SIDNA L-PROFETA JGĦADDI GĦALL-ÂKHIRAT

Usâma ibn Zayd jinħatar kmandant

Kienu l-aħħar jiem tax-xahar ta’ Safar. Sid id-dinjiet (sallallâhu ‘alaihi wa sallam) ried, qabel ma l-Imperu Biżantin fit-tramuntana jsir periklu kbir għall-Musulmani, jerġa’ jsejjaħ lill-Biżantini għall-Iżlam, u jekk ma jaċċettawx, jiġġieled magħhom u jdaħħalhom taħt il-ħakma tal-Istat Iżlamiku. Għalhekk ordna lill-Kumpanni eroj tiegħu jħejju għall-ġlied kontra l-Biżantini. Il-Kumpanni nobbli xterdu biex iħejju ruħhom. Rasûl al-akram sejjaħ lil Hazreti Usâma ibn Zayd u qallu: “O Usâma! Bl-isem u bil-barka ta’ Alla l-Għoli, mur lejn ix-Xam, sal-fruntiera tal-Balqâ’, sa Dârûm fil-Palestina, sal-post fejn missierek waqa’ martri. Ħa jirfsu ż-żwiemel dawk l-inħawi. Ħtartek kmandant suprem ta’ din l-armata. Aqbad għal għarrieda lin-nies ta’ Ubnâ u inżel fuqhom bħal sajjetta. Mur daqshekk malajr li l-aħbar ma tasalx qablek fil-post fejn sejjer. Ħu miegħek il-gwidi, u l-ispiji u l-kexxiefa ibgħathom qablek. Jekk Alla l-Għoli jagħtik ir-rebħa, oqgħod ftit fosthom.” Imbagħad ordna li jitwaqqaf il-kamp f’Jurf, rabat il-bandiera b’idejh imbierka u taha lil Usâma.4

Fil-masjid tela’ fuq il-minbar u qal: “Kumpanni tiegħi! Kif missier Usâma, Zayd, kien jistħoqqlu jkun kmandant u kien l-aktar wieħed maħbub għandi, hekk ukoll, warajh, ibnu Usâma jistħoqqlu jkun kmandant. Usâma huwa wieħed mill-aktar nies maħbuba għandi.”

Fost dawk li kellhom imorru għall-ġlied taħt il-kmand ta’ Hazreti Usâma kien hemm ukoll Kumpanni ewlenin bħal Hazreti Abû Bakr, Hazreti Umar, Hazreti Abû Ubayda ibn Jarrâh u Hazreti Sa’d ibn Abî Waqqâs.

Iżda billi s-Sultân tal-univers l-għada f’daqqa waħda marad, it-tluq tal-armata tħalla għal wara li Sidna l-Profeta jgħaddi għall-âkhirat. Il-Profeta maħbub tagħna qabditu deni qawwi (humma). Id-deni kien qiegħed jogħla dejjem aktar, u l-marda kienet qiegħda tiggrava.

Lejl minnhom, meta l-uġigħ naqaslu, f’nofs il-lejl qam mis-sodda. Libes u ħejja ruħu biex joħroġ. Meta rat dan, ommna Hazreti Âisha staqsiet: “Ħa jkunu fidwa għalik missieri u ommi, anzi ħajti stess, O Rasûlallah! Fejn sejjer?” Sarwar al-âlam (sallallâhu ’alaihi wa sallam) wieġeb: “Ingħatajt l-ordni nitlob il-maħfra għal dawk midfuna fiċ-ċimiterju ta’ Baqî’. Sejjer hemm.”

Ħa miegħu lil Abû Muwayhiba u lil Abû Râfi’, u marru. Fiċ-ċimiterju dam ħafna jagħmel talbiet, u talab b’ħerqa lil Alla l-Għoli biex jaħfrilhom u jħenn għalihom. Meta raw kemm Sidna l-Profeta kien qiegħed jitlob bil-ħerqa, il-Kumpanni li kienu miegħu qalu: “Kieku biss aħna wkoll konna midfuna hawn issa, biex ikollna l-unur li niksbu din it-talba ta’ Rasûlullah!” Il-Profeta maħbub tagħna dar lejn Abû Muwayhiba u qal: “O Abû Muwayhiba! Ingħatajt l-għażla bejn it-teżori ta’ din id-dinja u l-grazzji tal-âkhirat. Qaluli: ‘Jekk trid, ibqa’ f’din id-dinja u mbagħad idħol f’Jannah; u jekk trid, ħa jkollok il-Liqâ’ullâh (il-laqgħa ma’ Alla l-Għoli) u idħol f’Jannah.’ Jien għażilt il-Liqâ’ullâh, u mbagħad Jannah.”

“O fidili! Għall-ħaqq ta’ Alla, kull min għandu xi dritt fuqi, ħa jqum, jiġi u jeħdu hawn, qabel jum il-qiyâmat” Hadîth sharîf

Jum minnhom mar jitlob il-maħfra għall-martri li jinsabu f’Uhud. Dam ħafna jagħmel talbiet għalihom, jitlob b’ħerqa lil Alla l-Għoli. Imbagħad ġie fil-masjid u qal lill-Kumpanni nobbli: “Jien se nasal qabilkom fil-hawd tal-Kawthar u nistennikom hemm. Hemm huwa l-post tal-laqgħa tagħna… Ma nibżax għalikom li wara li mmur jien terġgħu lura għax-shirk. Iżda nibża’ li tintelqu għal din id-dinja, li tgħiru għal xulxin minħabba fiha, li toqtlu lil xulxin, u li fl-aħħar tintilfu kif intilfu dawk ta’ qabilkom…” Imbagħad mar id-dar tal-hena tiegħu. Il-marda tiegħu ggravat. In-nisa mbierka tiegħu għarrfu lill-Profeta maħbub tagħna li riedu li hu jibqa’ fid-dar ta’ ommna Hazreti Âisha, u li d-drittijiet tagħhom kienu qegħdin jagħtuhom lilha. Feraħ b’dan is-sagrifiċċju tan-nisa safja tiegħu, għamel talba għalihom kollha, u l-jiem li kien fadal beda jgħaddihom fid-dar ta’ ommna Hazreti Âisha. Id-deni ta’ Rasûl al-akram (sallallâhu ‘alaihi wa sallam) għola ħafna. Minħabba l-qawwa tad-deni, kien ikollu jdur fis-sodda minn naħa għall-oħra. Waqt li kien f’din il-qagħda, il-Kumpanni nobbli kienu jiġu jżuruh, u kienu jitnikktu ħafna għat-tbatija kbira li kien qiegħed jgħaddi minnha. Abû Sa’îd al-Khudrî rrakkonta: “Mort fil-preżenza mbierka ta’ Rasûlullah. Fuqu kien hemm għata tal-bellus. Is-sħana tad-deni kienet toħroġ minn ġol-għata, tant li bis-sħana ma stajniex immissu l-għata b’idejna. Meta ra l-istagħġib u n-niket tagħna, Rasûlullah qal:

‘L-eħrex tiġribiet jaqgħu fuq il-profeti. Madankollu, il-profeta jifraħ bit-tiġribiet aktar milli intom tifirħu bil-grazzji li jingħataw lilkom.’”

