O Ubayda! Qum, O Hamza! Qum, O Alî!”
L-iljuni ta’ Alla l-Għoli, Hazreti Hamza, Hazreti Alî u Hazreti Ubayda, libsu l-elmi tagħhom u ħarġu fil-kamp tal-battalja. Meta waqfu quddiemhom, il-politeisti qalu: “Min intom? Jekk intom daqsna, niġġieldu magħkom.” Meta wieġbu: “Jiena Hamza! Jiena Alî! Jiena Ubayda!”, il-politeisti qalu: “Intom ukoll irġiel onorati bħalna. Naċċettaw li niġġieldu magħkom.” Il-mujâhidîn erojċi tal-Iżlam l-ewwel stiednu lill-politeisti għall-fidi, iżda dawn ma aċċettawx. Għal dan it-tlieta, f’daqqa, siltu x-xwabel tagħhom u nxteħtu fuq il-politeisti. Hazreti Hamza u Hazreti Alî qatlu lil dawk li ma jemmnux, Utba u Walîd, f’attakk wieħed. Hazreti Ubayda fera lil Shayba. Shayba wkoll fera lil Hazreti Ubayda. Hazreti Hamza u Hazreti Alî ġrew jgħinu lil Ubayda u qatlu lil Shayba hemm stess. Refgħu lil Hazreti Ubayda f’idejhom u ġabuh quddiem Sidna Rasûlullah.16 Mill-għaksa mbierka ta’ Ubayda ibn Hârith kien qiegħed joħroġ id-demm u l-mudullun. Mingħajr ma jagħti kas xejn tal-qagħda tiegħu, staqsa: “Jalla ħajti tiġi ssagrifikata għalik, O Rasûlallah! Jekk immut f’din il-qagħda, ma nkunx martri?” Sidna l-Profeta qal: “Iva, int martri”, u b’hekk tah il-bxara t-tajba li kien minn nies Jannah. (Hazreti Ubayda radiyallâhu ‘anh għadda għall-âkhirat fit-triq lura mill-battalja, fil-post imsejjaħ Safrâ.) Il-politeisti, li f’dan il-ġlied wieħed kontra wieħed tilfu tlieta mill-irġiel importanti tagħhom, baqgħu mħawdin. Madankollu Abû Jahl ipprova jgħolli l-moral tal-eżerċtu tiegħu u jfarraġhom b’dan il-kliem: “Tħarsux lejn il-mewt ta’ Utba, Shayba u Walîd; huma għaġġlu fil-ġlied u mietu għalxejn! Naħlef li ma nerġgħux lura qabel ma naqbdu lill-Musulmani u norbtuhom bil-ħbula!…” Il-Kumpanni erojċi, min-naħa l-oħra, ma setgħux jistennew aktar biex jikkastigaw din il-banda ta’ politeisti bix-xwabel tagħhom kemm jista’ jkun malajr. U Sidna l-Profeta (sallallâhu ‘alaihi wa sallam) baqa’ jirrepeti din it-talba, li ma kinitx titlaq minn fuq ilsienu mbierek: “O Alla! Wettaq il-wegħda li għamiltli!.. O Alla! Jekk teqred lil dawn il-ftit Musulmani, ma jibqa’ ħadd fuq l-art li jagħmel ’ibâda Lilek!…”
F’dak il-waqt, mill-fillieri tal-politeisti ħareġ ’il quddiem Abdurrahmân, bin Hazreti Abû Bakr, li dak iż-żmien kien għadu ma sarx Musulman – wieħed mill-aktar qalbiena u mill-aqwa arċiera ta’ Quraysh. Daħal fil-kamp tal-battalja u sfida lil min jiġġieled miegħu wieħed kontra wieħed. F’din is-sħana ta’ nofsinhar ta’ xahar Lulju, dehret ukoll persuna mill-fillieri tal-mujâhidîn taqbad minnufih ix-xabla u toħroġ ’il quddiem. Dan kien l-eroj Hazreti Abû Bakr, li kellu l-unur li jkun l-ewwel Musulman u l-grad ta’ Siddîq, l-ogħla bniedem wara l-profeti… Kien qabeż ’il quddiem biex jiġġieled kontra ibnu stess. Iżda Sid id-dinjiet qallu: “O Abû Bakr! Ma tafx li int għalija bħal għajni li tara u widinti li tisma’? Titlaqx minn maġenbi! Kull piż li jaqa’ fuq ġismi u qalbi jħaff meta nara wiċċek imbierek. Bik qalbi tissaħħaħ.”
Hekk żammu milli jiġġieled. Abû Bakr as-Siddîq ma setax ma jgħidx lil ibnu: “O ħażin! Fejn marret ir-rabta tiegħek miegħi?”
Imbagħad raw lis-Sultân tal-profeti, Habîb al-akram, jitbaxxa lejn l-art u jaqbad ponn ramel. Waddab dan ir-ramel lejn l-għadu u qal: “Jalla wiċċhom jiswed!… O Alla! Itfa’ l-biża’ fi qlubhom u ħalli saqajhom jitriegħdu!” Imbagħad dar lejn il-Kumpanni tiegħu u ta l-ordni: “Għall-attakk!.. Attakkaw!” Il-Kumpanni glorjużi, li ma kinux qegħdin jistennew ħlief sinjal, ċċaqilqu skont l-istruzzjonijiet li kienu ngħataw qabel. Fost l-għajjat ta’ “Allahu akbar!… Allahu akbar!…”, il-vleġeġ bdew iżanżnu, il-ġebel jolqot il-miri tiegħu u l-lanez iħabbtu mal-maljiet… L-iljuni ta’ Alla l-Għoli: Hazreti Hamza kien jiġġieled b’żewġ xwabel, waħda f’kull id; Hazreti Alî, Hazreti Umar, Zubayr ibn Awwâm, Sa’d ibn Abî Waqqâs, Abû Dujâna17 u Abdullah ibn Jahsh kienu jidħlu fil-fillieri tal-politeisti minn tarf u joħorġu mit-tarf l-ieħor, b’mod li dawk li ma jemmnux ma kinux jafu fejn jinsabu. Kull wieħed minnhom kien sar fortizza li ma tinħakimx. L-għajjat ta’ “Allahu akbar!… Allahu akbar!…” mela d-dinja, u l-kobor tal-maestà ta’ Alla l-Għoli niżel bħal mazza fuq ras dawk li ma jemmnux. Sidna l-Profeta kien jitlob lil Alla l-Għoli: “Yâ Hayy! Yâ Qayyûm! Yâ Hayy! Yâ Qayyûm!” Hazreti Alî qal: “F’Badr, ir-Rasûl ’alaihis-salâm kien l-aktar qalbieni u erojku fostna lkoll. Kien ukoll l-eqreb wieħed lejn il-fillieri tal-politeisti. Meta konna nsibu ruħna f’diffikultà, konna nfittxu l-kenn ħdejh.”
Il-politeisti poġġew lill-kap tagħhom Abû Jahl f’nofshom. Lil wieħed minnhom libbsuh bħal Abû Jahl, biex jixbhu. Isem dan l-imsejken kien Abdullah ibn Mundhir. Hazreti Alî nxteħet fuq Abdullah u, quddiem għajnejn Abû Jahl, qatagħlu rasu. Imbagħad libbsu hekk lil Abû Qays. Lilu wkoll qatlu Hazreti Hamza.
Hazreti Alî kien qiegħed jiġġieled ma’ politeista. Il-politeista kien ta daqqa ta’ xabla lil Hazreti Alî, u x-xabla weħlet fit-tarka. Waqt li Hazreti Alî kien qiegħed iniżżel ix-xabla tiegħu, Dhulfiqâr, fuq ġisem il-politeista miksi bl-armatura u qasmu, flimkien mal-maljiet, minn spalltu sa sidru, ra xabla tleqq fuq rasu. Malajr baxxa rasu. Fil-mument li r-raġel li kien qiegħed ileqq ix-xabla qal: “Ħu din! Din hija ta’ Hamza ibn Abdulmuttalib!”, ras il-politeista waqgħet fl-art flimkien mal-elmu. Meta Hazreti Alî dar iħares, ra lil zijuh Hazreti Hamza jiġġieled b’żewġ xwabel. Kull meta l-Profeta tagħna ra kemm il-Kumpanni tiegħu kienu qegħdin jiġġieldu b’qlubija, faħħarhom b’dan il-kliem: “Huma l-iljuni ta’ Alla l-Għoli fuq l-art.”
“O Alla! Wettaq il-wegħda li għamiltli!.. O Alla! Jekk teqred lil dawn il-ftit Musulmani, ma jibqa’ ħadd fuq l-art li jagħmel ’ibâda Lilek!…” Hadîth sharîf
F’ħin minnhom inkisret ix-xabla ta’ Hazreti Ukkâsha, li kien qiegħed jiġġieled eżatt ħdejn Sidna Rasûlullah. Meta l-Profeta maħbub tagħna ra dan, qabad bastun li kien fl-art, tahulu u qal: “O Ukkâsha! Iġġieled b’dan!..” Malli Ukkâsha ħa l-bastun f’idu, b’miraklu tal-Profeta tagħna dan sar xabla twila u tleqq, b’dahar sod u b’xafra taqta’. B’din ix-xabla qatel ħafna politeisti sa tmiem il-battalja.
Sid id-dinjiet, Rasûl al-akram (sallallâhu ‘alaihi wa sallam), waqt li kien jiġġieled, qal ukoll dan il-hadîth sharîf imbierek, li qabbad ħeġġa kbira fil-Kumpanni tiegħu: “Naħlef b’Alla l-Għoli, li f’idejh hija l-eżistenza tiegħi: min illum jiġġieled bit-tama li jogħġob lil Janâb al-Haqq, bis-sabar u bis-sod, u jinqatel miexi ’l quddiem mingħajr ma jdur daharu, lil dak Haqq ta’âlâ żgur idaħħlu fil-Jannah Tiegħu.” Meta sema’ dan il-kliem imbierek, Umayr ibn Humâm qal: “Kemm hu sabiħ! Kemm hu sabiħ! Mela biex nidħol Jannah m’hemm bżonn xejn ħlief li nsir martri!”, u żied l-attakki tiegħu. Waqt li kien jiġġieled kontra l-għadu, kien jgħid: “Għand Alla l-Għoli ma jmurx wieħed bi provvisti materjali, iżda biss bil-biża’ ta’ Haqq ta’âlâ, b’għemil għall-âkhirat u bis-sabar u bis-sod fil-jihâd. Il-provvisti l-oħra kollha bla dubju jispiċċaw u jintemmu!…” U hekk iġġieled sakemm sar martri.
Il-battalja kienet saret qalila ħafna!… Fuq Kumpanni wieħed kienu jinxteħtu fl-istess ħin mill-inqas tliet politeisti. Xejn ma seta’ jaqta’ qalb il-Kumpanni glorjużi; kienu jippruvaw jilħqu lil kull wieħed minnhom bix-xabla. Kull meta kienu jgħajtu “Allahu akbar! Allahu akbar!..”, kienu jiksbu saħħa ġdida, u ma kinux jegħjew jattakkaw darba wara l-oħra. F’ħin minnhom l-attakk tal-politeisti żdied, u l-Kumpanni sabu ruħhom f’diffikultà. F’dak il-waqt Sidna Rasûlullah daħal fit-tinda tiegħu tal-friegħi tal-palm flimkien ma’ Hazreti Abû Bakr. Il-Profeta tagħna reġa’ beda jitlob lil Alla l-Għoli. Talab: “O Rabb tiegħi! Agħtini l-għajnuna li wegħedtni!…” Imbagħad wasal il-wahy. Fih intqal, fit-tifsira tiegħu: “Meta kontu titolbu lir-Rabb tagħkom l-għajnuna u r-rebħa, Hu wieġeb għat-talba tagħkom u laqa’ t-talb tagħkom billi qal: ‘Tassew, se ngħinkom b’elf anġlu, li jiġu wieħed wara l-ieħor.’”18 Sidna l-Profeta qam minnufih u qal: “Bxara t-tajba, O Abû Bakr! L-għajnuna ta’ Alla l-Għoli waslitlek! Ara, hemm Jabrâîl. Fuq l-għoljiet tar-ramel qiegħed iżomm ir-riedni taż-żiemel tiegħu; armat, qiegħed jistenna l-kmand.” Kif jgħarraf is-Sûrah al-Anfâl, Janâb al-Haqq kien qal lill-anġli, fit-tifsira tiegħu: “Meta r-Rabb tiegħek irrivela lill-anġli: ’Jiena magħkom (fir-rebħa u fl-għajnuna lill-Musulmani). Ejjew, saħħu lill-fidili (bil-bxara t-tajba tar-rebħa) u agħtuhom setgħa u saħħa. Jiena issa se nitfa’ t-terrur u l-biża’ fi qlub dawk li ma jemmnux. Agħtuhom fuq għonqhom, u kissrulhom il-ġogi tas-swaba’ ta’ idejhom u ta’ saqajhom, il-membri tagħhom!’ Għax huma qamu kontra Alla l-Għoli u kontra r-Rasûl Tiegħu. U min jqum kontra Alla l-Għoli u kontra r-Rasûl Tiegħu (jolqtu l-kastig Tiegħu): il-kastiga ta’ Alla l-Għoli hija ħarxa ħafna!”19
Fuq dan il-kmand, Jabrâîl, Mîkâîl u Isrâfîl ’alaihimus-salâm, kull wieħed b’elf anġlu, ħadu posthom, wieħed wara l-ieħor, ħdejn il-Profeta maħbub tagħna: maġenbu, fuq il-lemin tiegħu u fuq ix-xellug tiegħu.20
Jabrâîl ’alaihis-salâm kien liebes turban isfar fuq rasu. L-anġli l-oħra kienu lebsin turbanti bojod. Kienu ħallew it-truf tat-turbanti tagħhom imdendlin fuq daharhom u kienu rekbin fuq żwiemel bojod. Sarwar al-âlam qal lill-Kumpanni tiegħu: “L-anġli għandhom sinjal u marka li tagħrafhom. Intom ukoll agħmlu għalikom infuskom sinjal u marka!”
