मेरा प्यारा नबी

गजवा र सरिय्याहरू

मुसलमानहरू मक्कामा हुँदा मुशरिकहरूले उनीहरूमाथि धेरै अत्याचार गर्थे। कसैलाई कुट्थे, कसैको टाउको फुटाउँथे, कसैलाई अकल्पनीय यातना दिन्थे। त्यस बेला युद्धको अनुमति थिएन। किनभने मुशरिकहरू धेरै थिए। युद्ध गर्नु मुसलमानहरूकै विरुद्धमा हुन्थ्यो। मदीना आएपछि असहाबे किराम धेरै भए। अन्सारको सहयोगले शक्ति बन्यो। इस्लामले बल पायो र जिहादलाई शरीअतले वैध ठहरायो। काफिरहरूसँग युद्ध गर्ने अनुमति दिइयो।

अभियान, गजवा र सरिय्या

फख्रे कायनात सल्लल्लाहु अलैहि व सल्लमले मदीनाको शान्ति-सुरक्षा जोगाउन र शत्रुहरूको अवस्था निगरानी गर्न सरिय्याहरू (धावा बोल्ने टुकडी, दस्ता), अर्थात् साना सैनिक टोलीहरू बनाउनुभयो। रसूलुल्लाह आफैँ सामेल नभई काफिरहरूतिर पठाउनुभएका यी सरिय्यामा भाग लिनेहरूको सङ्ख्या पाँचदेखि चार सयसम्म हुन्थ्यो। प्यारा नबी सामेल हुनुभएका र आफैँ सञ्चालन गर्नुभएका युद्धलाई गजा (गजवा) भनिन्छ। सेना युद्धमा जानुलाई अभियान, युद्धको अवस्थालाई चाहिँ परिचालन भनिन्छ।

हाम्रा प्यारा नबीले शत्रुको अचानक हमला रोक्न मदीनामा पहरा दिने तरिका बसाल्नुभयो, गस्ती पठाउनुभयो र चाहिने सुरक्षा उपाय गर्नुभयो।

रसूलुल्लाह (सल्लल्लाहु अलैहि व सल्लम)ले सत्ताईसवटा गजवा गर्नुभयो। ती यी हुन्: अब्वा (वद्दान), बुवात, पहिलो बद्र (सफवान, सुरुको बद्र), जुल उशैरा, बद्र (बद्रे कुबरा), करकरतुल कद्र, बनू कैनुका, सवीक, गतफान (अन्मार, जी अम्र), बहरान (बनू सुलैम, नजरान), उहुद, हमराउल असद, बनू नजीर, सानो बद्र (बद्रे सुगरा), जातुर्रिका, दूमतुल जन्दल, मुरैसी (बनू मुस्तलिक), खन्दक (अहजाब), बनू कुरैजा, बनू लिह्यान, गाबा (जी करद), खैबर, वादिल कुरा, मक्का विजय, हुनैन, ताइफ र तबूक।

यी गजवामध्ये नौवटामा मात्र भिडन्त भयो। ती गजवा यी हुन्: बद्र (बद्रे कुबरा), उहुद, मुरैसी (बनू मुस्तलिक), खन्दक (अहजाब), बनू कुरैजा, खैबर, वादिल कुरा, हुनैन र ताइफ। मक्का युद्धबिनै फतह भयो, त्यहाँका सबै मानिस मुसलमान भए।

अरू गजवामा कुनै भिडन्त भएन: कुनैमा सम्झौता भयो, कुनैमा शत्रुले हतियार बिसायो; काफिरहरूको एउटा भागले इस्लामी सेनाको सामना गर्ने आँट गरेन, धेरैजसो काफिर त इस्लामी सेना आउँदै छ भन्ने खबर पाउनासाथ पहाडतिर भागेर बेपत्ता भए।

यही उखानले सबै राज्यले विजय र सफलता पाउँछन्:
“शान्ति र मेलमिलाप चाहन्छौ भने युद्धका लागि तयार रह!”
अब्दुलहक मोल्ला

