कालक्रम
सूचना: (बे) बेसतका वर्ष, (ई) ईस्वी वर्ष र (हि) हिजरी वर्ष जनाउँछ।
ई.५७० हजरत अब्दुल्लाह र हजरत आमिनाको विवाह। हाम्रा प्यारा नबीको मुबारक नूर उहाँकी आमामा सर्नु (जमादिउल अव्वल / जुलाई)। प्रशस्तताको वर्ष। रसूलुल्लाहका बुबा हजरत अब्दुल्लाहको वफात (रजब / सेप्टेम्बर)।
५७१ हात्तीको घटना (मुहर्रम / फेब्रुअरी)। सुल्ताने कायनात मुहम्मद अलैहिस्सलामको जन्म (१२ रबीउल अव्वल, सोमबार / २० अप्रिल; हिजरतभन्दा हिजरी हिसाबले ५३ (ईस्वी हिसाबले ५१) वर्षअघि, हात्तीको घटनाको ५५ दिनपछि)। दूधआमा हलीमालाई सुम्पिनु (रबीउल आखिर)।
५७३ हजरत अबू बकर (रदियल्लाहु अन्हु)को जन्म।
५७६ दूधआमाले मक्का ल्याएर आमा आमिनाको जिम्मा लगाउनु।
५७७ हाम्रा प्यारा नबीकी आमा आमिनाको अब्वामा वफात। उम्मे ऐमनले रसूलुल्लाहलाई मक्कामा उहाँका हजुरबुबा अब्दुल मुत्तलिबको जिम्मा लगाउनु। हजरत उस्मान (रदियल्लाहु अन्हु)को जन्म।
५७९ हजुरबुबा अब्दुल मुत्तलिबको वफात र काका अबू तालिबको जिम्मामा सुम्पिनु।
५८३ काका अबू तालिबसँग शामको व्यापारिक काफिलामा यात्रामा निस्केर बुस्राबाट फर्कनु। हजरत उमर (रदियल्लाहु अन्हु)को जन्म।
५८८ काका जुबैरसँग यमन जानु।
५९१ हजरत अबू बकरसँग शाम जानु। रसूलुल्लाह हिल्फुल फुजूल संस्थामा सामेल हुनु।
५९५ हजरत खदीजाको व्यापारिक काफिला लिएर बुस्रा सहर जानु।
५९६ हजरत खदीजासँग विवाह।
५९९ हजरत अली (रदियल्लाहु अन्हु)को जन्म।
६०० कुस बिन साइदाले उकाजको मेलामा रसूलुल्लाहको नुबुव्वतको खुसीको खबर दिने भाषण गर्नु।
६०५ काबाको मर्मत हुँदा हजरे अस्वदलाई त्यसको ठाउँमा राख्ने विषयमा मध्यस्थता गर्नु।
बे.१/६१० बेसत: ४० वर्षको उमेरमा नुबुव्वतको खबर दिइनु (१७ रमजान, सोमबार)। हिरा पहाड (जबले नूर)को गुफामा पहिलो वही (सूरा अलकका पहिला पाँच आयत नाजिल हुनु) (रमजान / अगस्ट)।
२/६११ वही केही समय रोकिएपछि प्यारा नबी जिब्रील अलैहिस्सलामलाई देख्ने चाहनाले बारम्बार हिरा पहाडको गुफामा जानु। इसराफील अलैहिस्सलामले आएर केही कुरा सिकाउनु।
३/६१२ पहिला मुसलमानहरू: हजरत खदीजा, अबू बकर सिद्दीक, अली बिन अबी तालिब, जैद बिन हारिसा (र उहाँकी श्रीमती उम्मे ऐमन), उस्मान बिन अफ्फान, तल्हा बिन उबैदुल्लाह, जुबैर बिन अव्वाम, अब्दुर्रहमान बिन औफ, साद बिन अबी वक्कास।
४/६१३ रसूलुल्लाहले नजिकका नातेदारबाट सुरु गरेर मानवजातिलाई इस्लामतर्फ बोलाउनु। मुशरिकहरूले मुसलमानहरूलाई सताउन र यातना दिन थाल्नु। पहिला शहीदहरू: हजरत यासिर, उहाँका छोरा हजरत अब्दुल्लाह र श्रीमती हजरत सुमय्या। हजरत आइशा (रदियल्लाहु अन्हा)को जन्म।
५/६१४ हब्शातर्फ पहिलो हिजरत (रजब / मे)। मुहाजिरहरू हब्शाबाट मदीना फर्कनु (शव्वाल / जुलाई)।