Zubayr ibn Awwâm rabat madwar rasu ċarruta safra bħala turban, u Abû Dujâna waħda ħamra. Hazreti Alî waħħal rixa bajda, u Hazreti Hamza qabad rixa tan-ngħama ma’ sidru. Bid-dħul tal-anġli fil-battalja, il-qagħda nbidlet f’teptipa ta’ għajn. Qabel ma Kumpanni seta’ jerfa’ x-xabla tiegħu kontra dak li ma jemminx li kellu quddiemu, ras dan kienet tinfired minn ġismu u taqa’ fl-art. Fuq il-lemin u fuq ix-xellug ta’ Sidna l-Profeta, quddiemu u warajh, kienu jidhru rġiel mhux magħrufa jiġġieldu kontra l-politeisti.
Sahl irrakkonta: “Fil-Ghazâ ta’ Badr, kull meta xi ħadd minna kien ixejjer ix-xabla tiegħu lejn ras politeista, konna naraw rasu tinfired minn ġismu u tirrumbla fl-art qabel ma x-xabla kienet tasal fil-mira tagħha!…”
Il-mewt ta’ Abû Jahl
Abû Azîz ibn Umayr, li kien iġorr il-bandiera tal-politeisti, inqabad priġunier. Il-kmandant tagħhom Abû Jahl, imbagħad, kien bla waqfien jirreċita l-poeżiji biex iqawwi qalb Quraysh, u jipprova jgħolli l-moral tas-suldati tiegħu. Kien jattakka bħal żagħżugħ, jiftaħar: “Għal jiem bħal dawn ommi wellditni!…”, u jħeġġeġ liż-żgħażagħ. Ubayda ibn Sa’îd, wieħed mill-politeisti, kien kisi lilu nnifsu bl-armatura minn rasu sa saqajh. Għajnejh biss kienu jidhru. Fuq iż-żiemel tiegħu kien idur issa lejn naħa u issa lejn l-oħra, u jisfida skont il-mod tiegħu b’dan il-kliem: “Jiena Abû Dhât al-Karish! Jiena Abû Dhât al-Karish!”, jiġifieri: jien iż-żaqquq, missier iż-żaqq. Il-mujâhid erojku Hazreti Zubayr ibn Awwâm resaq qrib tiegħu, immira l-lanza tiegħu eżatt lejn għajnu u waddabha, waqt li għajjat: “Allahu akbar!” Il-lanza laqtet il-mira u waqqgħetu minn fuq iż-żiemel. Meta Zubayr ġera lejh, Ubayda kien mejjet. Għalkemm Zubayr poġġa siequ fuq ħaddu u ġibed b’saħħtu kollha, il-lanza ħarġet bil-kemm, mgħawġa. L-erojiżmu li wera Zubayr fil-Ghazâ ta’ Badr kien kbir ħafna. Ma kien hemm ebda post f’ġismu li ma kienx midrub. Ibnu Urwa rrakkonta dwar dan: “Missieri kien ħa tliet daqqiet qawwija ta’ xabla. Waħda minnhom kienet f’għonqu. Il-ġerħa kienet ħalliet ċikatriċi tant fonda li stajt indaħħal subgħi fiha.” Abdurrahmân ibn Awf ukoll kien jiġġieled bil-qalb kollha kontra Quraysh; mingħajr ma jagħti kas id-demm li kien ħiereġ mill-ġrieħi tiegħu, kien iwaqqa’ lil kull min jiltaqa’ miegħu. Abdurrahmân irrakkonta hekk ġrajja li kien xhud tagħha: “F’ħin minnhom ma kien baqa’ ħadd quddiemi. Meta ħarist lejn il-lemin u lejn ix-xellug, għajnejja waqgħu fuq żewġ żgħażagħ mill-Ansâr. Xtaqt inkun ħdejn l-aktar wieħed b’saħħtu u qawwi minnhom. Wieħed minn dawn iż-żewġ żgħażagħ qisni b’għajnejh, imbagħad dar lejja u staqsieni: ‘O ziju! Taf lil Abû Jahl?’ Għedt: ‘Iva, nafu’, u staqsejtu: ‘O bin ħija, x’trid minn Abû Jahl?’ Qal: ‘Qaluli li jgħajjar lil Rasûlullah. Naħlef b’Alla l-Għoli: jekk narah, ma nitbiegħedx minnu sakemm noqtlu jew immut jien.’ Irrid ngħid li bqajt mistagħġeb b’dan il-kliem sod u determinat li qal żagħżugħ fil-ħeġġa tiegħu.
“O Abû Bakr! Ma tafx li int għalija bħal għajni li tara u widinti li tisma’? Titlaqx minn maġenbi! Kull piż li jaqa’ fuq ġismi u qalbi jħaff meta nara wiċċek imbierek. Bik qalbi tissaħħaħ” Hadîth sharîf
Iż-żagħżugħ l-ieħor ukoll qisni u qal l-istess bħall-ewwel. F’dak il-mument lmaħt lil Abû Jahl! Kien bla waqfien imur ’l hawn u ’l hinn f’nofs l-eżerċtu ta’ Quraysh. Meta għedt: ‘O żgħażagħ! Dak ir-raġel li qiegħed imur ’l hawn u ’l hinn bil-għaġla huwa Abû Jahl’, minnufih qabdu x-xwabel tagħhom u marru fuq Abû Jahl.
Bdew jiġġieldu miegħu. Dawn iż-żgħażagħ kienu l-aħwa Mu’âdh u Mu’awwidh, ulied is-Sinjura Afrâ.” Sadanittant Mu’âdh ibn Amr, wieħed mill-eroj fost il-Kumpanni, sab l-opportunità li joqrob lejn Abû Jahl. Inxteħet fuq Abû Jahl, li kien fuq żiemel b’denb twil, u tah daqqa ta’ xabla f’siequ b’saħħtu kollha. Sieq Abû Jahl waqgħet fl-art. F’dak il-waqt Ikrima, li ġie jgħin lil missieru u li dak iż-żmien kien għadu ma sarx Musulman, beda jiġġieled ma’ Mu’âdh ibn Amr.
F’dak il-mument l-aħwa Mu’âdh u Mu’awwidh qabżu ’l quddiem bħal falkun. Waqqgħu lil kull min ħareġ quddiemhom u waslu għand Abû Jahl. Tawh bix-xwabel tagħhom sakemm ħasbu li kien miet.
Mu’âdh ibn Amr kien weġġa’ f’idu u f’driegħu fil-ġlieda ma’ Ikrima. Idu mbierka kienet inqatgħet mill-polz u baqgħet imdendla mill-ġilda. Mu’âdh ibn Amr, li kien kollu meħud fil-ġlied, ma kellux ħin jieħu ħsieb idu u jorbotha. Anki waqt li idu maqtugħa kienet imdendla mill-ġilda, kien jiġġieled b’erojiżmu.
Allahu akbar!… X’fidi qawwija!… X’xena li tara!… Wara li ġġieled hekk għal xi żmien, Mu’âdh induna li ma setax jiċċaqlaq sew. Il-kawża kienet idu maqtugħa. Minnufih poġġa siequ fuqha, qaċċatha minn miegħu u remiha…21
Nawfal ibn Khuwaylid, wieħed mill-għedewwa ħorox tal-Iżlam, kien wieħed mill-ġellieda l-aktar imfaħħra ta’ Quraysh. Kien bla waqfien jgħajjat u jagħmel minn kollox biex iqanqal u jqabbad il-merħla tal-politeisti. Meta Sidna l-Profeta rah hekk, kien għamel talba: “O Alla! Għinni kontra Nawfal ibn Khuwaylid. Ħallas lilu.” Meta l-iljun ta’ Alla l-Għoli, Hazreti Alî, ra lill-politeista Nawfal, minnufih inxteħet fuqu. Niżżel ix-xabla tiegħu b’tant saħħa li, għalkemm saqajh kienu miksija bil-maljiet, qatagħhomlu t-tnejn f’daqqa. Imbagħad tah daqqa ta’ xabla f’għonqu u firdilu rasu minn ġismu.22
Umayya ibn Khalaf, li kien jitfa’ lil Bilâl al-Habashî mimdud fuq ir-ramel jaqbad u jpoġġilu blat kbir fuq sidru, kien wieħed mill-aktar politeisti ħorox. Dan l-għadu kbir tal-Iżlam, li kien jinqeda b’kull opportunità biex itturmenta lil Sidna Rasûlullah (sallallâhu ‘alaihi wa sallam), anki fil-wied ta’ Badr kien qiegħed jipprova jżomm lill-politeisti flimkien, u jistinka biex jitfi n-nûr tal-Iżlam. Meta Hazreti Bilâl rah hekk, ġie fuqu bix-xabla mislula, waqaf eżatt quddiemu u attakkah b’dan il-kliem: “O Umayya ibn Khalaf, kap tal-kufr (nuqqas ta’ fidi)!… Jekk int teħles, jalla ma neħlisx jien!” U malli għajjat: “O ħuti mill-Ansâr! Ejjew għall-għajnuna, il-kap tal-kufr qiegħed hawn!”, il-Kumpanni dawru lil Umayya u qatluh minnufih.23
Fl-eżerċtu tal-politeisti issa ma kien baqa’ ebda mexxej. Ħadd minnhom ma kien jaf x’għandu jagħmel; kienu jippruvaw jaħarbu kif ġie ġie. Il-fortizza tal-kufr kienet waqgħet. Il-Kumpanni glorjużi komplew jiġru warajhom. Parti mill-politeisti nqabdu priġunieri. Fost il-priġunieri kien hemm ukoll Abbâs, iz-ziju tal-Profeta maħbub tagħna.24
Ir-rebħa kienet tal-fidili
Sidna l-Profeta (sallallâhu ’alaihi wa sallam) staqsa lill-Kumpanni glorjużi tiegħu: “Hemm min jaf xi ħaġa dwar Nawfal ibn Khuwaylid?” Hazreti Alî ħareġ ’il quddiem u qal: “O Rasûlallah! Jiena qtiltu.” Il-Profeta maħbub tagħna feraħ ħafna b’din l-aħbar, qal it-takbîr: “Allahu akbar!”, u qal: “Alla l-Għoli laqa’ t-talba tiegħi dwaru.”
Meta qalulu li Umayya ibn Khalaf kien inqatel, feraħ ħafna wkoll u qal: “Alhamdulillâh! Il-ħamd lil Alla l-Għoli. Ir-Rabb tiegħi saħħaħ lill-qaddej Tiegħu u għamel ir-reliġjon Tiegħu rebbieħa.”
Rasûl al-akram qal dwar Abû Jahl: “X’għamel Abû Jahl, x’sar minnu? Min imur jara?”, u ordna li jfittxuh fost il-mejtin. Fittxew, iżda ma sabuhx. Sidna l-Profeta qal: “Fittxuh; dwaru jien għedt kelma. Jekk ma tagħrfuhx, ħarsu lejn iċ-ċikatriċi li għandu f’irkopptu. Darba waħda jien u hu konna f’ikla ta’ festa ta’ Abdullah ibn Jud’ân. Konna t-tnejn żgħażagħ. Jien kont ftit akbar minnu. Fil-folla imbuttajtu. Waqa’ fuq irkopptejh. Waħda minn irkopptejh weġġgħet, u ċ-ċikatriċi ta’ dik il-ġerħa qatt ma telqet minn irkopptu.”