“तिमीहरूसँग युद्ध छेड्नेहरूसँग तिमीहरू पनि अल्लाह तआलाको बाटोमा लड। तर सीमा नाघेर अति नगर” बकरा: १९०

हजुर रसूलुल्लाहले पठाउनुभएका सरिय्याहरू

सुरुका सरिय्याहरू – हजरत हमजाको टोली

मुशरिकहरूलाई व्यापार र अर्थतन्त्रका हिसाबले कमजोर पारेर बाटोमा ल्याउनु आवश्यक थियो। यसका लागि सिरियाका व्यापारिक मार्ग काट्नुपर्ने थियो। यसै बेला मुशरिकहरूको एउटा काफिला मदीनानजिकैबाट जाँदै छ भन्ने सुनियो। हिजरी पहिलो वर्षको सातौँ महिना, रमजानको सुरुमा हाम्रा प्यारा नबीले तुरुन्तै अभियानको तयारी गर्न आदेश दिनुभयो र तीसजना घोडसवारको सेनापति हजरत हमजालाई बनाउनुभयो। उहाँलाई अल्लाह तआलासँग डराउन र आफ्ना मातहतकाहरूसँग राम्रो व्यवहार गर्न सल्लाह दिनुभएपछि भन्नुभयो: “अल्लाह तआलाको बाटोमा, अल्लाह तआलाको नाम लिएर गजवामा निस्क! अल्लाह तआलालाई नचिन्नेहरूसँग लड…” हजरत हमजालाई सेतो झन्डा दिएर बिदा गर्नुभयो।

हजरत हमजा आफ्ना मातहतका घोडसवारहरूसँग तीन सय घोडसवारले रक्षा गरिरहेको मुशरिक काफिलातिर अघि बढ्नुभयो। काफिला शामबाट मक्का जाँदै सीफुल बहर भनिने ठाउँमा आइपुग्दा मुजाहिदहरूसँग भेट भयो। गौरवशाली सहाबीहरू तुरुन्तै युद्धको पङ्क्तिमा मिलेर लडाइँका लागि तयार भए। त्यही बेला त्यहाँ रहेका मज्दी बिन अम्र अल-जुहनी आइपुगेर बीचमा परे। मज्दी बिन अम्र अल-जुहनी दुवै पक्षका मित्र थिए। मुसलमानहरू सङ्ख्यामा निकै थोरै र मुशरिकहरू धेरै भएको देखेर मुसलमानहरू हार्न सक्छन् भन्ने उनले सोचे। मुसलमान राज्य सदा रहोस् भन्ने आशा गर्दै बीचबचाउ गरेर दुवै पक्षलाई लडाइँबाट रोके। त्यसपछि हजरत हमजा र उहाँका साथीहरू मदीना फर्कनुभयो। मज्दीको यो कामबारे प्यारा नबीलाई सुनाइँदा उहाँले खुसी जनाउँदै भन्नुभयो: “मुबारक, असल र ठीक काम गरेछन्।”१

उबैदा बिन हारिसको टोली

यसपछि सरिय्याहरूको लहर रोकिएन। हजरत उबैदा बिन हारिसको मातहतमा साठी वा असीजना जति मुजाहिद दिएर उहाँलाई राबिग पठाइयो। दुई सेना आमनेसामने हुनासाथ दुवै पक्षले काँड हान्न थाले। इस्लामी सेनाबाट पहिलो काँड हान्ने साद बिन अबी वक्कास हुनुहुन्थ्यो। अबू सुफयानको मातहतमा रहेका दुई सय मुशरिकले इस्लामी सेनाको ठूलो भाग घातमा बसेको ठानेर मुसलमानहरूसँग डराउँदै भागेरै उम्कने बाटो देखे।२

अल्लाहको बाटोमा लडौँ, शान पाऔँ, शान…
कुरआनमा हजरत यज्दानले विजयको वाचा गर्नुभएको छ।

“अल्लाह तआलाको बाटोमा, अल्लाह तआलाको नाम लिएर गजवामा निस्क! अल्लाह तआलालाई नचिन्नेहरूसँग लड” हदीसे शरीफ

