विदाई खुत्बा
हम्द अल्लाह तआलाकै लागि हो। हामी उहाँकै हम्द गर्छौँ, उहाँसँगै क्षमा माग्छौँ र उहाँतर्फै तौबा गर्छौँ। आफ्ना नफ्सका खराबी र आफ्ना कर्मका पापबाट हामी अल्लाह तआलाको शरण लिन्छौँ। अल्लाह तआलाले सही बाटोमा डोर्याउनुभएकालाई कसैले बहकाउन सक्दैन, उहाँले गुमराह पार्नुभएकालाई कसैले सही बाटोमा ल्याउन सक्दैन। म गवाही दिन्छु, अल्लाह तआलाबाहेक कोही इलाह छैन। उहाँ एक हुनुहुन्छ। उहाँको कोही जोडा र साझेदार छैन। फेरि म गवाही दिन्छु, मुहम्मद (अलैहिस्सलाम) उहाँका बन्दा र रसूल हुनुहुन्छ।
हे अल्लाहका बन्दाहरू हो! म तिमीहरूलाई अल्लाह तआलासँग डराउन र उहाँको आज्ञा पालन गर्न वसीयत गर्छु।
हे मानिसहरू हो! मेरो कुरा राम्ररी सुन! मलाई थाहा छैन, सायद यस वर्षपछि म तिमीहरूसँग यहाँ फेरि कहिल्यै भेट्न पाउनेछैनँ। मानिसहरू हो! तिमीहरूको यो दिन जसरी पवित्र दिन हो, तिमीहरूको यो महिना जसरी पवित्र महिना हो, तिमीहरूको यो सहर (मक्का) जसरी मुबारक सहर हो, त्यसरी नै तिमीहरूका ज्यान, धनसम्पत्ति र इज्जत पनि पवित्र छन्। हर किसिमको आक्रमणबाट सुरक्षित छन्।
हे मेरा असहाब! भोलि तिमीहरू आफ्ना रबसँग भेट्नेछौ र आजको हरेक हाल र कामबारे तिमीहरूलाई अवश्य सोधिनेछ। खबरदार, मपछि पुरानै गुमराहीतिर फर्केर एकअर्काको घाँटी नकाट!
मेरो यो वसीयत यहाँ उपस्थित हुनेहरूले उपस्थित नहुनेहरूलाई सुनाऊन्!
सम्भव छ, जसलाई सुनाइन्छ, उसले यहाँ बसेर सुन्नेभन्दा राम्ररी बुझेर जोगाएर राख्नेछ। हे मेरा असहाब! जोसँग कसैको अमानत छ, उसले त्यो मालिकलाई फर्काओस्!
हर किसिमको ब्याज खारेज गरिएको छ। यो मेरो खुट्टामुनि छ। तर आफ्नो ऋणको साँवा भने तिर्नैपर्छ। न अत्याचार गर, न अत्याचार सह। अल्लाह तआलाको आदेशले ब्याज लिनु अब निषेध छ। जाहिलिय्यतबाट बाँकी रहेको यो घिनलाग्दो चलनको हर किसिम मेरो खुट्टामुनि छ। मैले खारेज गरेको पहिलो ब्याज अब्दुल मुत्तलिबका छोरा (मेरा काका) अब्बासको ब्याज हो। हे मेरा असहाब! जाहिलिय्यतको जमानामा चलेका रगतका बदला पनि पूरै खारेज गरिएका छन्। मैले खारेज गरेको पहिलो रगतको बदला अब्दुल मुत्तलिबका नाति (मेरा काकाका छोरा) रबीआको रगतको बदला हो।
हे मानिसहरू हो! युद्ध गर्न पाउनका लागि हराम महिनाहरूको ठाउँ फेर्नु निश्चय नै कुफ्रमा धेरै अघि बढ्नु हो। यसैबाट काफिरहरू दलालतमा पारिन्छन्। एक वर्ष हलाल मानेको (कुनै महिनालाई) अर्को वर्ष हराम घोषणा गर्छन्। जनाबे हकले हलाल र हराम गर्नुभएका महिनाको सङ्ख्यासँग मिलाउन उनीहरू यसो गर्छन्। अल्लाह तआलाले हराम गर्नुभएकालाई हलाल र हलाल गर्नुभएकालाई हराम गर्छन्।
हे मेरा असहाब! हामी हज ठीक त्यसको समयमै गर्दै छौँ। महिनाहरूको क्रम अल्लाह तआलाले सृष्टि गर्नुभएको बेलाकै जस्तो छ। निःसन्देह समय अल्लाह तआलाले सृष्टि गर्नुभएको दिनको रूप र व्यवस्थामा फर्केको छ।
“या अल्लाह! यस घरको इज्जत, उच्चता, रवाफ र प्रतिष्ठा बढाइदिनुहोस्। हज र उमरा गरेर यसको सम्मान गर्नेहरूको पनि इज्जत, रवाफ, सम्मान र भलाइ बढाइदिनुहोस्!” हदीसे शरीफ
हे मानिसहरू हो! आज शैतानले तिमीहरूको यो भूमिमा फेरि आफ्नो प्रभाव र शासन जमाउन सक्ने शक्ति सदाका लागि गुमाएको छ। तर मैले खारेज गरेका यी कुराबाहेक तिमीहरूले सानो ठानेका कामहरूमा उसको पछि लाग्यौ भने त्यसले उसलाई खुसी पार्नेछ। आफ्नो धर्म जोगाउन यिनबाट पनि बच!