Għal dan Abdullah ibn Mas’ûd mar ifittex lil Abû Jahl. Sabu midrub, għarfu u qallu: “Int Abû Jahl?” Poġġa siequ fuq għonqu, qabdu minn leħitu, ġibidha u qal: “O għadu ta’ Alla l-Għoli! Fl-aħħar Alla l-Għoli umiljak u għamlek miżerabbli?” Abû Jahl qal: “Għaliex għandu jumiljani u jagħmilni miżerabbli! O ragħaj tan-nagħaġ! Jalla Alla jumiljak u jagħmlek miżerabbli int. Tlajt f’post li hu diffiċli ħafna biex wieħed jitla’ fih! Aħjar għidli, illum ir-rebħa u s-suċċess ma’ liema naħa huma.” Ibn Mas’ûd qal: “Ir-rebħa hija man-naħa ta’ Alla u tar-Rasûl Tiegħu.” Waqt li kien qiegħed ineħħi l-elmu minn ras Abû Jahl, qal: “O Abû Jahl! Se noqtlok.” Abû Jahl qal: “Int m’intix l-ewwel wieħed li joqtol lill-kbir tal-poplu tiegħu. Iżda, biex ngħid is-sewwa, jiddispjaċini li tkun int li toqtolni. Mill-inqas aqtagħli għonqi qrib sidri, biex rasi tidher imponenti!”, u b’hekk wera kemm kienu telgħu ’l fuq il-kufr, il-kburija u l-arroganza tiegħu.
Billi Ibn Mas’ûd ma setax jaqta’ ras Abû Jahl bix-xabla tiegħu, qatagħha bix-xabla ta’ Abû Jahl stess. Ġab l-armi, il-maljiet, l-elmu u r-ras tiegħu u poġġiehom quddiem Sidna l-Profeta, waqt li qal: “Jalla missieri u ommi jiġu ssagrifikati għalik, O Rasûlallah! Din hija r-ras ta’ Abû Jahl, l-għadu ta’ Alla l-Għoli.” Il-Profeta maħbub tagħna qal: “Hu Alla, li m’hemmx alla ħliefu.” Imbagħad qam u mar mal-Kumpanni tiegħu ħdejn il-katavru ta’ Abû Jahl. Hemmhekk qal: “Il-ħamd lil Alla l-Għoli, li umiljak u għamlek miżerabbli.
O għadu ta’ Alla! Int kont il-Fir’awn ta’ din l-ummah.” Imbagħad irringrazzja lil Alla l-Għoli b’dan il-kliem: “O Rabb tiegħi! Wettaqt il-wegħda li għamiltli.” Sidna Rasûlullah (sallallâhu ‘alaihi wa sallam) ordna li jinfaxxaw il-ġrieħi tal-Kumpanni midruba. Ordna li jsiru jafu min kien sar martri. Kienu waqgħu erbatax-il martri: sitta mill-Emigranti u tmienja mill-Ansâr. Waqt li l-erwieħ imbierka tagħhom kollha taru lejn Jannah, mill-politeisti, li kienu stinkaw biex jitfu n-nûr tal-Iżlam, inqatlu sebgħin u nqabdu priġunieri sebgħin. Sidna Rasûlullah bagħat lil Abdullah ibn Rawâha u lil Zayd ibn Hâritha Medina biex iħabbru r-rebħa. Sidna l-Profeta mexxa s-salât tal-janâza25 għall-martri u ordna li jitqiegħdu fl-oqbra tagħhom. Erbgħa u għoxrin mill-katavri tal-politeisti waddbuhom f’bir niexef, u l-oħrajn flimkien f’ħofor, u għattewhom bit-trab. Sid id-dinjiet ġie mal-Kumpanni onorati tiegħu fuq ix-xifer tal-bir u qal: “O intom li ġejtu mitfugħa fil-bir!” Imbagħad semma l-ismijiet tal-politeisti maqtula, flimkien mal-ismijiet ta’ missirijiethom, u qal: “O Utba ibn Rabî’a! O Umayya ibn Khalaf! O Abû Jahl ibn Hishâm!.. X’poplu ħażin kontu għall-Profeta tagħkom! Intom ċħadtuni, waqt li oħrajn emmnuni u kkonfermawni. Intom keċċejtuni minn belti u minn arti, waqt li oħrajn fetħuli l-bibien tagħhom u ħaddnuni ma’ sidirhom. Intom għamiltu l-gwerra kontrija, waqt li oħrajn għenuni. Sibtu dak li r-Rabb tiegħi kien wegħedkom? Jien sibt ir-rebħa li r-Rabb tiegħi kien wegħedni.”
“(O Kumpanni tiegħi!) L-anġli għandhom sinjal u marka li tagħrafhom. Intom ukoll agħmlu għalikom infuskom sinjal u marka!” Hadîth sharîf
Hazreti Umar staqsa: “O Rasûlallah! Qiegħed tkellem nies li saru katavri?” Għal dan Rasûl al-akram qal: “Naħlef bir-Rabb tiegħi, li bagħatni bħala Profeta veru: intom ma tisimgħunix aħjar minnhom. Iżda huma ma jistgħux iwieġbu.”
Meta l-politeisti ħarbu bil-għaġla mill-kamp tal-battalja biex isalvaw ħajjithom, ma setgħu jieħdu xejn minn dak li kienu ġabu magħhom. Kollox waqa’ f’idejn il-Musulmani. Sidna l-Profeta qassam il-priża fost il-Kumpanni tiegħu kollha li ħadu sehem fil-Ghazâ ta’ Badr u li kellhom dmir. Baqgħu Badr tlett iljieli oħra, u dsatax-il jum wara reġgħu lura Medina. Sadanittant Abdullah ibn Rawâha u Zayd ibn Hâritha, li kienu ntbagħtu jħabbru l-bxara t-tajba, kienu qorbu lejn Medina. Meta, nhar ta’ Ħadd filgħodu, waslu fil-post imsejjaħ Aqîq, infirdu. Abdullah ibn Rawâha daħal Medina minn naħa, u Zayd ibn Hâritha minn naħa oħra. Daru minn dar għal dar iħabbru r-rebħa. Abdullah ibn Rawâha, il-poeta ta’ Sidna Rasûlullah, ħabbar ir-rebħa b’leħen għoli:
O ġemgħa tal-Ansâr! Ġibtilkom il-bxara t-tajba:
Il-Profeta ta’ Alla huwa sħiħ u f’saħħtu.
Il-politeisti nqatlu u nqabdu priġunieri,
U fost il-priġunieri hemm irġiel ta’ isem kbir.
Ulied Rabî’a u ta’ Hajjâj, kollha kemm huma,
Inqatlu f’Badr, u miegħhom Abû Jahl, Amr ibn Hishâm.
Âsim ibn Adiyy staqsa: “O Ibn Rawâha! Veru dak li qiegħed tgħid?” Abdullah ibn Rawâha qal: “Iva, wallahi, veru! Inshâ’Allah għada jasal ukoll Rasûlullah, bil-priġunieri b’idejhom marbuta!”
Hazreti Ruqayya tgħaddi għall-âkhirat
Dakinhar Hazreti Ruqayya (radiyallâhu ’anhâ), bint il-Profeta maħbub tagħna, kienet għaddiet għall-âkhirat. Żewġha, Hazreti Uthmân, kien mexxa s-salât tal-janâza tagħha. L-aħbar tar-rebħa, li waslet wara dan in-niket, tathom ftit faraġ.
Sidna l-Profeta (sallallâhu ‘alaihi wa sallam), mal-Kumpanni tiegħu, faħħar lil Alla l-Għoli, li tah ir-rebħa ta’ Badr, u nxteħet fis-sajda tar-radd il-ħajr; imbagħad qabad it-triq lejn Medina al-Munawwarah bil-priġunieri.
Abdullah ibn Rawâha u Zayd ibn Hâritha, li kienu ġabu l-bxara t-tajba qabel, kienu rrakkontaw x’kien ġara fil-Ghazâ ta’ Badr u min kien sar martri. It-tfal, in-nisa u dawk li kienu baqgħu Medina b’xi dmir ferħu ħafna bir-rebħa. Ħarġu jilqgħu lil Sidna l-Profeta. Fost il-martri kien hemm ukoll Hâritha ibn Surâqa. Omm Hâritha, Rubayyi’, kienet saret taf li binha, waqt li kien qiegħed jixrob l-ilma mill-ġiebja, kien intlaqat minn vleġġa tal-għadu u sar martri. Meta ommna Rubayyi’ semgħet din l-aħbar, kienet qalet: “Sakemm ma jiġix ir-Rasûl ’alaihis-salâm, ma nibkix lil ibni. Meta jonora lil Medina bil-miġja mbierka tiegħu, nistaqsih. Jekk ibni jinsab f’Jannah, ma nibkix xejn. Iżda jekk jinsab f’Jahannam, minflok dmugħ inxerred demm minn għajnejja.”
Meta l-Profeta maħbub tagħna, mal-Kumpanni mbierka tiegħu, onora lil Medina bil-miġja tiegħu, Rubayyi’ marret għandu u qaltlu: “Jalla missieri u ommi jiġu ssagrifikati għalik, O Rasûlallah! Int taf l-imħabba tiegħi għal ibni Hâritha. Sar martri u daħal Jannah? Jekk iva, nistabar. Jekk le, minn għajnejja nxerred dmugħ tad-demm.” Habîb al-akram taha l-bxara t-tajba: “O Umm Hâritha! Ibnek mhuwiex f’Jannah waħda, iżda f’aktar minn waħda. Postu huwa l-Firdaws.” Għal dan Rubayyi’ qalet: “Issa ma nibkix aktar lil ibni.” Is-Sultân tal-univers talab skutella ilma. Bil-ħniena tiegħu daħħal idu mbierka fl-ilma u ħariġha. Minn dan l-ilma ta x’jixorbu lil omm Hâritha u lil oħtu. Barra minn hekk, b’dan l-ilma mesħilhom rashom u wiċċhom. Minn dakinhar l-uċuħ ta’ Rubayyi’ u ta’ bintha bdew jiddu bin-nûr. U għexu żmien twil ħafna. L-għalliem tal-univers (’alaihi afdalus-salawât) qassam is-sebgħin priġunier li nġiebu Medina fost il-Kumpanni tiegħu u ordna li jittrattawhom tajjeb. Dwar x’kellu jsir mill-priġunieri kien għadu ma wasalx wahy mingħand Alla l-Għoli. Wara li kkonsulta mal-Kumpanni tiegħu, Sidna Rasûlullah iddeċieda li jeħles lill-priġunieri bil-fidwa (fidya).
L-ammont tal-fidwa ġie stabbilit skont il-ġid ta’ kull priġunier. Minn dawk li ma kellhomx flus, dawk li kienu jafu jaqraw u jiktbu kellhom jgħallmu l-qari u l-kitba lil għaxar persuni f’Medina li ma kinux jafu; imbagħad setgħu jmorru Mekka. Sidna l-Profeta qal lil zijuh Abbâs, li kien fost il-priġunieri: “O Abbâs! Ħallas il-fidwa għalik innifsek, għal bin ħuk, Aqîl ibn Abî Tâlib, u għal Nawfal ibn Hârith. Għax int għani.” Abbâs qal: “O Rasûlallah! Jien Musulman. Quraysh ġabuni Badr bil-forza.” Rasûlullah qal: “Alla l-Għoli jaf l-Iżlam tiegħek. Jekk qiegħed tgħid il-verità, Alla l-Għoli żgur jagħtik il-premju għal dan. Iżda fid-dehra int kont kontrina. Għalhekk trid tħallas il-fidwa tiegħek.” Abbâs qal: “O Rasûlallah! M’għandi ebda ġid ieħor ħlief it-800 dirham li ħadtu mingħandi bħala priża.” Sidna l-Profeta qal: “O Abbâs! U dawk il-muniti tad-deheb, għaliex ma ssemmihomx?” Staqsa: “Liema muniti tad-deheb?” Il-Profeta maħbub tagħna qal: “Il-muniti tad-deheb li dakinhar li kont se titlaq minn Mekka tajt lil martek Umm al-Fadl, bint Hârith! Meta tajthomlha, ma kien hemm ħadd ieħor magħkom. Għedt lil Umm al-Fadl: ‘Ma nafx x’se jiġrili f’dan il-vjaġġ. Jekk tiġrili xi diżgrazzja u ma nerġax lura, din il-parti hija tiegħek, din għal Fadl, din għal Abdullah, din għal Ubaydullah u din għal Qutham.’” Imbagħad Abbâs baqa’ mistagħġeb u qal: “Naħlef li ma kien hemm ħadd magħna meta tajt dawn il-muniti tad-deheb lil marti. Kif taf dan?” Meta Sidna l-Profeta qal: “Alla l-Għoli għarrafni”, Abbâs qal: “Nixhed li int ir-rasûl ta’ Alla l-Għoli u li qiegħed tgħid il-verità”, u qal il-Kalima ash-shahâda.26 Meta sar Musulman, Sidna l-Profeta tah dmir f’Mekka. Ordnalu jħares lill-Musulmani ta’ hemmhekk u jibgħat aħbarijiet dwar dawk li kienu għedewwa tal-Iżlam.
