IL-GHAZÂ TA’ UHUD

Min se jagħti lil din ix-xabla dak li jistħoqqilha?

F’waqt jaħraq, meta l-ebda naħa ma setgħet iżżomm ruħha f’postha, il-Profeta maħbub tagħna wera x-xabla li kellu f’idu. Fuqha kien miktub dan il-bejt:

Fil-ġbien hemm il-għajb, fl-avvanz il-ġieħ u l-unur.
Il-bniedem bil-biża’ ma jeħlisx mill-qadar.

U nstema’ jgħid: “Min jieħu din ix-xabla mingħandi?” Meta semgħu dan, ħafna mill-Kumpanni nobbli meddew idejhom f’daqqa biex jeħduha. Meta l-Profeta tagħna reġa’ qal: “Min jeħodha biex jagħtiha dak li jistħoqqilha?”, il-Kumpanni nobbli siktu u żammew lura. Wieħed minn dawk li kienu jixtiequ x-xabla bil-ħerqa, Zubayr ibn Awwâm, qal: “Neħodha jien, O Rasûlallah.” Il-Profeta tagħna ma tax ix-xabla lil Hazreti Zubayr. Il-Profeta tagħna lanqas ma laqa’ t-talbiet ta’ Abû Bakr, Umar u Alî (radiyallâhu ’anhum).

Abû Dujâna staqsa: “O Rasûlallah! X’inhu dak li jistħoqqilha din ix-xabla?” Il-Profeta maħbub tagħna qal: “Dak li jistħoqqilha hu li tolqot biha lill-għadu sakemm titgħawweġ u tilwi. Dak li jistħoqqilha hu li ma toqtolx biha Musulman u li ma taħrabx biha minn quddiem dawk li ma jemmnux. Li tiġġieled biha fit-triq ta’ Alla sakemm Alla l-Għoli jagħtik ir-rebħa jew il-martirju.” Imbagħad Abû Dujâna qal: “O Rasûlallah! Jien neħodha biex nagħtiha dak li jistħoqqilha.” Il-Profeta tagħna għaddielu x-xabla li kellu f’idu.14

Abû Dujâna (radiyallâhu ’anh), daqskemm kien kuraġġuż u qalbieni, kien ukoll makakk ħafna fil-mejdan tal-battalja, u kien josserva bis-sħiħ il-hadîth sharîf “Il-gwerra hija qerq”15. Meta ħa x-xabla, Hazreti Abû Dujâna beda jimxi lejn il-mejdan b’mod kburi, b’dinjità u b’arja, waqt li jgħid xi versi. Ma kellu xejn fuqu ħlief qmis u t-turban aħmar fuq rasu.

Din il-mixja ta’ Hazreti Abû Dujâna ma ntlaqgħetx tajjeb fost il-Kumpanni nobbli. Għalhekk Sidna l-Profeta qal: “Din hija mixja li, barra minn postijiet bħal dawn (il-mejdan tal-battalja), tqanqal il-korla ta’ Alla l-Għoli”, u b’hekk għarraf li l-mixi b’kburija huwa permess biss quddiem l-għadu.

Khâlid ibn Walîd, li ma felaħx jistenna aktar, ħareġ mill-fillieri tal-politeisti għall-attakk bil-forzi taħt il-kmand tiegħu. Il-Profeta maħbub tagħna wkoll ta l-ordni tal-attakk lill-Kumpanni nobbli, li ma setgħux iżommu ruħhom f’posthom. F’daqqa waħda l-mejdan imtela bl-għajjat ta’ “Allahu akbar!” Fuq quddiem nett, fit-tmexxija tal-forzi bla armatura, Hazreti Hamza beda jagħti bix-xwabel li kellu f’idejh lil kull wieħed minn dawk li ma jemmnux li kien jiġi quddiemu. Il-forzi ta’ Khâlid ibn Walîd, li kienu ġejjin b’qilla kbira, minnufih ġew imbuttati lura. Imbagħad Khâlid ibn Walîd, biex jattakka minn wara mill-mogħdija tal-muntanja, dar dawra wiesgħa u wasal sal-għolja ta’ Aynayn. Iżda Hazreti Abdullah ibn Jubayr u l-ħamsin raġel qalbieni taħt il-kmand tiegħu reġġgħuhom lura b’xita qawwija ta’ vleġeġ.

Il-gwerra issa kienet ħraxet. Iż-żewġ naħat kienu qegħdin jiġġieldu b’kull saħħithom. Kull wieħed mill-Kumpanni kien jipprova javvanza waqt li jiġġieled kontra mill-inqas erba’ politeisti.

“O Kumpanni tiegħi! Għal dawk li huma ftit fl-għadd, il-ġlied kontra l-għadu huwa iebes. Jekk juru sabar u ħeġġa, Alla l-Għoli jwassalhom għall-faraġ” Hadîth sharîf

Hazreti Hamza, minn naħa, kien jgħajjat: “Allahu akbar! Allahu akbar!”, u min-naħa l-oħra kien jgħid: “Jien l-iljun ta’ Alla l-Għoli!”, u kien javvanza jgħaffeġ lill-għadu. Safwân ibn Umayya kien jgħid lil ta’ madwaru: “Fejn hu Hamza? Uruhuli”, u kien qiegħed ifittex mal-mejdan kollu. F’daqqa waħda ra raġel jiġġieled b’żewġ xwabel u staqsa: “Min hu dan il-ġellied?” Dawk ta’ madwaru qalulu: “Dak li qiegħed tfittex! Hamza!” Safwân qal: “Sal-lum qatt ma rajt bniedem ieħor daqshekk qalil u bla biża’ bħalu, jattakka biex joqtol lil niesu stess.”

Meta l-gwerra kienet fl-aqwa tagħha, Zubayr ibn Awwâm, wieħed mill-Emigranti, imdejjaq li x-xabla ma ngħatatx lilu, qal bejnu u bejn ruħu: “Tlabt ix-xabla lil Rasûlullah, iżda taha lil Abû Dujâna. U jien bin zijtu Safiyya. Barra minn hekk jien minn Quraysh. U kont jien li tlabtha l-ewwel. Ħa mmur nara x’se jagħmel Abû Dujâna aktar minni!” Imbagħad beda jsegwi lil Abû Dujâna. Hazreti Abû Dujâna kien jgħid it-takbîr “Allahu akbar!”, u lil kull politeista li kien jiltaqa’ miegħu kien jagħtih u joqtlu. Wieħed mill-aktar politeisti ħorox, raġel ta’ ġisem kbir, miksi kollu bl-armatura b’tali mod li kienu jidhru biss għajnejh, iltaqa’ ma’ Abû Dujâna. L-ewwel attakka hu lil Hazreti Abû Dujâna. Abû Dujâna ħares ruħu mid-daqqa tiegħu bit-tarka. Ix-xabla tal-politeista weħlet fit-tarka ta’ Abû Dujâna. Ġibed ix-xabla tiegħu, iżda ma setax joħroġha. Issa kien imiss lil Abû Dujâna. B’daqqa waħda tax-xabla qatel lill-avversarju tiegħu.

Wara dan, Abû Dujâna, waqt li kien iwaqqa’ lil kull wieħed bla fidi li kien jiltaqa’ miegħu fi triqtu, wasal sa ħdejn in-nisa li f’riġlejn il-muntanja kienu qegħdin iqanqlu lill-politeisti bit-tamburlini tagħhom. Iżda, għalkemm kien diġà għolla x-xabla, biddel fehmtu u ma qatilx lil Hind, mart Abû Sufyân.16 Meta ra dan, Zubayr ibn Awwâm qal bejnu u bejn ruħu: “Alla u r-Rasûl Tiegħu jafu aħjar minni lil min kellha tingħata x-xabla.” U żied: “Wallahi, qatt ma rajt bniedem li jiġġieled u jagħti aħjar minnu.”

Miqdâd ibn Aswad, Zubayr ibn Awwâm, Hazreti Alî, Hazreti Umar, Talha ibn Ubaydullah u Mus’ab ibn Umayr – ilkoll kienu bħal fortizza li ma tintrebaħx. Il-Kumpanni glorjużi, meta raw li Sidna l-Profeta kien qiegħed jiġġieled qrib ħafna tal-għadu u jattakka darba wara l-oħra, ma setgħux joqogħdu f’posthom. Billi kienu jibżgħu li xi ħsara tista’ tolqot lil Rasûlullah, kienu jinġabru madwaru u ma kinux iħallu lill-għadu miksi bl-armatura jieħu nifs. F’dak il-ħin raw li Hazreti Abdullah ibn Amr kien waqa’ martri. Dan kien l-ewwel martri ta’ Uhud. Sħabu, meta raw li kien waqa’ martri, saru qishom iljuni u, għall-għoġba ta’ Alla l-Għoli, intefgħu f’nofs l-għadu.

F’waqt meta l-gwerra kienet ħraxet ħafna, is-simbolu tal-qlubija, Hazreti Abdullah ibn Jahsh, u l-imgħallem tal-arċieri, Hazreti Sa’d ibn Abî Waqqâs, iltaqgħu. It-tnejn kienu midruba f’diversi partijiet ta’ ġisimhom. Hazreti Sa’d ibn Abî Waqqâs jirrakkonta: “Kien wieħed mill-aktar waqtiet qalila tal-gwerra f’Uhud. F’daqqa waħda Abdullah ibn Jahsh resaq lejja, qabadni minn idi u ġibidni sa riġlejn blata. U qalli: ‘Issa int agħmel talba hawn, u jien ngħid Âmîn. Imbagħad nagħmel talba jien, u int għid Âmîn!’ Għedtlu: ‘Tajjeb.’ Jien għamilt din it-talba: ‘O Alla! Ibgħatli għedewwa qawwija ħafna u iebsa. Ħa niġġieled magħhom bla ħniena. Ħa noqtolhom ilkoll. Ħa nerġa’ lura bħala ghâzî (rebbieħ).’ Għal din it-talba tiegħi hu qal b’qalbu kollha: ‘Âmîn.’

