IL-GHAZÂ TA’ HUNAYN
Hunayn huwa wied bejn Mekka u Tâ’if. Din il-battalja tissejjaħ ukoll “il-ghazâ ta’ Hawâzin”. Meta Sarwar al-âlam (sallallâhu ‘alaihi wa sallam) ħareġ minn Medina bil-ħsieb li jirbaħ lil Mekka, żewġ tribujiet kbar li kienu jgħixu fl-inħawi ta’ Mekka, il-Hawâzin u t-Thaqîf, ħasbu li l-Musulmani kienu ġejjin fuqhom u bdew iħejju għall-gwerra. Meta saru jafu li Sid id-dinjiet kien ġie biex jirbaħ lil Mekka, ħadu ftit nifs, iżda, billi ħasbu: “Wara Quraysh, żgur imiss lilna”, għaġġlu t-tħejjijiet tagħhom. Barra minn hekk, qalu: “Naħilfu li l-Musulmani għadhom ma ltaqgħux ma’ poplu li jaf jiġġieled sew. Qabel ma jiġi fuqna hu, ejja mmorru fuqu aħna u nuruh x’inhi l-gwerra!” Taħt il-kmand ta’ Mâlik ibn Awf, il-kap tal-Hawâzin, qabdu t-triq b’armata qawwija ħafna ta’ għoxrin elf ruħ. Biex iżidu l-kuraġġ tas-suldati tagħhom u biex dawn ma jaħarbux meta jsibu ruħhom fid-diffikultà, ħadu magħhom il-ġid prezzjuż kollu tagħhom, in-nisa u t-tfal.
Din l-aħbar malajr infirxet f’Mekka. Fakhr al-kâinât bagħat lil Abdullah ibn Abî Hadrad għand il-Hawâzin biex jara jekk l-aħbar kinitx minnha. Hazreti Abdullah, moħbi taħt ħwejjeġ oħra, daħal fost l-għedewwa. Sar jaf x’kienu qegħdin jaħsbu u kif kienu se jaġixxu, u minnufih għarraf lill-Profeta maħbub tagħna.
Rasûl al-akram minnufih ġabar lill-Kumpanni glorjużi tiegħu. Ħatar gvernatur ta’ Mekka lil Hazreti Attâb ibn Asîd, li kellu għoxrin sena, u qabad it-triq malajr. Bl-armata tiegħu ta’ tnax-il elf ruħ, ried jaqbad għal għarrieda lit-tribujiet politeisti tal-Hawâzin u tat-Thaqîf fil-kamp tagħhom. Il-bandiera tal-mujâhidîn kienet f’idejn Hazreti Alî,1 u l-kmandant ta’ quddiem kien Hazreti Khâlid ibn Walîd.2 Sid id-dinjiet libes l-elmu, żewġ armaturi waħda fuq l-oħra, u rikeb il-bagħla tiegħu jisimha Duldul. Fil-ħdax-il jum tax-xahar ta’ Shawwâl waslu fil-wied ta’ Hunayn. Dak il-lejl Sarwar al-âlam spezzjona l-armata tiegħu u qegħedha fil-formazzjoni tal-battalja. Wara li mexxa bħala imâm is-salât tas-sabâh, mexa ’l quddiem.
Il-kmandant tal-politeisti kien ħa vantaġġ mil-lejl, qiegħed l-armata tiegħu fuq iż-żewġ ġnub tal-wied ta’ Hunayn u ħejja ambuskata. Hazreti Khâlid ibn Walîd, li kien sejjer fuq quddiem mal-unitajiet tiegħu, ma kienx jaf bl-ambuskata u saq iż-żiemel lejn l-imżiegħ. Id-dawl dgħajjef tas-sebħ ma ħallihomx jaraw lill-għadu. F’daqqa waħda, eluf ta’ vleġeġ bdew jinżlu fuq il-mujâhidîn. Biex jeħilsu minn din ix-xita ta’ vleġeġ li ma kinux jistennew, il-mujâhidîn kellhom bilfors jirtiraw.
“Inshâ’Allah, għada huma (il-Hawâzin u t-Thaqîf) isiru ghanîma tal-Musulmani” Hadîth sharîf
Il-battalja ta’ Hunayn
Fis-siegħa meta l-awliyâ u l-profeti jibqgħu mistagħġba,
Meta kulħadd jgħajjat bil-biża’: “Nafsî, nafsî!”,
Meta l-midinbin, bla tama, jinsabu fl-agħar qagħda,
Bil-permess tal-interċessjoni, il-mejdan għal darb’oħra huwa tiegħek.
Int Ahmad, u Mahmûd, u Muhammad, O sid tiegħi,
Int is-Sultân megħjun mill-Haqq għalina, O sid tiegħi.