Umm Bishr bint Barâ’ irrakkontat: “Mort inżur lil Rasûlullah. Ġismu mbierek kien jaħraq bħan-nar. Għedtlu: ‘Ħajti tkun fidwa għalik, O Rasûlallah! Qatt ma rajt marda daqshekk qawwija!…’ Hu qal: ‘O Umm Bishr! Id-deni huwa qawwi biex it-thawâb tiegħi jkun kbir. Din il-marda hija l-effett tal-laħam avvelenat li dduqt f’Khaybar. Il-morr ta’ dak il-laħam dejjem ħassejtu. Il-velenu li kilt dakinhar issa qiegħed iqatta’ l-abhar tiegħi, jiġifieri l-aorta.’”5

Il-Profeta maħbub tagħna qal ukoll lil Hazreti Abdullah ibn Mas’ûd: “M’hemmx Musulman li tolqtu marda, li Alla l-Għoli ma jwaqqagħlux l-iżbalji u d-dnubiet tiegħu kif jaqgħu l-weraq mis-siġra!”6 Il-marda kienet qiegħda tiggrava jum wara jum. Il-Kumpanni nobbli kienu mnikktin ħafna għal dan, u ma setgħux isibu s-serħan fi djarhom. Inġabru fil-masjid. Biex isiru jafu kif kien Sidna l-Profeta, bagħtu lil Hazreti Alî għandu. Sid id-dinjiet staqsa b’sinjal: “X’qegħdin jgħidu l-Kumpanni tiegħi?” Hu qal: “Huma mnikktin ħafna u inkwetati, u qegħdin jgħidu: ‘X’jiġri minna jekk Rasûlullah jitlaqna!…’” Il-Profeta maħbub tagħna, li l-ħniena tiegħu lejn il-Kumpanni ma kellhiex tarf, issaporta l-qawwa tal-marda, qam u, mistrieħ fuq Hazreti Alî u Hazreti Fadl ibn Abbâs, ġie fil-masjid. Tela’ fuq il-minbar, u wara li faħħar u radd il-ħajr lil Alla l-Għoli, qal lill-Kumpanni nobbli:

“O Kumpanni tiegħi! Smajt li intom imħassbin bil-ħsieb ta’ mewti. Qatt kien hemm xi profeta li baqa’ għal dejjem fost l-ummah tiegħu, biex jien ukoll nibqa’ għal dejjem fostkom? Kunu afu li jien se niltaqa’ mar-Rabb tiegħi. Il-parir tiegħi lilkom huwa dan: urru rispett lill-kbar fost l-Emigranti! O Emigranti! Lilkom ukoll inħalli din ir-rieda: agħmlu l-ġid lill-Ansâr! Huma għamlu l-ġid lilkom. Laqgħukom fi djarhom. Għalkemm huma stess kienu fid-diffikultà, qegħdukom qabilhom infushom. Qasmu ġidhom magħkom. Min ikun xi darba fil-kmand tal-Ansâr, ħa jieħu ħsiebhom u jaħfer lil min jonqos minnhom,” qal. Imbagħad tahom pariri sbieħ ħafna, li jidħlu sal-qalb, u qal: “Alla l-Għoli ta lil wieħed mill-qaddejja Tiegħu l-għażla bejn li jibqa’ fid-dinja u li jiltaqa’ mar-Rabb tiegħu. Dak il-qaddej għażel li jiltaqa’ mar-Rabb tiegħu.” Hazreti Abû Bakr fehem li Sidna Rasûlullah, b’dan il-kliem, kien qiegħed jirreferi għall-mewt tiegħu, u beda jibki u qal: “Jalla ħajjitna tiġi ssagrifikata għalik, O Rasûlallah!” L-oċean tal-ħniena, il-Profeta maħbub tagħna (sallallâhu ’alaihi wa sallam), qallu: “Tibkix, O Abû Bakr!”, u wissieh biex jieħu paċenzja u jissaporti. Minn għajnejh imbierka kien nieżel id-dmugħ. “O Kumpanni tiegħi! Jien kuntent ħafna b’Abû Bakr, li b’ikhlâs u b’lealtà ssagrifika ġidu fit-triq tar-reliġjon tal-Iżlam. Kieku kien possibbli li wieħed jagħżel ħabib għat-triq tal-âkhirat, kont nagħżel lilu,” qal, u ordna: “Agħlqu l-bibien kollha li jagħtu għall-masjid, ħlief dak ta’ Abû Bakr!”

Imbagħad niżel minn fuq il-minbar u reġa’ lura fil-kamra ta’ ommna Hazreti Âisha. Il-Kumpanni bdew jibku. Għalhekk Sidna l-Profeta, mistrieħ fuq dirgħajn Hazreti Alî u Fadl ibn Abbâs, reġa’ ġie fil-masjid. Waqaf fuq l-aktar tarġa t’isfel tal-minbar u qal lill-Kumpanni: “O Emigranti u O Ansâr! Ma jiswa xejn li wieħed jgħaġġel biex jasal għal ħaġa li ż-żmien tagħha huwa ffissat. Alla l-Għoli ma jgħaġġel għal ebda qaddej. Min jazzarda jipprova jbiddel il-qadâ u l-qadar ta’ Alla l-Għoli u jegħleb ir-rieda Tiegħu, Hu jegħlbu u jeqirdu.

Min irid jagħmel qerq lil Alla l-Għoli u jqarraq Bih, l-affarijiet tiegħu jitħarbtu u jkun qarraq lilu nnifsu. Kunu afu li jien mimli mogħdrija u ħniena lejkom. Intom ukoll se tiltaqgħu miegħi. Il-post fejn se tiltaqgħu miegħi huwa x-xifer tal-Għadira ta’ Kawthar. Min irid jidħol f’Jannah u jiltaqa’ miegħi, ħa ma jgħidx kliem fieragħ. O Musulmani! Il-kufr (nuqqas ta’ fidi) u d-dnubiet huma l-kawża li l-grazzji jinbidlu u l-għajxien jonqos. Jekk in-nies jobdu l-kmandi ta’ Alla l-Għoli, il-kapijiet tal-istat, il-kmandanti u l-gvernaturi jġibu ruħhom magħhom bil-ħniena u bil-ħlewwa. Jekk jintelqu għall-ħażen, għall-immoralità u għall-eċċessi u jagħmlu d-dnubiet, ma jkollhomx mexxejja ħanina. Bħalma ħajti kienet ta’ ġid għalikom, hekk ukoll mewti hija ġid u ħniena. Jekk sawwatt lil xi ħadd inġustament jew għedtlu kelma ħażina, jien naċċetta li jagħmel l-istess miegħi u jieħu d-dritt tiegħu; jekk ħadt xi ħaġa inġustament mingħand xi wieħed minnkom, naċċetta li jitlobha lura, u jien lest li nitolbu jaħfirli. Għax il-kastig ta’ din id-dinja huwa ħafna eħfef mill-kastig tal-âkhirat. Huwa eħfef li wieħed iġorru.” Bħalma qabel kien wera kemm kien kuntent b’Hazreti Abû Bakr, f’din il-khutba wera wkoll kemm kien kuntent b’Hazreti Umar, u qal: “Umar huwa miegħi, u jien miegħu. Warajja, il-ħaqq huwa ma’ Umar.”