Imbagħad beda jagħmel talba hu: ‘O Alla! Ibgħatli għedewwa iebsa, ħa niġġieled magħhom bla ħniena. Ħa nagħti lill-jihâd dak li jistħoqqlu. Ħa noqtolhom ilkoll. Fl-aħħar ħa jkun wieħed minnhom li jagħmilni martri. Imbagħad ħa jaqtagħli xufftejja, imnieħri u widnejja. Ħa niġi quddiemek mgħarraq fid-demm. Meta Int tistaqsini: “Abdullah! X’għamilt b’xufftejk, b’imnieħrek u b’widnejk?”, jien ngħid: “O Alla! Bihom għamilt ħafna nuqqasijiet, ma użajthomx kif imiss. Stħajt inġibhom quddiemek. F’gwerra li fiha kien il-Profeta maħbub tiegħi, tħammiġt bit-trab u bil-ħamrija, u hekk ġejt.”’ Qalbi ma riditx tgħid Âmîn għal talba bħal din. Iżda billi hu ried hekk u jien kont wegħedtu minn qabel, għedt kontra qalbi: ‘Âmîn.’

Imbagħad silejna x-xwabel tagħna u komplejna l-ġlieda. It-tnejn konna noqtlu lil kull min kien jiġi quddiemna. Hu kien jattakka b’qlubija kbira ħafna u kien ixerred il-fillieri tal-għadu. Kien jagħti lill-għadu darba wara l-oħra u, b’xewqa li ma tintefiex li jsir martri, kien jerġa’ jattakka. Waqt li kien qiegħed jiġġieled u jgħajjat ‘Allahu akbar! Allahu akbar!…’, inkisritlu x-xabla. F’dak il-ħin il-Profeta maħbub tagħna meddlu fergħa tal-palma tat-tamal u ordnalu jkompli jiġġieled. Dik il-fergħa, b’miraklu, saret xabla, u hu kompla jiġġieled ma’ kull min kien jiġi quddiemu. Qatel ħafna għedewwa. Lejn tmiem il-gwerra, laħaq il-martirju li kien jixtieq, bil-vleġeġ li tefa’ politeista jismu Abul-Hakam. Meta waqa’ martri, dawk li ma jemmnux attakkaw ġismu u qatgħulu mnieħru, xufftejh u widnejh. Kien mgħarraq kollu fid-demm.”

Fil-fillieri tal-ġellieda kien hemm raġel jismu Quzmân. Hu kisser l-għant tax-xabla tiegħu u, billi qal: “Il-mewt hija ħafna aħjar mill-ħarba!”, intefa’ bix-xabla mikxufa fost il-politeisti. Quzmân wera ħafna qlubija u kuraġġ. Waħdu qatel seba’ jew tmienja minn dawk li ma jemmnux. Fl-aħħar indarab u waqa’ mal-art. Meta l-Kumpanni nobbli, mistagħġbin b’din il-qlubija tiegħu, għarrfu lil Sidna l-Profeta, hu qal: “Huwa min-nies ta’ Jahannam.” Hazreti Qatâda ibn Nu’mân mar ħdejn Quzmân u qallu: “O Quzmân! Imbierek għalik il-martirju!”, iżda Quzmân wieġeb: “Jien ma ġġieldtx minħabba l-ħeġġa għar-reliġjon, imma biex dawk ta’ Quraysh ma jiġux Medina u jeqirduli l-ġnien tal-palm tiegħi!” Imbagħad b’vleġġa nifed il-vini ta’ polz idu u qatel lilu nnifsu. B’hekk inftiehmet il-hikma tal-kliem ta’ Sidna l-Profeta: “Huwa min-nies ta’ Jahannam!”

Mill-bidu tal-gwerra, il-Kumpanni nobbli kollha, u l-ewwel nett Sid id-dinjiet, il-Profeta maħbub tagħna, taw taqbida kbira. B’attakki qawwija mbuttaw lura l-armata tal-politeisti. Il-folla tal-politeisti, li kienet titlob il-ġid u l-għajnuna mill-idoli li kienu għamlu huma stess mill-ġebel u mill-injam u li kienu jqimu billi jgħajtu “Lât, Uzzâ, Hubal!”, quddiem din il-qlubija tal-ġellieda bdiet tinfired u taħrab. In-nisa, li kienu ġew biex iħeġġuhom għall-gwerra, kienu jgħajtu u jolfqu u jippruvaw jilħqu lis-suldati li kienu qegħdin jaħarbu.

Meta l-politeisti ta’ Quraysh bdew iħallu l-mejdan u jaħarbu lejn Mekka, waqt li jħallu warajhom il-ġid li kienu ġabu magħhom, is-suldati Iżlamiċi ferħu u faħħru lil Alla l-Għoli talli kienu laħqu r-rebħa li Hu kien wegħedhom. Għalkemm kienu ħafna drabi aktar b’saħħithom fl-għadd u fil-qawwa, il-politeisti kienu tfarrku quddiem il-Musulmani. Waqt li kienu jaħarbu jirfsu lil xulxin, il-Kumpanni glorjużi kienu jiġru warajhom u joqtlu lil dawk li jilħqu. F’dan it-taħwid, Hazreti Hanzala ibn Abî Âmir, li kien għadu kemm iżżewweġ, laħaq lill-kmandant ewlieni tal-armata tal-politeisti, Abû Sufyân, li kien qiegħed jipprova jaħrab fuq iż-żiemel tiegħu. Ta bix-xabla f’riġlejn iż-żiemel u waqqgħu mal-art. Abû Sufyân, mitfugħ mal-art, beda jgħajjat b’kull saħħtu: “O nies ta’ Quraysh!… Ilħquni!… Jien Abû Sufyân! Hanzala jrid iqattagħni biċċiet bix-xabla!…” Il-politeisti li kienu qegħdin jaħarbu miegħu, għalkemm raw dan, kienu jaħsbu biss f’ħajjithom u ma tawx kas tal-kmandant tagħhom.

“Il-gwerra hija qerq” Hadîth sharîf

Iżda f’dak il-ħin il-politeista Shaddâd ibn Aswad, li kien eżatt wara Hazreti Hanzala, daħħal il-lanza tiegħu f’dahar Hanzala. Għalkemm Hazreti Hanzala ried jagħmel attakk ieħor waqt li jgħajjat “Allahu akbar!”, waqa’ mal-art martri u ruħu mbierka taret lejn Jannah. Rasûl al-akram (sallallâhu ’alaihi wa sallam) qal: “Rajt lill-anġli jaħslu lil Hanzala bl-ilma tax-xita ġo platt kbir tal-fidda, bejn is-sema u l-art.” Abû Usaydî rrakkonta: “Meta smajt dan il-kliem ta’ Rasûlullah, mort ħdejn Hanzala. Minn rasu kien qiegħed iqattar l-ilma tax-xita. Irritornajt u għarraft lil Rasûl al-akram b’dan.” Lil Hazreti Hanzala semmewh “Ghasîl al-malâ’ika”, jiġifieri dak li ħaslu l-anġli.17

Meta raw lill-politeisti jaħarbu, xi wħud mill-arċieri fil-mogħdija ta’ Aynayn ħasbu li l-gwerra kienet spiċċat u telqu minn posthom. Il-kmandant tagħhom, Abdullah ibn Jubayr, u tnax-il raġel baqgħu f’posthom.18

Il-qlubija ta’ Hazreti Alî

F’dak il-ħin, il-kmandant tal-arċieri ta’ Quraysh, Khâlid ibn Walîd, li kien qiegħed jistenna għassa u jipprova jisfrutta kull opportunità, ra li l-għadd tal-ġellieda fil-mogħdija kien naqas, u ċaqlaq il-kavallerija taħt il-kmand tiegħu.

Khâlid u Ikrima ibn Abî Jahl f’daqqa waħda waslu fil-mogħdija ta’ Aynayn. Hazreti Abdullah ibn Jubayr u sħabu leali u fidili qagħdu f’ringiela u nfirxu. Xerrdu xita ta’ vleġeġ fuq l-għadu sakemm spiċċawlhom il-vleġeġ li kellhom. Imbagħad iġġieldu bil-lanez, u meta ġew sider ma’ sider, waqt li jgħajtu “Allahu akbar! Allahu akbar!”, wettqu ħafna għemejjel ta’ qlubija bix-xwabel. Il-proporzjon bejn dawk bil-fidi u dawk bla fidi kien inugwali ħafna: wieħed kontra ħamsa u għoxrin. Il-Kumpanni nobbli glorjużi ġġieldu sal-aħħar qatra demm tagħhom biex iwettqu l-ordni tal-Profeta tagħhom. Wieħed wara l-ieħor xorbu x-xarba tal-martirju, ġisimhom imbierek waqa’ mal-art u erwieħhom taru lejn Jannah (radiyallâhu ’anhum).

Il-politeisti, bil-mibegħda tagħhom, neżżgħu lil Hazreti Abdullah minn ħwejġu u ttaqbulu ġismu mbierek bil-lanez. Qatgħulu żaqqu u ħarġulu l-imsaren.

Meta Khâlid ibn Walîd u Ikrima għamlu martri lill-ġellieda tal-mogħdija, malajr attakkaw lill-armata Iżlamika minn wara. Il-Kumpanni nobbli, meta f’daqqa waħda raw lill-għadu jidher warajhom, ma kellhomx ċans jerġgħu jorganizzaw ruħhom. Għax ħafna minnhom kienu saħansitra poġġew l-armi tagħhom. Kollox inbidel f’daqqa. Il-politeisti ta’ Quraysh li kienu qegħdin jaħarbu quddiem, meta raw li Khâlid ibn Walîd kien għadda għall-attakk minn wara, reġgħu daru lura. Il-ġellieda nqabdu bejn żewġ nirien. L-għadu, billi attakka minn quddiem u minn wara, beda jagħfas fuq il-ġellieda. Il-kuntatt bejn il-Kumpanni nqata’. Kellhom bilfors jinxterdu.19

Hazreti Alî rrakkonta: “Intfajt f’nofs unità tal-politeisti li fiha kien hemm ukoll Ikrima ibn Abî Jahl. Dawruni, u l-biċċa l-kbira minnhom għaddejthom mix-xabla. Intfajt f’unità oħra u minnhom ukoll ħriġt ħafna minn ġol-ġlieda. Peress li ma kinitx waslet is-siegħa tal-mewt tiegħi, ma ġrali xejn. F’ħin minnhom ma stajtx nara lil Rasûlullah. Għedt bejni u bejn ruħi: ‘Naħlef li hu mhuwiex bniedem li jħalli l-mejdan u jitlaq. Żgur Alla l-Għoli, minħabba l-imġiba mhux xierqa tagħna, ħadu u tellgħu minn fostna! Issa ma fadalli l-ebda triq oħra ħlief li niġġieled sa ma mmut’, u ksirt l-għant tax-xabla tiegħi. Meta attakkajt lill-politeisti u xerridthom, rajt li Rasûlullah kien baqa’ f’nofshom. Imbagħad fhimt li Alla l-Għoli kien qiegħed iħares lil Rasûlullah bl-anġli Tiegħu.”