“Naħlef bir-Rabb tiegħi, li bagħatni bħala Profeta veru: intom ma tisimgħunix aħjar minnhom (mill-katavri tal-politeisti). Iżda huma ma jistgħux iwieġbu” Hadîth sharîf
Lil Quraysh, li kienu ġew megħluba fil-Ghazâ ta’ Badr, intbagħtilhom kliem li setgħu jieħdu lura l-priġunieri tagħhom billi jħallsu l-fidwa. Iżda Nadr ibn Hârith, li qabel il-Ħiġra kien ta lil sid il-profeti ħafna niket u turment, inqatagħlu rasu. Inqatel ukoll Uqba ibn Abî Mu’ayt, il-baxx, li fil-miżerja tiegħu kien ażżarda jpoġġi l-imsaren ta’ ġemel fuq id-dahar imbierek tar-Rasûl ‘alaihis-salâm waqt li kien jagħmel is-salât ħdejn il-Kâ’ba. Meta r-ras ta’ dan l-għadu ħarxi tal-Iżlam infirdet minn ġismu, Sidna Rasûlullah faħħar lil Alla l-Għoli. Mar ħdejh u qal: “Wallahi, ma naf lil ħadd ħażin daqsek, int li ċħadt lil Alla l-Għoli, lir-rasûl Tiegħu u lill-Qur’ân al-karîm, u li tfajt lill-profeta tiegħek minn turment għal ieħor.”
Il-priġunieri baqgħu għand il-Kumpanni (’alaihimur-ridwân) sakemm il-qraba tagħhom ġew jeħduhom bil-fidwa. Il-Kumpanni kollha ttrattaw lill-priġunieri tajjeb ħafna u qasmu magħhom l-ikel tagħhom.
Abû Azîz, ħu Mus’ab ibn Umayr, kien fost il-priġunieri. Hu rrakkonta: “Jien ukoll kont priġunier fid-dar ta’ Musulman minn Medina. Kienu jittrattawni tajjeb ħafna: il-ħobż li kellhom jieklu filgħodu u filgħaxija kienu jagħtuh lili, u huma stess kienu jgħaddu bit-tamal biss. Jekk xi ħadd minnhom kien jaqbad biċċa ħobż f’idu, kien iġibhieli dritt. Jien, mill-mistħija, kont nagħti l-ħobż lura lil min ġabu. Iżda hu kien jerġa’ jagħtihuli lili.”
Priġunier ieħor ta’ Quraysh, jismu Yazîd, irrakkonta wkoll: “Meta l-Musulmani ġew minn Badr lejn Medina, lilna l-priġunieri tellgħuna fuq l-annimali, waqt li huma mxew bil-mixi.”
Fost il-priġunieri kien hemm ukoll Abul-Âs ibn Rabî’, bin oħt Khadîja (radiyallâhu ‘anhâ) u ġenb Sidna l-Profeta. Abul-Âs kien wieħed min-negozjanti ta’ Mekka u kellu ħafna ġid. Kien magħruf għall-fiduċja u għas-sewwa tiegħu. Meta l-fidwa tal-priġunieri ntbagħtet minn Mekka, Hazreti Zaynab, biex tikkompleta l-fidwa, bagħtet ukoll il-ġiżirana li ommha kienet tatha fit-tieġ. Meta waslet il-fidwa, il-Profeta (sallallâhu ‘alaihi wa sallam) għaraf il-ġiżirana u qal: “O Kumpanni tiegħi, jekk taqblu, ibagħtu lura l-priġunier ta’ binti Zaynab flimkien mal-fidwa tagħha.” Il-Kumpanni qablu. Bil-kundizzjoni li jibgħat lil Zaynab Medina, Abul-Âs tħalla jmur Mekka bil-ġid tiegħu. Abul-Âs bagħat lil Zaynab u lil dawk li kienu magħha ma’ ħuh Kinâna. Meta semgħu dan, il-politeisti rrabjaw u bagħtu xi rġiel tagħhom warajhom. Laħquhom f’Dhû Tuwâ. Meta Habbâr ibn Aswad waddab il-lanza tiegħu, il-ġemel beża’ u waqqa’ lil Zaynab, u hi waqgħet fl-art. Kinâna xerred il-vleġeġ tiegħu quddiemu u qal li kien se joqtol bil-vleġġa lil kull min jipprova jagħmel il-ħsara lil Zaynab. Ħareġ lil Zaynab minn Mekka sal-post tal-waqfa. Zaynab mardet minħabba l-ġrieħi li kienet ħadet. Kienet tqila; meta waslet Medina, tilfet it-tarbija. Meta r-Rasûl ‘alaihis-salâm sema’ b’dan, tnikket ħafna.
It-telfa tal-politeisti f’Badr u l-ħarba tagħhom mill-kamp tal-battalja f’qagħda miżera ħolqu f’Mekka xokk kbir. Dan kien riżultat li ma stennewh xejn u li qatt ma għadda minn moħħhom. Abû Lahab u l-politeisti l-oħra ma emmnux dak li qal l-ewwel messaġġier. Meta Abû Sufyân, li kien ħarab mill-kamp tal-battalja, wasal Mekka, minnufih sejħulu għandhom. Abû Lahab staqsieh: “O bin ħija! Ejja, għidli, kif marret?” Abû Sufyân qagħad bilqiegħda x’imkien hemmhekk. Ħafna kienu qegħdin jisimgħu bilwieqfa. Abû Sufyân irrakkonta:
“Lanqas staqsu: meta ltqajna mal-Musulmani, kien qisu idejna u dirgħajna kienu marbuta. Għamlu bina li riedu. Lil parti minna qatluha, u lil parti oħra qabduha priġuniera. Naħlef li ma nwaħħal u ma ngħajjar lil ħadd minn tagħna. Għax f’dak il-waqt iltqajna, bejn is-sema u l-art, ma’ rġiel lebsin l-abjad, fuq żwiemel griżi mtebbgħin. Xejn ma seta’ jżomm quddiemhom, u ħadd ma seta’ jirreżistilhom!”
Abû Râfi’, l-ilsir ta’ Abbâs, kien hemmhekk; għalkemm kien sar Musulman fl-ewwel żmien tal-Iżlam, mill-biża’ tal-ħażen tal-politeisti ma kienx għamel magħruf l-Iżlam tiegħu. Abû Râfi’, li kien qiegħed jisimgħu fis-skiet, bil-ferħ nesa kollox u ħarġitlu: “Wallahi, dawk kienu anġli!”
Abû Lahab tah daqqa ta’ ħarta qawwija f’wiċċu, refgħu u tefgħu mal-art. Sawtu sew ukoll. Għal dan Umm al-Fadl, mart Abbâs, li kienet hemmhekk, ma setgħetx iżżomm ruħha aktar. Għax hi wkoll kienet diġà saret Musulmana. Umm al-Fadl qabdet wieħed mill-arbli li kien hemm fil-kamra u tat lil Abû Lahab daqqa qawwija bih, waqt li qalet: “Rajtu dgħajjef għax m’għandu lil ħadd, hux?” Ras Abû Lahab infetħet. Bid-demm nieżel, umiljat, disprezzat u mistmerr, dar u telaq. Sebat ijiem wara Alla l-Għoli tah marda msejħa ‘il-ħamra s-sewda’. Minn din il-marda miet. Uliedu ħallewh bla difna għal żewġt jew tlett iljieli. Fl-aħħar beda jinten. Kulħadd kien jaħrab mill-marda li kienet qabdet lil Abû Lahab, bħalma wieħed jaħrab mill-pesta (tâ’ûn), u kien jistmerrha. Għal dan wieħed minn Quraysh qal lil ulied Abû Lahab: “Ħażin għalikom! Ma tistħux? Ħallejtu lil missierkom fid-dar sakemm beda jinten. Mill-inqas idfnuh x’imkien u neħħuh minn quddiem għajnejn in-nies.” L-ulied wieġbu lil dak ir-raġel: “Aħna nibżgħu mill-marda li għandu!” Imbagħad ir-raġel qalilhom: “Morru intom, u niġi jien ukoll; ngħinkom.” Imbagħad it-tlieta nġabru flimkien. Refgħuh u ħallewh f’post imwarrab. Tefgħu l-ġebel fuqu sakemm ma baqax jidher. Hekk Abû Lahab daħal fid-dar fejn se jibqa’ għal dejjem fit-turment u fin-nirien: il-qabar tiegħu, mudlam, ħofra ta’ Jahannam.
Fost Quraysh li nqabdu priġunieri f’Badr kien hemm ukoll Walîd ibn Walîd. Kien qabdu Abdullah ibn Jahsh. Ħut Walîd, Hishâm u Khâlid ibn Walîd, li dak iż-żmien kien għadu ma sarx Musulman, ġew Medina. Abdullah ibn Jahsh ma riedx jeħilsu sakemm ma titħallasx il-fidya-i najât, jiġifieri l-fidwa tal-ħelsien. Ħuh Khâlid qabel, iżda Hishâm, ħuh mill-istess missier iżda minn omm oħra, ma aċċettax. Sidna Rasûlullah ippropona li jingħataw l-armi u t-tagħmir ta’ missierhom. Hishâm qabel ma’ dan, iżda Khâlid ma aċċettax. Fl-aħħar ftiehmu fuq ix-xabla, il-maljiet u l-elmu ta’ missierhom, li kienu jiswew mitt dinâr. Ħelsu lil Walîd mill-jasar u qabdu t-triq lejn Mekka. Iżda fit-triq lejn Mekka, f’Dhul-Hulayfa, erba’ mili ’l bogħod minn Medina, Walîd infired minnhom, mar għand Sidna l-Profeta, emmen u sar wieħed mill-Kumpanni. Ftit żmien wara li sar Musulman, mar Mekka għand ħutu. Imbagħad Khâlid ibn Walîd staqsieh: “Ladarba kont se ssir Musulman, għaliex ma sirtx qabel ma tħallset il-fidwa? Ħadtilna mingħand idejna t-tifkira ta’ missierna. Għaliex għamilt hekk?” Wieġeb: “Bżajt li Quraysh jgħidu: ‘Ma felaħx għall-jasar u mar jimxi wara Muhammad ‘alaihis-salâm.’”
“O Abbâs! Alla l-Għoli jaf l-Iżlam tiegħek. Jekk qiegħed tgħid il-verità, Alla l-Għoli żgur jagħtik il-premju għal dan. Iżda fid-dehra int kont kontrina. Għalhekk trid tħallas il-fidwa tiegħek” Hadîth sharîf
Ħutu rrabjaw ħafna b’din it-tweġiba u tefgħuh il-ħabs flimkien ma’ xi Musulmani minn ulied Makhzûm, Ayyâsh ibn Abî Rabî’a u Salama ibn Hishâm (radiyallâhu ‘anhumâ). Walîd ibn Walîd (radiyallâhu ‘anh) baqa’ l-ħabs għal snin sħaħ għax kien emmen. Sofra ħafna inġustizzji u torturi minn zijuh Hishâm, wieħed mill-għedewwa ħorox tal-Iżlam, u mill-qraba politeisti tiegħu. Rasûl al-akram (sallallâhu ’alaihi wa sallam) għamel din it-talba għal Ayyâsh ibn Abî Rabî’a, Salama ibn Hishâm u Walîd, li kienu qegħdin isofru taħt l-oppressjoni tal-politeisti: “O Alla! Salva lil Walîd ibn Walîd, lil Salama ibn Hishâm, lil Ayyâsh ibn Abî Rabî’a u lill-fidili l-oħra li huma meqjusa dgħajfa (u li qegħdin bla saħħa u magħfusa f’idejn dawk li ma jemmnux). O Alla, għaffeġ lil Mudar (lil Quraysh) aktar bl-aħrax (bl-aħrax ħafna). Agħmel dawn is-snin (għalihom) bħas-snin ta’ Yûsuf.”