“L-eħrex tiġribiet jaqgħu fuq il-profeti. Madankollu, il-profeta jifraħ bit-tiġribiet aktar milli intom tifirħu bil-grazzji li jingħataw lilkom” Hadîth sharîf

Wara din il-khutba, Sidna Rasûlullah niżel minn fuq il-minbar. Wara s-salât reġa’ tela’ fuq il-minbar, għamel l-aħħar rakkomandazzjonijiet tiegħu u ta l-pariri; imbagħad qal: “Nafdakom f’idejn Alla l-Għoli,” sellem lill-Kumpanni u mar fil-kamra tiegħu. F’jum minnhom, meta l-uġigħ tiegħu kien qawwi ħafna, Sid id-dinjiet (sallallâhu ’alaihi wa sallam), biex jagħmel halâl mal-Kumpanni kull dritt li kellhom fuqu u ma jmurx fl-âkhirat b’xi dritt tan-nies fuq għonqu, sejjaħ lil Hazreti Bilâl al-Habashî. Qallu: “Sejjaħ lin-nies! Ħa jinġabru fil-masjid. Irrid nagħtihom l-aħħar rieda tiegħi!..”

Hazreti Bilâl ġabar lill-Kumpanni fil-masjid. Il-Profeta maħbub tagħna, mistrieħ fuq Hazreti Alî u Fadl, ġie fil-masjid. Qagħad bilqiegħda fuq il-minbar u, wara li faħħar u sebbaħ lil Alla l-Għoli, qal: “O Kumpanni tiegħi! Kunu afu li l-firda tiegħi minnkom qorbot. Min għandu xi dritt fuqi, ħa jitolbu mingħandi. Min iħobbni, ħa jitlob id-dritt tiegħu mingħandi jew jagħmilhuli halâl, sabiex niltaqa’ mar-Rabb tiegħi u mal-ħniena Tiegħu wara li nkun ħallast dawn id-drittijiet.” Imbagħad niżel minn fuq il-minbar u mexxa s-salât taż-zuhr. Wara s-salât reġa’ tela’ fuq il-minbar u tenna dak li kien qal qabel is-salât. Matul il-marda tiegħu, Sidna l-Profeta, kull meta kien jinqara l-adhân, kien imur fil-Masjid ash-sharîf, isir imâm għall-Kumpanni u jagħmel is-salât f’jamâ’a.7 Tlett ijiem qabel ma l-Profeta maħbub tagħna għadda għall-âkhirat, il-marda tiegħu ħżienet. Ma setax jibqa’ jiġi fil-masjid biex imexxi s-salât tal-jamâ’a. L-ewwel salât li ma setax jagħmel f’jamâ’a kienet is-salât tal-’ishâ.

Hazreti Bilâl, bħas-soltu, f’dak il-ħin ġie ħdejn il-bieb u qal: “Is-salât, O Rasûlallah!” Il-Profeta maħbub tagħna, minħabba d-dgħufija, ma kellux saħħa jmur fil-masjid. Qal: “Għidu lil Abû Bakr biex imexxi lill-Kumpanni tiegħi fis-salât.” Ommna Hazreti Âisha staqsiet: “Jalla ħajti tiġi ssagrifikata għalik, O Rasûlallah! Missieri qalbu tenera u malajr jitnikket. Jekk joqgħod f’postok u ma jarakx hemm, mill-biki ma jkunx jista’ jaqra. Ma tordnax li Umar ikun l-imâm?” Sidna l-Profeta reġa’ qal: “Għidu lil Abû Bakr biex ikun l-imâm tal-Kumpanni tiegħi u jmexxihom fis-salât.” Hazreti Bilâl wassal dan lil Hazreti Abû Bakr as-Siddîq. Meta Hazreti Abû Bakr ma rax lil Sidna Rasûlullah fil-mihrâb, qisu ntlaqat f’qalbu; kważi tilef sensih. Beka!.. beka!.. Il-Kumpanni wkoll bdew jibku. Meta Habîbullah staqsa x’kien dak in-nwiħ li kien ġej mill-masjid, ommna Hazreti Fâtima fissritlu l-qagħda: “Jalla ħajti tiġi ssagrifikata għalik, O Rasûlallah! Il-Kumpanni tiegħek qegħdin jibku għax ma jifilħux il-firda tiegħek!..”8 L-oċean tal-ħniena, il-Profeta maħbub tagħna (sallallâhu ’alaihi wa sallam), tqanqal ħafna. Biex ifarraġ lill-Kumpanni tiegħu, għalkemm il-marda tiegħu kienet qawwija ħafna, qam b’diffikultà. Mistrieħ fuq Hazreti Alî u Hazreti Abbâs, ġie fil-masjid. Wara s-salât qal: “O Kumpanni tiegħi! Intom taħt il-ħarsien ta’ Alla l-Għoli, u jien fdajtkom f’idejn Alla l-Għoli! Żommu sodi fit-taqwâ. Ibżgħu minn Alla l-Għoli. Żommu mal-kmand ta’ Alla l-Għoli u obdu Lilu. Issa jien sejjer minn din id-dinja.”