६/६१५ हजरत हमजा मुसलमान हुनु। हजरत उमर मुसलमान हुनु। हब्शातर्फ दोस्रो हिजरत। रसूलुल्लाह र मुसलमानहरू दारुल अरकमबाट बाहिर निस्कनु।
७/६१६ घेराबन्दी सुरु हुनु (मुहर्रम)।
८/६१७ हजरत उस्मान र उहाँकी श्रीमती हजरत रुकय्या हब्शाबाट फर्कनु।
९/६१८ शक्कुल कमरको मुजिजा: रसूलुल्लाहको इसाराले चन्द्रमा दुई टुक्रा हुनु।
१०/६१९ घेराबन्दी हटाइनु।
१०/६२० अबू तालिबको मृत्यु (७ रमजान / अप्रिल)। हाम्री आमा हजरत खदीजाको वफात (१० रमजान / अप्रिल)। रसूलुल्लाहको हजरत सौदा बिन्त जमआसँग विवाह (रमजान / मे)। रसूलुल्लाह जैद बिन हारिसासँग ताइफ जानु (शव्वाल / मे)। नसीबीनका जिनहरूले इस्लाम स्वीकार गर्नु। रसूलुल्लाह ताइफबाट मक्का फर्कनु (२३ जिलकादा)। अकबाको भेट (१० जिलहिज्जा / १७ जुलाई)।
११/६२१ मेराजको मुजिजा र पाँच वक्तको नमाज फर्ज गरिनु (२७ रजब)। जिब्रील अलैहिस्सलाम काबा शरीफको ढोकानजिक दुई दिन रसूलुल्लाहका इमाम बन्नु। [मेराजको मितिबारे अरू रिवायतहरू पनि छन्। मेराज धेरै पटक भएको हो। तीमध्ये एउटा ब्युँझिरहेको अवस्थामा र मुबारक जसदे शरीफसहित भएको थियो। अरू मुबारक रूहले मात्र भएका थिए।]
रसूलुल्लाहको हजरत आइशासँग निकाह पढाइनु (शव्वाल)। पहिलो अकबाको बैअत (१० जिलहिज्जा / ६ जुलाई, सोमबार)। रसूलुल्लाहले इस्लाम सिकाउन मुसअब बिन उमैरलाई मदीना पठाउनु।
१२/६२२ सनतुस्सुरूर (खुसीको वर्ष): मदीनाका धेरैजसो मानिसहरूले इस्लाम स्वीकार गर्नु। दोस्रो अकबाको बैअत (१२ जिलहिज्जा / २८ जुन, सोमबार)।
१३/१/६२२ बेसतको १३औँ, हिजरतको पहिलो र ईस्वी सनको ६२२औँ वर्ष। हिजरी सन: मुसलमानहरूको हिजरी चान्द्र वर्षको सुरुआत (१ मुहर्रम / १६ जुलाई)। सनतुल इज्न: मुसलमानहरूलाई मक्काबाट मदीना हिजरत गर्ने अनुमति दिइनु। मुशरिकहरूले दारुन्नद्वामा जम्मा भएर रसूलुल्लाहलाई मार्ने निर्णय गर्नु (२५ सफर / ८ सेप्टेम्बर)। हिजरत: रसूलुल्लाह हजरत अबू बकरसँग सौर गुफातर्फ निस्कनु (२६ सफर, बिहीबार / ९ सेप्टेम्बर)। सौर पहाडको गुफाबाट मदीनातर्फ बाटो लाग्नु (१ रबीउल अव्वल, सोमबार / १३ सेप्टेम्बर)। कुबा गाउँ पुग्नु (८ रबीउल अव्वल, सोमबार / २० सेप्टेम्बर)। कुबा मस्जिद बनाइनु (८–११ रबीउल अव्वल / २०–२३ सेप्टेम्बर)। रसूलुल्लाहले कुबा र मदीनाबीचको रानूना उपत्यकाको नमाजगाहमा पहिलो जुमाको नमाज पढाउनु (१२ रबीउल अव्वल, शुक्रबार / २४ सेप्टेम्बर)। मदीना पुग्नु (१२ रबीउल अव्वल, शुक्रबार / २४ सेप्टेम्बर)। अबू अय्यूब अल-अन्सारीको घरमा पाहुना बस्नु। मस्जिदे नबवी बनाउन सुरु गरिनु (रबीउल अव्वल / सेप्टेम्बर)। परिवारका सदस्यहरू मदीना आइपुग्नु। अजाने मुहम्मदी दिनको पाँच वक्त दिन थालिनु। सलमान फारसी मुसलमान हुनु।