Bil-barka tat-talba ta’ Sidna Rasûlullah, Walîd sab l-opportunità u ħarab mill-post fejn kien marbut. Ġie Medina al-Munawwarah u wasal għand il-Profeta maħbub tagħna. Meta Habîbullah staqsieh dwar il-qagħda ta’ Ayyâsh ibn Abî Rabî’a u Salama ibn Hishâm, irrakkonta li kienu marbutin minn saqajhom ma’ xulxin u kienu qegħdin jitgħawġu taħt turment u torturi ħorox.
Is-Sultân tal-univers tnikket ħafna bil-qagħda tagħhom u beda jfittex mezz kif isalvahom. Meta staqsa min seta’ jsalvahom, Walîd, għalkemm kien ġarrab it-tortura għal snin sħaħ, wieġeb b’kuraġġ u b’imħabba kbira: “O Rasûlallah! Jien insalvahom u nġibhomlok.” Reġa’ mar lura Mekka. Billi mexa wara mara li kienet tieħdilhom l-ikel, sar jaf fejn kienu l-Musulmani ttorturati. It-tnejn kienu priġunieri f’bini bla saqaf. Billejl Walîd, b’riskju għal ħajtu u b’kuraġġ kbir, niżel mal-ħajt u wasal għand sħabu. Iż-żewġ maħqurin, li ma kellhom ebda ħtija oħra ħlief li emmnu, kienu ġew marbutin mill-politeisti ma’ ġebla, u fis-sħana tiżreġ tad-deżert tal-Għarabja kienu qegħdin isofru kull xorta ta’ inġustizzja. Walîd ħeles lil dawn l-aħwa mbierka u tellagħhom fuq il-ġemel tiegħu. Hu stess, bil-mixi u ħafi, qabad it-triq lejn Medina al-Munawwarah, biex jasal kemm jista’ jkun malajr għand Rasûlullah, li tant kien iħobb. Ma kinitx is-sħana tiżreġ tad-deżert li kienet qiegħda taħarqu, iżda x-xenqa li jasal għand Sid id-dinjiet.
Bil-ġuħ, bil-għatx u ħafi, wasal Medina fi tlett ijiem. Swaba’ saqajh kienu mqattgħin mill-ġebel. Kollu demm, Walîd ibn Walîd wasal għand Habîbullah, li tant kien iħobb.
Ir-rebħa ta’ Badr imliet lill-Musulmani b’ferħ kbir. Il-politeisti, min-naħa l-oħra, waqgħu f’niket u f’diżappunt kbir. Meta n-Negus, ir-re tal-Abissinja, sema’ li Sidna Rasûlullah kien rebaħ, hu wkoll mar minnufih għand il-Kumpanni li kienu f’pajjiżu u tahom il-bxara t-tajba b’dan il-kliem: “Il-ħamd lil Alla l-Għoli, li għamel lir-Rasûl Tiegħu rebbieħ f’Badr u tah ir-rebħa.”
Il-ġrajjiet wara l-Ghazâ ta’ Badr
Il-Profeta maħbub tagħna (sallallâhu ‘alaihi wa sallam) f’Medina ġġieled kemm kontra l-Lhud kif ukoll kontra l-ipokriti li kienu jippretendu li huma Musulmani, bħal Abdullah ibn Ubayy, u barra minn hekk kontra l-politeisti. Barra minn dan, stieden għall-Iżlam lit-tribujiet politeisti ta’ barra Medina, u stinka biex jiksbu l-unur tal-Iżlam. Il-ghazawât bħal Qarqara, Banî Qaynuqâ’, Sawîq, Ghatafân, Bahrân… saru kollha wara l-Ghazâ ta’ Badr.
Xi ġrajjiet li seħħew fit-tieni sena tal-Ħiġra
F’din is-sena wasal il-kmand li ż-zakât issir fard, li tingħata s-sadaqat al-fitr, li ssir is-salât tal-’Îd u li jsir is-sagrifiċċju. Sidna Rasûlullah żewweġ lil bintu Umm Kulthûm lil Hazreti Uthmân. Hu stess iżżewweġ lil Hafsa, bint Hazreti Umar, u lil Zaynab bint Khuzayma (radiyallâhu ’anhumâ). Twieled Hazreti Hasan, iben Hazreti Alî.
Iż-żwieġ ma’ Hazreti Âisha
Sidna l-Profeta kien għamel l-għarusija ma’ Hazreti Âisha meta kien għadu f’Mekka, iżda t-tieġ kien għadu ma sarx. Darba waħda Hazreti Abû Bakr staqsa lil Sarwar al-âlam: “O Rasûlallah! X’qiegħed iżommok milli tingħaqad ma’ martek?” Rasûlullah qal: “Il-mahr.” Hazreti Abû Bakr bagħat lil Rasûlullah il-flus tal-mahr.27
Għal dan sar it-tieġ ta’ ommna Hazreti Âisha. Dak iż-żmien Sidna l-Profeta kellu ħamsa u ħamsin sena.28 Ommna Hazreti Âisha kienet intelliġenti ħafna u mogħnija bit-talent, u setgħet tesprimi l-ġrajjiet fil-pront f’forma ta’ poeżija. Dak li kienet tgħallmet u ħadet bl-amment qatt ma kienet tinsieh. Kienet għaqlija ħafna, ta’ moħħ mimli, għarfa, kolta, safja u devota. Billi kellha memorja qawwija ħafna, il-Kumpanni kienu jistaqsuha dwar ħafna ħwejjeġ u jitgħallmuhom mingħandha. Ġiet imfaħħra f’vers nobbli.
Il-Ghazâ ta’ Qarqarat al-Kudr
Waslet l-aħbar li grupp minn Banî Sulaym u minn Ghatafân kien inġabar f’Qarqara. Għal dan Sidna l-Profeta ħareġ minn Medina b’mitejn raġel mill-Emigranti u mill-Ansâr. Ibn Umm Maktûm tħalla f’Medina bħala l-wakîl tiegħu. Il-bandiera l-bajda kien iġorrha Hazreti Alî. Waslu fil-post, iżda ma sabu lil ħadd: il-politeisti kienu semgħu li l-eżerċtu tal-Iżlam kien ġej u kienu telqu minn hemm. Waqt li kienu għaddejjin mill-wied, iltaqgħu ma’ ragħaj tal-iġmla. Staqsewh fejn kienu l-irġiel ta’ Banî Sulaym u ta’ Ghatafân. Ir-ragħaj qal: “Kienu qabbduni għal ħamest ijiem biex nieħu ħsieb l-annimali tagħhom. Issa ma nafx fejn huma.” Ittieħdu ħames mitt ġemel bħala priża. Inqabad priġunier ukoll ir-ragħaj Yasâr. Wara li qattgħu tlett iljieli fil-wied ta’ Qarqarat al-Kudr, reġgħu lura lejn Medina jsuqu l-iġmla quddiemhom. Fil-post imsejjaħ Dirâr, Sidna l-Profeta warrab wieħed minn ħamsa tal-iġmla u qassam il-bqija. Kull wieħed ħa żewġ iġmla. L-għada, waqt li kienu qegħdin jagħmlu s-salât tas-sabâh, raw li r-ragħaj Yasâr kien qiegħed jagħmel is-salât magħhom. Sidna l-Profeta ħeles lil dan l-ilsir. Imbagħad reġgħu lura Medina sħaħ u sani.
“Wallahi, ma naf lil ħadd ħażin daqsek (Uqba ibn Abî Mu’ayt), int li ċħadt lil Alla l-Għoli, lir-rasûl Tiegħu u lill-Qur’ân al-karîm, u li tfajt lill-profeta tiegħek minn turment għal ieħor” Hadîth sharîf
Kull ruħ li taqbad fin-nar ta’ xenqa bla tarf issir nûr;
U l-qalb li l-uġigħ tal-imħabba qeridha, terġa’ tinbena.
Il-Ghazâ ta’ Banî Qaynuqâ’
Darba waħda l-Lhud ta’ Banî Qaynuqâ’ riedu jiddieħku b’mara Musulmana; wieħed mill-Kumpanni ra dan, minnufih silet ix-xabla u qatel lil dak il-Lhudi. Il-Lhud, min-naħa tagħhom, inġabru u qatlu lil dan il-Kumpanni mbierek, li sar martri. Il-ġrajja ġiet irrappurtata lil Sidna l-Profeta. Rasûl al-akram ġabarhom fis-suq ta’ Qaynuqâ’ u qal: “O ġemgħa tal-Lhud! Ibżgħu li jolqotkom kastig bħal dak li Alla l-Għoli ta lil Quraysh, u siru Musulmani. Intom tafu sewwa li jien profeta mibgħut minn Alla l-Għoli. Dan, u anki l-patt li Alla l-Għoli għamel magħkom, qrajtuh fil-ktieb tagħkom…”
“Il-ħamd lil Alla l-Għoli, li għamel lir-Rasûl Tiegħu rebbieħ f’Badr u tah ir-rebħa” In-Negus Ashama (rahmatullâhi ’alaih)
Il-Ghazâ ta’ Banî Qaynuqâ’
Minkejja din il-ħniena, il-Lhud kisru l-ftehim li kienu għamlu u sfidaw lis-Sultân tad-dinjiet b’dan il-kliem: “O Muhammad! Tqarraqx b’ruħek li għelibt poplu li ma jafx kif jiġġieled il-gwerra! Naħilfu li aħna rġiel tal-gwerra! Meta tibda tiġġieled magħna, imbagħad tifhem x’eroj aħna!…” B’hekk urew li kienu kisru l-ftehim ta’ qabel u li kienu qegħdin jisfidawh. Għal dan Jabrâîl ’alaihis-salâm ġab il-wahy, li fih intqal, fit-tifsira tiegħu: “(O Maħbub Tiegħi!) Jekk tibża’ minn tradiment (għemil kontra l-ftehim) minn poplu li għamel (miegħek) ftehim, għarrafhom (qabel ma tħabbar il-gwerra) direttament, bis-sewwa u bil-ġustizzja, li qiegħed twarrab il-patt tagħhom. Għax Alla l-Għoli ma jħobbx lit-tradituri.”29
F’vers nobbli ieħor intqal, fit-tifsira tiegħu: “O Rasûl Tiegħi! Għid lil dawk il-Lhud li ma jemmnux: Żgur li se tiġu megħluba, u tinġabru u tiġu mkaxkra lejn Jahannam; u kemm hi post ħażin Jahannam!”30
Habîb al-akram minnufih, nhar ta’ Sibt f’nofs ix-xahar ta’ Shawwâl, ġabar eżerċtu u mexa lejn il-fortizza fejn kienu jinsabu l-Lhud ta’ Qaynuqâ’. Il-bandiera l-bajda kien iġorrha Hazreti Hamza, u Abû Lubâba tħalla f’Medina bħala l-wakîl tiegħu.31
L-eżerċtu mbierek assedja l-fortizza ta’ Qaynuqâ’. Il-Lhud, li kienu qalu: “X’eroj tal-gwerra aħna!..”, mhux biss ma rreżistewx, iżda lanqas biss ażżardaw jisparaw vleġġa waħda mill-fortizza tagħhom. Sidna Rasûlullah ħa taħt il-kontroll tiegħu d-daħliet u l-ħruġ. Ħadd ma seta’ joħroġ. Din il-qagħda damet ħmistax-il jum.32
Il-Lhud qabadhom il-biża’ u ċedew. Għalkemm kull wieħed minnhom kien jistħoqqlu jinqatel, il-Profeta maħbub tagħna, li ntbagħat bħala ħniena għad-dinjiet, wera ħniena u ppermetta lil-Lhud ta’ Qaynuqâ’ jmorru s-Sirja. Ħadd minnhom ma tħalla jibqa’ f’dak ir-reġjun. B’hekk tkeċċew mill-art ta’ Medina.33 Banî Qaynuqâ’ ħallew arthom. Il-ġid u l-armi tagħhom saru priża għall-Musulmani.
Il-Ghazâ ta’ Sawîq
Meta Abû Sufyân wasal Mekka wara li ħarab mill-Ghazâ ta’ Badr, għamel wegħda li “ma jidlikx żejt f’rasu u ma jersaqx lejn in-nisa tiegħu” sakemm ma jpattihiex lil Muhammad (sallallâhu ‘alaihi wa sallam). Fit-tieni sena tal-Ħiġra, nhar ta’ Ħadd, fil-ħamsa tax-xahar ta’ Dhul-hijja, biex iwettaq il-wegħda tiegħu, ħareġ lejn Medina b’mitejn kavallier. Lejl minnhom f’Medina mar fid-dar ta’ xi ħadd u staqsa dwar Sidna l-Profeta. Dak ir-raġel ma tahx kas.