Şeyh Galib
Dan l-irtirar għal għarrieda xewwex l-ordni tas-suldati li kienu ġejjin minn wara. Meta huma wkoll daru biex jirtiraw, raw l-unitajiet tal-għadu, għoxrin elf ruħ, jitferrgħu fil-wied bħal għargħar. Il-Profeta maħbub tagħna nxteħet ’il quddiem waħdu, lejn il-politeisti li kienu ġejjin għall-attakk. Ħlief Hazreti Abbâs, Hazreti Abû Bakr u madwar mitt Kumpann erojku, lesti jagħtu ħajjithom, ħadd ma laħaq lil Rasûl al-akram. Għamlu ġisimhom tarka għall-Profeta maħbub tagħna. Hazreti Abbâs kien iżomm ir-riedni tal-bagħla, u Hazreti Sufyân ibn Hârith l-istaffa, u kienu qegħdin jippruvaw inaqqsulha l-pass u jżommu lil Rasûlullah milli jidħol qalb l-unitajiet tal-għadu. Sid id-dinjiet, imnikket bil-ħsieb li r-reliġjon ta’ Alla l-Għoli setgħet tisparixxi, qal: “O Abbâs! Sejħilhom: ‘O nies ta’ Medina! O Kumpanni li tajtu l-bay’a taħt is-siġra Samura!’”
Hazreti Abbâs kien raġel kbir u jqanqal ir-rispett. Meta kien jgħajjat, leħnu kien jinstema’ mill-bogħod ħafna. Għajjat b’kull saħħtu: “O nies ta’ Medina! O Kumpanni li tajtu l-kelma lill-Profeta tagħna taħt is-siġra Samura, tixterdux! Inġabru hawn!” Meta semgħu dan, il-Kumpanni nobbli riedu jerġgħu lura. Iżda l-annimali tagħhom kienu beżgħu ħafna, u dan kien qiegħed iżommhom milli jduru. Fl-aħħar kellhom bilfors jaqbdu l-armatura, ix-xabla u l-lanza u jaqbżu minn fuq l-annimali tagħhom. Malajr waslu ħdejn Rasûlullah u daħlu f’ġlieda tal-biża’ mal-għadu. L-għajjat “Allahu akbar! Allahu akbar!” kien qiegħed iħawwad l-art u s-sema, ibeżża’ lill-għadu u jdaħħal fih it-twerwir. Il-Kumpanni li kienu wrew qlubija kbira f’Badr, f’Uhud, f’Khandaq u f’Khaybar, l-aktar Hazreti Alî, Abû Dujâna u Zubayr ibn Awwâm, kienu qegħdin jiġġieldu u jattakkaw darba wara l-oħra, iwaqqgħu lill-għedewwa u jimbuttawhom lura.
Sid id-dinjiet kien qiegħed isegwi din il-ġlieda li l-Kumpanni tiegħu kienu qegħdin jagħmlu b’qalbhom u b’ruħhom kollha, u minn fuq xufftejh imbierka kienet tinstema’ t-talba: “O Alla, niżżlilna l-għajnuna Tiegħek. Tabilħaqq, Int ma tridx li huma jegħlbuna.” Fost it-talbiet ħerqana tiegħu lil Alla l-Għoli, il-Profeta maħbub tagħna qabad ponn ramel mill-art, qal: “Jalla jiswed wiċċhom!”, u waddbu fuq il-politeisti. B’miraklu tal-Profeta maħbub tagħna, ma baqa’ l-ebda suldat tal-għadu li għajnejh ma mtlewx bir-ramel. L-anġli wkoll ġew jgħinu. Sidna l-Profeta qal: “Naħlef b’Alla l-Għoli, huma ngħelbu.” Il-politeisti bdew jixterdu, idawru wiċċhom u jaħarbu. Kull meta kienu jħarsu lura, kienu jaraw lill-Kumpanni glorjużi warajhom, u kienu jaħarbu kemm jifilħu, iħallu warajhom in-nisa, it-tfal u l-ġid li kienu ġabu fil-mejdan tal-battalja. Parti minn dawk li ħarbu stkennu fil-fortizza ta’ Tâ’if.3 Parti oħra marret Nakhla u Awtâs. Fil-mejdan tal-battalja ħallew sebgħin mejjet, sitt elef priġunier u ġid bla qies.
F’din il-battalja, bil-permess ta’ Alla l-Għoli, bil-ħeġġa (himma) u bil-barka ta’ Rasûlullah (sallallâhu ‘alaihi wa sallam), ir-rebħa reġgħet kienet tal-Musulmani. Erbgħa waqgħu martri, u xi wħud mill-Kumpanni ndarbu. Meta sema’ li Hazreti Khâlid ibn Walîd ukoll kien midrub, il-Profeta maħbub tagħna mar ħdejh, u kif għadda idejh imbierka fuq il-ġerħa, il-ġerħa fieqet f’dak il-ħin stess.
