L-AKHLÂQ GĦOLI TA’ SIDNA L-PROFETA1

Alla l-Għoli, filwaqt li jsemmi t-tjubija u l-għotjiet li ta lill-Profeta maħbub Tiegħu (sallallâhu ’alaihi wa sallam) u jferraħ qalbu mbierka, jgħid: “Int inħlaqt b’akhlâq sabiħ.”2

F’vers nobbli ntqal, fit-tifsira tiegħu: “Tassew, inti fuq khuluq ’azîm (għandek akhlâq għoli ħafna).” Khuluq ‘azîm ifisser li wieħed ikollu ma’ Alla l-Għoli sigrieti u ħwejjeġ moħbija, u li fost in-nies ikun ta’ akhlâq sabiħ. Hazreti Ikrima jgħid: “Smajt lil Abdullah ibn Abbâs jgħid: il-‘khuluq ‘azîm’ f’dan il-vers nobbli, jiġifieri l-akhlâq sabiħ, huwa l-akhlâq li jgħarraf il-Qur’ân al-karîm.”

L-akhlâq sabiħ ta’ Rasûlullah kien il-kawża li ħafna nies daħlu fir-reliġjon tal-Iżlam.

Kliemu kien ħelu ħafna: kien jirbaħ il-qlub u jiġbed l-erwieħ. Kien tant għaqli li, meta ġie fost nies iebsin u ostinati fil-Peniżola Għarbija, mexxiehom tajjeb ħafna, sabar għat-tbatijiet li tawh u wassalhom għall-ħlewwa u għall-ubbidjenza. Il-biċċa l-kbira minnhom ħallew ir-reliġjon tagħhom, saru Musulmani u fit-triq tar-reliġjon tal-Iżlam ġġieldu kontra missirijiethom u wliedhom.

Għalih issagrifikaw il-ġid u djarhom u xerrdu demmhom. U madankollu ma kinux imdorrijin b’ħwejjeġ bħal dawn. L-akhlâq sabiħ tiegħu, il-ħlewwa, il-maħfra, is-sabar, it-tjubija u l-ġenerożità tiegħu kienu tant kbar li kulħadd kien jibqa’ mistagħġeb. Min kien jarah u min kien jismgħu kien isir Musulman bil-qalb kollha. Qatt, f’ebda moviment, f’ebda għemil u f’ebda kelma tiegħu, ma dehret xi ħaġa kerha jew xi difett. Għalkemm għalih innifsu qatt ma ħa ħażin minn ħadd, kien iebes u ħarxi mal-għedewwa tar-reliġjon u ma’ dawk li jmiddu lsienhom u idejhom kontra r-reliġjon.

Minn Muhammad ‘alaihis-salâm dehru eluf ta’ mirakli; dan qaluh kulħadd, ħbieb u għedewwa. L-aktar siewi fost dawn il-mirakli kien l-adab u l-akhlâq sabiħ tiegħu. Hazreti Abû Sa’îd Khudrî qal: “Rasûlullah (sallallâhu ‘alaihi wa sallam) kien jitma’ lill-annimali. Kien jorbot il-ġemel. Kien ikanis id-dar. Kien jaħleb in-nagħġa. Kien iħit iż-żarbun imqatta’ tiegħu u jraqqa’ l-ħwejjeġ ta’ taħt tiegħu.3 Kien jiekol mal-qaddej tiegħu. Meta l-qaddej kien jgħejja jdawwar il-mitħna tal-id, kien jgħinu. Kien jixtri mis-suq diversi ħwejjeġ u jġorrhom id-dar f’borża. Meta kien jiltaqa’ ma’ fqir jew ma’ għani, ma’ kbir jew ma’ żgħir, kien l-ewwel wieħed li jsellem. Biex jagħtihom idu (musâfaha), kien l-ewwel wieħed li jmidd idu mbierka. Ma kienx jagħmel distinzjoni bejn ilsir u sid, bejn nobbli, iswed u abjad. Kien min kien, kien imur fejn kien mistieden. Dak li kienu jpoġġu quddiemu, anki jekk ftit, ma kienx iqisu ta’ xejn jew baxx.

Ma kienx iżomm ikel minn filgħaxija għal filgħodu, u lanqas minn filgħodu għal filgħaxija. Kien ta’ akhlâq sabiħ. Kien iħobb jagħmel il-ġid u kien jgħix tajjeb ma’ kulħadd. Kien b’wiċċ jitbissem u bi kliem ħelu, u meta kien jitkellem ma kienx jidħak. Kien jidher imnikket, iżda ma kienx imqarras. Kien umli ta’ qalb, iżda mhux ta’ natura baxxa. Kien jispira rispett u biża’, iżda ma kienx goff. Kien ġentili u ġeneruż, iżda ma kienx jaħli, ma kien jagħti xejn għalxejn, u kien iħoss ħniena għal kulħadd. Rasu mbierka kienet dejjem mbaxxija. Ma kien jistenna xejn minn ħadd. Min irid il-hena u s-sliem tar-ruħ, għandu jkun bħalu.” Anas ibn Mâlik qal: “Qdejt lil Rasûlullah għaxar snin. Lanqas darba ma qalli ‘uff!’. Qatt ma qalli: ‘Għaliex għamilt din hekk?’, jew: ’Għaliex ma għamiltx dik?’”4 Abû Hurayra qal: “F’ghazâ tlabnih jagħmel talba biex jinqerdu dawk li ma jemmnux. Qal: ‘Jien ma ntbgħatx biex nisħet, u lanqas biex in-nies ibatu l-kastig. Jien intbgħatt biex nagħmel il-ġid lil kulħadd u biex in-nies isibu s-sliem.’”5 Alla l-Għoli, fil-vers nobbli 107 tas-Sûrah al-Anbiyâ, jgħid, fit-tifsira tiegħu: “Aħna bgħatniek bħala ħniena u tjubija għad-dinjiet.”