हजुर रसूलुल्लाहका गजवाहरू

सुरुका गजवाहरू – वद्दानको गजवा

यसलाई अब्वाको गजवा पनि भनिन्छ। यो रसूलुल्लाहको पहिलो गजवा हो। हिजरतको बाह्रौँ महिनामा भएको थियो। मदीनामा हजरत साद बिन उबादालाई प्रतिनिधि बनाएर छोडियो। कुरैश र बनू जमरा कबिलातर्फ साठीजना लिएर जानुभयो। झन्डा हजरत हमजाले बोक्नुभएको थियो। मक्कावासीहरूसँग भेट भएन। वद्दान भनिने ठाउँमा पुग्नुभयो। बनू जमरा कबिलासँग लिखित सम्झौता गरियो। यसअनुसार:

(१) बनू जमराले कुनै हालतमा शत्रुलाई सहयोग गर्नेछैनन्,

(२) बनू जमराको ज्यान र धनको सुरक्षा मुसलमानहरूको जमानतमा रहनेछ,

(३) यसको बदलामा प्यारा नबीले बनू जमरालाई कुनै युद्धका लागि बोलाउनुहुँदा उनीहरू तुरुन्तै सहयोगमा दौडिनेछन्।

बुवातको गजवा

यो गजवा रसूलुल्लाहको दोस्रो गजवा हो। हिजरतको दोस्रो वर्षको रबीउल अव्वल महिना थियो। मदीनामा हजरत साइब बिन उस्मान बिन मजऊनलाई प्रतिनिधि बनाएर छोडियो। अबू सुफयानको नेतृत्वमा सयजनाको एउटा मुशरिक काफिला दुई हजार पाँच सय ऊँटसहित शाम जाँदै छ भन्ने खबर पाएपछि दुई सयजना लिएर कुरैशको काफिलातर्फ जानुभयो। बुवात पहाडसम्म चारैतिर पाइला-पाइलामा खोज्दा पनि मुशरिकहरू समातिएनन्।

जुल उशैराको गजवा

हिजरतको सोह्रौँ महिनाको सुरुतिर भएको थियो। अबू सुफयानको नेतृत्वमा मक्काका मुशरिकहरूको एउटा ठूलो व्यापारिक काफिला शाम जाँदै छ भन्ने खबर आयो। रसूलुल्लाहले अबू सलमा बिन अब्दुल असदलाई आफ्नो ठाउँमा प्रतिनिधि छोड्नुभयो। झन्डा हजरत हमजा (रदियल्लाहु अन्हु)लाई दिनुभयो। उहाँहरूका तीसवटा ऊँट थिए; पालैपालो चढ्नुहुन्थ्यो। एक सय पचास वा दुई सयजना जति मुजाहिदसहित उशैरा भनिने ठाउँमा आएर केही दिन पर्खनुभयो। काफिला समात्न सम्भव भएन। बनू मुद्लिजसँग सन्धि गरेर मदीना फर्कनुभयो।

पहिलो बद्रको गजवा

यसलाई सफवानको गजवा पनि भनिन्छ। बुवातको गजवाबाट फर्केको केही दिन मात्र भएको थियो, त्यत्तिकैमा कुर्ज बिन जाबिर फिह्री नामका एकजना कुरैशीले आफ्ना मानिसहरूसँग जम्मा पहाडमा धावा बोलेर त्यहाँ चरिरहेका गाईगोरु र ऊँट धपाएर लगेको खबर आयो।

प्यारा नबीले आफ्नो ठाउँमा जैद बिन हारिसालाई प्रतिनिधि छोडेर केही असहाबसहित घटनास्थलतिर हिँड्नुभयो। यस पटक झन्डा हजरत अलीलाई दिनुभयो।

मुजाहिदहरू घटनास्थलमा आइपुग्दा कुर्ज र अरूहरू जनावर छोडेर आफ्ना पाइला मेटाउँदै बेपत्ता भइसकेका थिए। बद्रको सफवान उपत्यकासम्म हरेक ढुङ्गामुनि खोजिए पनि भेटिएनन्।

अब्दुल्लाह बिन जह्शको टोली (बत्ने नख्ला सरिय्या)