Kienu fadal tlett ijiem biex il-Profeta maħbub tagħna jgħaddi għall-âkhirat. Jabrâîl ‘alaihis-salâm ġie jżur lil Sidna Rasûlullah u qal: “O Rasûlallah! Alla l-Għoli bagħatlek is-salâm Tiegħu. Għalkemm jaf il-qagħda tiegħek, qiegħed jistaqsik kif int u kif qiegħed tħossok.” Sid id-dinjiet wieġeb: “Jien imnikket!” Jabrâîl ‘alaihis-salâm reġa’ ġie nhar il-Ħadd u qal l-istess kliem. Sidna l-Profeta reġa’ ta l-istess tweġiba. Jabrâîl ‘alaihis-salâm għarrfu wkoll li Aswad al-Ansî, li fil-Jemen kien qiegħed jgħid li kien profeta, kien inqatel. Rasûl al-akram għarraf dan lill-Kumpanni tiegħu. Qabel il-marda kien ingħata xi muniti tad-deheb; xi wħud minnhom kien tahom lill-foqra u xi wħud lil Hazreti Âisha. Nhar il-Ħadd il-marda ta’ Rasûlullah ħżienet. Lil Hazreti Usâma, il-kmandant tal-armata, li ġie ħdejh, ma qallu xejn. Iżda għolla dirgħajh imbierka u għaddiehom fuqu. Fehmu li kien qiegħed jitlob għalih. It-tlettax u l-aħħar jum tal-marda tiegħu… Dak il-jum, bħall-jum li fih il-Profeta maħbub tagħna kien onora d-dinja bil-wasla tiegħu, kien it-tnax ta’ Rabî’ul-awwal u nhar ta’ Tnejn. Is-Sultân tal-univers ħass ftit serħan f’ġismu mbierek… Waqt li l-Kumpanni kienu se jagħmlu s-salât tas-sabâh wara Hazreti Abû Bakr as-Siddîq, Sid id-dinjiet ġie fil-Masjid ash-sharîf. Ra l-ummah tiegħu wieqfa f’fillieri fl-‘ibâda. Tbissem bil-ferħ. Il-Kumpanni wkoll ferħu meta raw lil Rasûlullah fil-masjid, għax ħasbu li l-marda kienet għaddiet. Hazreti Abû Bakr as-Siddîq (radiyallâhu ‘anh) nduna li l-Profeta maħbub tagħna kien ġie u ried imur lura. Sidna l-Profeta tah sinjal: “Ibqa’ f’postok!” Hu stess mexa wara Hazreti Abû Bakr u għamel is-salât warajh.9 B’hekk, bil-kmand ta’ Rasûlullah, Hazreti Abû Bakr mexxa lill-Kumpanni fis-salât sbatax-il darba. Wara s-salât, Rasûl al-akram (sallallâhu ‘alaihi wa sallam) mar fil-kamra ta’ Hazreti Âisha u mtedd. Qal: “Irrid immur fil-preżenza ta’ Alla l-Għoli mingħajr ma nħalli warajja ġid tad-dinja. Qassmu lill-foqra wkoll id-deheb li baqa’ għandek!” Imbagħad id-deni tiegħu żdied. Wara ftit żmien reġa’ fetaħ għajnejh u staqsa lil Hazreti Âisha jekk kinitx qassmet id-deheb. Hija qalet li kienet se tqassmu. Hu ordna bosta drabi biex jitqassam minnufih. Meta tqassam mill-ewwel u għarrfuh, qal: “Issa serraħt moħħi.” Wara li straħ ftit fis-sodda tiegħu, sejjaħ lil Hazreti Alî ħdejh. Qiegħed rasu mbierka f’ħoġru. Ġbinu mbierek kien għereq u l-kulur imbierek tiegħu kien inbidel. Meta ommna Hazreti Fâtima rat lil missierha mbierek f’dak l-istat, ma felħitx tara dan u marret ħdejn uliedha Hazreti Hasan u Hazreti Husayn. Qabditilhom idejhom u bdiet tibki: “O missieri! Min se jieħu ħsieb bintek? F’idejn min se tafda lil Hasan u lil Husayn? Ah, missieri! Jalla ħajti tiġi ssagrifikata għalik! X’se jsir minni warajk? Lejn min se jħarsu għajnejja wara wiċċek imbierek?” Meta Sidna Rasûlullah sema’ dan il-kliem ta’ bintu li jaqsam il-qalb, fetaħ għajnejh imbierka, sejħilha ħdejh u talab: “O Rabb tiegħi! Agħtiha s-sabar.” Meta mbagħad qal: “O Fâtima! O dawl ta’ għajnejja! Missierek jinsab fl-agunija tal-mewt!”, hija bdiet tibki aktar, b’nifs maqtugħ. Meta Hazreti Alî qal: “O Fâtima! Jekk jogħġbok oqgħod kwieta, tkomplix tnikket lil Rasûlullah!”, il-Profeta maħbub tagħna qal: “Tnikkithiex, O Alî! Ħalli għajnejha jxerrdu d-dmugħ għal missierha!..” Imbagħad għalaq għajnejh imbierka u deher qisu tilef minn sensih. Imbagħad Hazreti Hasan ġie ħdejn nannuh imbierek u qal waqt li kien jibki: “O nannu mbierek tiegħi! Min jiflaħ il-firda tiegħek? Lil min se nafdaw in-niket ta’ qalbna? Min se jdawwar lil ommi, lil missieri u lil ħija bil-ħniena warajk? Fejn se jsibu n-nisa tiegħek u l-Kumpanni tiegħek dak l-akhlâq sabiħ tiegħek?..” Imbagħad in-nisa mbierka ta’ Sidna l-Profeta ma setgħux iżommu ruħhom aktar u bdew jibku lkoll flimkien fis-skiet. Il-Kumpanni, li kienu qegħdin jistennew barra mqanqla, meta semgħu li l-marda ta’ Sidna l-Profeta kienet ħżienet ħafna, qlubhom bdew jaħarqu. Bdew jibku. Biex jaraw il-wiċċ imbierek tal-Profeta maħbub tagħna, anki jekk għall-aħħar darba biss, talbu bil-ħrara ħdejn il-bieb: “Jekk jogħġobkom iftħu l-bieb! Ħalluna naraw għal darb’oħra l-wiċċ imbierek tar-Rasûl ‘alaihis-salâm!..” Il-Habîb, il-maħbub ta’ Alla l-Għoli, li ntbagħat bħala ħniena għad-dinjiet, meta sema’ dawn it-talbiet tal-Kumpanni tiegħu, tħassarhom u qal: “Iftħu l-bieb!” Daħlu l-kbar fost il-Kumpanni. Wara li l-Profeta maħbub tagħna wissiehom biex ikollhom is-sabar, qal: “O Kumpanni tiegħi! Intom l-ogħla u l-aktar onorati fost in-nies. Jiġi min jiġi warajkom, intom tidħlu f’Jannah qabilhom ilkoll. Żommu sodi biex iżżommu r-reliġjon wieqfa, u agħmlu l-Qur’ân al-’azîm l-imâm (il-gwida) tagħkom.

“O Kumpanni tiegħi! Intom taħt il-ħarsien ta’ Alla l-Għoli, u jien fdajtkom f’idejn Alla l-Għoli! Żommu sodi fit-taqwâ” Hadîth sharîf

Tittraskurawx il-kmandi tar-reliġjon,” qal. Imbagħad qal: “O Rabb tiegħi! Wassalt il-messaġġ?” u għalaq għajnejh imbierka. Wiċċu mbierek kien għereq. Hazreti Alî ta sinjal lill-Kumpanni biex joħorġu. Wara li ħarġu, ommna Hazreti Âisha marret ħdejh u talbitu parir. Sidna l-Profeta qal: “O Âisha! Oqogħdi f’rokna ta’ darek u ħares lilek innifsek!”, u mbagħad minn għajnejh imbierka beda nieżel id-dmugħ. Is-Sultân tal-univers kien qiegħed jibki… Il-qlub ta’ dawk preżenti ndarbu, u ġewwienihom tqatta’. Meta ommna Hazreti Umm Salama staqsiet: “Jalla ħajti tiġi ssagrifikata għalik, O Rasûlallah! Għaliex qiegħed tibki?”, qal: “Qiegħed nibki biex l-ummah tiegħi tingħata l-ħniena.”