Abû Sa’îd Khudrî qal: “Il-ħaya (hayâ) ta’ Rasûlullah kienet akbar mill-ħaya tat-tfajliet verġni tal-Iżlam.”6

Anas ibn Mâlik jgħid: “Meta Rasûlullah kien jagħti idu lil xi ħadd (musâfaha), ma kienx jiġbed idu mbierka sakemm dak ma jiġbidx idu hu.7 Ma kienx idawwar wiċċu mbierek minnu sakemm dak ma jdawwarx wiċċu. Meta kien bilqiegħda ħdejn xi ħadd, kien joqgħod fuq irkubbtejh it-tnejn; biex jurih rispett, ma kienx joqgħod b’irkubbtu mqajma.”

Jâbir ibn Samura jgħid: “Rasûlullah kien jitkellem ftit. Kien jitkellem meta kien hemm bżonn jew meta kienet issirlu xi mistoqsija.” Minn dan jinftiehem li kull Musulman għandu jżomm is-skiet u ma jgħidx kliem fieragħ u bla siwi. Fi kliemu mbierek kien hemm tartîl u tarsîl, jiġifieri kien jitkellem b’mod ċar ħafna u ordnat, u kien jinftiehem faċilment. Anas ibn Mâlik qal: “Ir-Rasûl ’alaihis-salâm kien iżur il-morda, jimxi wara l-funeral u jmur fejn kien mistieden. Kien jirkeb ukoll fuq ħmar. Fil-Ghazâ ta’ Khaybar rajt lir-Rasûl ‘alaihis-salâm. Kien fuq ħmar li r-riedni tiegħu kien ħabel. Meta r-Rasûl ‘alaihis-salâm kien joħroġ mis-salât tas-sabâh, it-tfal u l-ħaddiema ta’ Medina kienu jġibulu quddiemu l-qsari tagħhom mimlija ilma u jitolbuh idaħħal subgħajh imbierka fihom. Anki jekk kien ix-xitwa u l-ilma kiesaħ, ma kienx jirrifjuta t-talba tagħhom u kien iferraħ qalbhom.”8

Anas ukoll jgħid: “Kieku tifla żgħira kienet taqbad id ir-Rasûl ’alaihis-salâm u teħodu għal xi ħtieġa, kien imur magħha u jsolvilha d-diffikultà tagħha.”

“Tassew, inti fuq khuluq ’azîm (għandek akhlâq għoli ħafna)” Al-Qalam: 4

Jâbir jgħid: “Qatt ma nstema’ r-Rasûl ‘alaihis-salâm jgħid ‘m’għandix’ meta kienet tintalab xi ħaġa mingħandu.”

Sidna l-Profeta kien superjuri għall-ħlejjaq kollha anki fil-ħaya. Quddiem il-ħwejjeġ mhux xierqa, għajnejh kienu qishom magħluqa. Qatt ma kien ikellem lil ħadd b’xi ħaġa li ma kinitx togħġbu.

Ommna Hazreti Âisha rrakkontat: “Meta kienu jgħarrfu lil Sidna Rasûlullah li xi ħadd kien għamel xi ħaġa li ma tixraqx, mingħajr ma jsemmi l-isem ta’ dik il-persuna kien jgħid b’mod ġenerali: ‘Għaliex qegħdin jagħmlu hekk?’ B’dan il-mod kien iżomm lil dik il-persuna mill-ħażen li għamlet jew qalet, u ma kienx isemmi isimha.”9

Anas ibn Mâlik irrakkonta: “Jum wieħed daħal għand Sidna l-Profeta raġel li kellu xi ħaġa safra mtebba’ fuq wiċċu. Ma qallu xejn. Ma qallu xejn li seta’ jnikktu. Meta ħareġ, qal: ‘Kieku għedtulu, ħalli jaħsel dak li kellu fuq wiċċu!’”10

Sidna Rasûlullah kien jgħaqqad il-popli flimkien. Ma kienx iqanqalhom kontra xulxin. Lill-kap ta’ kull poplu kien jurih ġieħ u jpoġġih fl-aqwa post.

Ma kien iċaħħad lil ħadd mill-wiċċ imbierek tiegħu. Kien ifittex lill-Kumpanni tiegħu u jistaqsi għal dawk li ma kinux jiġu. Lil dawk li kienu joqogħdu ħdejh kien jagħtihom parir, u lil kull wieħed kien jagħtih sehmu.

Bil-mod kif kien iġib ruħu, qatt ma kien jgħaddi minn moħħ ħadd li kien iħobb lil wieħed aktar minn ieħor. Lil min kien jiġi jilmenta għandu, kien jissaportih bis-sabar u jismgħu.