Lanqas biss fetaħlu l-bieb. Abû Sufyân telaq minn hemm u sar il-mistieden ta’ Sallâm ibn Mishkam. L-għada telaq minn hemm u wasal fiż-żona ta’ Urayd. F’dik iż-żona sab lil Ma’bad ibn Amr mill-Ansâr mal-qaddej tiegħu, u qatilhom waqt li kienu qegħdin jaħdmu; saru martri. Ta n-nar lil ġnien tal-palm u telaq waqt li qal: “Il-ħalfa tiegħi twettqet.”
Meta din il-ġrajja ġiet irrappurtata lil Sidna l-Profeta (sallallâhu ’alaihi wa sallam), ħalla lil Abû Lubâba f’Medina bħala l-wakîl tiegħu u ħareġ wara Abû Sufyân b’mitejn raġel.
“Żgur li se tiġu megħluba, u tinġabru u tiġu mkaxkra lejn Jahannam; u kemm hi post ħażin Jahannam!” Âl-i Imrân: 12
Meta l-politeisti semgħu b’dan, ħarbu. Biex isalvaw ruħhom, ħallew warajhom it-tagħbija tagħhom u xorta ta’ qamħ li kienu jsejħulu “sawîq”, flimkien mal-borom li kienu ġabu biex isajruh. Il-Musulmani sabu dawn il-ħwejjeġ u ħaduhom bħala priża. Għalhekk din il-ghazâ tissejjaħ il-Ghazâ ta’ Sawîq.
Iż-żwieġ ta’ Hazreti Alî u Hazreti Fâtima
Kienet it-tieni sena tal-Ħiġra. Hazreti Fâtima, bint Fakhr al-kâinât (sallallâhu ’alaihi wa sallam), kienet għalqet ħmistax-il sena.
Darba waħda Hazreti Fâtima kienet daħlet għand Rasûl al-akram biex taqdih f’xi ħaġa. Sidna Rasûlullah ra li bintu kienet laħqet l-età taż-żwieġ. Minn dakinhar ħafna nies bdew jitolbu id ommna Fâtimatuz-Zahrâ. Ir-Rasûl ’alaihis-salâm ma tahomx kas u qal: “Il-ħaġa tagħha tiddependi mill-kmand ta’ Haqq ta’âlâ.”
Darba waħda Hazreti Abû Bakr, Hazreti Umar u Hazreti Sa’d ibn Mu’âdh kienu bilqiegħda fil-masjid jitkellmu bejniethom: “Kulħadd ħlief Alî talab id Fâtima. Ħadd ma ngħata widen.” Hazreti Siddîq qal: “Naħseb li hi destinata għal Alî. Ejjew immorru nżuruh u nqajmu din il-ħaġa. Jekk iġib il-faqar tiegħu bħala skuża, ejjew ngħinuh.” Sa’d qal: “O Abû Bakr! Int dejjem tagħmel il-ġid. Qum, u aħna niġu miegħek.” It-tlieta ħarġu mill-masjid u marru għand Hazreti Alî. Hazreti Alî kien ħareġ bil-ġemel tiegħu u kien qiegħed isaqqi l-ġnien tal-palm ta’ wieħed mill-Ansâr. Meta rahom, mar jilqagħhom u staqsiehom kif kienu. Hazreti Abû Bakr qal: “O Alî! F’kull għemil tajjeb int tkun l-ewwel, u għand Rasûl al-akram għandek grad li ma ngħata lil ħadd ieħor. Kulħadd talab id Fâtima. Ħadd ma ngħata widen. Naħsbu li hi destinata għalik. Għaliex ma tagħmilx pass?”
Meta Hazreti Alî sema’ dan, għajnejh imbierka mtlew bid-dmugħ u qal: “O Abû Bakr! Mist qalbi fil-fond. Ħadd ma jixtieqha aktar minni. Iżda l-faqar tiegħi qiegħed ifixkel.” Hazreti Abû Bakr qal: “Tgħidx hekk. Għand Alla l-Għoli u r-Rasûl Tiegħu d-dinja ma tiswa xejn. Il-faqar ma jistax ikun xkiel għal dan. Mur u itlob idha.”
Hazreti Alî rrakkonta: “Mistħi u b’qalbi f’idejja, mort għand Rasûlullah. Rasûlullah kien kollu maestà u dinjità. Qgħadt quddiemu u ma stajtx inlissen kelma. Sidna Rasûlullah qal: ‘Għaliex ġejt? Għandek bżonn xi ħaġa?’ Bqajt sieket. Meta qal: ‘Żgur ġejt titlob id Fâtima’, stajt ngħid biss: ‘Iva.’ (Sidna l-Profeta għarraf lil Hazreti Fâtima li Alî kien qiegħed jitlob idha. Hi baqgħet siekta.) Sidna l-Profeta staqsa: ‘X’għandek x’tagħti lil Fâtima bħala mahr?’ Għedt: ‘M’għandi xejn miegħi x’nagħtiha, O Rasûlallah.’”
Reġa’ staqsa: “Fejn hi l-qmis tal-maljiet hutamiyya li tajtek? X’sar minnha?” Meta Alî qal: “Għandi jien”, qal: “Bigħha u ġibli l-flus. Bħala mahr huma biżżejjed.”34 Skont rakkont ieħor, Sidna Rasûlullah staqsa lil Hazreti Alî: “X’għandek miegħek?”, u hu wieġeb: “Għandi ż-żiemel u l-qmis tal-maljiet tiegħi”, u Sidna Rasûlullah qal: “Iż-żiemel se jkollok bżonnu, iżda bigħ il-maljiet tiegħek.” U skont rakkont ieħor qal: “O Alî, mur ikri dar għalik.”
Sa ma żżewweġ, Hazreti Alî kien jgħix għand Sidna l-Profeta. Bil-kmand ta’ Sidna l-Profeta, kera d-dar ta’ Hâritha ibn Nu’mân, qrib il-Masjid an-Nabawî, faċċata tal-kamra ta’ Hazreti Âisha. Il-maljiet tiegħu bagħathom is-suq. Hazreti Uthmân (radiyallâhu ta’âlâ ‘anh) kien għaddej mis-suq u għaraf il-maljiet ta’ Hazreti Alî. Sejjaħ lill-bandiddur u staqsieh: “Kemm irid sidhom għal dawn il-maljiet?” Il-bandiddur qal: “Irid erba’ mitt dirham.” Hazreti Uthmân (radiyallâhu ‘anh) qal: “Ejja ħu l-flus tiegħek.” Imbagħad mar lejn id-dar imbierka tiegħu. Ħa l-maljiet mingħand il-bandiddur u ħallsu l-flus. Qal: “Dawn il-maljiet ma jixirqu lil ħadd ħliefu. U dawn il-flus ħa jonfoqhom fuq it-tieġ. U jalla jaċċetta wkoll l-iskuża tagħna.” Ta l-erba’ mitt dirham, poġġa l-maljiet fuqhom u bagħat kollox rigal lil Hazreti Alî. Meta Hazreti Alî ġie għand il-Profeta tagħna bil-maljiet u bid-dirhams, Sidna l-Profeta għamel ħafna talb ta’ ġid għal Hazreti Uthmân u qal: “Uthmân huwa sieħbi f’Jannah.” Imbagħad sejjaħ lil Bilâl al-Habashî, tah parti mill-flus u ordnalu: “Ħu dawn il-flus u mur is-suq! Ixtri ftit ilma tal-ward, u bil-bqija tal-flus għasel, u ħallu f’rokna tal-masjid f’skutella nadifa bl-ilma. Agħmel xarba tal-għasel (sharbat), biex nixorbuha wara li jsir in-nikâh. Stieden fil-masjid lill-Kumpanni tiegħi mill-Ansâr u mill-Emigranti li jinsabu hawn, u ħabbar lin-nies li se jsir in-nikâh ta’ Fâtima u Alî.”
Bilâl al-Habashî ħareġ u ħabbar lin-nies li se jsir in-nikâh ta’ Alî u Fâtima. Il-Kumpanni ġew fil-Masjid an-Nabawî u mlewh minn ġewwa u minn barra. Imbagħad Sidna l-Profeta qam u għamel din il-khutba: “Kull tifħir u radd il-ħajr huma ta’ Rabb id-dinjiet. Hu Dak li jitfaħħar għall-grazzji li jagħti, Dak li Lilu ssir il-qima għas-setgħa u l-qawwa bla tarf Tiegħu, Dak li jibżgħu mill-kastig u mill-kont Tiegħu, u Dak li l-ġudizzju u l-kmand Tiegħu jaħkmu fl-art u fis-smewwiet. Hu Dak li ħalaq il-ħlejjaq bis-setgħa Tiegħu, firidhom minn xulxin bil-ġudizzji ġusti Tiegħu, u onora lill-bnedmin bir-reliġjon (tal-Iżlam) u bil-Profeta Muhammad (‘alaihis-salâm)… Alla l-Għoli ordnali li nagħti lil binti Fâtima b’nikâh lil Alî ibn Abî Tâlib. Issa nagħmilkom xhieda li jien (bil-kmand ta’ Alla l-Għoli) tajt lil Fâtima b’nikâh lil Alî ibn Abî Tâlib b’mahr ta’ 400 mithqâl fidda. Jalla r-Rabb tiegħi jgħaqqad l-eżistenza tagħhom u jagħmel dan imbierek għalihom. Jalla jagħmel in-nisel tagħhom safi, ċavetta tal-ħniena, minjiera tal-għerf u għajn ta’ sigurtà għall-ummah ta’ Muhammad.
Dan hu dak li kelli ngħid. Nitlob il-maħfra lir-Rabb tiegħi għalija u għalikom.”
Imbagħad qam ukoll Hazreti Alî u għamel din il-khutba qasira: “… Ngħid is-salât u s-salâm fuq Muhammad ‘alaihis-salâm, li qegħdin fil-preżenza tiegħu, u li tani b’nikâh lil bintu mbierka Fâtima b’mahr ta’ 400 mithqâl fidda. O ħuti fir-reliġjon! Bla dubju smajtu dak li qal Sidna l-Profeta, u intom xhieda tiegħu. Jien ukoll xhud ta’ dan u naqbel miegħu. Naċċettah eżatt hekk. Alla l-Għoli huwa xhud tal-kliem tagħna lkoll, u Hu l-Ħarries tagħna lkoll.”35
“Uthmân huwa sieħbi f’Jannah” Hadîth sharîf
Meta ntemm il-kuntratt taż-żwieġ, Sidna l-Profeta ordna li jinġieb tamal frisk u qal: “Ejjew, ħudu minn dan it-tamal u kulu.” Kulħadd ħa u kiel. Imbagħad Hazreti Bilâl qassam ix-xarba tal-għasel; xorbu minnha wkoll, u l-Kumpanni kollha għamlu t-talba: “Bârakallâhu fîkumâ wa ’alaikumâ wa jama’a shamlakumâ.” Meta sar in-nikâh, Hazreti Fâtima (radiyallâhu ’anhâ) kellha ħmistax-il sena u Hazreti Alî (radiyallâhu ’anh) ħamsa u għoxrin.
Wara n-nikâh Hazreti Fâtima bkiet. Sidna l-Profeta ġie ħdejha u qal: “O Fâtima! X’għandek, li qiegħda tibki? Naħlef b’Alla l-Għoli li tajtek b’nikâh lill-aktar wieħed għaref fost dawk li talbu idek, lill-aqwa fil-ħlewwa u fl-għaqal, u lill-ewwel wieħed li sar Musulman.” Hazreti Fâtima qalet: “Missieri għażiż! Il-mahr ta’ kull tfajla li tiżżewweġ jiġi stmat u stabbilit bid-deheb u bil-fidda. Jekk il-mahr tiegħi wkoll jiġi stabbilit hekk, x’differenza jkun hemm bejnek u l-oħrajn? F’jum il-qiyâmat irrid ninterċedi għan-nisa ta’ dawk il-midinbin kollha fost il-fidili li għalihom int tinterċedi. Din hija x-xewqa tiegħi.”
Meta Alla l-Għoli għarraf li din ix-xewqa ta’ Hazreti Fâtima kienet intlaqgħet, Sidna Rasûlullah qal: “O Fâtima, urejt li int bint profeta!”
Hazreti Alî qal: “Wara dawn il-ġrajjiet għaddew xi xhur. Fil-laqgħat ma reġax issemma xejn dwar dan. Jien ukoll, mill-hijâb, jiġifieri mill-mistħija, ma stajtx niftaħ fommi. Iżda xi drabi, meta Sidna Rasûlullah kien jarani waħdi, kien jgħid: ‘X’mara tajba hi martek! Bxara t-tajba għalik: hi s-sayyida tan-nisa tad-dinja.’”