Ix-xemx telgħet sal-ogħla punt tagħha. Il-waqt kien qorob… Ir-ras imbierka tal-Profeta maħbub tagħna kienet mistrieħa fuq sider ommna Hazreti Âisha. Sid id-dinjiet kien qiegħed jgħix l-aħħar waqtiet tiegħu, u minn xofftejh imbierka ħareġ dan il-kliem: “Oqogħdu attenti! Oqogħdu attenti! Ġibu ruħkom tajjeb mal-ilsiera li għandkom taħt idejkom! Libbsuhom u xebbgħuhom. Kellmuhom bil-ħlewwa. Is-salât, is-salât – żommu sodi fiha. Ibżgħu minn Alla l-Għoli fir-rigward tan-nisa tagħkom u tal-ilsiera tagħkom!.. O Alla! Aħfirli! Agħtini l-ħniena Tiegħek!… Għaqqadni mal-ġemgħa tar-Rafîq al-a’lâ!…” Id-dmugħ ta’ ommna Hazreti Fâtima kien nieżel bħal xmara, u l-krib tagħha kien jaħraq il-qalb. Il-Profeta maħbub tagħna (sallallâhu ‘alaihi wa sallam) qegħedha bilqiegħda ħdejh u qal: “Binti, stabar ftit, tibkix. Għax il-Hamalat al-Arsh (l-anġli) jibku meta tibki int.” Mesaħ id-dmugħ ta’ ommna Hazreti Fâtima. Farraġha, talab lil Alla l-Għoli s-sabar għaliha u qal: “O binti, ruħi se tittieħed. Dakinhar għid: ‘Innâ lillâhi wa innâ ilaihi râji’ûn’. O Fâtima! Għal kull tbatija li tiġi, jingħata ħlas.” Wara li żamm għajnejh imbierka magħluqa għal ftit żmien, qal: “Minn issa ’l quddiem missierek ma jkollux aktar niket u lanqas swied il-qalb. Għax qiegħed jinħeles mid-dinja li tgħaddi u mill-post tat-tiġrib.” Imbagħad qal lil Hazreti Alî: “O Alî! Għandi dejn ta’ tant ma’ dak u dak il-Lhudi. Kont issellifthom biex inħejji l-armata. Bl-ebda mod ma għandek tinsa tħallashom. Żgur li int teħlisni mid-dejn tiegħi, u int tkun l-ewwel fost dawk li se jiltaqgħu miegħi ħdejn l-Għadira ta’ Kawthar. Warajja se jiġrilek ħafna ħażen; stabar. Meta n-nies jixtiequ d-dinja, int agħżel l-âkhirat.”

Hazreti Usâma reġa’ ġie. Sidna Rasûlullah qal: “Jalla Alla l-Għoli jkun l-għajnuna tiegħek! Issa oħroġ għall-gwerra!” Ħareġ, mar ħdejn l-armata tiegħu u minnufih ta l-ordni biex titlaq.10

Sid id-dinjiet kien qiegħed jieħu l-aħħar nifsijiet tiegħu… Il-waqt kien qorob ħafna… Alla l-Għoli rrivela lil Azrâîl ‘alaihis-salâm: “Mur għand il-Habîb Tiegħi fl-isbaħ għamla! Jekk jagħtik il-permess, ħudlu ruħu bil-ħlewwa u ħafif ħafna. Jekk ma jagħtikx il-permess, erġa’ lura!” Azrâîl ‘alaihis-salâm ġie fl-isbaħ għamla, fis-sura ta’ bniedem, ħdejn il-bieb tad-dar imbierka tal-Profeta maħbub tagħna u qal: “Assalâmu ’alaikum, O sid id-dar tal-profezija! Tagħtini l-permess nidħol? Jalla Alla l-Għoli juri l-ħniena Tiegħu miegħek!”

Ommna Hazreti Âisha qalet lil Hazreti Fâtima, li kienet bilqiegħda ħdejn il-Profeta maħbub tagħna (sallallâhu ‘alaihi wa sallam): “Wieġbih int lil min ġie.” Hazreti Fâtima marret ħdejn il-bieb u qalet b’leħen imnikket ħafna: “O qaddej ta’ Alla l-Għoli! Rasûlullah bħalissa jinsab imħabbat bil-qagħda tiegħu stess.” Azrâîl ‘alaihis-salâm reġa’ talab il-permess. Ingħata l-istess tweġiba. Meta għat-tielet darba tenna s-salâm tiegħu u qal b’leħen għoli li kellu jidħol bilfors, Sidna l-Profeta semgħu u qal: “O Fâtima! Min hemm ħdejn il-bieb?”

Hazreti Fâtima qalet: “O Rasûlallah! Hemm xi ħadd ħdejn il-bieb li qiegħed jitlob il-permess biex jidħol. Weġibtu diversi drabi. Iżda meta sejjaħ għat-tielet darba, ġismi kollu tkexkex.” Għalhekk Sidna Rasûlullah qal: “O Fâtima! Taf min hemm ħdejn il-bieb? Huwa dak li jeqred il-pjaċiri, ixerred il-ġemgħat, iħalli n-nisa romol u t-tfal iltiema, iħarbat id-djar u jimla l-oqbra: l-anġlu tal-mewt, Azrâîl. O Azrâîl, idħol!” F’dak il-ħin ommna Hazreti Fâtima ntlaqtet minn niket li ma jitfissirx, u minn fommha mbierek ħareġ dan il-kliem: “Ah, Medina, int ġejt meqruda!” Il-Profeta tagħna ħa id Hazreti Fâtima, qegħedha fuq sidru mbierek u għalaq għajnejh imbierka. Dawk preżenti ħasbu li ruħu mbierka kienet ittieħdet. Ommna Hazreti Fâtima ma setgħetx iżżomm ruħha aktar; miltet fuq il-widna mbierka ta’ missierha u sejħet b’leħen li jferi l-qlub: “O missieri għażiż!…” Meta ma ġietx tweġiba, qalet: “Jalla ħajti tiġi ssagrifikata għalik, O Rasûlallah! Iftaħ għajnejk imbierka għal darb’oħra u għidli xi ħaġa…” Sid id-dinjiet fetaħ għajnejh imbierka, mesaħ id-dmugħ ta’ bintu u fesfsilha f’widnejha li kien se jgħaddi għall-âkhirat. Għalhekk Hazreti Fâtima bdiet tibki. Imbagħad reġa’ fesfsilha f’widnejha: “Mill-Ahl al-bayt tiegħi, int tkun l-ewwel waħda li tiġi warajja.” Hija ferħet b’din il-bxara t-tajba u sabet il-faraġ.