हे मानिसहरू हो! म तिमीहरूलाई महिलाहरूको हकको ख्याल राख्न र यस विषयमा अल्लाह तआलासँग डराउन सल्लाह दिन्छु। तिमीहरूले महिलाहरूलाई अल्लाह तआलाको अमानत भनेर लिएका छौ; अल्लाह तआलाको नाममा वचन दिएर उनीहरूको इज्जत र चरित्रलाई आफ्ना लागि हलाल बनाएका छौ। महिलाहरूमाथि तिमीहरूको हक छ, उनीहरूको पनि तिमीहरूमाथि हक छ। महिलाहरूमाथि तिमीहरूको हक यो हो: तिमीहरूलाई मन नपर्ने कसैलाई पनि उनीहरूले तिमीहरूको घरको मर्यादा कुल्चन नदिऊन्। यदि तिमीहरू राजी नभएको कसैलाई उनीहरूले घरभित्र भित्र्याए भने तिमीहरूले उनीहरूलाई हल्का पिटेर रोक्न सक्छौ। अनि तिमीहरूमाथि महिलाहरूको हक यो हो: जायज तरिकाले उनीहरूका हर किसिमका खाना र लुगाको व्यवस्था गर्नु। हे मोमिनहरू हो! म तिमीहरूमाझ एउटा अमानत छोड्दै छु; त्यसलाई कसेर समातिरह्यौ भने तिमीहरू कहिल्यै बाटो बिराउनेछैनौ। त्यो अमानत अल्लाह तआलाको किताब कुरआने करीम हो। (अरू रिवायतमा “मेरो सुन्नत” र “मेरा अहले बैत” पनि भनिएको छ।)
हे मोमिनहरू! मेरो कुरा राम्ररी सुन र राम्ररी जोगाएर राख! मुसलमान मुसलमानको दाजुभाइ हो; यसरी सबै मुसलमान दाजुभाइ हुन्। धर्मका दाजुभाइको कुनै पनि हकमा हात हाल्नु अरूका लागि हलाल छैन, उसले आफैँ खुसी मनले दिएको छ भने बाहेक। हे मेरा असहाब! आफ्नो नफ्समाथि (आफूमाथि) अत्याचार नगर। तिमीहरूको आफ्नै नफ्सको पनि तिमीहरूमाथि हक छ। हे मानिसहरू हो! अल्लाह तआलाले हरेक हकदारलाई उसको हक (कुरआने करीममा) दिनुभएको छ। वारिसका लागि वसीयतको खाँचो छैन। बच्चा जसको ओछ्यानमा जन्मेको छ, उसैको हो। व्यभिचार गर्नेका लागि वञ्चना छ। आफ्नो बुबाबाहेक अरूको वंश दाबी गर्ने कुलहीन, वा आफ्नो मालिकबाहेक अरूसँग नाता जोड्न खोज्ने कृतघ्न अल्लाह तआलाको क्रोध, फरिश्ता र सबै मुसलमानको लानतमा परोस्! जनाबे हकले यस्ता मानिसको न तौबा स्वीकार गर्नुहुन्छ, न न्यायपूर्ण गवाही नै। हे मानिसहरू हो! तिमीहरूका रब एक हुनुहुन्छ। तिमीहरूका बुबा पनि एक हुनुहुन्छ; तिमीहरू सबै आदमका सन्तान हौ। आदम चाहिँ माटोबाट हुनुहुन्छ। अल्लाहको नजरमा तिमीहरूमध्ये सबैभन्दा मूल्यवान् त्यो हो, जसको तकवा सबैभन्दा धेरै छ। अरबको गैरअरबमाथि कुनै श्रेष्ठता छैन। श्रेष्ठता केवल तकवाले हुन्छ। अङ्गभङ्ग भएको कुनै कालो दासलाई तिमीहरूको अमीर नियुक्त गरियो र उसले तिमीहरूलाई अल्लाहको किताबअनुसार चलायो भने उसको कुरा सुन र आज्ञा पालन गर। अपराधीलाई उसको आफ्नै अपराधबाहेक अरू कुनैमा दोषी ठहर्याइँदैन। न बुबालाई छोराको अपराधमा, न छोरालाई बुबाको अपराधमा दोषी ठहर्याइन्छ।