F’dawk il-jiem Hazreti Aqîl, ħu Hazreti Alî, qal: “O Alî! Aħna ferħanin b’dan il-kuntratt taż-żwieġ. Iżda x-xewqa tiegħi hi li dawn iż-żewġ hienja jmorru jgħixu flimkien.” Hazreti Alî wieġeb: “Din hi x-xewqa tiegħi wkoll, iżda nistħi.” Aqîl qabad lil Alî minn idu, u meta waslu fid-dar ta’ Sidna l-Profeta, sabu lil Umm Ayman, il-qaddejja ta’ Rasûlullah. Qalulha l-ħaġa. Umm Ayman qalet: “M’hemmx għalfejn tiġu intom għal dan. Aħna niftehmu man-nisa safja (azwâj tâhirât) u nibagħtulkom kelma. Għax f’dawn il-ħwejjeġ jingħata widen il-kliem tan-nisa.”
Umm Ayman qalet il-ħaġa lin-nisa ta’ Rasûlullah. In-nisa safja l-oħra għal dan ġew fid-dar ta’ Hazreti Âisha. Ftakru f’Hazreti Khadîja u qalu: “Kieku kienet għadha ħajja, ma konniex inkunu ninkwetaw.” Sidna Rasûlullah beka u qal: “Fejn hi mara bħal Khadîja? Meta n-nies ċaħduni, hi emmnitni, u nefqet il-ġid kollu tagħha fit-triq tiegħi. Għenet ħafna lir-reliġjon tal-Iżlam. Meta kienet għadha ħajja, Haqq ta’âlâ ordnali: ‘Agħti l-bxara t-tajba lil Khadîja: f’Jannah inbnielha palazz tal-iżmerald.’” In-nisa ta’ Sidna Rasûlullah ressqu x-xewqa ta’ Hazreti Alî. Għal dan Sidna Rasûlullah ordna lil Umm Ayman issejjaħ lil Hazreti Alî. Meta ġie Hazreti Alî, in-nisa li kienu fil-laqgħa qamu u telqu. Hazreti Alî qagħad b’rasu baxxuta. Rasûlullah staqsa: “Trid lil martek, O Alî?”
Hazreti Alî (radiyallâhu ‘anh) qal: “Iva, O Rasûlallah! Jalla missieri u ommi jiġu ssagrifikati għalik.” Rasûl al-akram qal lil Asmâ bint Umays: “Mur u rranġa d-dar ta’ Fâtima.” Asmâ marret fid-dar fejn Hazreti Fâtima kellha tmur bħala għarusa. Għamlet kuxxin minn ġild ġdid, ieħor minn ġild imraqqa’ u ieħor mill-ħasir, u mlietom bil-fibra tal-palm. Wara s-salât tal-‘ishâ, Sidna Rasûlullah ġie fid-dar ta’ Hazreti Fâtima u ħares lejn dak li kien tħejja.
Il-Profeta tagħna ordna li b’żewġ terzi tal-flus li ġab Hazreti Alî jinxtraw ħwejjeġ bħal ikel, ġojjelli u fwejjaħ, u b’terz ħwejjeġ tal-ilbies, u ordna li jitlesta l-għamara tad-dar. Fid-dota u fl-għamara ta’ Hazreti Fâtima kien hemm dan: it-tliet kuxxini li għamlet Asmâ bint Umays, tapit bil-frenża, mħadda mimlija bil-fibra tal-palm, żewġ imtieħen tal-id, qerba għall-ilma, ġarra tal-fuħħar għall-ilma, tazza tal-ġild għax-xorb, xugaman, dublett, ġilda kkunzata ta’ muntun, tapit Jemeni mlewwen, qadim u mikul, sufan minsuġ bil-weraq tal-palm, żewġ ilbiesi mlewna magħmula fil-Jemen u kutra tal-bellus. Imbagħad Sidna Rasûlullah ta ftit flus lil Hazreti Alî u qallu jixtri t-tamal u x-xaħam. Hazreti Alî rrakkonta hekk dak li ġara wara:
“Xtrajt tamal b’ħames dirhams u xaħam b’erba’ dirhams. Ġibthom quddiem Rasûlullah. Talab firxa tal-ġild. B’idu mbierka ħallat it-tamal, id-dqiq, ix-xaħam u l-ħalib magħqud, għamel minnhom xorta ta’ ikel u qal: ‘O Alî! Mur u ġib lil kull min issib.’ Ħriġt, rajt ħafna nies, stedinthom kollha, dħalt u għedt: ‘O Rasûlallah! In-nies huma ħafna.’
Sid id-dinjiet, Fakhr al-kâinât, qal: ‘Daħħalhom għaxra għaxra biex jieklu.’ Hekk għamilt. Għaddewhom: seba’ mitt ruħ, irġiel u nisa, kienu kielu u xebgħu.”
Wara li ttiekel l-ikel tat-tieġ (walîma) ta’ Hazreti Alî u Hazreti Fâtima, skont ma għarrfet Umm Ayman, Sidna l-Profeta qal lil Hazreti Alî: “O Alî, binti Fâtima marret għarusa f’darkom. Jien ukoll se niġi wara s-salât tal-maghrib biex nagħmel talba. Stennieni.”
Meta Hazreti Alî wasal id-dar, qagħad f’rokna. Hazreti Fâtima wkoll qagħdet f’rokna oħra tad-dar. Imbagħad ġie Sidna Rasûlullah u ħabbat il-bieb. Umm Ayman fetħet il-bieb.
Rasûlullah staqsa: “Ħija qiegħed hawn?” Umm Ayman qalet: “Jalla missieri u ommi jiġu ssagrifikati għalik, O Rasûlallah! Min hu ħuk?” Meta Sidna Rasûlullah qal: “Huwa Alî ibn Abî Tâlib”, Umm Ayman staqsiet: “Żewwiġt lil bintek ma’ ħuk?” Sidna Rasûlullah qal: “Iva.” Mill-kliem ta’ Rasûlullah “Ħija qiegħed hawn?”, Umm Ayman ħasbet li n-nikâh ma kienx ikun leċitu. U bl-“Iva” tiegħu, Sidna Rasûlullah għarraf li t-twelid mill-istess omm biss huwa xkiel għaż-żwieġ.
Imbagħad Sidna Rasûlullah staqsa lil Umm Ayman: “Asmâ bint Umays qiegħda hawn ukoll?” Meta wieġbet “Iva”, qal: “Mela ġiet taqdi lil bint Rasûlullah.” Meta Umm Ayman qalet “Iva”, qal: “Jalla tikseb il-ġid”, u għamel talba għaliha.
“O Fâtima! X’għandek, li qiegħda tibki? Naħlef b’Alla l-Għoli li tajtek b’nikâh lill-aktar wieħed għaref fost dawk li talbu idek, lill-aqwa fil-ħlewwa u fl-għaqal, u lill-ewwel wieħed li sar Musulman” Hadîth sharîf
Imbagħad ordna li tinġieb skutella ilma. Ħasel idejh imbierka u xeħet ftit misk fl-ilma. Imbagħad sejjaħ lil Hazreti Fâtima. Hazreti Fâtima, mill-mistħija, kienet tħares lejn il-libsa tagħha. Sidna Rasûlullah ħa ftit minn dak l-ilma, raxxu fuq sider, ras u dahar Hazreti Fâtima, u għamel it-talba: “Allâhumma innî u’îdhuhâ bika wa dhurriyyatahâ minash-shaytânir-rajîm” (O Rabb tiegħi, infittex kenn Fik biex tħarisha lilha u lil nisilha mill-ħażen tax-xitan imkeċċi u mħaġġar). Imbagħad għamel l-istess lil Hazreti Alî u għamel it-talba: “Allâhumma bârik fîhimâ wa bârik ’alaihimâ wa bârik lahumâ fî naslihimâ.” Qara s-Sûrah al-Ikhlâs u l-Mu’awwidhatayn, u qal: “Mur għand martek bl-isem u bil-barka ta’ Alla l-Għoli.” Imbagħad qabad b’idejh imbierka ż-żewġ ġwienaħ tal-bieb, għamel talba għall-barka u telaq.36
Hazreti Alî qal: “Erbat ijiem wara t-tieġ tagħna, Sidna Rasûlullah onora d-dar tagħna biż-żjara tiegħu. Tana parir bi kliem mimli għerf li jirbaħ il-qlub, u qal: ‘O Alî! Ġib l-ilma!’ Qomt u ġibt l-ilma. Qara vers nobbli u qal: ‘Ixrob ftit minn dan l-ilma. Ħalli ftit.’ Hekk għamilt. L-ilma li baqa’ raxxu fuq rasi u fuq sidri. Reġa’ qal: ‘Ġib l-ilma.’ Għal darb’oħra ġibt l-ilma. Lil Hazreti Fâtima għamlilha l-istess li kien għamel lili. Imbagħad bagħatni barra.”
Wara li Hazreti Alî ħareġ, staqsa lil bintu dwaru. Hazreti Fâtima qalet: “Missieri għażiż, fih hemm il-kwalitajiet kollha tal-perfezzjoni. Iżda xi nisa ta’ Quraysh jgħiduli: ‘Żewġek fqir.’” Għal dan Sidna Rasûlullah qal: “O binti! Missierek u żewġek mhumiex foqra. Ġew offruti lili t-teżori u l-ġid kollu tal-art u tas-sema. Ma aċċettajthomx. Aċċettajt dak li hu aċċettat għand Alla l-Għoli. O binti għażiża! Kieku kont taf dak li naf jien, id-dinja kienet tidher żgħira u baxxa f’għajnejk. Naħlef b’Alla l-Għoli: żewġek huwa l-ewwel fost il-Kumpanni. Huwa wkoll kbir fl-Iżlam u l-aktar fil-fond fl-għarfien. O binti! Alla l-Għoli għażel żewġ persuni minn Ahl al-bayt. Wieħed hu missierek u l-ieħor żewġek. Oqgħod attenta ħafna li ma tiddiżubbidixxihx u li ma tmurx kontra l-kmand tiegħu.”
Fakhr al-kâinât (’alaihi afdalus-salawât), wara li ta l-parir lil bintu, sejjaħ lil Hazreti Alî. Lilu wkoll afdalu lil Hazreti Fâtima b’dan il-kliem: “O Alî! Ħu ħsieb is-sentimenti ta’ Fâtima. Hi biċċa minni. Ittrattaha tajjeb. Jekk tnikkitha, tnikkitni lili.” Afda t-tnejn f’idejn Alla l-Għoli. Imbagħad, meta qam u kien se jitlaq, Hazreti Fâtima qalet: “O Rasûlallah! Ix-xogħol ta’ ġewwa d-dar nagħmlu jien. Ix-xogħol ta’ barra d-dar jagħmlu Alî. Jekk tagħtini qaddejja, tgħinni f’xi xogħlijiet. B’hekk tferraħni.” Sidna Rasûlullah qal: “O Fâtima! Nagħtik xi ħaġa aħjar minn qaddejja, jew qaddejja?”
Ommna Hazreti Fâtima qalet: “Agħtini dak li hu aħjar minn qaddejja.” Għal dan Sidna Rasûlullah qal: “Kuljum, meta tmur torqod, għid tlieta u tletin darba ‘Subhânallâh’, tlieta u tletin darba ‘Alhamdulillâh’, tlieta u tletin darba ‘Allahu akbar’, u darba waħda ‘Lâ ilâha illallâhu wahdahû lâ sharîka lah, lahul-mulku wa lahul-hamdu wa huwa ‘alâ kulli shay’in qadîr’. Kollha flimkien huma mitt kelma. F’jum il-qiyâmat issib elf għemil tajjeb (hasana). Fil-Miżien (Mîzân) l-għemejjel tajba tiegħek jiżnu ħafna.” Imbagħad Sidna l-Profeta ħareġ mid-dar ta’ bintu u mar lejn id-dar hienja tiegħu.
Il-mewt ta’ Ka’b ibn Ashraf
Bir-rebħa ta’ Badr, il-biża’ daħal fi qlub il-Lhud u tal-politeisti ta’ Medina li kienu jqimu l-idoli. Xi wħud mil-Lhud fehmu, qalu: “Ir-raġel li l-kwalitajiet tiegħu naqrawhom fil-kotba tagħna żgur li huwa dan. M’għadux possibbli li mmorru kontrih. Għax dejjem se jirbaħ”, u saru Musulmani. Oħrajn, imbagħad, qalu: “Muhammad iġġieled kontra Quraysh, li ma jifhmu xejn fil-gwerra. Għalhekk rebaħ. Kieku kellu jiġġieled magħna, konna nurulu kif issir il-gwerra u kif tinkiseb ir-rebħa.”