Is-suldati tal-għadu kienu resqu qrib ħafna ta’ Rasûl al-akram (sallallâhu ‘alaihi wa sallam). Il-qagħda kienet perikoluża ħafna. Il-Profeta maħbub tagħna kien wieqaf bħal muntanja weqfa, baqa’ sod u ma tħarrikx minn postu. Minn naħa kien jiġġieled kontra l-għadu, u min-naħa l-oħra, waqt li kien jipprova jiġbor lill-Kumpanni tiegħu li kienu xterdu, kien jgħid: “O flan, ejja lejja! O flan, ejja lejja! Jien Rasûlullah.

Min jerġa’ lura lejja, għalih hemm Jannah!” Hazreti Abû Bakr, Hazreti Umar, Abdurrahmân ibn Awf, Talha ibn Ubaydullah, Alî ibn Abî Tâlib, Zubayr ibn Awwâm, Abû Dujâna, Abû Ubayda ibn Jarrâh, Sa’d ibn Mu’âdh, Sa’d ibn Abî Waqqâs, Hubâb ibn Mundhir, Usayd ibn Hudayr, Sahl ibn Hanîf, Âsim ibn Thâbit u Hârith ibn Simma (radiyallâhu ‘anhum) f’daqqa waħda għamlu ċirku madwar il-Profeta maħbub tagħna u, biex iħarsuh, saru sur ħaj ta’ fortizza.

Sadanittant instema’ leħen Hazreti Abbâs ibn Ubâda, li kien qiegħed jgħajjat biex jiġbor lill-Kumpanni nobbli li kienu xterdu: “O ħuti! Din id-diżgrazzja li ġratilna hija r-riżultat tal-fatt li ma wettaqniex l-ordni tal-Profeta tagħna. Tinfirdux! Ejjew madwar il-Profeta tagħna! Jekk aħna ma nieħdux postna ma’ dawk li qegħdin jiddefenduh u, minħabba fina, issir xi ħsara lil Rasûlullah, quddiem Rabbna ma jkollna l-ebda skuża!” Hazreti Abbâs ibn Ubâda, flimkien ma’ Khârija ibn Zayd u Aws ibn Arqam, intefgħu bix-xabla mikxufa fost l-għedewwa, waqt li jgħajtu “Allahu akbar!” Iġġieldu b’qlubija kbira fit-triq ta’ Rasûlullah biex iħarsuh. Khârija ibn Zayd kien indarab f’dsatax-il post. Il-ġrieħi tat-tnejn l-oħra ma kinux inqas. U t-tlieta laħqu l-grad tal-martirju li tant kienu jixxennqu għalih.

F’dan il-waqt perikoluż ħafna, il-Kumpanni nobbli bdew bil-mod il-mod jinġabru madwar Sidna l-Profeta. Il-politeisti dawru f’ċirku lill-Profeta maħbub tagħna u lill-Kumpanni glorjużi tiegħu, li kienu qegħdin jagħmlulu tarka b’ġisimhom. Waqt li kienu javvanzaw f’unitajiet minn kull naħa, kienu qegħdin idejqu ċ-ċirku. Meta ra grupp ta’ Quraysh jinxteħet ’il quddiem, Sid id-dinjiet qal lill-Kumpanni tiegħu ta’ madwaru, li kienu lesti jagħtu ħajjithom: “Min jilqa’ din l-unità?”, u raw lil Hazreti Wahb ibn Qâbûs jaqbeż ’il quddiem u jgħid: “Ħajti tkun fidwa għalik, O Rasûlallah! Nilqagħhom jien!” Dan il-qalbieni, li l-isem ta’ Alla l-Għoli qatt ma kien jitlaq minn fuq ilsienu, intefa’ bix-xabla mikxufa fost il-politeisti. Sidna l-Profeta qal: “Nagħtik il-bxara ta’ Jannah.” U meta ra s-sabar u l-ħeġġa li wera quddiem l-għadu, qal: “O Alla! Agħtih il-ħniena Tiegħek! Ikollok ħasra tiegħu!”

Sa’d ibn Abî Waqqâs, meta ra li l-politeisti kienu dawru lil Hazreti Wahb u għamluh martri bil-lanez, qabeż ’il quddiem biex jgħinu, daħal f’nofs l-għadu u wera qlubija li qatt ma dehret bħalha. Lil ħafna minn dawk li ma jemmnux ħariġhom minn ġol-ġlieda, keċċa lura lill-oħrajn u reġa’ lura għand il-Profeta maħbub tiegħu. Rasûl al-akram qal dwar Hazreti Wahb: “Jien kuntent bik. Alla l-Għoli wkoll ħa jkun kuntent bik!” Habîb al-akram, meta ra li grupp ta’ politeisti kien kiser iċ-ċirku tal-ġellieda u kien qiegħed javvanza lejh, qal lil Hazreti Alî: “Attakkahom!” Hazreti Alî attakka, qatel lil Amr ibn Abdullah u ħarrab lill-oħrajn. Meta nkisritlu x-xabla, il-Profeta tagħna tah lil Dhulfiqâr. Meta wasal grupp ieħor, Sidna l-Profeta qal: “O Alî! Biegħed minni l-ħażen ta’ dawn!” L-iljun ta’ Alla l-Għoli, li kien jagħti ħajtu għal Rasûlullah, minnufih għadda għall-attakk. Qatel lil Shayba ibn Mâlik u keċċa lura lill-oħrajn. F’dak il-ħin ġie Jabrâîl ’alaihis-salâm u qal lil Sidna l-Profeta: “O Rasûlallah! Din hija qlubija straordinarja li wera Alî.” Rasûlullah qal: “Hu minni u jien minnu.”

“Rajt lill-anġli jaħslu lil Hanzala bl-ilma tax-xita ġo platt kbir tal-fidda, bejn is-sema u l-art” Hadîth sharîf

U Jabrâîl ‘alaihis-salâm qal: “U jien minnkom it-tnejn.” Fl-istess waqt instema’ leħen: “M’hemmx qalbieni bħal Alî, u lanqas xabla bħal Dhulfiqâr.”

Meta l-politeisti fehmu li ma setgħux jersqu lejn il-Profeta maħbub tagħna, bdew jitfgħulu l-vleġeġ. Il-vleġeġ li kienu jitfgħu jew kienu jgħaddu minn fuqu, jew jaqgħu quddiemu, jew fuq il-lemin jew fuq ix-xellug tiegħu.

Malli raw dan, il-Kumpanni nobbli, li kienu qegħdin jiġġieldu b’ħajjithom f’idejhom biex ireġġgħu lura lill-għadu, inġabru madwar Sid id-dinjiet u bdew jagħmlu ġisimhom imbierek tarka għall-vleġeġ li kienu ġejjin. Meta Sidna l-Profeta ordna lill-Kumpanni tiegħu jwieġbu bil-vleġeġ, il-Kumpanni wkoll bdew jitfgħu l-vleġeġ fuq l-għadu. Il-Profeta maħbub tagħna poġġa lil Hazreti Sa’d ibn Abî Waqqâs bilqiegħda quddiemu. Hazreti Sa’d, li kien tiratur preċiż ħafna, beda jitfa’ fuq l-għadu l-vleġeġ malajr, waħda wara l-oħra. Kull darba li kien jiġbed vleġġa mit-turkass tiegħu, jiġifieri mill-borża tal-vleġeġ, kien jgħid: “O Rabb tiegħi! Din hija l-vleġġa Tiegħek. Olqot biha lill-għadu!”, u Sidna l-Profeta kien jgħid: “O Alla! Ilqa’ t-talba ta’ Sa’d! O Alla! Idderieġi l-vleġġa ta’ Sa’d!… Kompli, Sa’d! Kompli! Ommi u missieri jkunu fidwa għalik!” B’hekk, ma’ kull tefgħa, Sidna l-Profeta kien itenni l-istess talbiet.

Meta Hazreti Sa’d spiċċawlu l-vleġeġ, il-Profeta maħbub tagħna tah il-vleġeġ tiegħu stess biex jitfagħhom. Kull vleġġa ta’ Hazreti Sa’d ibn Abî Waqqâs kienet tolqot jew xi għadu jew l-annimal li kien rikeb fuqu.

Waqt li l-politeisti kienu qegħdin jitfgħu l-vleġeġ, Hazreti Abû Talha kien jagħlaq quddiem il-Profeta maħbub tagħna u, b’ġismu u bit-tarka tiegħu, kien isir ilqugħ għal kull vleġġa li tiġi, u minn żmien għal żmien kien jgħajjat għajjat tal-gwerra li kien iħawwad lill-għadu. Sidna l-Profeta qal: “Fl-armata, il-leħen ta’ Abû Talha huwa aħjar minn mitt raġel.” Kull meta kien isib ċans, Abû Talha ma kienx joqgħod lura milli jitfa’ l-vleġeġ fuq il-politeisti; kien jitfagħhom bil-qawwa u malajr ħafna, u l-ebda vleġġa tiegħu ma kienet tmur fix-xejn. Kull meta Rasûl al-akram, kurjuż jara l-vleġeġ tiegħu, kien jgħolli rasu mbierka, Abû Talha, għax kien jibża’ li xi vleġġa tolqot lil Rasûlullah, kien jgħid: “Ommi, missieri u ħajti jkunu fidwa għalik, O Rasûlallah! Tgħollix rasek imbierka, biex ma tolqtokx xi vleġġa tal-għadu u tagħmillek il-ħsara! Ġismi huwa tarka għal ġismek imbierek u fidwa għalik! Ma jistgħux jaslu għandek qabel ma jdabħuni! Sakemm ma mmutx jien, ma jiġrilek xejn!…” B’hekk kien jippreferi lill-Profeta maħbub tagħna lilu nnifsu.