“O Alla! Aħfirli! Agħtini l-ħniena Tiegħek!… Għaqqadni mal-ġemgħa tar-Rafîq al-a’lâ!…” Hadîth sharîf

Ommna Hazreti Fâtima staqsiet: “O missieri għażiż! Illum huwa jum il-firda! Meta se nerġa’ niltaqa’ miegħek?” Sidna Rasûlullah qal: “O binti! F’jum il-qiyâmat issibni fuq ix-xifer tal-Għadira (hawd). Lil min jiġi mill-ummah tiegħi għall-Għadira, nagħtih jixrob.” Meta Hazreti Fâtima staqsiet: “U jekk ma nsibekx hemm, x’għandi nagħmel?”, Sidna l-Profeta qal: “Imbagħad issibni ħdejn il-Miżien (Mîzân). Hemm ninterċedi għall-ummah tiegħi.”

Meta ommna Hazreti Fâtima qalet: “U jekk lanqas hemm ma nsibek, O Rasûlallah?”, Sidna l-Profeta qal: “Imbagħad issibni ħdejn is-Sirât. Hemm nitlob bil-ħrara lir-Rabb tiegħi: ‘O Rabb tiegħi! Ħares l-ummah tiegħi min-nar!’”

Wara dan Hazreti Alî staqsa b’leħen imnikket: “O Rasûlallah! Wara li tagħti ruħek, min se jaħslek, f’xiex se nkeffnuk, min se jmexxi s-salât fuqek u min se jqegħdek fil-qabar?” Sidna l-Profeta qal:

“O Alî, aħsilni int, u ħa jferrgħalek l-ilma Fadl ibn Abbâs. Jabrâîl ikun it-tielet wieħed magħkom. Meta ttemmu l-ħasil (ghusl), keffnuni. Jabrâîl iġib fwieħa sabiħa minn Jannah. Imbagħad ħuduni fil-masjid u oħorġu. Għax l-ewwel Jabrâîl, imbagħad Mîkâîl, imbagħad Isrâfîl u mbagħad l-anġli, grupp wara grupp, jagħmlu s-salât fuqi. Wara dan idħlu intom u oqogħdu f’fillieri. Ħadd ma għandu joqgħod quddiemi.”11 Imbagħad staqsa lil Azrâîl ’alaihis-salâm, li kien qiegħed jistenna: “O Azrâîl! Ġejt iżżurni jew biex tieħu ruħi?..”, u Azrâîl ’alaihis-salâm qal: “Ġejt kemm bħala mistieden kif ukoll b’dmir. Alla l-Għoli ordnali biex nidħol għandek biss bil-permess tiegħek. Ruħek imbierka nieħodha biss bil-permess tiegħek. O Rasûlallah! Jekk tagħtini l-permess, nobdi l-kmand tiegħek u nieħu ruħek. Jekk le, nerġa’ lura u mmur għand ir-Rabb tiegħi.” Sidna l-Profeta qal: “O Azrâîl! Fejn ħallejt lil Jabrâîl?..” Azrâîl qal: “Lil Jabrâîl ħallejtu fis-sema tad-dinja. L-anġli qegħdin jagħtuh il-kondoljanzi għat-tluq tiegħek minn din id-dinja.” Waqt li kienu qegħdin jitkellmu hekk, ġie Jabrâîl ’alaihis-salâm. Sidna Rasûlullah qal: “O ħija Jabrâîl! Issa wasal iż-żmien li nitlaq minn din id-dinja. X’hemm għalija għand Alla l-Għoli? Agħtini l-bxara t-tajba ta’ dan, biex b’qalb mistrieħa nrodd il-ħaġa fdata lil Sidha.” Jabrâîl ’alaihis-salâm qal: “O maħbub ta’ Alla l-Għoli! Ħallejt il-bieb tas-sema miftuħ. L-anġli qegħdin f’fillieri u qegħdin jistennew ruħek bl-imħabba.” Sidna l-Profeta qal: “Kull tifħir huwa ta’ Alla l-Għoli. Agħtini int il-bxara t-tajba! X’hemm għalija għand ir-Rabb tiegħi?..” Jabrâîl ’alaihis-salâm qal: “O Rasûlallah! Minħabba l-wasla tiegħek, il-bibien ta’ Jannah infetħu, ix-xmajjar ta’ Jannah qegħdin jiġru, is-siġar ta’ Jannah tbaxxew u l-hûrî żejnu ruħhom.”

Sidna l-Profeta reġa’ qal: “Kull tifħir huwa ta’ Alla l-Għoli. Agħtini bxara tajba oħra, O Jabrâîl!..” Jabrâîl ‘alaihis-salâm qal: “O Rasûlallah! F’jum il-qiyâmat int l-ewwel wieħed li jinterċedi u l-ewwel wieħed li l-interċessjoni tiegħu tintlaqa’.” Meta l-Profeta maħbub tagħna reġa’ qal: “Kull tifħir huwa ta’ Alla l-Għoli. O Jabrâîl! Agħtini bxara tajba oħra,” Jabrâîl ’alaihis-salâm qal: “O Rasûlallah! X’qiegħed titlob?..” Għalhekk Sidna l-Profeta qal: “It-tħassib, in-niket u s-swied il-qalb kollu tiegħi huwa għall-ummah tiegħi li qiegħed inħalli warajja.” Hazreti Jabrâîl qal: “O Habîb ta’ Alla l-Għoli! F’jum il-qiyâmat Alla l-Għoli jaħfer lill-ummah tiegħek sakemm tkun kuntent. Qabel il-profeti kollha jdaħħlek lilek, u qabel l-ummah kollha jdaħħal l-ummah tiegħek f’Jannah.” Il-Profeta maħbub tagħna qal lil Jabrâîl ’alaihis-salâm: “Għandi tliet xewqat għand Alla l-Għoli: l-ewwel, li jagħmilni interċessur għall-midinbin tal-ummah tiegħi. It-tieni, li ma jikkastigahomx għad-dnubiet li għamlu fid-dinja. It-tielet, li kull nhar ta’ Ħamis u ta’ Tnejn l-għemejjel tal-ummah tiegħi jitressqu quddiemi. (Jekk l-għemejjel tagħhom ikunu tajba, nagħmel talba u Alla l-Għoli jilqagħha. Jekk ikunu ħżiena, ninterċedi u nitlob li jitħassru mir-reġistru tal-għemejjel.)” Jabrâîl ’alaihis-salâm ġab mingħand Alla l-Għoli l-aħbar li dawn it-tliet xewqat ukoll intlaqgħu. Għalhekk il-Profeta maħbub tagħna serraħ moħħu.