Meta Lhudi jismu Ka’b ibn Ashraf sema’ bir-rebħa tal-eżerċtu tal-Iżlam f’Badr, mill-mibegħda tiegħu lejn il-Musulmani mar Mekka. Ġabar lill-politeisti ta’ hemmhekk, qralhom poeżiji biex iwassalhom jattakkaw lil Medina, u ħeġġiġhom u qanqalhom. Għamel magħhom ftehim biex jiġġieldu kontra Sidna l-Profeta. Saħansitra ppjana attentat kontra l-Profeta maħbub tagħna. Alla l-Għoli għarraf din il-qagħda lil Sidna Rasûlullah u qal, fit-tifsira tiegħu: “Dawn huma dawk li Alla l-Għoli saħet (begħedhom mill-ħniena Tiegħu)…”37
Għal dan Rasûl al-akram qal lill-Kumpanni onorati tiegħu: “Min se joqtol lil Ka’b ibn Ashraf? Għax hu offenda lil Alla l-Għoli u lir-Rasûl Tiegħu.”
Muhammad ibn Maslama staqsa: “O Rasûlallah! Trid li noqtlu jien?” Sidna Rasûlullah qal: “Iva, irrid.” Muhammad ibn Maslama ħaseb fuq din il-ħaġa għal xi jiem u għamel il-pjanijiet. Mar għand sħabu Abû Nâ’ila, Abbâd ibn Bishr, Hârith ibn Aws u Abû Abs ibn Jabr u qalilhom bil-ħaġa. Kollha qablu u qalu: “Noqtluh flimkien.” Flimkien marru għand Sidna l-Profeta u qalu: “O Rasûlallah! Jekk tippermettilna, waqt li nkunu qegħdin nitkellmu miegħu, nistgħu ngħidu dwarek xi ħwejjeġ li jogħġbu lil Ka’b?” Sidna l-Profeta ppermettilhom jgħidu dak li riedu.
Għal dan Muhammad ibn Maslama mar ma’ sħabu għand Ka’b ibn Ashraf. Qal: “Dan Muhammad talab mingħandna s-sadaqa. Tefa’ fuqna ħafna taxxi. Għalhekk ġejt nissellef xi ħaġa mingħandek.” Ka’b feraħ, għax ħaseb li Muhammad ibn Maslama kien jaħsibha bħalu, u qal: “Għad jagħfas fuqkom aktar.” Muhammad ibn Maslama qal: “Ladarba darba mxejna warajh, se nkomplu nimxu warajh. Ħa naraw kif se tispiċċa. Issa sellifna ftit tamal.” Ka’b qal: “Iva, insellfilkom, iżda trid tagħtuni xi ħaġa bħala rahan!” Muhammad ibn Maslama u dawk li kienu miegħu staqsew: “X’trid?” Meta Ka’b qal: “Irrid lin-nisa tagħkom bħala rahan”, ma qablux. Ka’b qal: “Mela agħtuni lil uliedkom bħala rahan.” Qalu: “Lanqas lilhom ma nistgħu nagħtuhom rahan. Dwar xi ħadd minnhom imbagħad jgħidu li ngħata rahan għal tagħbija jew tnejn ta’ tamal, u dan ikun għalina għajb li qatt ma ninsew. Iżda nistgħu nagħtuk rahan l-armi u l-maljiet tagħna.” Ka’b aċċetta din il-proposta. Qalilhom ukoll meta kellhom jiġu.38
“O Alî! Ħu ħsieb is-sentimenti ta’ Fâtima. Hi biċċa minni. Ittrattaha tajjeb. Jekk tnikkitha, tnikkitni lili” Hadîth sharîf
Lejl minnhom Muhammad ibn Maslama mar għand Ka’b. Miegħu kien hemm Abû Nâ’ila. Ka’b sejħilhom lejn il-fortizza, u hu stess niżel biex jilqagħhom. Mart Ka’b qaltlu: “Fejn sejjer f’dan il-ħin?” Ka’b qal: “Dawk li ġew huma Muhammad ibn Maslama u ħija Abû Nâ’ila.” Martu qalet: “Dan il-leħen li qiegħda nisma’ ma jogħġobni xejn. Qisu qiegħed iqattar id-demm.” Ka’b qal: “Le, huma Muhammad ibn Maslama u ħija tal-ħalib Abû Nâ’ila. Hu żagħżugħ tajjeb. Anki jekk isejħulu billejl għal ġlieda bix-xwabel, jiġi bla ma joqgħod lura. Hekk hu.” Muhammad ibn Maslama daħħal miegħu fil-fortizza żewġt irġiel, u skont rakkont ieħor tlieta. Dawn kienu Abû Abs ibn Jabr, Hârith ibn Aws u Abbâd ibn Bishr.39 Muhammad ibn Maslama qal lil sħabu: “Meta jiġi Ka’b, ngħidlu li rrid inxomm xagħru; naqbadlu rasu u nxommha. Meta taraw li qbadtlu rasu sew, agħtuh bix-xwabel tagħkom.” Ka’b ibn Ashraf ġie lejhom liebes sabiħ u jfuħ riħa tajba. Ibn Maslama resaq lejn Ka’b u qal: “Sa issa qatt ma xammejt riħa daqshekk sabiħa.” Ka’b ftaħar: “L-aktar nisa jfuħu fost l-Għarab qegħdin għandi.” Muhammad ibn Maslama qal: “Tħallini nxommlok rasek?” Ka’b qal li jħallih. Ibn Maslama xammha. Ħalla lil sħabu wkoll ixommuha. Imbagħad qal li ried jerġa’ jxommha. Din id-darba Muhammad ibn Maslama qabdu minn rasu u għamel sinjal lil sħabu biex jagħtuh bix-xwabel.
Mal-ewwel daqqa ta’ xabla Ka’b għajjat bil-qawwa, iżda ma mietx. Imbagħad Muhammad ibn Maslama qatlu bis-sikkina tiegħu. Il-mujâhidîn li kienu qatlu lil Ka’b telqu minnufih minn hemm u waslu Medina. Meta taw il-bxara t-tajba lil Sidna Rasûlullah, il-Profeta tagħna faħħar lil Alla l-Għoli u għamel talba għall-mujâhidîn. Il-mewt ta’ Ka’b ibn Ashraf, li ma kienx jemmen, beżżgħet ħafna lil-Lhud. Għax issa li kien inqatel mexxej prominenti bħal Ka’b, kienet biss kwistjoni ta’ żmien qabel ma jinqatlu huma stess. Filgħodu nġabru u marru għand Sidna l-Profeta. Ilmentaw dwar dak li kien ġara billejl. Rasûl al-akram qal: “Hu kien bla waqfien idejjaqna u jaqra poeżiji kontrina. Min minnkom jagħmel l-istess, ħa jkun jaf li l-kastig tiegħu huwa x-xabla.” Wara din it-twissija, il-Lhud, mill-biża’, reġgħu għamlu ftehim ma’ Sidna Rasûlullah.40
Il-Ghazâ ta’ Ghatafân
Din il-ghazâ tissejjaħ ukoll “il-Ghazâ ta’ Anmâr” u “il-Ghazâ ta’ Dhû Amr”. Grupp minn Banî Tha’laba u minn Banî Muhârib kien inġabar fil-post imsejjaħ Dhû Amr, u kien iddeċieda li jisraq kull ma jsib madwar Medina. Il-kap tagħhom kien raġel jismu Da’thûr ibn Hârith ibn Muhârib, imlaqqam Ghawrath. Sidna l-Profeta (sallallâhu ‘alaihi wa sallam) ħalla lil Hazreti Uthmân ibn Affân (radiyallâhu ‘anh) f’Medina bħala l-wakîl tiegħu u ħareġ minn Medina b’forza ta’ erba’ mija u ħamsin raġel. Fit-triq iltaqgħu ma’ raġel jismu Jabbâr. Staqsewh dwar l-għadu. Qal: “Ma jridux jiġġieldu magħkom. Meta rawkom, ħarbu fil-muntanji.” Rasûlullah offrielu l-Iżlam. Hu aċċettah u sar Musulman.
Waqt li l-armata Iżlamika kienet miexja lejn il-wied, bdiet nieżla x-xita. Għal xi żmien baqgħet nieżla b’qawwa kbira, imbagħad battiet u waqfet. Il-ġellieda kollha, u l-ewwel nett Sidna l-Profeta, kienu mxarrbin għasra minn rashom sa saqajhom. Kulħadd, f’naħa minnhom, kien qiegħed jinxef ħwejġu. Rasûlullah ukoll, f’post imwarrab, neħħa ħwejġu biex jinxifhom u firixhom fuq siġra. Waqt li kien jistrieħ taħt is-siġra, dawk li ma jemmnux, li kienu qegħdin jgħassu l-armata Iżlamika, raw lil Rasûlullah waħdu u għarrfu lil Da’thûr ibn Hârith. Dan resaq bil-kwiet lejn il-post fejn kien jistrieħ Rasûlullah biex joqtlu, silet ix-xabla u qal: “Min jista’ jsalvak minn idejja?” Rasûlullah qal: “Alla l-Għoli jsalvani.” F’dak il-ħin ġie Jabrâîl ‘alaihis-salâm, ta daqqa f’sider Da’thûr u xeħtu mal-art, u x-xabla waqgħet minn idu. Rasûlullah (sallallâhu ‘alaihi wa sallam) qabad ix-xabla ta’ Da’thûr u qal: “U lilek min jista’ jsalvak minn idejja?” Da’thûr qal: “Ħadd ma jista’”, qal il-Kalima ash-shahâda u sar Musulman. Kien il-kawża li ħafna nies waslu għall-fidi.41 Wiegħed li qatt aktar ma kien se jiġbor suldati għall-gwerra. Reġgħu lura Medina mingħajr ġlied bl-armi. L-ispedizzjoni damet ħdax-il jum.
Il-Ghazâ ta’ Bahrân
Din il-ghazâ tissejjaħ ukoll “il-Ghazâ ta’ Banî Sulaym” jew “il-Ghazâ ta’ Najrân”. Waslet l-aħbar li għadd kbir ta’ politeisti, miġbura għand Banî Sulaym, kienu se jattakkaw lil Medina. Hazreti Ibn Umm Maktûm tħalla f’Medina minflok Sidna l-Profeta. Rasûlullah mexa kontra l-għadu b’qawwa ta’ tliet mitt ruħ. Meta l-għadu sar jaf li l-armata Iżlamika kienet ġejja, ħarab lejn il-muntanji. Għalhekk ma kienx possibbli li jiltaqgħu. L-ispedizzjoni damet tnax-il jum.
“Hu (Ka’b ibn Ashraf) dejjem kien idejjaqna u jaqra poeżiji kontrina. Jekk xi ħadd minnkom jagħmel l-istess, ikun jaf li l-kastig tiegħu huwa x-xabla” Hadîth sharîf
L-imħabba Tiegħek ħaditni minni nnifsi;
inħobbok, O Rabb tiegħi!
L-imħabba Tiegħek tassew ħelwa;
inħobbok, O Rabb tiegħi!
La nifraħ bil-ġid,
u lanqas nitnikket bil-faqar.
Bl-imħabba Tiegħek insib il-hena;
inħobbok, O Rabb tiegħi!
Ordnajt l-’ibâdât,
faħħart l-imġiba t-tajba,
tajt grazzji bla tarf;
inħobbok, O Rabb tiegħi!
X’nafs ingrata għandi, tassew:
għall-pjaċir tagħha dejjem tissagrifikani!
Imma jien sibt il-hena l-veru:
inħobbok, O Rabb tiegħi!
Li nagħmel l-’ibâda kif imiss
u naħdem ukoll għal din id-dinja –
dan hu xogħli lejl u nhar, għax
inħobbok, O Rabb tiegħi!
L-imħabba ma ssirx bil-kliem, O Hilmi!
Rabbek qal: “Aħdmu!”
Ħalli tidher ukoll mill-imġiba:
inħobbok, O Rabb tiegħi!
Kemm huma l-għedewwa tal-Iżlam,
jattakkaw ir-reliġjon bil-qerq;
jekk toqgħod b’idejk mitwija, hu sewwa?
Inħobbok, O Rabb tiegħi!
Min iħobb joqgħod għażżien?
Iħalli t-trab jaqa’ fuq il-maħbub?
Sikket l-għadu, imbagħad għid:
“Inħobbok, O Rabb tiegħi!”