हि.१/६२३ मुहाजिर र अन्सारबीच दाजुभाइको नाता गाँसिनु। पहिलो लिखित सन्धि: मदीनाको दस्तावेज र मदीना उपत्यकालाई हरम ठहर गरिनु (रमजान / मार्च)। युद्धको अनुमति दिइनु। पहिलो सरिय्या: हजरत हमजाको ईस / सीफुल बहर सरिय्या (रमजान / मार्च)। मस्जिदे नबवी बनिसक्नु (शव्वाल / अप्रिल)। मस्जिदे नबवीमा सुफ्फाको स्थापना। मदीनामा बजार र हाट बसाइनु। मुसलमानहरूको पहिलो जनगणना गरिनु। उबैदा बिन हारिसको राबिग अभियान (शव्वाल / अप्रिल)।
साद बिन अबी वक्कासको खर्रार सरिय्या (जिलकादा / मे)। असअद बिन जुरारा, बरा बिन मारूर र कुलसूम बिन हिद्मको वफात। उस्मान बिन मजऊनको वफातसँगै जन्नतुल बकीलाई कब्रिस्तानका लागि छुट्याइनु (जिलहिज्जा / जुन)।
२/६२३ रसूलुल्लाहले पहिलो पटक आशूराको दिन रोजा बस्नु (१० मुहर्रम / १४ जुलाई)। पहिलो गजवा: अब्वा (वद्दान)को गजवा (१२ सफर / १५ अगस्ट)। बुवातको गजवा (१ रबीउल अव्वल / २ सेप्टेम्बर)। पहिलो बद्र / सफवानको गजवा (रबीउल अव्वल / सेप्टेम्बर)। जुल उशैराको गजवा (१ जमादिउल अव्वल / ३१ अक्टोबर)।
२/६२४ अब्दुल्लाह बिन जह्शको बत्ने नख्ला सरिय्या (२० रजब / १७ जनवरी)। हजरत अली र हजरत फातिमाको निकाह पढाइनु (रजब / जनवरी)। किब्ला मस्जिदे अक्साबाट मस्जिदे हराम / काबातर्फ फेरिनु (११ शाबान, मङ्गलबार / ७ फेब्रुअरी)। रोजा फर्ज गरिनु (शाबान / फेब्रुअरी)। तरावीहको नमाज पढ्न सुरु गरिनु (१ रमजान / २६ फेब्रुअरी)। हब्शामा रहेका असहाबमध्ये थप ३३ जना बद्रअघि मक्का फर्कनु। तीमध्ये २ जनाको मक्का मुकर्रमामा वफात हुनु, ७ जनालाई मुशरिकहरूले थुन्नु, २४ जना मदीना मुनव्वरा पुगेर बद्रको गजवामा सहभागी हुनु। बद्रको गजवा (१२ रमजान / १३ मार्च)। अबू जहल मारिनु। रसूलुल्लाहकी छोरी हजरत रुकय्याको वफात (रमजान / मार्च)। जकात फर्ज गरिनु (रमजान / मार्च)। फित्रको सदका (फित्रा) दिन आदेश दिइनु (रमजान / मार्च)। पहिलो रमजानको ईद र ईदको नमाज पढिनु (१ शव्वाल / २७ मार्च)। रसूलुल्लाहको हजरत आइशासँग विवाह (शव्वाल / अप्रिल)। हजरत जैनब मक्काबाट मदीना आउँदै गर्दा आक्रमणमा पर्नु (शव्वालको सुरुतिर / मार्च)। करकरतुल कद्रको गजवा (५ शव्वाल / ३१ मार्च)। बनू कैनुकाको गजवा (१५ शव्वाल / १० अप्रिल)। सवीकको गजवा (५ जिलहिज्जा / २९ मे)। हजरत अली र हजरत फातिमाको विवाह (जिलहिज्जा / मे)। पहिलो कुर्बानीको ईद मनाइनु (१० जिलहिज्जा / ३ जुन)।
३/६२४ काब बिन अशरफ मारिनु (४ रबीउल अव्वल / २५ अगस्ट)। अनमार (गतफान, जी अम्र)को गजवा (१२ रबीउल अव्वल / २ सेप्टेम्बर)। बहरान (नजरान)को गजवा (६ जमादिउल अव्वल / २५ अक्टोबर)। हजरत उस्मानको हजरत उम्मे कुलसूमसँग विवाह (जमादिउल आखिर)।
३/६२५ रसूलुल्लाहको हजरत हफ्सासँग विवाह (शाबान / जनवरी)। हजरत हसनको जन्म (१५ रमजान / १ मार्च)।