Alla l-Għoli rrivela: “O Habîb Tiegħi! Min qiegħed f’qalbek imbierka daqshekk imħabba u ħniena lejn l-ummah tiegħek?..” Sidna l-Profeta wieġeb: “Ir-Rabb Għoli tiegħi, li ħalaqni u rabbieni.” U Janâb al-Haqq qal: “Il-ħniena u l-mogħdrija Tiegħi lejn l-ummah tiegħek huma elf darba akbar minn tiegħek. Ħallihom Lili.” Imbagħad il-Profeta maħbub tagħna qal: “Issa serraħt moħħi. O Azrâîl! Wettaq id-dmir li ġejt ordnat!” Biex iwettaq dmiru, Azrâîl ‘alaihis-salâm resaq lejn il-preżenza tas-Sultân tal-univers, li minħabba fih kien inħalaq hu stess. Il-Profeta maħbub tagħna daħħal iż-żewġ idejn imbierka tiegħu fil-bieqja tal-ilma li kienet ħdejh, għadda idejh imxarrbin fuq wiċċu mbierek u qal: “Lâ ilâha illallâh! O Alla! Ir-Rafîq al-a’lâ!…” Azrâîl ‘alaihis-salâm beda jieħu r-ruħ imbierka ta’ Sid id-dinjiet. Il-wiċċ imbierek ta’ Sidna Rasûlullah kien isir issa aħmar, issa isfar. Meta qal lil Azrâîl ’alaihis-salâm: “Ir-ruħ tal-ummah tiegħi wkoll teħodha b’daqshekk ebusija u qawwa?..”, dan wieġeb: “O Rasûlallah! Ma ħadt ir-ruħ ta’ ħadd daqshekk faċilment daqs tiegħek.” Il-Profeta maħbub tagħna, li lanqas fl-aħħar waqt tiegħu ma nesa l-ummah tiegħu, qal: “O Azrâîl! L-ebusija li kont se turi mal-ummah tiegħi, uriha miegħi! Għax huma dgħajfa, ma jifilħuhiex…” Imbagħad qal: “Lâ ilâha illallâh! Ir-Rafîq al-a’lâ!..”, u ruħu mbierka ttieħdet u ttellgħet sal-ogħla ’Illiyyîn…

Shafâ’a, yâ Rasûlallah!
Dakhîlak, yâ Rasûlallah!
Assalâtu wassalâmu ’alaika yâ Rasûlallah!
Assalâtu wassalâmu ’alaika yâ Habîballah!
Assalâtu wassalâmu ’alaika yâ Sayyidal-awwalîna wal-âkhirîn!

Jabrâîl ’alaihis-salâm sellem għall-aħħar lil Sidna l-Profeta b’dan il-kliem: “Assalâmu ‘alaikum, O Rasûl ta’ Alla l-Għoli! L-għan u x-xewqa tiegħi kont int. Minn issa ’l quddiem ma nerġax niġi fuq l-art!..”

Meta r-ruħ imbierka ta’ Rasûl al-akram marret fid-dinja ta’ fuq, ommna Hazreti Fâtima u l-azwâj tâhirât, in-nisa safja tiegħu (radiyallâhu ’anhunna), bdew jibku fis-skiet.12 F’dak il-ħin, leħen li sidu ma kienx jidher sellem

“O Fâtima! Taf min hemm ħdejn il-bieb? Huwa dak li jeqred il-pjaċiri, ixerred il-ġemgħat, iħalli n-nisa romol u t-tfal iltiema, iħarbat id-djar u jimla l-oqbra: l-anġlu tal-mewt, Azrâîl” Hadîth sharîf

b’dan il-kliem: “Assalâmu ’alaikum, O Ahl al-bayt! Wa rahmatullâhi wa barakâtuh,” u qara l-vers nobbli 185 tas-Sûrah Âl-i Imrân, li fit-tifsira tiegħu jgħid: “Kunu afu li kull ruħ se dduq il-mewt. U f’jum il-qiyâmat tieħdu ħlaskom kollu.” Imbagħad farraġhom u tahom il-kondoljanzi b’dan il-kliem: “Afdaw fil-grazzji u fil-ġenerożità ta’ Alla l-Għoli. Żommu Miegħu u qegħdu t-tama tagħkom Fih. Tnewħux! Min tassew intlaqat minn diżgrazzja huwa dak li jibqa’ mċaħħad mit-thawâb!”

Dawk kollha li kienu preżenti semgħu dan il-kliem u wieġbu s-salâm tiegħu. Min qalu kien Khidr ‘alaihis-salâm.13 Meta f’Rasûl al-akram dehru s-sinjali tal-mewt (mawt), Umm Ayman kienet bagħtet messaġġ lil binha Usâma. Meta Usâma, Hazreti Umar u Abû Ubayda semgħu din l-aħbar morra, ħallew l-armata u ġew fil-Masjid an-Nabawî. Meta Âisha as-Siddîqa u n-nisa l-oħra kienu qegħdin jibku, il-Kumpanni fil-Masjid ash-sharîf tħawdu. Ma fehmux x’kien qiegħed jiġri. Qishom ingħataw daqqa fuq rashom. Hazreti Alî baqa’ wieqaf bla ma jiċċaqlaq, qisu mejjet. Hazreti Uthmân ma setax jgħid kelma. Hazreti Abû Bakr f’dak il-ħin kien f’daru. Ġie jiġri u daħal dritt fil-Hujra as-sa’âda. Kixef il-wiċċ ta’ Fakhr al-âlam u ra li kien għadda għall-âkhirat. Il-wiċċ imbierek tiegħu u ġismu kollu kienu jiddu bil-ħlewwa u bis-safa bħan-nûr. “Kemm hi sabiħa mewtek, bħal ħajtek, O Rasûlallah!” qal, u biesu. Beka ħafna. Għatta l-wiċċ imbierek. Farraġ lin-nies tad-dar. Imbagħad mar fil-Masjid ash-sharîf. Tela’ fuq il-minbar u għamel khutba lill-Kumpanni. Faħħar u sebbaħ lil Alla l-Għoli u, wara li qal is-salawât fuq Rasûl al-akram (sallallâhu ‘alaihi wa sallam), qal: “Min emmen f’Muhammad ‘alaihis-salâm, ħa jkun jaf li Muhammad ‘alaihis-salâm għadda għall-âkhirat. Min jagħmel ‘ibâda lil Alla l-Għoli, ħa jkun jaf li Hu Hayy (Ħaj) u Bâqî (ma jmutx, Huwa etern).” Imbagħad qara l-vers nobbli 144 tas-Sûrah Âl-i Imrân, li fit-tifsira tiegħu jgħid: “Muhammad (‘alaihis-salâm) mhuwiex ħlief rasûl. Qablu wkoll għaddew rusul. Hu wkoll se jmut. Jekk imut jew jinqatel, intom se terġgħu lura mir-reliġjon tagħkom? Min jerġa’ lura mir-reliġjon tiegħu, ma jagħmel l-ebda ħsara lil Alla l-Għoli. Jagħmel ħsara lilu nnifsu biss. Lil dawk li ma jerġgħux lura mir-reliġjon tagħhom, Alla l-Għoli jagħtihom il-ħlas.” Ta pariri lill-Kumpanni u reġġa’ lura l-ordni.14 B’hekk kulħadd emmen li Rasûlullah kien għadda għall-âkhirat. In-niket u s-swied il-qalb daħlu fil-qlub tal-Kumpanni bħal sikkina ivvelenata. L-għajnejn kienu jibku, id-dmugħ kien nieżel, u n-nar tax-xenqa kien jaħraq ġewwa kulħadd. Bħala l-ewwel ħaġa, il-Kumpanni (’alaihimur-ridwân) għażlu lil Hazreti Abû Bakr bħala khalîfa, biex imexxi l-affarijiet kollha. Għamlulu l-bay’a, imxew warajh u bdew jirranġaw l-affarijiet skont il-kmand tiegħu.15 Rasûl al-akram għadda għall-âkhirat fis-sena 11 tal-Ħiġra (632 WK), fit-tnax tax-xahar ta’ Rabî’ul-awwal, nhar ta’ Tnejn qabel nofsinhar. Dak iż-żmien kellu 63 sena skont il-kalendarju lunari (skont il-kalendarju solari, 61).16