Mal-mejdan kollu ta’ Uhud kienet għaddejja b’kull qawwitha taqbida ħarxa u tal-biża’; xi wħud fuq iż-żwiemel u oħrajn bil-mixi kienu qegħdin ikomplu l-ġlieda bejn il-fidi u l-kufr. Il-Kumpanni nobbli kienu għadhom ma setgħux jinġabru. Madwar Sidna l-Profeta kien hemm biss xi tletin wieħed mill-Kumpanni, iduru bħal friefet madwar ix-xemgħa. Kienu jagħmlu ġisimhom tarka għall-vleġeġ, għal-lanez u għad-daqqiet tax-xwabel. L-unika xewqa tagħhom kienet li jwettqu l-ordni ta’ Sidna l-Profeta u li jbiegħdu minnu kull ħsara li setgħet tolqtu. Il-mexxej tal-qalbiena, Hazreti Hamza, f’dak it-taħwid kien infired minn Sidna l-Profeta. Kien qiegħed jiġġieled f’nofs folla, b’xabla f’kull id, u bl-għajjat ta’ “Allahu akbar!…” kien qiegħed ixerred il-biża’ fil-qalb tal-għadu. Sa dak il-ħin, waħdu kien qatel wieħed u tletin politeista, u lil ħafna oħrajn ħallihom bla driegħ jew bla riġel. Waqt li kien qiegħed ixerred il-merħla ta’ politeisti li kien intefa’ f’nofsha, Sibâ’ ibn Umm Anmâr sfida lil Hazreti Hamza: “Hemm xi qalbieni li jista’ jiffaċċjani?” Hazreti Hamza qal: “Ejja lejja, O bin il-mara li tiċċirkonċidi! Mela int qiegħed tisfida lil Alla u lir-Rasûl Tiegħu, hux hekk?”, u mingħajr ma ħallieh jieħu nifs, qabdu minn riġlejh u xeħtu mal-art.20 Hazreti Hamza niżel fuqu u qatagħlu rasu minn ġismu. Imbagħad ra li wara l-blata ta’ faċċata Wahshî, li kien għadu ma sarx Musulman, kien qiegħed iżomm lanza f’idu u jimmira lejh. Minnufih mexa lejh, iżda meta wasal fil-ħofra li kienu ħaffru l-għargħar quddiemu, żelaq u waqa’ fuq dahru. F’dak il-ħin l-armatura nfetħitlu fuq żaqqu. Wahshî ħataf l-opportunità u tefa’ l-lanza tiegħu!… Il-lanza taret, daħlet fil-ġisem imbierek ta’ Hazreti Hamza u ħarġet min-naħa l-oħra. L-akbar fost il-qalbiena waqa’ f’dak il-post waqt li qal: “O Alla!” Waqa’ martri u laħaq il-grad li kien jixxennaq għalih. Ta ħajtu fit-triq ta’ Alla l-Għoli, għall-Profeta maħbub tiegħu (radiyallâhu ’anh).

“O Sa’d! Ommi u missieri jkunu fidwa għalik! O Rabb tiegħi! Wassal il-vleġeġ tiegħu għall-mira tagħhom u ilqa’ t-talbiet tiegħu!” Hadîth sharîf

F’dak il-ħin xi ħadd fil-fillieri tal-għadu kien qiegħed iħeġġeġ lill-politeisti jattakkaw lil Sid l-univers (sallallâhu ‘alaihi wa sallam), billi jgħid: “O ġemgħa ta’ Quraysh! Tieqfux tiġġieldu kontra Muhammad, li ma jirrispettax id-drittijiet tal-qraba u li qasam lin-nies tagħkom. Jekk Muhammad jeħles, ma neħlisx jien!…” Dan kien il-leħen ta’ Âsim ibn Abî Awf. Hazreti Abû Dujâna sema’ dan il-leħen. Waqt li kien qiegħed jiġġieled, sab lil Âsim ibn Abî Awf u minnufih qatlu. Iżda l-politeista Ma’bad, li kien warajh, ta bix-xabla b’kull saħħtu lejn Hazreti Abû Dujâna. Bil-grazzja ta’ Alla l-Għoli, Abû Dujâna, b’moviment għall-għarrieda u ħafif ħafna, niżel sal-art u ħeles mid-daqqa tal-mewt. Minnufih qam, ta bix-xabla lil Ma’bad u qatlu.

Il-mira tal-politeisti ta’ Quraysh kienet Sid id-dinjiet. Biex jersqu lejh kienu qegħdin jużaw il-qawwa kollha tagħhom. Iżda bl-ebda mod ma setgħu jgħaddu mill-Kumpanni glorjużi u onorati tiegħu, li kienu jduru madwaru bħal friefet madwar ix-xemgħa u li, bil-biża’ li ssirlu xi ħsara, ma kinux joqogħdu lura lanqas daqs partiċella milli jagħtu ħajjithom. Dawn it-tletin qalbieni qalu quddiem Rasûlullah: “O Rasûlallah! Biex qatt ma ninfirdu minnek, wiċċna huwa tarka u ilqugħ quddiem wiċċek imbierek; ġisimna huwa fidwa għal ġismek imbierek; biżżejjed li int tkun sħiħ u salv!”

Il-politeisti kienu qegħdin jattakkaw fi gruppi. Fakhr al-âlam, waqt li wera grupp minnhom, qal lill-Kumpanni qalbiena ta’ madwaru, li kienu qegħdin jagħmlulu tarka b’ġisimhom: “Min jagħti ġismu għalina fit-triq ta’ Alla l-Għoli?”, u ħamsa mill-Kumpanni ta’ Medina qabżu ’l quddiem. Dawn il-friefet qalbiena ġġieldu quddiem l-għajnejn imbierka ta’ Rasûlullah, waqt li jgħidu t-takbîr u jduru madwaru. Fl-aħħar, erbgħa minnhom waqgħu martri hemm stess. Meta l-ħames wieħed, midrub f’erbatax-il post, waqa’ mal-art, Sid id-dinjiet qal: “Ressquh qrib tiegħi.” Id-demm kien nieżel minn kull parti ta’ ġismu. Il-Profeta maħbub tagħna qagħad bilqiegħda u qiegħed saqajh imbierka taħt rasu bħala mħadda. Dak ix-xxurtjat, li f’dik il-qagħda kiseb l-unur li jsir martri, kien Hazreti Umâra ibn Yazîd.

Il-qlubija ta’ Talha ibn Ubaydullah

F’waqt meta l-politeisti kienu resqu ħafna, il-Profeta tagħna qal: “Min jilqa’ lil dawn, min iwaqqafhom?” Hazreti Talha ibn Ubaydullah ried jinxteħet ’il quddiem waqt li jgħid: “Jien! O Rasûlallah!” Sidna l-Profeta qal: “Min hemm ieħor bħalek?” Wieħed mill-Kumpanni ta’ Medina talab il-permess: “O Rasûlallah! Jien!” Meta l-Profeta maħbub tagħna qal: “Ejja, ilqagħhom int”, qabeż ’il quddiem u ntefa’ fuq il-politeisti.

Wera qlubija li qatt ma kien hemm bħalha. Wara li qatel xi wħud bla fidi, xorob ix-xarba tal-martirju.21 Rasûl al-akram reġa’ qal: “Min jiffaċċja lil dawn?” Qabel kulħadd reġa’ ħareġ Hazreti Talha. Meta Sidna l-Profeta staqsa: “Min hemm ieħor bħalek?”, raġel imbierek mill-Ansâr qal: “Nilqagħhom jien, O Rasûlallah.” Il-Profeta tagħna qal: “Ejja, ilqagħhom int.” Hu wkoll, waqt li kien qiegħed jiġġieled mal-politeisti, waqa’ martri. B’hekk il-Kumpanni kollha li kienu ma’ Sidna l-Profeta f’dak il-ħin, waqt li kienu qegħdin jiġġieldu, laħqu l-martirju.

Ħdejn is-Sultân tal-univers issa ma kien baqa’ ħadd ħlief Hazreti Talha ibn Ubaydullah. Billi kien jinkwieta li xi ħsara tolqot lil Rasûlullah, Hazreti Talha kien jiġri lejn l-erba’ naħat u jiġġieled bla ħniena ma’ dawk li ma jemmnux. Il-ħeffa li biha kien idawwar ix-xabla, is-sveltezza li biha f’daqqa waħda kien iwieġeb lill-għadu minn kull naħa ta’ Rasûlullah, u l-mod kif kien jagħmel ġismu tarka għad-daqqiet tal-vleġeġ, tal-lanez u tax-xwabel, kienu ħaġa li qatt ma dehret bħalha. Hazreti Talha kien idur bħal farfett madwar ix-xemgħa u ma kien jagħti l-ebda kas tax-xwabel li kienu jolqtuh. Ix-xewqa tiegħu kienet li jħares lis-Sultân tal-univers u, f’din it-triq, bħal ħutu l-oħra, li jsir martri. Ma kienx baqgħalu post f’ġismu mingħajr ġrieħi, u fuq ħwejġu ma kien jidher xejn ħlief demm. Iżda minkejja dan, kien jasal f’daqqa fl-erba’ naħat. F’dak il-ħin waslu ħdejn Rasûl al-akram Hazreti Abû Bakr u Hazreti Sa’d ibn Abî Waqqâs.

Sadanittant il-mexxej tal-qalbiena, Hazreti Talha, minħabba d-demm li kien tilef, waqa’ fuq l-art sħuna u ntilef minn sensih. Ġismu kollu kien imtaqqab bid-daqqiet tax-xwabel, tal-lanez u tal-vleġeġ. Kellu sitta u sittin ġerħa kbira u ġrieħi żgħar bla għadd. Il-Profeta maħbub tagħna ordna lil Hazreti Abû Bakr jiġri minnufih jgħin lil Hazreti Talha. Abû Bakr as-Siddîq raxx l-ilma fuq il-wiċċ imbierek ta’ Hazreti Talha biex jerġa’ f’sensih. Malli reġa’ f’sensih, Hazreti Talha ibn Ubaydullah staqsa: “O Abû Bakr! Rasûlullah huwa sħiħ?”, u b’hekk wera l-isbaħ imħabba u lealtà. Li tħobb lil Rasûl al-akram u li tagħti ħajtek għal ġismu mbierek – imħabba u lealtà akbar minn din ma jistgħux jeżistu. Meta Hazreti Abû Bakr qal: “Rasûlullah huwa tajjeb. Hu stess bagħatni”, Talha ħa nifs ta’ serħan u qal: “Ħamd bla tarf lil Alla l-Għoli. Ladarba hu ħaj, kull diżgrazzja hija xejn.” F’dak il-ħin waslu wkoll xi Kumpanni oħra.