उहुदको गजवा (७ शव्वाल, शनिबार / २३ मार्च)। हमराउल असदको गजवा (१६ शव्वाल / १ अप्रिल)।
४/६२५ अब्दुल्लाह बिन उनैसले खालिद बिन सुफयानलाई मार्नु (५ मुहर्रम / १७ जुन)। रजीको घटना (सफर / जुलाई)। बिरे मऊनाको घटना (१९ सफर / ३१ जुलाई)। बनू नजीरको गजवा (रबीउल अव्वल / अगस्ट)। मदिरा आंशिक रूपमा हराम गरिनु (रबीउल अव्वल / अगस्ट–सेप्टेम्बर)। हजरत उस्मान र हजरत रुकय्याका छोरा अब्दुल्लाहको वफात (जमादिउल अव्वल / अक्टोबर)। अबू सलमाको वफात (२३ जमादिउल आखिर / ३० नोभेम्बर)।
४/६२६ हजरत हुसैनको जन्म (५ शाबान / १० जनवरी)। रसूलुल्लाहको हजरत जैनब बिन्त खुजैमासँग विवाह (रमजान)। रसूलुल्लाहको हजरत उम्मे सलमासँग विवाह (शव्वाल महिनाको अन्त्य / अप्रिलको सुरु)। फातिमा बिन्त असदको वफात। सानो बद्रको गजवा (१ जिलकादा / ४ अप्रिल)।
५/६२६ जातुर्रिकाको गजवा (१० मुहर्रम / ११ जुन)। दूमतुल जन्दलको गजवा (२५ रबीउल अव्वल / २४ अगस्ट)। हाम्री आमा हजरत जैनब बिन्त खुजैमाको वफात (रबीउल आखिर / सेप्टेम्बर)। मुसलमान भएका बनू मुजैनाको प्रतिनिधिमण्डल मदीना आउनु (रजब / डिसेम्बर)। मुरैसी (बनू मुस्तलिक)को गजवा (२ शाबान / २७ डिसेम्बर)। हजरत आइशामाथि झूटो आरोप लगाइनु। तयम्मुमको आयत नाजिल हुनु।
५/६२७ रसूलुल्लाहको हजरत जुवैरिया बिन्त हारिससँग विवाह (शाबान)। खन्दक (अहजाब)को गजवा (शव्वाल / मार्च)। बनू कुरैजाको गजवा (२३ जिलकादा / १५ अप्रिल)। रसूलुल्लाहको हजरत जैनब बिन्त जह्शसँग विवाह (१ जिलकादा / २४ मार्च)। रसूलुल्लाहको हजरत रैहाना बिन्त अम्रसँग विवाह (जिलहिज्जा / अप्रिल–मे)।
६/६२७ मुहम्मद बिन मस्लमाको कुर्ता सरिय्या (१० मुहर्रम / १ जुन)। हजरत अलीको फदकमा बनू साद बिन बक्रविरुद्धको सरिय्या। गाबा (जी करद)को गजवा (२ रबीउल अव्वल / २२ जुलाई)। गम्रको सरिय्या (रबीउल अव्वल)। मुहम्मद बिन मस्लमाको जुल कस्सा सरिय्या (रबीउल अव्वल)। अबू उबैदा बिन जर्राहको जुल कस्सा सरिय्या (रबीउल आखिर / सेप्टेम्बर)। जैद बिन हारिसाको जमूम सरिय्या (रबीउल आखिर)।
बनू लिह्यानको गजवा (१ जमादिउल अव्वल / १८ सेप्टेम्बर)। जैद बिन हारिसाको ईसतर्फको जासुसी सरिय्या (जमादिउल अव्वल)। अबुल आस मुसलमान हुनु। जैद बिन हारिसाको तरफ सरिय्या (जमादिउल आखिर / अक्टोबर–नोभेम्बर)। जैद बिन हारिसाको वादिल कुरा सरिय्या (रजब / नोभेम्बर–डिसेम्बर)। जैद बिन हारिसाको शाम अभियान / व्यापारिक काफिला (रजब)। अब्दुर्रहमान बिन औफको दूमतुल जन्दल सरिय्या (शाबान / डिसेम्बर)। जैद बिन हारिसाको मद्यन सरिय्या (शाबान / डिसेम्बर)। हजरत अलीको फदक सरिय्या (शाबान / डिसेम्बर)।