Sakemm il-persuna li ġiet għandu ma tkunx telqet, ma kienx iħalliha u jitlaq. Lin-nies kollha kien juri l-akhlâq u l-adab sabiħ tiegħu bl-aħjar mod. Għandu kulħadd kien ugwali fid-dritt u fil-ġustizzja. Ħadd ma kellu ebda preferenza jew privileġġ fuq ħaddieħor. Ommna Hazreti Âisha qalet: “Qatt ma rajt lil ħadd b’akhlâq sabiħ daqs Sidna Rasûlullah. Kull meta xi ħadd mill-Kumpanni tiegħu jew mill-Ahl al-bayt tiegħu kien isejjaħlu, dejjem kien iwieġeb: ‘Hawn jien, għid!’”11

Sidna Rasûlullah kien isejjaħ lill-Kumpanni tiegħu bl-isbaħ ismijiet. Ma kien jaqta’ l-kliem ta’ ħadd. Sakemm dak li kien qiegħed ikellem ma kienx temm jitkellem jew ma kienx qam biex jitlaq, ma kienx jaqtgħu. Dwar it-trattament tajjeb, il-ħlewwa u l-ħniena tiegħu, Alla l-Għoli qal fil-vers nobbli 128 tas-Sûrah at-Tawba, fit-tifsira tiegħu: “It-tbatija tagħkom tweġġgħu u tnikktu. Huwa ħerqan ħafna għalikom; ma’ dawk li jemmnu huwa kollu ħniena u jixtieqilhom kull ġid.”

U fil-vers nobbli 107 tas-Sûrah al-Anbiyâ, Alla l-Għoli qal, fit-tifsira tiegħu: “(O Maħbub Tiegħi!) Aħna bgħatniek bħala ħniena għad-dinjiet.”

Sidna l-Profeta kien jiffaċilita xi ħwejjeġ għall-ummah tiegħu, għax kien jibża’ li jkunu tqal għalihom. Qal: “Kieku ma kontx nibża’ li nitqal fuq l-ummah tiegħi, kont nordnalhom jużaw il-miswâk f’kull wudû’.”12 Anki fiż-żamma tal-kelma, ma kien hemm ħadd fost in-nies li qabeż lil Sidna l-Profeta. Abdullah ibn Abil-Hamsâ’ rrakkonta: “Qabel ma kienet ingħatatlu l-profezija, kont għamilt xi negozju mal-Profeta tagħna. Kien baqagħli nagħtih xi flus. Wegħedtu li niltaqgħu f’tali ħin f’tali post, u nsejt. Wara tlett ijiem, meta ftakart fil-wegħda tiegħi, minnufih ġrejt lejn dak il-post. Meta rajt li kien ilu tlett ijiem jistenna hemmhekk, bqajt iffriżat bl-istagħġib. Qalli: ‘Żagħżugħ, għejjejtni! Ili tlett ijiem sħaħ nistennik hawn.’” L-umiltà ta’ Sidna l-Profeta kienet tant kbira u bla xebh li ma tinstab f’ħadd, lanqas f’ebda profeta (’alaihimus-salâm).

Is-sentiment tal-kburija qatt ma qam fih. Meta l-Profeta tagħna ngħata l-għażla bejn li jkun profeta re u li jkun profeta qaddej, għażel li jkun profeta qaddej.13 Imbagħad Isrâfîl ’alaihis-salâm qal lil Sidna l-Profeta: “Tassew, Alla l-Għoli tak ukoll dak li int ċedejt bl-umiltà tiegħek. Għax f’jum il-qiyâmat int l-akbar fost ulied Âdam. Int l-ewwel bniedem li se jqum mill-qabar tiegħu. U int ukoll l-ewwel wieħed li se jinterċedi.”

Sidna l-Profeta qal lil ommna Hazreti Âisha:

“Ġie offrut lili li l-ġebel u t-trab ta’ Mekka jsiru deheb. Għedt: ‘Le, O Rabb tiegħi! Ħallini jum inkun bil-ġuħ u jum xebgħan. Fil-jum li nkun bil-ġuħ, nitlob Lilek u nagħmel talba. Fil-jum li nkun xebgħan, infaħħrek u nroddlok il-ħajr.’”14

Jum wieħed Jabrâîl ’alaihis-salâm ġie għand Sidna l-Profeta u qal:

“Alla l-Għoli jibgħatlek is-salâm. Jekk irid, nagħmillu dawn il-muntanji deheb. Kull fejn imur, dawk il-muntanji tad-deheb ikunu miegħu.”

Il-Profeta maħbub tagħna wieġeb: “O Jabrâîl! Id-dinja hija d-dar ta’ min m’għandux dar, u l-ġid ta’ min m’għandux ġid. Jakkumulaha biss min m’għandux moħħ.”15 Imbagħad Jabrâîl ’alaihis-salâm qal: “O Muhammad! Alla l-Għoli għamlek sod bil-kelma soda (qawl thâbit).”

Ommna Hazreti Âisha qalet: “Kien jgħaddi xahar sħiħ mingħajr ma nqabbdu n-nar fid-dar tagħna (biex insajru). Kien ikollna biss tamal u ilma.”