हे मानिसहरू हो! ध्यान देऊ! यी चार कुरा कुनै हालतमा गर्नु हुँदैन:
(१) अल्लाहसँग कुनै कुरालाई साझेदार नठहराऊ।
(२) अल्लाहले हराम गर्नुभएको ज्यान नाहकमा नमार।
(३) व्यभिचार नगर।
(४) चोरी नगर।
मानिसहरूले “ला इलाह इल्लल्लाह, मुहम्मदुर रसूलुल्लाह” नभनुन्जेल (अर्थात् मुसलमान नहुन्जेल) उनीहरूसँग जिहाद गर्न मलाई आदेश दिइएको छ। उनीहरूले यो भनेपछि आफ्नो रगत र धनसम्पत्ति जोगाएका हुनेछन्। उनीहरूको हिसाब चाहिँ अल्लाह तआलाको जिम्मा हो। हे मानिसहरू हो! भोलि तिमीहरूसँग मेरोबारे सोधिनेछ, के भन्नेछौ?… असहाबे किरामले भन्नुभयो: “तपाईँले अल्लाह तआलाको धर्म पुर्याउनुभयो, आफ्नो कर्तव्य पूरा गर्नुभयो, हामीलाई वसीयत र उपदेश दिनुभयो भनेर हामी गवाही दिन्छौँ।” तब रसूले अकरम (सल्लल्लाहु अलैहि व सल्लम)ले आफ्नो मुबारक शहादतको औँला उठाउनुभयो, जमाअततर्फ झार्नुभयो र भन्नुभयो: “साक्षी रहनुहोस्, या रब! साक्षी रहनुहोस्, या रब! साक्षी रहनुहोस्, या रब!”
हाम्रा प्यारा नबीले विदाई खुत्बा दिनुभएको दिन सूरा माइदाको, भावार्थमा “आज मैले तिमीहरूका लागि तिमीहरूको धर्म पूर्ण गरिदिएँ, तिमीहरूमाथिको मेरो नियामत पूरा गरेँ र तिमीहरूलाई धर्मका रूपमा इस्लाम दिएर राजी भएँ…” भनिएको ३औँ आयते करीमा नाजिल भयो। प्यारा नबीले यो आयते करीमा असहाबे किरामलाई पढेर सुनाउनुहुँदा हजरत अबू बकर रुन थाल्नुभयो। असहाबे किरामले उहाँ किन रुनुभएको हो भनेर सोध्नुहुँदा उहाँले भन्नुभयो: “यो आयते करीमाले रसूलुल्लाहको वफात नजिक छ भन्ने सङ्केत गर्छ। त्यसैले रोइरहेको छु।”१
खुत्बापछि जबले रहमामा वुकूफ गर्नुभयो। मगरिबको नमाज अरफातमा नपढी इशाको नमाजसँगै मुज्दलिफामा पढाउनुभयो। त्यो रात मुज्दलिफामै बस्नुभयो। भोलिपल्ट बिहान मशअरुल हराममा वुकूफ गर्नुभयो। ईदको पहिलो दिन मुज्दलिफाबाट मिनातर्फ लाग्नुभयो। बाटोमा पर्ने, असहाबे फील२ रोकिएको ठाउँ मुहस्सर भनिने उपत्यकामा नरोकिई पार गर्नुभयो। मिना आइपुग्नुभयो र त्यहाँ कुर्बानीका ऊँटमध्ये ६३वटा आफैँले काट्नुभयो र छुरी हजरत अलीलाई दिनुभयो। बाँकी हजरत अलीले काट्नुभयो। ईदको दोस्रो, तेस्रो र चौथो दिन जमरामा ढुङ्गा हान्नुभयो र जिलहिज्जाको चौधौँ दिन फज्रको नमाजअघि बैतुल्लाह आएर विदाई तवाफ गर्नुभयो। हजुर रसूलुल्लाह मक्कामा १० दिन बस्नुभयो र विदाई हज र विदाई तवाफ गरेर मदीना फर्कनुभयो। मस्जिदे नबवीमा दुई रकअत नमाज पढेर आफ्नो धन्य घर पाल्नुभयो। विदाई हजपछि असहाबे किराम आफू आएका ठाउँतिर फर्केर रसूलुल्लाहले बताउनुभएका र आदेश दिनुभएका कुरा त्यहाँ सुनाउनुभयो।
