IL-ĠRAJJA TA’ RAJÎ’

Hazreti Âsim ibn Thâbit, wieħed mill-aqwa arċieri tal-Ghazâ ta’ Uhud, f’dik il-ghazâ kien qatel lill-politeista Musâfi’ ibn Talha u lil ħuh Hârith. Ommhom, Sulâfa bint Sa’d, magħrufa għall-mibegħda kbira tagħha, wiegħdet li lil min iġibilha r-ras ta’ Âsim ibn Thâbit, li kien qatlilha ż-żewġ uliedha, kienet se tagħtih mitt ġemel. Ħalfet li kienet se tixrob l-inbid mill-qorriegħa ta’ ras Hazreti Âsim. Barra minn hekk, billi Abdullah ibn Unays, f’sariyya li bagħat Rasûlullah, kien qatel lil Khâlid ibn Sufyân minn Banî Lihyân, Banî Lihyân ftiehmu mat-tribujiet ta’ Adal u Qâra. Dawn iż-żewġ tribujiet, li kienu jgħixu fl-inħawi ta’ Mekka, għamlu pjan u ħejjew xi mibgħutin. Qalulhom: “Għidu li sirtu Musulmani. Għidu: ‘Se nagħtu z-zakât, u qegħdin nitolbu għalliema biex jiġbruh u jgħallmuna l-Iżlam.’ Lil parti minn dawk li jiġu noqtluhom u nieħdu l-vendetta tagħna. U lil parti oħra neħduhom Mekka u nbigħuhom lil Quraysh.”

Fix-xahar ta’ Safar tar-raba’ sena tal-Ħiġra, delegazzjoni ta’ sitta jew seba’ rġiel minn dawn iż-żewġ tribujiet ġiet għand Sidna l-Profeta u qalet: “Sirna Musulmani; ibgħatilna għalliema biex jgħallmuna l-Qur’ân al-karîm u r-reliġjon.”

F’dak iż-żmien il-Profeta maħbub tagħna kien ħejja sariyya ta’ għaxart irġiel biex jaraw jekk il-politeisti ta’ Mekka kinux qegħdin iħejju għall-gwerra. Meta mit-tribujiet ta’ Adal u Qâra wkoll ġiet delegazzjoni bħal din u talbet għalliema, bagħat din l-unità ta’ esplorazzjoni ta’ għaxart irġiel flimkien ma’ dawk li kienu ġew, biex jistħarrġu l-qagħda, jeżaminawha u jgħarrfu.

F’din is-sariyya, mill-Kumpanni nobbli, kien hemm Marthad ibn Abî Marthad, Khâlid ibn Abî Bukayr, Âsim ibn Thâbit, Khubayb ibn Adiyy, Zayd ibn Dathinna, Abdullah ibn Târiq, Mu’attib (Mughîr) ibn Ubayd u tliet Kumpanni oħra li isimhom mhux magħruf (radiyallâhu ’anhum).

Din l-unità ta’ esplorazzjoni, billi kienet tistaħba binhar u timxi billejl, f’sebħ wieħed waslet ħdejn l-ilma ta’ Rajî’. Hemm strieħu ftit u kielu mit-tamar tajjeb ta’ Medina msejjaħ ’ajwa. Imbagħad telqu minn hemm, telgħu fuq muntanja fil-qrib u nħbew.

Mara mit-tribù ta’ Hudhayl, li kienet tirgħa n-nagħaġ, waslet ukoll ħdejn l-ilma ta’ Rajî’. Rat iż-żerriegħa tat-tamar u fehmet li hemm kien ittiekel tamar ta’ Medina. Għajjtet: “Hawn kien hemm nies minn Medina!” u għarrfet lit-tribù tagħha.

Sadanittant wieħed mid-delegazzjoni tat-tribujiet ta’ Adal u Qâra, li kien ma’ din is-sariyya ta’ għaxra mill-Kumpanni, b’xi skuża nfired minnhom. Minnufih mar għand Banî Lihyân u għarrafhom.