Hazreti Alî, Hazreti Abbâs, Hazreti Fadl ibn Abbâs u Hazreti Usâma ibn Zayd ħaslu lil Sidna l-Profeta.17

“Afdaw fil-grazzji u fil-ġenerożità ta’ Alla l-Għoli. Żommu Miegħu u qegħdu t-tama tagħkom Fih. Tnewħux! Min tassew intlaqat minn diżgrazzja huwa dak li jibqa’ mċaħħad mit-thawâb!” Khidr ’alaihis-salâm

Il-parti tal-Masjid ash-sharîf ta’ Sidna l-Profeta (’alaihis-salâtu was-salâm) li tissejjaħ “ar-Rawda al-Mutahhara / Ġnien minn Jannah”. Jidher il-mihrâb fejn il-Profeta maħbub tagħna (sallallâhu ’alaihi wa sallam) kien imâm u jmexxi s-salât. Għalkemm f’dan ir-ritratt ma jidhirx, fuq ix-xellug jinsab il-qabar imbierek tiegħu (il-Hujra as-sa’âda).

Jidher il-minbar fejn il-Profeta maħbub tagħna (sallallâhu ‘alaihi wa sallam) kien jagħmel il-khutba tal-Ġimgħa. Il-Minbar ash-sharîf ta’ dak iż-żmien kellu tliet tarġiet u kien għoli metru. Fin-nar tas-sena 654 (1256 WK) inħaraq kollu. F’diversi snin saru diversi minbari; il-minbar tal-irħam tal-lum, bi tnax-il tarġa u għoli seba’ metri, intbagħat minn Istanbul mis-Sultân Murâd Hân III fis-sena 998 tal-Ħiġra (1590 WK).

Waqt il-ħasil, minn ġismu mbierek infirxet riħa ta’ misk li ħadd qatt ma kien xamm bħalha qabel. Imbagħad, bil-qmis imbierek tiegħu għadu fuqu, inħasel tliet darbiet u tkeffen fi tliet saffi ta’ kefen abjad ġdid. Inġarr fuq nagħx lejn il-masjid. Kif kien qal qabel il-Profeta maħbub tagħna, kulħadd ħareġ mill-masjid. L-anġli ġew grupp wara grupp u għamlu s-salât fuqu. Meta l-anġli temmew, leħen li sidu ma kienx jidher qal: “Idħlu! Agħmlu s-salât fuq il-Profeta tagħkom!” Għalhekk il-Kumpanni daħlu. Huma wkoll ġew grupp wara grupp u, mingħajr imâm, għamlu s-salât tal-janâza fuq il-Profeta maħbub tagħna. Setgħu jtemmuha biss sa filgħaxija tal-Erbgħa. Għat-tħaffir tal-qabar imbierek tal-Profeta maħbub tagħna, il-Kumpanni mxew ma’ dan il-hadîth sharîf, li fakkarhom bih Hazreti Abû Bakr: “Il-profeti jindifnu fil-post fejn jagħtu ruħhom.” Indifen, qrib nofsillejl tal-lejl li jgħaqqad it-Tlieta mal-Erbgħa (lejlet l-Erbgħa), fil-qabar imbierek li Hazreti Abû Talha al-Ansârî ħaffer fil-għamla ta’ lahd (ħofra fil-ġenb tal-qabar). Qutham, bin Hazreti Abbâs, kien l-aħħar wieħed li ħareġ mill-qabar wara s-servizz tiegħu fih. Qal: “Jien l-aħħar wieħed li ra l-wiċċ imbierek ta’ Rasûlullah. Xofftejh imbierka kienu qegħdin jiċċaqilqu. Tbaxxejt fuqu u smajt. Kien qiegħed jitlob: ‘O Rabb tiegħi! L-ummah tiegħi!… O Rabb tiegħi! L-ummah tiegħi!..’”18 Fil-jum li fih il-Profeta maħbub tagħna għadda għall-âkhirat, Hazreti Abdullah ibn Zayd talab: “O Rabb tiegħi! Dawn l-għajnejn ridthom biex inħares lejn il-wiċċ imbierek u mdawwal tal-Habîb Tiegħek. Issa li ma jistax jidher aktar, x’se nagħmel bihom? O Rabb tiegħi, ħudli għajnejja!”, u għama…

Meta Sidna Rasûlullah għadda għall-âkhirat, iz-zija onorata tiegħu Safiyya bint Abdulmuttalib (radiyallâhu ’anhâ) qalet din l-eleġija:

O Rasûlallah! Int kont it-tama tagħna,
Int kont dak li dejjem għamel il-ġid magħna.
Qatt ma kont minn dawk li jagħmlu l-inġustizzja,
Kont mill-ħanina, minn dawk li juru t-triq,
U oċean ta’ għerf li ma jistax jitfisser.
Min jibki llum, qiegħed jibki għalik.
Ħa jkunu l-antenati kollha tiegħi sagrifikati għal triqtek!
Ġidi, ħajti, jien kollni sagrifikat!
Ah! Li kieku kont għadek ħaj fostna,
Kemm konna nkunu henjin, li kieku bqajt!
Din hi d-deċiżjoni ta’ Haqq ta’âlâ; “Sabar!” ngħidu,
Ma nafux x’se nagħmlu, nibku biss.
Is-salâm ta’ Alla fuqek, O Rasûlallah!
Jalla tidħol u tibqa’ f’Jannat Adn, O Rasûlallah!