Ibn Abbâs qal: “Sidna Rasûlullah u l-Ahl al-bayt tiegħu ħafna ljieli kienu jmorru jorqdu mingħajr ikla ta’ filgħaxija. Filgħaxija ma kinux isibu x’jieklu.” Ommna Âisha qalet: “Iż-żaqq imbierka ta’ Sidna Rasûlullah qatt ma xebgħet bl-ikel. Dwar dan qatt ma lmenta ma’ ħadd. Il-bżonn kien aħjar għalih mill-għana. Anki jekk il-lejl kollu kien jitgerbeb bil-ġuħ, dan ma kienx iżommu mis-sawm ta’ binhar.16

Kieku ried, kien jitlob mingħand Rabbu t-teżori kollha tal-art, l-ikel tagħha u ħajja ta’ ġid. Naħlef li meta kont narah f’dak l-istat, kont nitħassru u nibki. Waqt li kont ngħaddi idi fuq żaqqu mbierka, kont ngħidlu:

‘Ruħi tkun fidwa għalik! Ma tistax tieħu xi ftit ġid minn din id-dinja li jagħtik is-saħħa?’

U hu kien jgħid: ‘O Âisha! X’se nagħmel bid-dinja? Ħuti mill-profeti li huma mill-ulul-‘azm issaportew ħwejjeġ ferm aktar iebsa minn dan. Iżda komplew jgħixu f’dak l-istat. Marru għand Rabbhom. Għalhekk Rabbhom laqagħhom b’mod sabiħ ħafna u kabbrilhom it-thawâb tagħhom. Jien nistħi ngħix ħajja ta’ ġid, għax ħajja bħal din iġġiegħelni nibqa’ lura minnhom. L-isbaħ u l-aktar ħaġa għażiża għalija hija li nilħaq lil ħuti, lil ħbiebi, u ningħaqad magħhom.’”

Ommna Hazreti Âisha qalet: “Madwar xahar wara dan il-kliem, Rasûlullah għadda għall-âkhirat.” Il-ġenerożità ta’ Sidna l-Profeta wkoll kienet fuq fomm kulħadd. Anki f’din il-virtù ħadd ma seta’ jilħaq lill-Profeta tagħna.

Ibn Abbâs qal: “Fl-għemil tal-ġid, Sidna Rasûlullah kien l-aktar ġeneruż fost in-nies. Fix-xahar imbierek ta’ Ramadân u meta kien jiltaqa’ ma’ Jabrâîl ‘alaihis-salâm, kien aktar ġeneruż mir-riħ ta’ filgħodu.” Anas ibn Mâlik jgħid: “Kont miexi mar-Rasûl ‘alaihis-salâm. Kellu fuqu burd Najrânî, jiġifieri mantell tad-drapp tal-Jemen. Raġel tal-kampanja ġie minn warajh u ġibdu minn għonq il-mantell b’tant saħħa li l-għonq tal-mantell grifulu għonqu mbierek u ħallielu l-marka. Ir-Rasûl ‘alaihis-salâm daħaq b’dak li għamel ir-raġel u ordna li jingħata xi ħaġa.” Ir-Rasûl ‘alaihis-salâm kellu ġara, mara xiħa. Bagħtet lil bintha għand ir-Rasûl ‘alaihis-salâm u talbitu bil-ħniena: “M’għandix libsa biex nitgħatta meta nagħmel is-salât. Ibgħatli libsa biex nitgħatta biha fis-salât.” F’dak il-waqt ir-Rasûl ‘alaihis-salâm ma kellux libsa oħra. Neħħa l-libsa li kellu fuqu u bagħtha lil dik il-mara. Meta wasal il-ħin tas-salât, ma setax imur il-masjid mingħajr libsa. Meta l-Kumpanni semgħu b’dan, qalu: “Ir-Rasûl ‘alaihis-salâm huwa tant ġeneruż li baqa’ mingħajr qmis u ma setax jiġi l-masjid għas-salât fil-jamâ’a. Ejjew aħna wkoll inqassmu kull ma għandna lill-foqra.” Minnufih Alla l-Għoli niżżel il-vers nobbli 29 tas-Sûrah al-Isrâ’. L-ewwel qal lill-Habîb Tiegħu, fit-tifsira tiegħu:

“La żżommx idejk marbuta ma’ għonqok, u lanqas tiftaħhom għalkollox (la tkunx xeħiħ, u la tiċħadx li tagħti)”, u mbagħad: “La tqassamx ġidek b’mod li ma jibqagħlek xejn (b’mod li taqa’ fil-bżonn, titlef is-salât u tnikket ruħek)! (Kun moderat fis-sadaqa.)”

Dakinhar, wara s-salât, Hazreti Alî ġie għand Rasûlullah u qal: “O Rasûlallah! Illum issellift tmien dirham tal-fidda biex inmantni lill-familja tiegħi. Ħa nagħtik nofshom. Ixtri libsa għalik.” Ir-Rasûl ‘alaihis-salâm mar is-suq u xtara libsa b’żewġ dirham. Waqt li kien sejjer jixtri l-ikel biż-żewġ dirham l-oħra, ra raġel agħma bilqiegħda jgħid: “Min jagħtini qmis, għall-pjaċir ta’ Alla u biex jikseb l-ilbiesi ta’ Jannah?” Tah il-libsa li kien xtara. Meta l-agħma qabad il-libsa f’idejh, ħass riħa sabiħa bħall-misk. Fehem li din ir-riħa kienet ġejja mill-id imbierka tar-Rasûl ‘alaihis-salâm, għax kull ħaġa li r-Rasûl ‘alaihis-salâm kien libes, anki darba waħda biss, anki jekk kienet tixjieħ u titqatta’, kull biċċa minnha kienet tfuħ sabiħa bħall-misk.