Banî Lihyân, malli rċevew din l-aħbar, telqu. Fuq din is-sariyya żgħira bagħtu qawwa ta’ mitejn raġel, li minnhom mija kienu arċieri. Din il-merħla ta’ politeisti sabet lil Hazreti Âsim ibn Thâbit u lil sħabu fuq il-quċċata tal-muntanja u dawrithom. Sadanittant ingħaqad magħhom ukoll ir-raġel li kien għarraf lill-politeisti bil-qagħda tal-għaxra mill-Kumpanni. Il-Kumpanni nobbli f’dak il-ħin fehmu li kienu ġew imqarrqa, iddeċidew li jiġġieldu u silew ix-xwabel. Meta fehmu dan, il-politeisti ppruvaw iqarrquhom u qalulhom: “Jekk tinżlu għandna, ma noqtlu lil ħadd minnkom. Nagħtukom kelma sħiħa. Wallahi ma rridux noqtlukom. Iżda rridu nieħdu fidwa (fidya) għalikom mingħand in-nies ta’ Mekka.”

“Għal dawk li, anki wara li ndarbu, wieġbu għas-sejħa ta’ Alla l-Għoli u tal-Profeta Tiegħu, u speċjalment għal dawk fosthom li jagħmlu l-ġid u jżommu ’l bogħod mill-ħażen, hemm ħlas kbir ħafna” Âl-i Imrân: 172

Il-ġrajja ta’ Rajî’

Âsim ibn Thâbit, Marthad ibn Abî Marthad u Khâlid ibn Abî Bukayr (radiyallâhu ‘anhum) irrifjutaw l-offerti kollha tagħhom billi qalu: “Aħna qatt ma naċċettaw il-kliem u l-ġuramenti tal-politeisti.” Hazreti Âsim ibn Thâbit qal: “Ħlift li qatt ma naċċetta l-protezzjoni tal-politeisti. Wallahi, ma ninżilx u ma nċedix billi nemmen il-protezzjoni u l-kliem tagħhom.” Għolla idejh u talab: “O Alla! Għarraf lill-Profeta Tiegħek bil-qagħda tagħna.” Alla l-Għoli laqa’ t-talba ta’ Hazreti Âsim u għarraf lil Rasûlullah b’dak li kien ġara lilhom.

Hazreti Âsim qal lill-politeisti: “Aħna ma nibżgħux mill-mewt. Għax fir-reliġjon tagħna naraw ċar (jekk immutu, insiru martri u nidħlu Jannah).” Meta l-kap tal-politeisti qal: “O Âsim! Titlifx lilek innifsek u lil sħabek; ċedi!”, Âsim ibn Thâbit wieġbu bil-vleġeġ. Waqt li kien jitfa’ l-vleġeġ, kien jgħid dawn il-versi:

Jien b’saħħti, xejn ma jonqosni.
Il-ħabel oħxon tal-qaws tiegħi huwa mġebbed.
Il-mewt hija ħaqq, il-ħajja vojta u tgħaddi.
Kull ma hu miktub fil-qadar jasal għall-bniedem.
In-nies, illum jew għada, jerġgħu lura għand Alla.
Jekk jien ma niġġieldx magħkom,
ommi (min-niket) titlef moħħha.