हिजरतको दसौँ वर्षका अरू घटना
हिजरतको दसौँ वर्षमा भएको एउटा घटना नबी भएको दाबी गर्ने झूटाहरूको उदय पनि हो। तीमध्ये एक यमनमा देखा परेको अस्वद अनसी हो। हाम्रा प्यारा नबीको आदेशमा यमनका मुसलमानहरूले अस्वद अनसीलाई उसकै घरमा मारे। (अर्को मुसैलमतुल कज्जाब हो। प्यारा नबीको वफातपछि हजरत अबू बकरले खालिद बिन वलीदको कमानमा मुसैलमामाथि सेना पठाउनुभयो। मुसैलमालाई वहशी (रदियल्लाहु अन्हु)ले मार्नुभयो।)३
“आज मैले तिमीहरूका लागि तिमीहरूको धर्म पूर्ण गरिदिएँ, तिमीहरूमाथिको मेरो नियामत पूरा गरेँ र तिमीहरूलाई धर्मका रूपमा इस्लाम दिएर राजी भएँ” माइदा: ३
हे संसारका बादशाह, हे जल र थलका सुल्तान!
हे फरिश्ताभन्दा उच्च, अन्तिम र अद्वितीय नबी!
“ली मअल्लाहि वक्तुन”ले तपाईँको हाल बताउँछ,
तपाईँ शरीरका प्राण, जिब्रोका स्वाद, मनका सुल्तान हुनुहुन्छ।
अहमद, मुहम्मद, महमूद – अल्लाहले सधैँ तपाईँको प्रशंसा गर्नुहुन्छ;
तपाईँको नामले टुङ्गिन्छ ला इलाह इल्लल्लाह।
यसको मसिनो रहस्य बहकिएकाले बुझ्दैन, जान्दैन!
आफ्नै नामसँगै तपाईँको नाम लेख्नुभयो रहमानले।
तपाईँलाई माया गर्ने दास सुल्तान बन्छन्, हे मेरा शाह!
मेरो मनको सिंहासनमा बस्नुहोस्, हे मेरा अद्वितीय बादशाह!
तपाईँलाई धेरै माया गर्छु, मेरा पाप धेरै भए पनि!
विश्वास छ, माया गर्नेहरूले तपाईँको उदारताबाट भाग पाउँछन्।
कसरी माया नगरूँ, मेरो शरीरको प्राण हुनुहुन्छ,
तपाईँकै सम्मानमा म अस्तित्वमा आएँ, मेरो जीवनको कारण हुनुहुन्छ।
मेरा नसाको रगत हुनुहुन्छ, मभन्दा पनि मेरो नजिक हुनुहुन्छ।
आशिकहरूका माशूक र सबै ज्यानका प्यारा हुनुहुन्छ।
हरेक रोगको औषधि तपाईँ, हरेक रूहको शिफा तपाईँ,
आँखाका सुर्मा, शिरका ताज, हृदयका चमक तपाईँ।
तपाईँ हबीबुल्लाह हुनुहुन्छ, उच्च फरिश्ताहरूको सभाभन्दा माथि तपाईँ,
तपाईँलाई अलिकति पनि चिन्ने अर्को ढोका ढकढक्याउन सक्दैन।
औलियाका मुर्शिद, विद्वानहरूका मार्गदर्शक;
जसको आगमनले सात तह आकाश र धर्ती खुसी भए,
मानिस र जिनका लागि हकका अन्तिम नबी!
माटोमुनि नै रहोस् तपाईँको ढोकाको सेवक नहुने।