L-agħma għamel talba u qal: “O Rabb tiegħi! Għall-ġieħ ta’ dan il-qmis, iftaħli għajnejja!” U minnufih it-tnejn infetħulu. Ir-Rasûl ‘alaihis-salâm telaq minn hemm. Xtara libsa b’dirham. Waqt li kien sejjer jixtri l-ikel bl-aħħar dirham, ra tfajla qaddejja tibki u staqsieha: “Binti, għaliex qiegħda tibki hekk?” It-tfajla qalet: “Jien qaddejja ta’ Lhudi. Tani dirham u qalli: ‘Ixtri flixkun b’nofs dirham u żejt b’nofs dirham.’ Xtrajthom u kont sejra d-dar, meta waqgħuli minn idejja. Intilfu kemm il-flixkun kif ukoll iż-żejt, u issa ma nafx x’se nagħmel.” Ir-Rasûl ‘alaihis-salâm ta lit-tfajla l-aħħar dirham tiegħu u qal: “Ixtri b’dan il-flixkun u ż-żejt u ħudhom id-dar.” Iżda t-tfajla msejkna qalet: “Nibża’ li l-Lhudi jsawwatni għax iddawwart biex nasal id-dar.” Ir-Rasûl ‘alaihis-salâm qal: “Tibżax! Niġi miegħek u ngħidlu biex ma jagħmillek xejn.” Waslu d-dar u ħabbtu l-bieb. Il-Lhudi fetaħ il-bieb, u meta ra lil Sidna Rasûlullah (sallallâhu ‘alaihi wa sallam), baqa’ mbellah. Rasûlullah rrakkonta lill-Lhudi x’kien ġara u nterċeda għat-tfajla biex ma jagħmlilha xejn. Il-Lhudi nxteħet f’riġlejn Rasûlullah u qal: “O Profeta kbir, kuruna fuq ras eluf ta’ nies, li eluf ta’ iljuni jistennew l-ordni tiegħek biex iwettquh! Għal tfajla qaddejja onorajt bil-miġja tiegħek il-bieb ta’ miskin bħali. O Rasûlallah! Għall-ġieħ tiegħek ħallejt lil din it-tfajla ħielsa. Għallimni l-fidi u l-Iżlam. Ħallini nsir Musulman quddiemek.” Ir-Rasûl ‘alaihis-salâm għallmu l-Iżlam. Il-Lhudi sar Musulman. Daħal id-dar u rrakkonta lill-familja tiegħu. Saru Musulmani kollha. Dan kollu ġara bil-barka tal-akhlâq sabiħ ta’ Rasûlullah.

Kull Musulman għandu jieħu dawn l-istati ta’ Rasûlullah bħala eżempju għalih. Kull Musulman għandu jżejjen ruħu bl-akhlâq ta’ Alla l-Għoli. Għax Sidna Rasûlullah qal: “Żejnu ruħkom bl-akhlâq ta’ Alla l-Għoli!” Pereżempju, wieħed mill-attributi ta’ Alla l-Għoli huwa “Sattâr”. Jiġifieri Huwa Dak li jgħatti d-dnubiet.

Il-Musulman ukoll għandu jgħatti n-nuqqas u l-iżball ta’ ħuh fir-reliġjon. Alla l-Għoli jaħfer id-dnubiet tal-qaddejja Tiegħu. Għalhekk il-Musulmani wkoll għandhom jaħfru n-nuqqasijiet u l-iżbalji ta’ xulxin. Alla l-Għoli huwa Karîm u Rahîm. Jiġifieri l-ġenerożità u t-tjubija Tiegħu huma kbar u l-ħniena Tiegħu hija kbira. Il-Musulman għandu jkun ġeneruż u ħanin. U hekk ukoll huwa l-akhlâq sabiħ kollu.

“Iva! Naf li intom tagħmlu kollox. Iżda ma rridx noqgħod waħdi ’l bogħod minn dawk li qegħdin jaħdmu. Alla l-Għoli ma jħobbx lil min jinfired minn sħabu u joqgħod waħdu” Hadîth sharîf

Il-kwalitajiet sbieħ tal-akhlâq tar-Rasûl ‘alaihis-salâm huma ħafna. Kull Musulman għandu jitgħallimhom u jżejjen ruħu b’akhlâq sabiħ bħal tagħhom. B’hekk jingħata x-xorti li jeħles mid-diżgrazzji u mit-tbatijiet f’din id-dinja u fl-âkhirat u li jasal għall-interċessjoni ta’ dak is-sayyid taż-żewġ dinjiet.