प्यारा नबीले एक दिन कुरैशका मुशरिकहरूको निगरानी गर्न नख्लातर्फ एउटा सरिय्या पठाउन चाहनुभयो। पठाइने सैनिकहरूको सेनापति हजरत अबू उबैदा बिन जर्राहलाई बनाउन चाहनुभयो। यो आदेश पाउनासाथ अबू उबैदा बिन जर्राह हाम्रा नबीबाट टाढा रहनुपर्ने पीडाले रुन थाल्नुभयो।

“हजको बाटोमा मर्नेहरू र अल्लाहको बाटोमा गजवा गर्नेहरूलाई खुसीको खबर छ!” हदीसे शरीफ

रसूलुल्लाह (सल्लल्लाहु अलैहि व सल्लम)ले उहाँको सट्टा हजरत अब्दुल्लाह बिन जह्शलाई अमीर नियुक्त गर्नुभयो।३

अब्दुल्लाह बिन जह्श इस्लामअनुसार जोसका साथ जीवन बिताउनुहुने व्यक्तिमध्ये हुनुहुन्थ्यो। मुसलमान हुनुहुँदा काफिरहरूले उहाँलाई कल्पनै गर्न नसकिने यातना दिए पनि उहाँले ईमानको बलले तिनको सामना गर्नुभएको थियो, तिनका दुःख र कष्ट दृढतासाथ सहनुभएको थियो। यसैले प्यारा नबीले उहाँका बारेमा आफ्ना असहाबलाई भन्नुभएको थियो: “भोक र तिर्खा सबैभन्दा बढी सहने र झेल्ने तिमीहरूमध्ये यिनै हुन्।” अब्दुल्लाह बिन जह्श हजुर रसूलुल्लाहले शहीदहरूका लागि दिनुभएका खुसीका खबर सुनेर सधैँ शहादतका लागि तड्पिनुहुन्थ्यो। युद्धहरूमा सबैभन्दा अगाडि बहादुरीसाथ लड्नुहुन्थ्यो।

हजरत अब्दुल्लाह बिन जह्श भन्नुहुन्छ: “त्यस दिन रसूल अलैहिस्सलामले इशाको नमाज पढ्नुभएपछि मलाई आफूकहाँ बोलाउनुभयो र भन्नुभयो: ‘भोलि बिहान सबेरै मकहाँ आऊ। हतियार पनि साथमा होस्। तिमीलाई एउटा ठाउँमा पठाउनेछु।’

बिहान भएपछि म मस्जिद गएँ। तरबार, धनु, काँड र झोला मसँग थिए, ढाल पनि साथमा थियो। रसूल अलैहिस्सलाम फज्रको नमाज पढाउनुभएपछि घर फर्कनुभयो। म पहिल्यै आएकाले ढोकाअगाडि पर्खिरहेको थिएँ। उहाँले मुहाजिरहरूमध्ये मसँग जाने केहीजना भेट्टाउनुभयो। ‘तिमीलाई यी मानिसहरूको सेनापति बनाएँ’ भन्दै एउटा पत्र दिनुभयो। ‘जाऊ! दुई रात यात्रा गरेपछि पत्र खोल। त्यसमा भनिएअनुसार गर’ भन्नुभयो। ‘या रसूलल्लाह! कुन दिशातर्फ जाऊँ?’ भनेर सोधेँ। ‘नज्दियाको बाटो समात। रकियातिर, इनारतिर लाग!’ भन्नुभयो।”

अब्दुल्लाह बिन जह्शलाई नख्ला अभियानमा खटाइँदा उहाँलाई पहिलो पटक अमीरुल मोमिनीन उपाधि दिइयो। इस्लाममा पहिलो पटक यस नामले चिनिनुहुने अमीर उहाँ नै हुनुहुन्थ्यो। आठ वा बाह्रजनाको एउटा टोलीसहित दुई दिनपछि मलल भनिने ठाउँमा पुग्दा खोल्नुभएको पत्रमा यसो लेखिएको थियो:

“बिस्मिल्लाहिर्रहमानिर्रहीम। यो पत्र पढेपछि मक्का र ताइफबीचको नख्ला उपत्यकामा नओर्लेसम्म अल्लाह तआलाको नाम र बरकतसहित अगाडि बढ्दै जाऊ। आफ्ना साथीहरूमध्ये कसैलाई पनि तिमीसँग जान बाध्य नपार! नख्ला उपत्यकामा रहेका कुरैशीहरू र कुरैशीहरूको काफिलाको निगरानी गर्दै पछ्याऊ र जाँचबुझ गर। उनीहरूका खबर हामीलाई पठाऊ।”

अमीरुल मोमिनीन हजरत अब्दुल्लाह बिन जह्शले पत्र पढेपछि “हामी अल्लाह तआलाका बन्दा हौँ र उहाँकैतर्फ फर्कनेछौँ। सुनेँ र मानेँ। अल्लाह तआला र उहाँका प्यारा रसूलको आदेश पूरा गर्नेछु” भन्दै पत्रलाई चुमेर शिरमा राख्नुभयो। त्यसपछि साथीहरूतिर फर्केर भन्नुभयो: “तिमीहरूमध्ये जो शहीद हुन तड्पिन्छ, ऊ मसँग आओस्। आउन नचाहने फर्केर जान सक्छ। म तिमीहरूमध्ये कसैलाई बाध्य पार्दिनँ। तिमीहरू आएनौ भने म एक्लै गएर रसूल अलैहिस्सलामको आदेश पूरा गर्नेछु।” साथीहरूले एकै स्वरमा जवाफ दिए: “हामीले प्यारा नबीका आदेश सुन्यौँ। अल्लाह तआला, रसूलुल्लाह (सल्लल्लाहु अलैहि व सल्लम) र तिम्रो आज्ञा पालन गर्नेछौँ। जहाँ चाहन्छौ, अल्लाह तआलाको बरकतमा अगाडि बढ।”

हजरत साद बिन अबी वक्कास पनि सामेल रहनुभएको यो सानो सेना हिजाजतर्फ लाग्यो र नख्ला आइपुग्यो। एउटा ठाउँमा लुकेर त्यहाँबाट आउजाउ गर्ने कुरैशीहरूको निगरानी गर्न थाल्यो। यसै बेला कुरैशको एउटा काफिला त्यहाँबाट गयो। ऊँटहरूमा भारी लादिएको थियो। मुजाहिदहरूले काफिलाको नजिक गएर उनीहरूलाई इस्लामतर्फ बोलाए, स्वीकार नगरेपछि लड्न थाले। एकजनालाई मारे, दुईजनालाई बन्दी बनाए, एकजना घोडामा भएकाले भेट्टाउन सकेनन्। काफिरहरूको सबै माल मुजाहिदहरूको भागमा पर्‍यो। अब्दुल्लाह बिन जह्शले यस गनीमतको पाँचौँ भाग हजुर रसूलुल्लाहका लागि छुट्याउनुभयो। यो मुसलमानहरूले पाएको पहिलो गनीमत थियो।४

प्यारा नबीले बन्दीहरूलाई इस्लामबारे बताएर ईमान ल्याउन प्रस्ताव गर्नुभयो। हकम बिन कैसान मुसलमान हुनुभयो। उस्मान बिन कैसान इस्लाम अस्वीकार गरेर मक्का गए।

मस्जिदे किब्लतैन

हाम्रा प्यारा नबी (सल्लल्लाहु अलैहि व सल्लम) मदीना मुनव्वरामा हिजरत गर्नुभएको सत्र महिना भइसकेको थियो। अहिलेसम्म उहाँहरू सधैँ कुद्स शरीफमा रहेको बैतुल मकदिसतर्फ फर्केर नमाज पढ्नुहुन्थ्यो। यिनै दिनमा यहूदीहरूले “कस्तो अचम्मको कुरा! धर्म हामीभन्दा फरक, तर किब्ला हाम्रै जस्तो!” भनेको कुरा हजुर रसूलुल्लाहसम्म आइपुग्यो। यी कुराले उहाँको शरीफ हृदय दुख्यो।

एक दिन जिब्रील अलैहिस्सलाम आउनुहुँदा उहाँलाई भन्नुभयो: “हे जिब्रील! अल्लाह तआलाले मेरो अनुहार यहूदीहरूको किब्लाबाट काबातर्फ फर्काइदिऊन् भन्ने चाहन्छु।”

जिब्रील अलैहिस्सलामले जवाफ दिनुभयो: “म त एकजना बन्दा मात्र हुँ। यो कुरा अल्लाह तआलासँग बिन्ती गर्नुहोस्!”