Sid id-dinjiet, Muhammad Mustafâ (sallallâhu ta’âlâ ‘alaihi wa sallam), ġie ħdejn Hazreti Talha. Il-mujâhid midrub, meta ra lil Rasûlullah ħaj, beka bil-ferħ. Sidna l-Profeta, wara li għaddielu idu fuq ġismu, fetaħ idejh u talab: “O Alla! Agħtih il-fejqan (shifâ’) u s-saħħa.” B’miraklu ta’ Rasûl al-akram, Hazreti Talha qam fuq riġlejh sħiħ għalkollox u reġa’ beda jiġġieled kontra l-għadu. Il-Profeta maħbub tagħna qal dwaru: “Fil-jum ta’ Uhud rajt li fuq l-art ma kien hemm ħadd qrib tiegħi ħlief Jabrâîl fuq il-lemin tiegħi u Talha ibn Ubaydullah fuq ix-xellug tiegħi.”22 “Min irid jara wieħed min-nies ta’ Jannah miexi fuq l-art, ħa jħares lejn Talha ibn Ubaydullah.”

“Talha u Zubayr huma l-ġirien tiegħi f’Jannah” Hadîth sharîf

Mal-front kollu l-ġlieda kienet għaddejja b’kull qawwitha. Madwar Sidna l-Profeta kien hemm Abû Dujâna, il-portabandiera Mus’ab ibn Umayr, Talha ibn Ubaydullah, is-Sinjura Nasîba, li kienet ġriet mill-fillieri ta’ wara biex tiddefendi lill-Profeta tagħna, u xi wħud oħra mill-Kumpanni. Dawn, flimkien ma’ Rasûlullah, kienu qegħdin jiġġieldu kontra l-politeisti. Il-politeista ħarxi Abdullah ibn Hunayd, armat minn rasu sa saqajh, bl-armatura u bl-elmu, meta ra lill-Profeta maħbub tagħna, niggeż iż-żiemel tiegħu. Kien qiegħed jgħajjat: “Jien bin Zuhayr. Uruni lil Muhammad. Jew noqtlu jien, jew immut ħdejh!” Waqt li kien qiegħed isuq iż-żiemel lejn Sidna l-Profeta, Hazreti Abû Dujâna qagħad quddiemu fi triqtu u qal: “Ejja, mela! Jien raġel li b’ġismi nħares il-ġisem imbierek ta’ Muhammad ’alaihis-salâm. Sakemm ma tirfisnix lili, ma tistax tasal għandu!” Ta bix-xabla f’riġlejn iż-żiemel, waqqa’ lil Abdullah ibn Hunayd mal-art u, waqt li għolla x-xabla, qal: “Ħu, din minn bin Kharasha!”, u b’daqqa waħda xeħtu mejjet. Sid id-dinjiet, li kien qiegħed jara dan, talab: “O Alla! Kif jien kuntent b’bin Kharasha (Abû Dujâna), hekk kun Int ukoll kuntent bih!”

Wieħed mill-politeisti, Mâlik ibn Zuhayr, tiratur preċiż ħafna li kien jolqot b’kull vleġġa, kien qiegħed ifittex lil Sidna l-Profeta kullimkien u ried jolqtu b’vleġġa malli jsib ċans. Resaq qrib ħafna ta’ Rasûlullah, ġibed il-qaws, immira lejn ir-ras imbierka tal-Profeta maħbub tagħna u tefa’ l-vleġġa. Ma kienx hemm żmien lanqas daqs teptipa ta’ għajn. Hazreti Talha, f’waqt wieħed, fetaħ il-pala ta’ idu u poġġieha quddiem il-vleġġa. Il-vleġġa daħlet fil-pala ta’ id Hazreti Talha u ħarbtitlu idu. In-nervituri kollha ta’ subgħajh inqatgħu u l-għadam ta’ idu nkiser. Fakhr al-âlam (sallallâhu ’alaihi wa sallam) ra wkoll dak li ġara, tnikket ħafna u qal: “Kieku (meta mddejt idek lejn il-vleġġa biex tħarisni) għedt: ‘Bismillâhir-rahmânir-rahîm’, l-anġli kienu jtellgħuk lejn is-smewwiet waqt li n-nies ikunu qegħdin iħarsu lejk.”23

Erba’ politeisti ta’ Mekka, jisimhom Abdullah ibn Qami’a, Ubayy ibn Khalaf, Utba ibn Abî Waqqâs u Abdullah ibn Shihâb az-Zuhrî, kienu ftiehmu u ħalfu li jtemmu l-ħajja ta’ Rasûl al-akram. F’dan il-waqt iebes, Rasûlullah, b’xi wħud mill-Kumpanni miegħu, kien qiegħed jiġġieled bla ħniena kontra l-għadu. Quddiem Sidna l-Profeta kien hemm il-portabandiera Hazreti Mus’ab ibn Umayr. Minħabba l-armatura li kien liebes, Hazreti Mus’ab kien jixbah ħafna lill-Profeta maħbub tagħna. Hu wkoll, bil-bandiera tal-Iżlam f’idu l-leminija, kien daħal f’taqbida tal-biża’ mal-politeisti. F’dak il-ħin Ibn Qami’a, miksi bl-armatura, resaq fuq iż-żiemel. Waqt li jgħajjat b’kull saħħtu: “Uruni lil Muhammad! Jekk jeħles hu, ma neħlisx jien!”, niggeż iż-żiemel lejn Sidna l-Profeta. Hazreti Mus’ab u s-Sinjura Nasîba qagħdu kontrih u bdew jiġġieldu, waqt li jagħmlu ġisimhom tarka quddiem Sidna l-Profeta. Kemm tawh daqqiet bix-xabla lil dan li ma jemminx, minħabba l-armatura ma kellhom l-ebda effett. Ibn Qami’a ta daqqa tax-xabla lis-Sinjura Nasîba u qasmilha spallitha. Imbagħad niżżel ix-xabla fuq id il-leminija ta’ Hazreti Mus’ab, li biha kien iżomm il-bandiera. Mus’ab ibn Umayr, li nqatgħetlu idu l-leminija, ma ħalliex il-bandiera mbierka tal-Iżlam, li kien iqisha aktar minn ħajtu, taqa’ mal-art, imma qabadha b’idu x-xellugija.

F’dak il-ħin kien qiegħed jaqra l-vers nobbli li fit-tifsira tiegħu jgħid: “Muhammad (‘alaihis-salâm) mhuwiex ħlief rasûl. Qablu wkoll għaddew rusul.”24 Din id-darba Ibn Qami’a ta bix-xabla fuq id ix-xellugija ta’ Hazreti Mus’ab. Il-portabandiera glorjuż, li nqatgħetlu wkoll idu x-xellugija, lanqas dakinhar ma ħalla l-bandiera tal-Iżlam taqa’ mal-art. Dan il-qalbieni ħaddan il-bandiera b’dak li kien baqagħlu minn dirgħajh, għafasha ma’ ġismu u kompla jtajjarha. Imbagħad Ibn Qami’a daħħal il-lanza fil-ġisem ta’ dak il-qalbieni glorjuż. Hu wkoll, bħal sħabu l-oħra, waqa’ martri u għadda għall-âkhirat.

Meta waqa’ Hazreti Mus’ab, il-bandiera glorjuża tal-Iżlam ma waqgħetx mal-art: minnufih qabadha anġlu li kien ħa s-sura ta’ Mus’ab. Meta l-Profeta maħbub tagħna qal: “’Il quddiem, O Mus’ab! ’Il quddiem!”, l-anġlu li kien qiegħed iżomm il-bandiera qal: “Jien m’iniex Mus’ab.” Imbagħad is-Sultân tal-univers fehem li kien anġlu u ta l-bandiera lil Hazreti Alî.25

Ibn Qami’a, imbagħad, billi kien ħaseb li Hazreti Mus’ab kien Sidna l-Profeta, mar malajr fost il-politeisti u beda jgħajjat: “Qtilt lil Muhammad!” Meta semgħu dan, il-politeisti, fil-pjaċir li kienu laħqu l-għan tagħhom, saru aktar selvaġġi. Il-Kumpanni nobbli, imbagħad, li ma setgħux ikunu jafu x’kien ġara tassew, waqgħalhom idejhom u riġlejhom. Kullimkien kienet nifset arja ta’ luttu. Saħansitra Hazreti Umar waqgħulu dirgħajh, u ma’ sħabu baqa’ bilqiegħda fejn kien. Meta Anas ibn Nadr rahom f’dik il-qagħda, staqsa: “Għaliex qegħdin bilqiegħda?”

Huma wieġbu: “Rasûlullah waqa’ martri!…” Hazreti Anas qal: “Jekk Rasûlullah waqa’ martri, Rabbu (Alla l-Għoli) huwa dejjiemi. X’se nagħmlu aħna ħajjin wara Rasûlullah! Ejja, qumu! Għal dak li għalih iġġieled il-Profeta tagħna u ta ħajtu mbierka, ejjew nagħtu ħajjitna aħna wkoll.” Anas kisser l-għant tax-xabla tiegħu26 u, bl-għajjat ta’ “Allahu akbar!…”, intefa’ bix-xabla mikxufa f’nofs l-għadu. Qatel ħafna minn dawk li ma jemmnux u waqa’ martri. F’wiċċu biss kellu sebgħin ġerħa. Billi kellu ġrieħi bla għadd f’ġismu, ħadd ma seta’ jagħrfu ħlief oħtu.

Ħafna mill-Kumpanni nobbli kienu xterdu, u parti minnhom kienu laħqu l-martirju. Il-politeisti, li ħadu vantaġġ minn dan it-tixrid tagħhom, inġabru madwar Rasûl al-akram. Kienu qegħdin jippruvaw jagħmlu martri lis-Sultân taż-żewġ dinjiet bil-ġebel u bix-xabla. Billi kellu żewġ armaturi fuqu, id-daqqiet ma kellhom l-ebda effett. Il-ġebel li tefa’ Utba ibn Abî Waqqâs laqat il-wiċċ imbierek tal-Profeta maħbub tagħna u darbulu x-xoffa t’isfel. Inkisritlu s-sinna mbierka ruba’iyya tal-lemin, jiġifieri waħda mis-snien ta’ quddiem tax-xedaq t’isfel. F’dak il-ħin wasal ukoll il-politeista msejjaħ Ibn Qami’a u ta bix-xabla fuq ir-ras imbierka ta’ Sid id-dinjiet. L-elmu tal-Profeta maħbub tagħna tkisser, u żewġ ċrieki tiegħu daħlu f’ġenbejn rasu mbierka.