Fit-turkass ta’ Âsim kien hemm seba’ vleġeġ. B’kull vleġġa li tefa’ qatel politeista. Meta spiċċawlu l-vleġeġ, lil ħafna minnhom taqqabhom bil-lanza. Iżda nkisritlu l-lanza wkoll. Minnufih silet ix-xabla, kiser l-għant u tefgħu. (Dan kien ifisser: “Se niġġieled sa ma mmut, ma nċedix.”) Imbagħad għamel din it-talba: “O Alla! Jien sal-lum ħarist ir-reliġjon Tiegħek. Nitolbok li fl-aħħar ta’ dan il-jum Int tħares u tipproteġi ġismi.” L-għajjat ta’ “Allahu akbar!” ta’ Hazreti Âsim ibn Thâbit u tal-Kumpanni l-oħra kien idewwi mal-muntanji. Għaxar mujâhidîn kienu qegħdin jiġġieldu sal-mewt kontra mitejn raġel, u dawk li kienu jersqu lejhom kienu jieħdu l-kastig ta’ dak li kienu qegħdin jagħmlu. Fl-aħħar Âsim (radiyallâhu ‘anh), midrub f’riġlejh it-tnejn, waqa’ mal-art. Billi dawk li ma jemmnux kienu jibżgħu ħafna minnu, lanqas meta waqa’ ma ażżardaw jersqu lejh, imma għamluh martri bil-vleġeġ mill-bogħod. Dak il-jum, seba’ mill-għaxra mill-Kumpanni li kienu hemm waqgħu martri, u tlieta nqabdu priġunieri.

Banî Lihyân riedu jaqtgħu r-ras imbierka ta’ Âsim ibn Thâbit biex ibigħuha lil Sulâfa bint Sa’d. Iżda billi Alla l-Għoli kien laqa’ t-talba ta’ Hazreti Âsim ibn Thâbit, bagħat hemm ġabra ta’ naħal. In-naħal baqa’ fuq Âsim ibn Thâbit bħal sħaba. Il-politeisti ma setgħux jersqu lejh. Fl-aħħar qalu: “Ħalluh; meta jidlam, in-naħal jitbiegħed, u aħna naqtgħulu rasu u neħduha.”

Filgħaxija Alla l-Għoli niżżel xita qawwija. Fil-widien niżlu l-għargħar u ħadu l-ġisem imbierek ta’ Hazreti Âsim ibn Thâbit f’post mhux magħruf. Kemm fittxewh il-politeisti, ma sabuhx. Għalhekk il-politeisti ma rnexxilhomx jaqtgħu l-ebda parti minn ġisem Hazreti Âsim ibn Thâbit.

“O Alla! Jien sal-lum ħarist ir-reliġjon Tiegħek. Nitolbok li fl-aħħar ta’ dan il-jum Int tħares u tipproteġi ġismi” Âsim ibn Thâbit (radiyallâhu ’anh)

Meta kienet tissemma l-ġrajja ta’ kif in-naħal ħares lil Hazreti Âsim, Hazreti Umar kien jgħid: “Alla l-Għoli żgur iħares lill-qaddej fidil Tiegħu. Kif Âsim ibn Thâbit, waqt li kien ħaj, kien imħares mill-politeisti, hekk ukoll Alla l-Għoli, wara mewtu, ħares ġismu u ma ħalliex lill-politeisti jmissuh.” Għalhekk lil Âsim ibn Thâbit, meta kienu jsemmuh, kienu jsejħulu “dak li ħarsuh in-naħal”.1

It-tliet Kumpanni li nqabdu priġunieri kienu Khubayb ibn Adiyy, Zayd ibn Dathinna u Abdullah ibn Târiq (radiyallâhu ‘anhum). Banî Lihyân rabtu lit-tlieta bil-kordi tal-qwas. Fosthom, Abdullah ibn Târiq ma aċċettax li jittieħed għand il-politeisti ta’ Mekka. Irreżista u ma riedx imur. Għajjat: “Sħabi li waqgħu martri ġew onorati b’Jannah!” Qata’ l-irbit ta’ idejh, iżda Banî Lihyân, billi tefgħulu l-ġebel, għamluh martri hu wkoll. Hazreti Khubayb ibn Adiyy u Zayd ibn Dathinna ħadu paċenzja, bil-ħsieb: “Forsi nsibu ċans inwettqu l-missjoni ta’ esplorazzjoni li tana Rasûlullah.”