त्यसपछि सूरा बकराको १४४औँ आयते करीमा नाजिल भयो। यसो भनियो: “(हे मेरा हबीब! वही आओस् भनेर) तिम्रो अनुहार बारम्बार आकाशतिर फर्किरहेको हामी निश्चय नै देखिरहेका छौँ। त्यसैले हामी तिमीलाई तिमी राजी हुने किब्लातर्फ फर्काउनेछौँ। अब आफ्नो अनुहार मस्जिदे हरामतर्फ (काबातर्फ) फर्काऊ। (हे मोमिनहरू हो!) तिमीहरू पनि जहाँ भए पनि नमाजमा आफ्नो अनुहार त्यतैतिर फर्काऊ। निःसन्देह, जसलाई किताब दिइएको छ, उनीहरूलाई यो किब्ला परिवर्तन उनीहरूका रबको तर्फबाट सत्य हो भन्ने अवश्य थाहा छ। अल्लाह तआला उनीहरूले गर्ने कामबाट बेखबर हुनुहुन्न।”

शाबान महिनाको बीचमा मङ्गलबार यो आयते करीमा नाजिल हुँदा हजुर रसूलुल्लाह बनू सलिमा मस्जिदमा आफ्ना असहाबलाई जुहर वा अस्रको नमाज पढाउँदै हुनुहुन्थ्यो। नमाजको तेस्रो रकअतमा हुनुहुँदा काबातिर फर्कने आदेश भयो। वही पाउनासाथ उहाँले आफ्नो मुख काबा मुअज्जमातिर फर्काउनुभयो। असहाबे किरामले पनि हबीबे अकरमको अनुसरण गर्दै त्यतैतिर मुख फर्काए। यसपछि यस मस्जिदलाई “मस्जिदे किब्लतैन”, अर्थात् दुई किब्ला भएको मस्जिद भन्ने नाम दिइयो।

हजुर रसूलुल्लाह कुबा पनि जानुभयो र त्यहाँ पहिलो पटक बनाइएको मस्जिदको मेहराब आफ्ना मुबारक हातले नयाँ गरी बनाउनुभयो र मस्जिदका पर्खाल फेर्नुभयो।५

“हे जिब्रील! अल्लाह तआलाले मेरो अनुहार यहूदीहरूको किब्लाबाट काबातर्फ फर्काइदिऊन् भन्ने चाहन्छु” हदीसे शरीफ

मस्जिदे किब्लतैन

मुसलमानहरूको पहिलो किब्ला उत्तर-पश्चिम दिशामा रहेको मस्जिदे अक्सा थियो। यो यहूदीहरूको पनि किब्ला थियो। यहूदीहरू “मुसलमानहरू हाम्रो किब्लातिर फर्कन्छन्” भनेर असहाबे किरामको खिसी गर्थे। हाम्रा प्यारा नबी (सल्लल्लाहु अलैहि व सल्लम)ले जनाबे हकसँग दुआ गरेर हाम्रो किब्ला काबा मुअज्जमा होस् भनेर माग्नुभयो। हजुर रसूलुल्लाह यस मस्जिदमा एक पटक जुहरको नमाज [अर्को रिवायतमा अस्रको नमाज] पढाउँदै गर्दा “काबातर्फ फर्क” भन्ने अर्थको आयते करीमा नाजिल हुनासाथ काबा मुअज्जमातिर फर्कनुभयो; त्यो दक्षिण-पूर्व दिशामा पर्छ। त्यसैले यस मस्जिदलाई “दुई किब्ला भएको मस्जिद” भन्ने अर्थ दिने मस्जिदे किब्लतैन भनिन्छ।