Uħud mill-kwalitajiet sbieħ tiegħu:

1. L-għarfien, l-‘irfân, il-fehma (fahm), iċ-ċertezza (yaqîn), il-konvinzjoni soda (îqân), l-għaqal, l-intelliġenza, il-ġenerożità, l-umiltà, il-ħlewwa (hilm), il-ħniena, is-sabar, il-ħeġġa, is-sens tal-unur (hamiyya), is-sinċerità, il-fedeltà, il-kuraġġ, il-maestà (mahâba), il-qlubija, l-elokwenza, is-safa tal-kliem, id-dehen, il-ġmiel (malâha), il-wara’, il-kastità, in-nobbiltà, l-ekwità, il-ħaya (hayâ), iż-zuhd u t-taqwâ ta’ Rasûlullah (sallallâhu ta’âlâ ‘alaihi wa sallam) kienu akbar minn ta’ kull profeta ieħor.

2. Il-ħsarat u t-tbatijiet li ġarrab minn ħbiebu u mill-għedewwa kien jaħfirhom. Lil ħadd minnhom ma kien iroddlu lura. Meta, fil-Ghazâ ta’ Uhud, dawk li ma jemmnux ċarrtulu ħaddu mbierek u kissrulu snienu, għal dawk li għamlu dan għamel din it-talba: “O Rabb tiegħi! Aħfrilhom! Aħfrilhom, għax huma injoranti!”

3. Il-ħniena tiegħu kienet kbira. Kien jagħti x’jixorbu lill-annimali. Kien iżomm il-borma tal-ilma b’idu u jistenna sakemm jixorbu sa ma jixbgħu. Kien jimsaħ il-wiċċ u l-għajnejn taż-żiemel li kien jirkeb.

4. Lil kull min kien isejjaħlu kien iwieġbu “labbayk” (“hawn jien”). Ħdejn ħadd ma kien imidd riġlejh. Kien joqgħod għarkubbtejh. 5. Ma kienx iqis lilu nnifsu ogħla minn ħadd. F’vjaġġ, meta kienu se jaħmu nagħġa, wieħed qal: “Jien noqtolha.” Ieħor qal: “Jien insellaħha.” Ieħor qal: “Jien insajjarha.” Meta Rasûlullah qal: “U jien niġbor il-ħatab”, qalulu: “O Rasûlallah! Int strieħ! Aħna niġbruh.” Qal: “Iva! Naf li intom tagħmlu kollox. Iżda ma rridx noqgħod waħdi ’l bogħod minn dawk li qegħdin jaħdmu. Alla l-Għoli ma jħobbx lil min jinfired minn sħabu u joqgħod waħdu.” Qam u mar jiġbor il-ħatab. 6. Meta kien jasal fejn kienu bilqiegħda l-Kumpanni tiegħu (radiyallâhu ta’âlâ ’anhum ajma’în), ma kienx imur fil-post tal-unur. Kien joqgħod f’xi post vojt li jara. Jum wieħed, meta ħareġ fit-triq b’bastun f’idu, dawk li rawh qamu bilwieqfa. Qal: “Tqumux bilwieqfa għalija bħalma oħrajn iqumu bilwieqfa għal xulxin b’rispett! Jien ukoll bniedem bħalkom. Niekol bħal kulħadd. Meta nkun għajjien, noqgħod bilqiegħda.”

7. Fl-ikel, fil-libsa u f’kollox ma kienx jagħmel distinzjoni bejnu u bejn il-qaddejja tiegħu. Kien jgħinhom fix-xogħol tagħhom. Qatt ma deher isawwat jew jgħajjar lil ħadd.

Anas ibn Mâlik, li dejjem kien fis-servizz tiegħu, jgħid: “Qdejt lil Rasûlullah għaxar snin. Is-servizz li għamel hu lili kien akbar minn dak li għamilt jien lilu. Qatt ma rajtu jiddejjaq minni jew ikellimni bl-ebsa.”17

8. Il-ħwejjeġ tiegħu mqattgħin u mċarrtin kien iraqqagħhom hu stess; in-nagħaġ tiegħu kien jaħlibhom hu stess, u lill-annimali tiegħu kien jitmagħhom hu stess. Dak li kien jixtri mis-suq kien iġorru d-dar hu stess. Fil-vjaġġ kien jitma’ lill-annimali tiegħu u xi drabi kien inaddafhom ukoll. Dan xi drabi kien jagħmlu waħdu, u xi drabi kien jgħin lill-qaddejja tiegħu jagħmluh. 9. Meta l-qaddejja ta’ xi wħud kienu jiġu jsejħulu, kien jimxi magħhom id f’id, skont id-drawwa ta’ Medina.

10. Kien iżur il-morda u jkun preżenti fil-funerali. Biex jirbaħ il-qlub, kien iżur ukoll il-morda ta’ dawk li ma jemmnux u tal-ipokriti (munâfiqîn). 11. Wara li kien imexxi s-salât tas-sabâh, kien joqgħod b’wiċċu lejn il-jamâ’a u jgħid: “Hemm xi ħuna marid? Ejjew immorru nżuruh!” Jekk ma kienx hemm marid, kien jgħid: “Hemm xi ħadd li għandu mejjet? Ejjew immorru ngħinu!” Jekk kien hemm mejjet, kien jgħin fil-ħasil u fit-tgeżwir fil-kfin, imexxi s-salât tal-janâza u jmur sal-qabar. Jekk ma kienx hemm mejjet, kien jgħid: “Min ra xi ħolma, ħa jirrakkontaha! Ejjew nisimgħuha u nfissruha!”