B’daqqa oħra tax-xabla, Ibn Qami’a darbu fl-ispalla mbierka, u hu waqa’ fuq ġenbu f’ħofra fonda li kien ħaffer Abû Âmir biex jaqgħu fiha l-Musulmani. Il-Profeta maħbub tagħna talab kontra Ibn Qami’a l-ħażin: “Alla l-Għoli jumiljak u jħarbtek!” Ibn Qami’a, ferħan ħafna, mar għand Abû Sufyân jgħajjat: “Qtilt lil Muhammad! Qtilt lil Muhammad!…” Il-politeisti kienu laħqu l-għan tagħhom! Ma baqgħux jagħtu kas tal-Profeta tagħna. Tbiegħdu mill-ħofra fejn kien Sidna l-Profeta u bdew jiġġieldu mal-Kumpanni nobbli.27

“Min irid jara wieħed min-nies ta’ Jannah miexi fuq l-art, ħa jħares lejn Talha ibn Ubaydullah” Hadîth sharîf

Meta Rasûl al-akram (sallallâhu ‘alaihi wa sallam) waqa’ fil-ħofra, ħaddejh imbierka kienu qegħdin joħorġu d-demm. Meta għadda idejh imbierka fuq wiċċu, ra li idejh u l-liħja mbierka tiegħu kienu mtebbgħin bid-demm. Qabel ma qatra waħda waqgħet mal-art, wasal Jabrâîl ’alaihis-salâm, qabad dak id-demm imbierek u qal: “O Habîballah! Għall-ħaqq ta’ Alla l-Għoli, kieku qatra minn dan id-demm kellha taqa’ mal-art, sa jum il-qiyâmat ma kienx jinbet ħaxix fuq l-art.” Fakhr al-âlam qal: “Jekk qatra demm minni taqa’ mal-art, jinżel kastig mis-sema. O Rabb tiegħi! Aħfer lil niesi! Għax huma ma jafux”, u kien qiegħed jitlob biex jaslu għat-triq it-tajba (hidâya) dawk li ppruvaw joqtluh, li tawh bix-xabla fuq ġismu mbierek, li kisrulu s-snien imbierka u li tebbgħulu wiċċu mbierek bid-demm.

F’dak il-ħin Hazreti Ka’b ibn Mâlik kien qiegħed jgħajjat b’leħen għoli: “O Musulmani! Il-bxara! Rasûlullah qiegħed hawn!…” Il-Kumpanni glorjużi, meta semgħu dan il-leħen, ferħu daqs li kieku reġgħu ħadu l-ħajja, u ġrew hemm. Hazreti Alî u Talha ibn Ubaydullah minnufih ġew u ħarġu lil Sidna l-Profeta mill-ħofra. Hazreti Abû Ubayda ibn Jarrâh ħareġ b’snienu ċ-ċrieki tal-elmu li kienu daħlu f’ġenbejn ras il-Profeta maħbub tagħna. Waqt li kien qiegħed joħroġ dawk il-biċċiet tal-ħadid, ħarġulu wkoll żewġ snien ta’ quddiem. Wieħed mill-Kumpanni nobbli, Hazreti Mâlik ibn Sinân, mass id-demm li kien ħiereġ mill-wiċċ imbierek ta’ Rasûlullah. Imbagħad Sidna l-Profeta qal: “Lil min demmu tħallat ma’ demmi, in-nar ta’ Jahannam ma jmissux.”

Il-politeisti reġgħu bdew ġejjin fuqhom. Il-Kumpanni nobbli, ferħanin li reġgħu sabu lil Sidna l-Profeta, f’daqqa waħda għamlu ċirku madwar Rasûlullah u ma ħallew lil ebda politeista jersaq. Il-politeisti, meta fehmu li ma setgħu jagħmlu xejn aktar lil Sidna l-Profeta, bdew jitilgħu lejn il-quċċata tal-muntanja. Is-Sultân taż-żewġ dinjiet qal lil Hazreti Sa’d ibn Abî Waqqâs, li kien ħdejh: “Reġġagħhom lura.” Meta Hazreti Sa’d staqsa: “O Rasûlallah! Għandi vleġġa waħda biss. Kif nista’ nreġġagħhom lura biha?”, Rasûl al-akram reġa’ ta l-istess ordni. Imbagħad l-imgħallem tal-arċieri, Hazreti Sa’d ibn Abî Waqqâs, daħħal idu fit-turkass u tefa’ l-vleġġa tiegħu. Il-vleġġa laqtet il-mira u waqqgħet politeista. Meta reġa’ medd idu fit-turkass, ra li kien hemm vleġġa oħra. Ħares sew: kienet il-vleġġa li kien tefa’ ftit qabel. Miet politeista ieħor. Dan ġara ħafna drabi. B’miraklu tal-Profeta maħbub tagħna, Hazreti Sa’d kull darba kien isib fit-turkass il-vleġġa li kien tefa’ ftit qabel. Dawk ta’ Quraysh, meta raw li l-irġiel tagħhom kienu qegħdin jinqatlu wieħed wara l-ieħor, ma komplewx jitilgħu fuq il-muntanja. Niżlu u rtiraw.

Fosthom, Ubayy ibn Khalaf saq iż-żiemel tiegħu lejn Sidna l-Profeta u beda jgħajjat: “Fejn hu dak li jgħid li hu profeta? Ħa joħroġ kontrija u jiġġieled miegħi!” Għalkemm il-Kumpanni nobbli riedu joħorġu kontrih, il-Profeta maħbub tagħna ma ħallihomx. Ħa l-lanza ta’ Hazreti Hârith ibn Simma u ħareġ ’il quddiem hu stess. Ubayy il-baxx niggeż iż-żiemel u resaq waqt li jgħid: “O Muhammad! Jekk teħles int, ma neħlisx jien!” Kien miksi bl-armatura minn rasu sa saqajh. Sid id-dinjiet tefa’ l-lanza li kellu f’idu lejn għonq Ubayy. Il-lanza taret u daħlet f’għonqu, bejn l-elmu u l-għonq tal-armatura. Ubayy, jgħajjat bħal gendus, waqa’ minn fuq iż-żiemel mal-art. Il-kustilji tiegħu nkisru. Il-politeisti qajmuh u ħaduh. Fit-triq ħareġ ruħu jgħajjat: “Muhammad qatilni!…” Rasûlullah, mal-Kumpanni li kienu miegħu, beda jitla’ lejn il-blat ta’ Uhud. Meta wasal ħdejn il-blat, ried jitla’ ’l fuq. Iżda billi kien għajjien ħafna, kien liebes żewġ armaturi waħda fuq l-oħra, u ġismu mbierek kien intlaqat b’aktar minn sebgħin daqqa ta’ xabla, ma kellux saħħa. Imbagħad Hazreti Talha ġarr lil Sidna l-Profeta fuq dahru u tellgħu fuq il-blat. Il-Profeta maħbub tagħna qal: “Meta Talha għen lil Rasûlullah, Jannah saret wâjib għalih.” Billi ma kienx baqgħalu saħħa, għamel is-salât taż-zuhr bilqiegħda.

F’riġlejn il-muntanja, il-Kumpanni, li kull wieħed minnhom kien sar qisu iljun, kienu qegħdin jitfgħu ruħhom fuq il-politeisti. Lil dawk li kienu taw bix-xabla lill-Profeta tagħna, id-dinja kienu għamluhielhom ħabs. F’ħin minnhom Hâtib ibn Abî Balta’a ġie ħdejn il-Profeta maħbub tagħna u staqsa: “Ħajti tkun fidwa għalik, O Rasûlallah! Min għamillek dan?” Sidna l-Profeta qal:

“Utba ibn Abî Waqqâs tefagħli ġebla, laqatni f’wiċċi u kissirli s-sinna ruba’iyya.” Imbagħad Hazreti Hâtib reġa’ staqsa: “O Rasûlallah! Lejn liema naħa mar?” Sidna l-Profeta wrieh b’sinjal in-naħa li minnha mar. Hazreti Hâtib minnufih ġera lejn dik in-naħa. Wara ħafna tfittix, sab lil Utba. Waqqgħu minn fuq iż-żiemel, b’daqqa waħda qatagħlu rasu, ġabha quddiem Rasûlullah u tah il-bxara. Sidna l-Profeta talab għalih: “Alla l-Għoli jkun kuntent bik. Alla l-Għoli jkun kuntent bik.” Il-politeisti ma setgħux iżommu sod quddiem il-Kumpanni nobbli, li reġgħu nġabru u għaddew għall-attakk mill-ġdid. Wara li tilfu qrib tletin ruħ, ħallew il-mejdan u qabdu t-triq lejn Mekka. L-għajdut li Sidna l-Profeta kien waqa’ martri kien diġà wasal Medina. Nisa bħal Hazreti Fâtima, Hazreti Âisha, Umm Sulaym, Umm Ayman, Hamna bint Jahsh u Ku’ayba ġrew lejn Uhud. Hazreti Fâtima bkiet meta rat lil missierha, Sidna l-Profeta, midrub. Rasûlullah farraġha. Hazreti Alî ġab l-ilma fit-tarka tiegħu. Ommna Fâtima, b’dak l-ilma, ħaslet il-wiċċ imbierek ta’ Sidna l-Profeta u neħħietlu d-demm. Iżda d-demm ta’ wiċċu ma kienx qiegħed jieqaf. Meta Hazreti Fâtima ħarqet biċċa ħasira u għafset l-irmied tagħha fuq il-ġerħa, id-demm waqaf.28

Imbagħad niżlu fil-mejdan tal-battalja. L-ewwel sabu lill-midruba u faxxewlhom il-ġrieħi. Il-politeisti kienu għamlu lil xi wħud mill-martri ma jingħarfux.

Kienu qatgħulhom widnejhom, imnieħirhom u membri oħra ta’ ġisimhom, u fetħulhom żaqqhom. Fosthom kien hemm Hazreti Abdullah ibn Jahsh. Meta raw dan, il-Profeta maħbub tagħna u l-Kumpanni tiegħu tnikktu ħafna. L-aqwa fost il-Kumpanni kienu xorbu x-xarba tal-martirju, saqqew l-art ta’ Uhud b’demmhom u taru lejn Jannah. Iżda dan it-trattament tal-martri ma kienx jinġarr. Mhux biss lil Sidna l-Profeta, imma lill-Kumpanni kollha qalbhom kienet qiegħda titqatta’ bin-niket. Quddiem din ix-xena, Sid id-dinjiet beka. Waqt li d-dmugħ kien nieżel minn għajnejh imbierka, qal: “Jien, f’jum il-qiyâmat, se nixhed li dawn il-martri taw ħajjithom fit-triq ta’ Alla l-Għoli. Idfnuhom b’demmhom. Wallahi, f’jum il-qiyâmat se jiġu fil-mahshar29 bil-ġrieħi tagħhom joħorġu d-demm. Il-kulur ta’ demmhom ikun il-kulur tad-demm, u r-riħa tiegħu r-riħa tal-misk.”