Banî Lihyân ħadu lit-tnejn Mekka. Il-politeisti, li l-qraba tagħhom kienu nqatlu fil-battalji ta’ Badr u ta’ Uhud, kienu jaħarqu bil-mibegħda u bix-xewqa tal-vendetta u kienu qegħdin ifittxu l-opportunità. Lil Hazreti Khubayb xtrah il-politeista Hujayr ibn Abî Ihâb at-Tamîmî, biex jieħu vendetta għal ħuh li kien inqatel fil-Ghazâ ta’ Badr, u lil Hazreti Zayd ibn Dathinna xtrah Safwân ibn Umayya, biex jieħu vendetta għal missieru Umayya ibn Khalaf, li kien inqatel fil-Ghazâ ta’ Badr. L-intenzjoni tal-politeisti kienet li joqtlu lit-tnejn. Iżda billi kienu fix-xhur li fihom kienu jqisu l-gwerra projbita, żammewhom il-ħabs u stennew li jgħaddi dak iż-żmien. Ħabsuhom f’postijiet differenti. Iż-żewġ Kumpanni, f’dan il-jasar, urew sabar, reżistenza u nobbiltà kbira.

Il-qaddejja meħlusa Mâwiya, li kienet tgħix fid-dar fejn kien maħbus Hazreti Khubayb ibn Adiyy (din il-mara wara saret Musulmana), irrakkontat:

“Khubayb kien maħbus f’kamra fid-dar fejn kont ngħix jien. Qatt ma rajt priġunier aħjar minnu. Ġurnata minnhom ħarist, u f’idu kien hemm għanqud għeneb kbir daqs brikk. Kien qiegħed jiekol minnu. Kuljum kienu jarawh b’għanqud bħal dak f’idu. F’dak iż-żmien tas-sena, u barra minn hekk f’Mekka, ma kienx possibbli bl-ebda mod li ssib l-għeneb. Alla l-Għoli kien jagħtih ir-rizq. Fil-kamra fejn kien maħbus kien jagħmel is-salât u jaqra l-Qur’ân al-karîm. In-nisa li kienu jisimgħu l-Qur’ân al-karîm li kien jaqra kienu jibku u jħossu ħasra għalih. Xi drabi, meta kont nistaqsih: ‘Għandek xi xewqa?’, kien jgħid: ‘Agħtini ilma ħelu, iġġibli xejn mil-laħam tal-annimali maqtula għall-idoli, u barra minn hekk, għarrafni minn qabel meta se joqtluni; ma rrid xejn aktar.’ Meta ġie stabbilit il-jum li fih kienu se joqtluh, mort u għidtlu. Meta sar jaf, ma nbidel xejn u ma wera l-ebda niket, lanqas daqs partiċella.

Meta qorob dak il-jum, qal li qabel ma jmut ried inaddaf ġismu u talab mus. Jien tajt il-mus f’id it-tifel tiegħi u bgħattu. Meta t-tifel daħal għandu, f’daqqa waħda beżgħajt. Għidt: ‘Ħasra! Dan ir-raġel se joqtol lit-tifel bil-mus. Xorta waħda se joqtluh.’ Ġrejt nara lit-tifel. Khubayb kien ħa l-mus li bgħatt minn id it-tifel u qiegħed lit-tifel fuq irkobbtu biex ifissdu. Meta rajt dan, beżgħajt ħafna u bdejt ngħajjat. Meta fehem x’kien qiegħed jiġri, qal: ‘Taħseb li se noqtol dan it-tifel? Fir-reliġjon tagħna m’hemmx ħaġa bħal din. Li toqtol bla ħaqq mhuwiex mill-imġiba u mid-dinjità tagħna.’”

Wasal il-jum li l-politeisti kienu stabbilixxew biex joqtlu lil Khubayb ibn Adiyy u lil Zayd ibn Dathinna. Dak il-jum, kmieni filgħodu, neħħew il-ktajjen lill-priġunieri u ħaduhom barra minn Mekka, fil-post imsejjaħ Tan’îm. (Tan’îm jinsab 5–8 km ’il bogħod mill-Kâ’ba. Il-muntanja ta’ hemm tissejjaħ ukoll il-Muntanja Tan’îm.) In-nies ta’ Mekka u l-kbarat tal-politeisti kienu nġabru biex jaraw l-eżekuzzjoni tagħhom. Madwar kien hemm folla kbira.