12. Jekk ma kienx jara lil xi wieħed mill-Kumpanni tiegħu għal tlett ijiem, kien jistaqsi għalih. Jekk kien siefer, kien jagħmillu talba ta’ ġid; jekk kien fil-belt, kien imur iżuru. 13. Lill-Musulman li kien jiltaqa’ miegħu fit-triq kien isellimlu hu l-ewwel. 14. Kien jirkeb fuq ġemel, fuq żiemel, fuq bagħal u fuq ħmar, u xi drabi kien ipoġġi lil xi ħadd ieħor warajh.

15. Kien jaqdi lill-mistednin tiegħu u lill-Kumpanni tiegħu u jgħid: “Is-sid ta’ poplu, l-aqwa fosthom, huwa dak li jaqdihom.”

16. Qatt ma deher jidħak b’leħen għoli. Kien jitbissem bla ħoss. Xi drabi, meta kien jidħak, kienu jidhru snienu mbierka ta’ quddiem.

17. Dejjem kien jidher maħsub u mnikket u kien jitkellem ftit. Kien jibda jitkellem bi tbissima. 18. Ma kien jgħid xejn bla bżonn u bla siwi. Meta kien meħtieġ, kien jitkellem fil-qosor, b’mod utli u b’tifsira ċara. Biex jinftiehem sew, xi drabi kien itenni xi ħaġa tliet darbiet.

19. Mal-barranin u ma’ dawk li kien jaf, mat-tfal, man-nisa xjuħ u man-nisa tal-familja tiegħu li ma setax jiżżewwiġhom (mahram), kien jiċċajta u jgħid kliem ta’ daħk. Iżda dan qatt ma kien iġiegħlu jinsa lil Alla l-Għoli lanqas għal mument.

20. Minħabba l-maestà tiegħu, ħadd ma seta’ jħares lejn wiċċu. Raġel ġie u, meta ħares lejn wiċċu mbierek, beda jirtogħod. Qallu: “Titħassibx! Jien m’iniex re, m’iniex tirann. Jien bin mara msejkna li kienet tiekol laħam niexef.” Il-biża’ tar-raġel għeb u beda jgħid x’kien jinkwetah.

21. Ma kellux għassiesa u lanqas bewwieba. Kulħadd seta’ faċilment jiġi għandu u jgħidlu x’kien jinkwetah. 22. Il-ħaya tiegħu kienet kbira. Kien jistħi jħares f’wiċċ dak li kien qiegħed ikellem.

“Is-sid ta’ poplu, l-aqwa fosthom, huwa dak li jaqdihom” Hadîth sharîf

23. Lil ħadd ma kien iwaddablu n-nuqqas tiegħu f’wiċċu. Ma kien jilmenta minn ħadd u ma kien jitkellem fuq ħadd wara dahru. Meta ma kienx jogħġbu l-kliem jew l-għemil ta’ xi ħadd, kien jgħid: “Għaliex xi wħud qegħdin jagħmlu hekk?”

24. Għalkemm kien il-maħbub, ir-rasûl u l-magħżul (maqbûl) ta’ Alla l-Għoli, kien jgħid: “Fostkom jien l-aktar wieħed li jaf lil Alla l-Għoli u l-aktar wieħed li jibża’ Minnu.” U kien jgħid: “Kieku rajtu dak li nara jien, kontu tidħku ftit u tibku ħafna.”18 Meta kien jara sħaba fl-arja, kien jgħid: “O Rabb tiegħi! La tibgħatilniex kastig b’din is-sħaba!” Meta kien jonfoħ ir-riħ, kien jagħmel din it-talba: “O Rabb tiegħi! Ibgħatilna riħ ta’ ġid!” Meta kienet tagħmel ir-ragħda, kien jgħid: “O Rabb tiegħi! La toqtolniex bil-korla Tiegħek, la teqridniex bil-kastig Tiegħek, u qabel dan kollu agħtina s-saħħa u s-sliem!”

Meta kien iqum għas-salât, minn sidru kien jinstema’ ħoss bħal ta’ wieħed li jibki u jitnehhed. Hekk ukoll kien jiġri meta kien jaqra l-Qur’ân al-karîm. 25. Il-qawwa ta’ qalbu u l-qlubija tiegħu kienu kbar għall-għaġeb. Fil-Ghazâ ta’ Hunayn, meta l-Musulmani tferrxu, kien baqa’ ma’ tlieta jew erbgħa min-nies. Diversi drabi waqaf waħdu kontra l-attakk ta’ dawk li ma jemmnux u qatt ma rtira lura. Waqfilhom u ġegħilhom jaħarbu.

26. Kien ġeneruż ħafna. Kien jagħti mijiet ta’ iġmla u nagħaġ u ma jżomm xejn għalih. Ħafna nies iebsin ta’ qalb, li ma kinux jemmnu, waslu għall-fidi meta raw din it-tjubija tiegħu.

27. Qatt ma nstema’ jgħid “m’għandix” meta kienet tintalab xi ħaġa mingħandu. Jekk kellha, kien jagħtiha; jekk ma kellhiex, kien jibqa’ sieket.