Imbagħad il-Profeta maħbub tagħna qal: “Ma narax lil Hamza. X’ġara minnu?” Hazreti Alî fittxu u sabu. Meta l-Profeta tagħna wasal hemm u ra xena li l-moħħ ma jistax jimmaġinaha, ma felaħx. Lil Hazreti Hamza kienu qatgħulu widnejh, imnieħru u membri oħra, kienu għamlulu wiċċu ma jingħarafx, fetħulu żaqqu u ħarġulu l-fwied. Waqt li d-dmugħ kien nieżel minn għajnejh imbierka, Sidna l-Profeta kellem lil Hazreti Hamza: “O Hamza! Qatt ħadd ma ntlaqat, u qatt ħadd mhu se jintlaqat, b’diżgrazzja daqs tiegħek. O ziju ta’ Rasûlullah! O Hamza, iljun ta’ Alla l-Għoli u tar-Rasûl Tiegħu! O Hamza, li kont tagħmel il-ġid! O Hamza, il-ħarries ta’ Rasûlullah! Alla l-Għoli jagħtik il-ħniena Tiegħu!…”

“Meta Talha għen lil Rasûlullah, Jannah saret wâjib għalih” Hadîth sharîf

F’dak il-ħin dehret mara ġejja min-naħa l-oħra, mgħaġġla u mħassba. Kienet iz-zija tal-Profeta maħbub tagħna, ommna Hazreti Safiyya. Hi wkoll, bħan-nisa l-oħra, meta semgħet l-għajdut li Rasûlullah kien waqa’ martri, insiet kollox u ġiet lejn Uhud tiġri. Meta ra liz-zija tiegħu, Rasûl al-akram, billi ħaseb li hi ma kinitx se tiflaħ tara l-qagħda tal-martri, qal lil binha Zubayr ibn Awwâm: “Reġġa’ lura lil ommok, ħalli ma tarax il-ġisem ta’ ħuha.” Hazreti Zubayr ġera ħdejn ommu. Il-mara mbierka qalet b’ħerqa: “Ibni! Agħtini aħbar ta’ Rasûlullah!…” Ħdejhom wasal ukoll Hazreti Alî. Meta hu qal: “Alhamdulillâh30, Rasûlullah huwa tajjeb”, Safiyya ħadet ir-ruħ, iżda ma setgħetx iżżomm ruħha milli tgħid: “Uruhuli.” Hazreti Alî wrieha b’sinjal lil Sid id-dinjiet. Ommna Hazreti Safiyya, meta rat ix-xemx taż-żewġ dinjiet ħajja, ferħet ħafna u faħħret lil Alla l-Għoli. Imbagħad riedet timxi ’l quddiem biex tara l-qagħda ta’ ħuha Hazreti Hamza. Meta binha Zubayr qalilha: “Ommi għażiża! Rasûlullah jordnalek terġa’ lura”, Hazreti Safiyya qalet: “Jekk għandi nerġa’ lura biex ma jurunix x’għamlulu, jien diġà sirt naf li l-ġisem ta’ ħija ġie mqatta’ u mmutilat. Hu sofra dan fit-triq ta’ Alla l-Għoli. Aħna, f’din it-triq, naċċettaw anki agħar minn hekk. Il-ħlas tagħha nistennewh mingħand Alla l-Għoli. Inshâ’Allah, se nkunu paċenzjużi u nissaportu.” Meta Hazreti Zubayr ibn Awwâm ġie u għarraf dan, Sidna l-Profeta qal: “Mela ħalliha tara.”

Hazreti Safiyya qagħdet ħdejn il-ġisem ta’ Hazreti Hamza u bkiet bil-kwiet. Meta kienet ġejja, Hazreti Safiyya kienet ġabet magħha żewġ mantelli (khirqa). Ħarġithom u qalet: “Dawn ġibthom għal ħija Hamza; kebbuh bihom.” Lil Hazreti Hamza, “Sayyid ash-shuhadâ’”, jiġifieri l-mexxej tal-martri, għamlulu l-kafan b’wieħed minn dawn il-mantelli.31 Habîbullah wasal ħdejn ras il-portabandiera Mus’ab ibn Umayr. Lil Hazreti Mus’ab kienu qatgħulu idejh u kien midrub f’ħafna postijiet. Madwaru kien hemm għadira demm. Sidna l-Profeta hemm ukoll tnikket ħafna u, waqt li jkellem lil dawn il-martri għeżież, qara l-vers 23 tas-Sûrah al-Ahzâb, li fit-tifsira tiegħu jgħid: “Fost il-fidili hemm irġiel li żammew il-kelma li taw lil Alla l-Għoli. Xi wħud minnhom wettqu l-wegħda li jiġġieldu sakemm isiru martri (saru martri). U oħrajn għadhom jistennew li jsiru martri. Huma qatt ma biddlu l-wegħda tagħhom.” Imbagħad Sidna l-Profeta qal: “Ir-Rasûl ta’ Alla l-Għoli huwa xhud li intom, f’jum il-qiyâmat, se tiġu mqajmin quddiem Alla l-Għoli bħala martri.”

Imbagħad dar lejn dawk li kienu miegħu u qal: “Żuruhom. Sellmulhom. Naħlef b’Alla l-Għoli li min isellem lilhom f’din id-dinja, dawn il-martri għeżież iroddulu s-salâm f’jum il-qiyâmat.”

Għal Hazreti Mus’ab ibn Umayr ma sabux xi ħaġa li sservi ta’ kafan. Il-kaftan tiegħu stess ma kienx ikopri ġismu mbierek kollu. Jekk jgħattulu rasu, kienu jibqgħu saqajh mikxufa, u jekk jgħattulu saqajh, kienet tibqa’ rasu mikxufa. Habîb al-akram qal: “Għattulu rasu bil-kaftan, u saqajh bil-ħaxix tal-idhkhir.”32

Dak ix-xxurtjat, li ħajtu għaddieha jaqdi lill-Iżlam u f’din it-triq laħaq il-grad tal-martirju, telaq minn din id-dinja b’nofs kafan.33

Fuq il-martri l-oħra saret is-salât tal-janâza u ndifnu bil-ħwejjeġ tagħhom imtebbgħin bid-demm, tnejn jew tlieta f’qabar wieħed (radiyallâhu ‘anhum). Fil-Ghazâ ta’ Uhud waqgħu sebgħin martri. Minn dawn, erbgħa u sittin kienu mill-Ansâr u sitta mill-Emigranti.

Ħafna mill-Kumpanni kellhom qraba li waqgħu martri. Għalhekk qlubhom kienu midruba. Biex ifarraġ lil dawk li baqgħu, Habîb al-akram (sallallâhu ’alaihi wa sallam) qal: “Wallahi, kemm kont nixtieq li jien ukoll waqajt martri flimkien mal-Kumpanni tiegħi u li qiegħed ngħaddi l-lejl f’ħoġor il-Muntanja Uhud. Meta ħutkom waqgħu martri, Alla l-Għoli qiegħed erwieħhom ġewwa għasafar ħodor.

Dawn jaslu fix-xmajjar ta’ Jannah u jixorbu mill-ilma tagħhom. Jieklu mill-frott tagħha. Iħarsu lejn l-erba’ rkejjen ta’ Jannah. Itiru fil-ġonna tal-ward tagħha. Imbagħad jidħlu fil-lampi tad-deheb imdendla taħt l-Arsh al-a’lâ u hemmhekk jgħaddu l-lejl. Meta jaraw il-ħlewwa u s-sbuħija ta’ dan l-ikel u x-xorb, jgħidu: ‘Kieku ħutna kienu jafu x’ġieħ tana Alla l-Għoli, ma jibżgħux mill-jihâd u ma jdawrux wiċċhom mill-għadu bil-biża’ tal-ġlied!’ U Alla l-Għoli qal: ‘Jien ngħarrafhom bil-qagħda tagħkom.’” (U Janâb al-Haqq niżżel vers nobbli u qal, fit-tifsira tiegħu:) “La taħsbux li dawk li waqgħu martri fit-triq ta’ Alla l-Għoli huma mejtin! Le, huma ħajjin, u għand Rabbhom jirċievu r-rizq tagħhom. Huma ferħanin b’dak li tahom Alla l-Għoli mill-ġenerożità Tiegħu (bil-grad tal-martirju). U jridu jagħtu l-bxara lil dawk warajhom li għadhom ma ngħaqdux magħhom (bil-martirju): ‘Għalihom m’hemm l-ebda biża’, u lanqas se jitnikktu.’ Huma ferħanin bil-grazzja u bil-ġenerożità li ġejjin minn Alla l-Għoli, u bil-bxara li Alla l-Għoli ma jħallix jintilef il-ħlas tal-fidili.”34 “Alla l-Għoli jidhrilhom u jgħid: ‘O qaddejja Tiegħi! Għidu x’tixtieq ruħkom, u Jien inġegħelkom idduquh bil-kotra.’ U huma jgħidu: ‘O Rabb tagħna! M’hemmx grazzja ogħla mill-grazzji li tajtna Int, biex nitolbuha. Aħna f’Jannah nieklu dejjem minn dak li nixtiequ. Iżda kieku kellna nitolbu, konna nitolbu li erwieħna jerġgħu lura f’ġisimna, li nerġgħu lura fid-dinja u li nerġgħu ninqatlu niġġieldu fit-triq Tiegħek.’”

Hemmhekk ma kien baqa’ xejn x’isir. Inġabru u ħejjew ruħhom għat-triq. F’Uhud, fejn kienu ġew għall-jihâd fit-triq ta’ Alla, jiġifieri biex tinxtered ir-reliġjon ta’ Alla l-Għoli, saret ghazâ li m’hemmx bħalha fl-istorja. Kienu xehdu bla għadd ta’ għemejjel ta’ qlubija tal-Kumpanni nobbli, li l-għajn qatt ma tista’ tara u li jaqbżu kull immaġinazzjoni, u lil dawk li ma jemmnux ingħatatilhom lezzjoni oħra.