Is-sariyya ta’ Awtâs
Il-politeisti tal-Hawâzin, wara li ġew megħluba f’Hunayn, inġabru f’Awtâs. Rasûlullah bagħat sariyya lejn Awtâs taħt il-kmand ta’ Abû Âmir, iz-ziju ta’ Abû Mûsâ al-Ash’arî. F’Awtâs reġgħu nqalgħu ġliediet ħorox. Abû Âmir waqa’ martri. Ħa postu Hazreti Abû Mûsâ al-Ash’arî, u għeleb lill-għadu.4 Il-mujâhidîn reġgħu lura b’ħafna priġunieri u b’ghanîma kbira.
“O Abbâs! Sejħilhom: ‘O nies ta’ Medina! O Kumpanni li tajtu l-bay’a taħt is-siġra Samura!’” Hadîth sharîf
Fost il-priġunieri kien hemm ukoll oħt Rasûlullah mir-rdigħ, Shaymâ. Hi qalet: “Jien oħt il-Profeta tagħkom mir-rdigħ.” Ma emmnuhiex. Tellgħuha fuq ġemel u ħaduha quddiem Rasûlullah. Shaymâ rrakkontat fid-dettall ħafna tifkiriet minn żmien tfulithom. Ir-Rasûl ’alaihis-salâm firex il-mantell tiegħu (ir-ridâ) mal-art u qiegħed lil oħtu mir-rdigħ bilqiegħda fuqu. Hu wkoll qagħad bilqiegħda u beka ħafna.5 Staqsa għas-Sinjura Halîma u għal missier Shaymâ. Hi qalet: “Ilhom żmien li ħallew din id-dinja.” Minħabba l-ġieħ u l-attenzjoni li sabet, emmnet.6 Ir-Rasûl ’alaihis-salâm qal: “Jekk trid, ibqa’ magħna.7 Hawn ikollok kull attenzjoni. U jekk trid, nibagħtuk fejn tixtieq.” Skont il-hadîth sharîf “L-imħabba lejn art twelidek hija parti mill-fidi”, Shaymâ xtaqet tmur lura f’art twelidha. Imbagħad Rasûlullah (sallallâhu ’alaihi wa sallam) taha jâriya, tliet ilsiera u xi iġmla u nagħaġ, u bagħatha lura f’art twelidha.
L-assedju ta’ Tâ’if
Is-Sultân tal-univers (sallallâhu ‘alaihi wa sallam) ried jimxi wkoll fuq l-għadu li kien ħarab minn Hunayn lejn Tâ’if u jġib il-ħaġa sat-tmiem. Il-kmandant tagħhom, Mâlik ibn Awf, kien fost dawk li stkennu f’Tâ’if. Din il-fortizza, qrib Mekka, kienet l-aħħar waħda, iżda wkoll waħda mill-aktar b’saħħithom, fost il-fortizzi tal-kufr (nuqqas ta’ fidi). Qabel il-Ħiġra, Sidna l-Profeta kien mar Tâ’if u għal xahar sħiħ ta parir lin-nies ta’ hemm. Iżda n-nies ta’ Tâ’if kienu għamlu lil Sid id-dinjiet turmenti u moħqrija bla preċedent. Saħansitra kienu demmewlu riġlejh imbierka. Hemm, ma’ Hazreti Zayd ibn Hâritha, Sidna l-Profeta kien għadda l-aktar jiem ta’ niket u ta’ uġigħ f’ħajtu.
Il-Profeta maħbub tagħna, fit-tmien sena tal-Ħiġra, fix-xahar ta’ Shawwâl, wara l-battalja ta’ Hunayn, ħalla l-ghanîma f’Ji’râna u qabad it-triq lejn Tâ’if. Bagħat lil Hazreti Khâlid ibn Walîd ’il quddiem.8 Hu stess, mal-Kumpanni glorjużi tiegħu, wasal warajh quddiem Tâ’if. It-tribù ta’ Thaqîf kienet diġà daħħlet ħafna provvisti ta’ ikel fil-fortizza b’saħħitha tagħha. Meta raw lill-Kumpanni nobbli ġejjin, għalqu l-bibien u qagħdu fuq id-difensiva. Lill-mujâhidîn li kienu jersqu lejn il-fortizza kienu jwieġbuhom bil-vleġeġ. U l-ġlied kompla hekk. In-nies ta’ Tâ’if qatt ma ssugraw joħorġu mill-fortizza u jiġġieldu fil-miftuħ, wiċċ imb wiċċ.