Fil-post fejn kienu se jeżegwixxu lill-priġunieri, il-politeisti kienu waqqfu żewġ forok. Meta riedu jtellgħu lil Hazreti Khubayb fuq il-forka u jorbtuh, qal: “Ħalluni nagħmel żewġ rak’ât salât.” Ħallewh u qalulu: “Ejja, agħmilha hemm.” Khubayb minnufih qagħad għas-salât u, bil-khushû’ (umiltà u qalb miġbura), għamel żewġ rak’ât salât. Il-politeisti miġbura, in-nisa u t-tfal kienu qegħdin iħarsu lejh b’ħerqa. Meta temm is-salât, qal: “Wallahi, kieku ma kontux se taħsbu li qiegħed intawwal is-salât bil-biża’ tal-mewt, kont intawwalha u nagħmel aktar.” L-ewwel wieħed li għamel żewġ rak’ât salât qabel l-eżekuzzjoni, u li b’hekk sar il-kawża li din issir drawwa u sunnah, huwa Hazreti Khubayb ibn Adiyy. Meta Sidna l-Profeta (sallallâhu ‘alaihi wa sallam) sema’ li kien għamel żewġ rak’ât salât qabel ma ġie eżegwit, qies din l-imġiba tiegħu f’postha u xierqa.2

Wara li għamel is-salât, tellgħu lil Hazreti Khubayb fuq il-forka u rabtuh. Dawrulu wiċċu mill-qibla lejn Medina. Imbagħad qalulu: “Ejja, warrab mir-reliġjon tiegħek! U nħalluk ħieles.” Hu wieġeb: “Wallahi ma nwarrabx! Kieku d-dinja kollha kienet tiegħi u kienu jagħtuhieli, xorta ma nwarrabx mill-Iżlam!”

Meta rċevew din it-tweġiba, il-politeisti qalu: “Issa tixtieq li minflokok ikun Muhammad u li joqtlu lilu? Jekk tgħid ‘iva’, teħles u toqgħod komdu f’darek!” Khubayb qal: “Jien qatt ma naċċetta lanqas li xewka tidħol f’sieq Muhammad ’alaihis-salâm!”

Il-politeisti, waqt li jiddieħku bih u jidħku, qalu: “O Khubayb! Warrab mir-reliġjon tal-Iżlam! Jekk ma twarrabx, żgur noqtluk!” Khubayb wieġibhom: “Ladarba huwa fit-triq ta’ Alla l-Għoli, li ninqatel ma għandu l-ebda importanza għalija.”

Wara dan Khubayb talab: “O Alla! Hawn ma nara l-ebda wiċċ ħlief il-wiċċ tal-għadu. O Alla! Wassal is-salâm tiegħi lir-Rasûl Tiegħek. Għarraf lir-Rasûl Tiegħek b’dak li sarilna!”, u qal: “Assalâmu ’alaika yâ Rasûlallah.” Waqt li Khubayb kien qiegħed jagħmel din it-talba, il-Profeta maħbub tagħna kien bilqiegħda mal-Kumpanni nobbli. Zayd ibn Hâritha rrakkonta: “Ġurnata minnhom, waqt li kien bilqiegħda mal-Kumpanni tiegħu, Rasûlullah qal: ‘Wa ‘alaihis-salâm.’ Il-Kumpanni nobbli staqsew: ‘O Rasûlallah! Din it-tweġiba għas-salâm ta’ min hi?’ Qal: ‘Din hija t-tweġiba għas-salâm ta’ ħuna Khubayb. Jabrâîl (’alaihis-salâm) wassalli s-salâm ta’ Khubayb.’”3