“O Hamza! Qatt ħadd ma ntlaqat, u qatt ħadd mhu se jintlaqat, b’diżgrazzja daqs tiegħek. O ziju ta’ Rasûlullah! O Hamza, iljun ta’ Alla l-Għoli u tar-Rasûl Tiegħu! O Hamza, li kont tagħmel il-ġid! O Hamza, il-ħarries ta’ Rasûlullah! Alla l-Għoli jagħtik il-ħniena Tiegħu!…” Hadîth sharîf

Sid id-dinjiet (sallallâhu ’alaihi wa sallam), flimkien mal-Kumpanni mbierka tiegħu, telaq lejn Medina mimlija nûr. Meta waslu fil-post imsejjaħ Harra, qiegħed lill-Kumpanni tiegħu f’fillieri, għolla idejh imbierka u beda jitlob lil Alla l-Għoli bil-ħerqa u jagħmel din it-talba: “O Alla! Il-ħamd u t-tifħir l-akbar huma Tiegħek. O Alla! M’hemm ħadd li jista’ jwassal għat-triq it-tajba lil min Int tħalli fid-dalâl, u lanqas ħadd li jista’ jitlef lil min Int twassal għat-triq it-tajba… O Alla! Agħmel li nħobbu l-fidi. Żejjen qlubna bil-fidi. Agħmel li nobogħdu l-kufr, il-ħruxija u l-qbiż tal-limiti. Agħmilna minn dawk li jafu dak li jagħmel il-ħsara lir-reliġjon u lid-dinja tagħna, u minn dawk li sabu t-triq it-tajba. O Alla! Ħallina ngħixu Musulmani u ħallina mmutu Musulmani. Għaqqadna mal-ġemgħa tal-ġusti u t-tajbin. Għax huma la huma minn dawk li tilfu l-unur u d-dinjità tagħhom, u lanqas minn dawk li warrbu mir-reliġjon tagħhom. O Alla! Ikkastiga wkoll lil dawk li ma jemmnux li jsejħu giddieb lir-Rasûl Tiegħek, li jdawru wiċċhom mit-triq Tiegħek u li jiġġieldu kontra l-Profeta Tiegħek! Niżżel fuqhom il-kastig Tiegħek, li huwa l-ħaqq u l-verità!… Âmîn!”

Il-Kumpanni nobbli wkoll ingħaqdu ma’ din it-talba billi qalu: “Âmîn! Âmîn!” Il-Profeta maħbub tagħna, mal-Kumpanni tiegħu, resaq lejn Medina. In-nisa u t-tfal li kienu baqgħu f’Medina kienu ħarġu fit-toroq u, b’ħerqa u b’niket, kienu qegħdin jippruvaw jaraw lil Sid l-univers fost l-armata li kienet ġejja. Meta raw wiċċu mimli nûr, li jdawwal id-dinja, faħħru lil Alla l-Għoli. Imbagħad l-għajnejn kienu jintrabtu mal-armata; kienu qegħdin ifittxu lil missirijiethom, lil żwieġhom, lil uliedhom, liz-zijiet tagħhom. Jekk ma jarawhomx… ma kinux ikunu jistgħu jżommu d-dmugħ. Rasûl al-akram, baħar ta’ ħniena, meta ra din il-qagħda ta’ niket tal-Kumpanni tiegħu, tnikket ħafna hu wkoll, u d-dmugħ kien nieżel minn għajnejh imbierka.

F’ħin minnhom raw lis-Sinjura Kabsha, omm Hazreti Sa’d ibn Mu’âdh, tersaq lejn Sidna l-Profeta. F’Uhud binha Amr kien waqa’ martri. Meta waslet quddiem Sidna l-Profeta, qalet: “Ommi, missieri u ħajti jkunu fidwa għalik, O Rasûlallah! Alhamdulillâh, rajtek sħiħ u salv. Ladarba int sħiħ, kull diżgrazzja għalija hija xejn!” Ma staqsietx għal binha għażiż. Wara li taha l-kondoljanzi għal binha Amr, il-Profeta maħbub tagħna qalilha: “O omm Sa’d! Il-bxara għalik u għall-familja tiegħu: dawk kollha minnhom li waqgħu martri nġabru f’Jannah u saru sħab ta’ xulxin. Huma se jinterċedu wkoll għall-familji tagħhom.”

Is-Sinjura Kabsha qalet: “Aħna kuntenti b’kull ma jiġi minn Alla l-Għoli, O Rasûlallah! Wara din il-bxara, min se jibki għalihom! Int itlob għal dawk li baqgħu warajhom.” Sid id-dinjiet għamel din it-talba: “O Alla! Neħħi n-niket li hemm fi qlubhom! U lil dawk li baqgħu warajhom agħmilhom l-aħjar fost dawk li jibqgħu!”

Waqt li kien qiegħed jirreferi għall-ġlieda kontra x-xewqat tal-ġisem, Sidna l-Profeta qal lill-Kumpanni tiegħu: “(O Kumpanni tiegħi! Issa) ġejna lura mill-jihâd iż-żgħir; se nibdew il-jihâd il-kbir.”35 Imbagħad ta parir lil kulħadd biex jistrieħu fi djarhom u lill-midruba biex jikkuraw il-ġrieħi tagħhom. Hu wkoll kien midrub. Mar dritt fid-dar hienja tiegħu.

Il-Ghazâ ta’ Hamrâ’ al-Asad

Billi kien hemm il-possibbiltà li l-politeisti, minn mument għall-ieħor, jerġgħu lura u jattakkaw lil Medina, Rasûl al-akram (sallallâhu ‘alaihi wa sallam), wara li reġa’ lura Medina, ħa l-miżuri.

It-Tnejn ta’ wara l-Ghazâ ta’ Uhud, għalkemm kien midrub hu stess, biex juri li l-Musulmani ma kinux iddgħajfu minħabba l-battalja tal-bieraħ, u biex ibeżża’ lill-għadu u jżommu milli jerġa’ lura lejn Medina, qal lil Bilâl al-Habashî: “Għid: ‘Rasûlullah jordnalkom tiġru wara l-għadu! Dawk li lbieraħ f’Uhud ma ġġieldux magħna ma jiġux; jiġu biss dawk li ħadu sehem fil-ġlieda!’” Meta Bilâl wassal din l-ordni lill-Kumpanni, għalkemm il-biċċa l-kbira minnhom kienu midruba, minnufih ħejjew ruħhom. Saħansitra żewġ aħwa jisimhom Abdullah u Râfi’, li kienu midruba gravi, malli semgħu din is-sejħa ta’ Rasûl al-akram, minkejja l-uġigħ u t-tbatija kollha, ġrew lejn il-fillieri tal-ġellieda waqt li jgħidu: “Se nitilfu ċ-ċans li noħorġu għall-ghazâ ma’ Rasûlullah?!”

Il-Profeta maħbub tagħna, mal-Kumpanni glorjużi tiegħu, beda jiġri wara l-politeisti. Fil-post imsejjaħ Rawhâ saru jafu li l-politeisti kienu nġabru u ddeċidew jattakkaw lil Medina u jeqirdu lill-Musulmani. Ħareġ fid-dieher li din il-miżura wkoll kienet miraklu ta’ Sidna l-Profeta.

Meta semgħu li Rasûl al-akram kien ġej fuqhom, il-politeisti beżgħu, ħallew il-post fejn kienu u reġgħu lura Mekka.36

Sidna l-Profeta ġera warajhom sal-post imsejjaħ Hamrâ’ al-Asad. Żewġ politeisti nqabdu. Il-Musulmani baqgħu hemm tlett ijiem, imbagħad reġgħu lura Medina.

Alla l-Għoli faħħar lil dawn il-Kumpanni nobbli li marru Hamrâ’ al-Asad f’vers nobbli, li fit-tifsira tiegħu jgħid: “Għal dawk li, anki wara li ndarbu, wieġbu għas-sejħa ta’ Alla l-Għoli u tal-Profeta Tiegħu, u speċjalment għal dawk fosthom li jagħmlu l-ġid u jżommu ’l bogħod mill-ħażen, hemm ħlas kbir ħafna.”37

Fost dawk li f’Uhud kienu ħalfu li joqtlu lill-Profeta maħbub tagħna, Ibn Qami’a, wara li reġa’ lura Mekka, ġurnata minnhom tela’ fuq il-muntanja biex jara n-nagħaġ tiegħu. Fil-quċċata tal-muntanja sab in-nagħaġ tiegħu. Muntun minnhom ġera lejh b’ħeffa u beda jagħtih bil-qrun. Baqa’ jagħtih sakemm qattgħu biċċiet u qatlu.

Lil Abdullah ibn Shihâb az-Zuhrî, waqt li kien sejjer Mekka, gidmu serp b’tikki bojod u qatlu.

Dawk kollha li kienu għollew idhom kontra Sidna l-Profeta, fi żmien sena, ħadu l-kastig tagħhom u mietu.

“O Kumpanni tiegħi! Issa ġejna lura mill-jihâd iż-żgħir; se nibdew il-jihâd il-kbir” Hadîth sharîf

Jekk il-ħabib tiegħu jixrob il-velenu tas-serp, isir għalih âb-i hayât,
u jekk jixorbu l-għadu tiegħu, jinbidel f’velenu tas-serp l-ilma.
F’kull qatra jitħawdu elf baħar ta’ ħniena,
meta jmidd idu għall-wudû’ u jressaq lejn wiċċu tal-ward l-ilma.
“Ħa nilħaq it-trab ta’ saqajh”, għal sekli sħaħ bla waqfien,
iħabbat rasu minn ġebla għal ġebla u jiġġerra mitluf l-ilma.
Kull partiċella tat-trab tal-għatba tiegħu trid tferrex in-nûr,
minn dik l-għatba ma jdurx lura, anki jekk jitfarrak l-ilma.
Il-midinbin jafu li t-tenija tan-na’t (it-tifħir) tiegħek hija mediċina,
bħalma, biex jeħles mit-tqal tas-sakra,
is-sakranazz jixrob l-ilma.
Yâ Habîballah, yâ Khayr al-bashar, jien nixxennaq għalik
bħalma x-xufftejn bil-għatx, jaħarqu, jixtiequ l-ilma.
Int dak il-baħar tal-ġenerożità li, fil-lejl tal-Mi’râj,
in-nida tal-ġid tiegħu wassalha sal-kwiekeb u l-pjaneti l-ilma.