Xi wħud mill-Kumpanni nobbli pproponew li jitfgħu l-ġebel fil-fortizza bil-katapulta. Sidna l-Profeta qies dan tajjeb u ġiegħel isiru katapulti msejħa dabbâba. Bihom ġiegħel jitwaddab il-ġebel fuq il-politeisti u kompla l-assedju. Il-Kumpanni nobbli kienu qegħdin jitħabtu b’qalbhom u b’ruħhom kollha biex jirbħu l-fortizza malajr kemm jista’ jkun. Iżda l-fortizza kienet b’saħħitha ħafna, u dan kien qiegħed ifixkel ir-rebħa. Sadanittant tnax-il Kumpann kisbu l-grad tal-martirju. Waqt li kien qiegħed jiġġieled b’qlubija, Abû Sufyân ibn Harb tilef waħda minn għajnejh.9
Rasûlullah (sallallâhu ‘alaihi wa sallam) qal: “O Abû Sufyân! Liema waħda trid minn dawn? Jekk trid, nitlob li għajnek terġa’ lura f’postha. U jekk trid, Alla l-Għoli jagħtik għajn f’Jannah.” Abû Sufyân qal: “O Rasûlallah! Irrid li tingħatali għajn f’Jannah”, u tefa’ mal-art l-għajn li kellu fil-pala ta’ idu.10 Lejl minnhom, meta l-assedju kien wasal qrib l-għoxrin jum, Rasûl al-akram (sallallâhu ’alaihi wa sallam) ra fil-ħolm serduk jnaqqar skutella mimlija bil-butir li kienet ingħatatlu rigal u jxerred il-butir mal-art. Fisser dan li Tâ’if mhux se tintrebaħ dik is-sena, u neħħa l-assedju.
Tmien snin qabel, meta n-nies ta’ Tâ’if kienu ttorturawh, il-Profeta maħbub tagħna, il-baħar tal-ħniena, lill-anġlu li qallu: “Jekk tagħtini l-permess, inwaqqa’ dawn il-muntanji fuq rashom”, kien wieġbu: “Jien intbgħatt bħala ħniena għad-dinjiet. L-unika ħaġa li rrid hija li Alla l-Għoli joħroġ minn ġenbejn dawn il-politeisti nisel li jagħmel ’ibâda lil Haqq ta’âlâ mingħajr ma jagħtih ebda sieħeb.” U issa reġa’ wera l-ħniena u talab: “O Rabb tiegħi! Uri t-triq it-tajba lit-Thaqîf! Ġibhom għandna.”
Habîb al-akram telaq minn Tâ’if mal-Kumpanni tiegħu, u fl-ewwel ġimgħa tax-xahar ta’ Dhul-qa’da wasal f’Ji’râna, fejn kienu nġabru l-priġunieri u l-ghanîma meħuda f’Hunayn. Minbarra s-sitt elef priġunier, kienu ttieħdu bħala ghanîma aktar minn għoxrin elf ras bhejjem kbar u aktar minn erbgħin elf ras bhejjem żgħar, kif ukoll ġojjelli bla qies. Hu qassamhom lill-mujâhidîn li kellhom dritt għalihom. F’dak il-ħin saru jafu li delegazzjoni mill-Hawâzin kienet qiegħda titlob li tiġi milqugħa. Il-Profeta maħbub tagħna laqagħhom. Meta d-delegazzjoni ħabbret li t-tribù kollha tal-Hawâzin kienet daħlet fl-Iżlam, Sid id-dinjiet feraħ ħafna. Għalhekk minnufih ħeles u raddilhom il-priġunieri li kienu waqgħu f’sehmu. Il-Kumpanni nobbli, wara l-eżempju tal-Profeta maħbub tagħna, għamlu l-istess. Ħniena waħda ta’ Rasûlullah kienet il-kawża li sitt elef priġunier kisbu l-ħelsien f’mument wieħed. Meta din l-aħbar waslet għand Mâlik ibn Awf, il-kap tal-Hawâzin, li kien stkenn f’Tâ’if, hu wkoll ġie u sar Musulman, u Sidna l-Profeta għabbieh bir-rigali.11 Hemm ma kien baqa’ xejn x’isir. Wara li qagħad hemm tlettax-il jum, Rasûlullah, lejlet l-Erbgħa, libes l-ihrâm bin-niyya (l-intenzjoni) tal-‘umra. Is-Sultân tal-univers, rebbieħ bħal dejjem, wasal Mekka mal-Kumpanni tiegħu. Għamel it-tawâf madwar il-Kâ’ba l-Imqaddsa u wettaq il-‘umra. Ħatar lil Attâb ibn Asîd gvernatur ta’ Mekka, u fdalu wkoll it-tmexxija tal-hajj.12
“L-imħabba lejn art twelidek hija parti mill-fidi” Hadîth sharîf