28. Għalkemm Alla l-Għoli kien qal: “Itlob, u Jiena nagħtik”, hu ma talabx il-ġid tad-dinja. Qatt ma kiel ħobż tad-dqiq tal-qamħ mgħarbel. Dejjem kien jiekol ħobż tad-dqiq tax-xgħir mhux mgħarbel. Qatt ma deher jiekol sa ma jixba’. Kien hemm drabi li għal xahrejn jew tlieta fid-dar ma ssajjar xejn u ma nħema ħobż, u kien jiekol biss tamal. Kien jiġri wkoll li jgħaddi jumejn jew tlieta mingħajr ma jiekol xejn.

29. Meta għadda għall-âkhirat, instab li l-korazza tal-ħadid tiegħu kienet mirhuna għand Lhudi għal tletin kilo xgħir. 30. Qatt ma nstema’ jgħid li ma jogħġbux xi ikel. Dak li kien jogħġbu kien jieklu; dak li ma kienx jogħġbu ma kienx jieklu, u ma kien jgħid xejn. Kien jiekol darba kuljum. Xi drabi kien jiekol filgħodu, xi drabi filgħaxija. Meta kien jidħol id-dar, kien jistaqsi: “Hemm xi ħaġa x’niekol?” Jekk kienu jgħidulu le, kien isum. L-ikel ma kienx jieklu fuq tvalja, fuq trej, fuq mejda jew xi ħaġa bħal dawn, iżda kien ipoġġih mal-art, joqgħod għarkubbtejh u jiekol mingħajr ma jistrieħ fuq xejn. Kien jibda l-ikla billi jgħid il-basmala. Kien jiekol b’idu l-leminija. 31. Xi drabi kien iwarrab għan-nisa tiegħu u għal xi qaddejja xgħir u tamal għal sena, u minnu kien jagħti wkoll sadaqa lill-foqra.

32. Bħall-profeti l-oħra, ma kienx jieħu ġid taż-zakât u lanqas sadaqa. Ir-rigal kien jaċċettah. Ħafna drabi kien jagħti lura aktar.

33. Is-sodda tiegħu kienet ta’ ġilda kkonzata, mimlija bil-fibri tal-palma. Meta ġabulu sodda mimlija bis-suf, ma aċċettahiex u qal: “O Âisha! Naħlef b’Alla l-Għoli li, kieku rrid, Alla l-Għoli jagħmel li jkun hemm munzelli ta’ deheb u fidda ħdejja kull fejn inkun.” Xi drabi kien jorqod fuq ħasira, fuq tavla, fuq saqqu, fuq feltru minsuġ tas-suf jew fuq l-art niexfa.

34. Wara s-salât tal-‘ishâ kien jorqod sa nofsillejl, u mbagħad kien jagħmel il-‘ibâda sas-salât tas-sabâh. Kien jimtedd fuq ġenbu l-lemin, ipoġġi idu l-leminija taħt ħaddu, jaqra xi suwar u jorqod. 35. Kien jagħmel it-tafa’ul. Jiġifieri dak li kien jara l-ewwel jew għal għarrieda kien ifissru għall-ġid. Xejn ma kien iqisu ta’ xorti ħażina.

36. Fil-waqtiet ta’ niket kien jaqbad leħitu u jaħseb.

37. Meta kien jitnikket, minnufih kien jibda jagħmel is-salât. Bil-ħlewwa u bil-hena tas-salât kien ineħħi n-niket tiegħu. 38. Qatt ma kien jisma’ l-kliem ta’ min jagħmel il-ghîba, jiġifieri ta’ min jgħid il-ħażin fuq ħaddieħor wara dahru.

39. Meta, waqt li kien miexi, kien ikollu bżonn iħares lejn il-ġenb jew lura, kien idur b’ġismu kollu. Ma kienx iħares billi jdawwar rasu biss. 40. Il-biża’ ta’ Sidna l-Profeta minn Alla l-Għoli, l-ubbidjenza u l-’ibâda tiegħu Lilu kienu tant kbar li ħadd ma kien jiflaħ għal dan l-istat tiegħu. Kien jagħmel is-salât sa ma jintefħulu saqajh imbierka. Meta qalulu: “O Rasûlallah! Għalkemm l-iżbalji kollha tiegħek, ta’ qabel u ta’ wara, ġew maħfura, għaliex tgħejji ruħek daqshekk?”, wieġeb: “Ma għandix inkun l-aktar qaddej ta’ Alla l-Għoli li jroddlu ħajr?”

Ir-rossinjol tar-ruħ jixxennaq bla waqfien għal warda waħda;
La taħsibx li jixtieq il-ġlied mal-barranin.
Bla mistrieħ idur madwarha bħal kumpass,
U f’daqqa waħda jixxennaq itir lejn il-waħda.
Fhimt: dik il-warda sabiħa s-sigriet tagħha ma kixfitux lil ħaddieħor;
Bħal blanzun, dejjem tixxennaq għar-rossinjol.
Dik is-sabiħa ħbiet ħaddha mill-barrani,
U għalxejn huma jixxennqu għal imħabba niexfa.
Zâtî! Fit-triq tal-laqgħa miexi bħal Majnûn,
Iħoll lilu nnifsu u jixxennaq biss għal Laylâ.

“Ma għandix inkun l-aktar qaddej ta’ Alla l-Għoli li jroddlu ħajr?” Hadîth sharîf