Il-politeisti ta’ Quraysh li kienu nġabru madwar Khubayb ħeġġew liż-żgħażagħ jattakkawh bil-lanez tagħhom billi qalu: “Dan hu r-raġel li qatel lil missirijietkom”, u huma bdew jidrbulu ġismu mbierek. F’dak il-ħin wiċċ Khubayb dar lejn il-Kâ’ba. Il-politeisti dawruh lejn Medina. Hazreti Khubayb talab: “O Alla! Jekk jien qaddej milqugħ Għandek, dawwarli wiċċi lejn il-qibla.” Wiċċu reġa’ dar lejn il-qibla. L-ebda wieħed mill-politeisti ma seta’ jdawwarlu wiċċu lejn xi naħa oħra ħlief lejn il-Kâ’ba. Sadanittant Khubayb, fuq il-forka, qal poeżija li fiha esprima kif, waħdu u barrani fost l-għedewwa, kien qiegħed jinqatel martri. Meta l-politeisti bdew jittorturawh billi jdaħħlulu f’ġismu l-lanez li kellhom f’idejhom, qal: “Wallahi, ladarba qiegħed ninqatel bħala Musulman, ma jimpurtanix fuq liema ġenb naqa’ meta jtuni d-daqqa! Dan kollu huwa fit-triq ta’ Alla l-Għoli.”

“Jien qatt ma naċċetta lanqas li xewka tidħol f’sieq Muhammad ’alaihis-salâm!” Khubayb ibn Adiyy (radiyallâhu ’anh)

Wara dan Khubayb sejjaħ is-saħta fuq il-politeisti hekk: “O Alla! Eqred lill-politeisti kollha ta’ Quraysh! Ferrex il-ġemgħa tagħhom! Ħudilhom ruħhom wieħed wieħed, tħallix lil ħadd minnhom ħaj!” Meta semgħu din is-saħta, il-politeisti beżgħu ħafna u parti minnhom ħarbu minn hemm. Uħud minn dawk li baqgħu bdew idaħħlulu l-lanez wara xulxin. Wieħed minnhom daħħallu l-lanza f’sidru u l-lanza ħarġet minn dahru. Waqt li d-demm kien ħiereġ bil-qawwa minn ġismu u waqt li fuq il-forka kien qiegħed jagħti l-aħħar nifs, Khubayb waqa’ martri waqt li jgħid: “Ash-hadu an lâ ilâha illallâh wa ash-hadu anna Muhammadan ’abduhu wa rasûluh.”4

Il-ġisem ta’ Khubayb ibn Adiyy (radiyallâhu ‘anh) baqa’ mdendel fuq il-forka għal erbgħin jum. Ġismu la tħassar u lanqas beda jinten. Minnu kien dejjem joħroġ demm frisk. Il-Profeta maħbub tagħna bagħat, mill-Kumpanni nobbli, lil Hazreti Zubayr ibn Awwâm u lil Miqdâd ibn Aswad biex iġibu ġismu. Daħlu Mekka bil-moħbi billejl. Niżżlu lil Khubayb mill-forka li kien imdendel fuqha, għabbewh fuq ġemel u qabdu t-triq lejn Medina. Il-politeisti, meta saru jafu, ġew fuqhom f’folla kbira. Iż-żewġ Kumpanni, biex jiddefendu ruħhom, poġġew il-ġisem fl-art. Ftit wara raw li l-art, fil-post fejn kienu ħallew il-ġisem, infetħet, ħadet il-ġisem ġo fiha u reġgħet ingħalqet, u huma komplew triqthom lejn Medina.

Lil Hazreti Zayd ibn Dathinna wkoll rabtuh ma’ forka oħra li kienu waqqfu. Ippruvaw iġegħluh iwarrab mir-reliġjon tiegħu. Iżda l-politeisti ma kisbu xejn ħlief li saħħu aktar il-fidi ta’ Zayd. Imbagħad xerrdu fuq Zayd xita ta’ vleġeġ. Fl-aħħar kien Nistâs, l-ilsir meħlus ta’ Safwân ibn Umayya, li għamlu martri.