६/६२८ जैद बिन हारिसाको उम्मे किर्फा सरिय्या (रमजान / जनवरी)। मदीनामा खडेरी पर्नु / वर्षाको दुआका लागि निस्किनु (रमजान)। अब्दुल्लाह बिन अतीकको अबू राफि सरिय्या (रमजान / जनवरी)। अब्दुल्लाह बिन रवाहाको खैबरतर्फको जासुसी सरिय्या (रमजान / फेब्रुअरी)। अब्दुल्लाह बिन रवाहाको उसैर बिन जारिम सरिय्या (शव्वाल / फेब्रुअरी)। कुर्ज बिन जाबिर अल-फिहरीको सरिय्या (जिलकादा / मार्च)। उमराका लागि यात्रा (२ जिलकादा / १४ मार्च)। बैअते रिजवान (जिलकादा / मार्च–अप्रिल)। हुदैबियाको सन्धि (जिलहिज्जा / अप्रिल)। सूरा फतह नाजिल हुनु। बनू खुजाआ, बनू अस्लम र बनू खुशनीका प्रतिनिधिमण्डल मदीना आएर मुसलमान हुनु। मदिरा पूर्ण रूपमा हराम गरिनु। रसूलुल्लाहले ऊँट र घोडाको दौडको अनुमति दिनु।
६, ७/६२८ रसूलुल्लाहले इस्लामतर्फ बोलाउने पत्रहरू पठाउनु (जिलहिज्जा महिनाका अन्तिम दिन – मुहर्रम महिनाको सुरु / मे)।
७/६२८ जैद बिन हारिसाको हिस्मा सरिय्या (जमादिउल आखिर)। हब्शाका नज्जाशी असहमा मुसलमान हुनु। हजरत उम्मे हबीबाको निकाह। मिस्रका मुकौकिसले मारियालाई रसूलुल्लाहकहाँ पठाउनु। हाम्री आमा हजरत आइशाकी आमा उम्मे रूमान (रदियल्लाहु अन्हा)को वफात। अबुल आस मुसलमान भएर रसूलुल्लाहकी छोरी जैनबसँग फेरि निकाह गर्नु (मुहर्रम / मे)। खैबरको गजवा (मुहर्रमको अन्त्य – सफर / जुन)। जैनब बिन्त हारिसले रसूलुल्लाहलाई विष खुवाउने प्रयास गर्नु। हब्शामा हिजरत गरेका असहाबमध्ये बाँकी रहेकाहरू पनि मदीना फर्कनु (सफर)। अशअरीहरू मदीना आएर असहाबे किराममा गनिने सौभाग्य पाउनु।
लैलतुत्तारीस: रसूलुल्लाह र उहाँका असहाब निदाउनु र फज्रको नमाजका लागि उठ्न नसक्नु। रसूलुल्लाहको हजरत उम्मे हबीबासँग विवाह। रसूलुल्लाहकी दूधआमा सुवैबाको वफात। यमनका हाकिम बाजान मुसलमान हुनु (जमादिउल अव्वल / सेप्टेम्बर)। हजरत अलीले अस्रको नमाज पढ्न पाऊन् भनेर घाम क्षितिजबाट फर्किआउने मुजिजा। वादिल कुराको गजवा (जमादिउल आखिर / अक्टोबर)। रसूलुल्लाहको हजरत सफिय्या बिन्त हुयैसँग विवाह। हजरत उमरको तुरबा सरिय्या (शाबान / डिसेम्बर)। हजरत अबू बकरको नज्द सरिय्या (शाबान / डिसेम्बर)। बशीर बिन साद अल-अन्सारीको फदक / मुर्रा सरिय्या (शाबान / डिसेम्बर)।
७/६२९ गालिब बिन अब्दुल्लाह अल-लैसीको मैफआ सरिय्या (रमजान / जनवरी)। बशीर बिन साद अल-अन्सारीको जिनाब सरिय्या (शव्वाल / फेब्रुअरी)। उमरतुल कजाको यात्रा (जिलकादा – जिलहिज्जा / मार्च)। रसूलुल्लाहको मैमूना बिन्त हारिससँग विवाह (जिलकादा / मार्च)।
८/६२९ रसूलुल्लाहकी छोरी हजरत जैनबको वफात (सफर)। खालिद बिन वलीद, अम्र बिन आस र उस्मान बिन तल्हा मुसलमान हुनु (सफर)। गालिब बिन अब्दुल्लाहको कुदैद सरिय्या (सफर / जुन)। गालिब बिन अब्दुल्लाहको फदक सरिय्या (सफर / जुन)। मूताको युद्ध (जमादिउल अव्वल / सेप्टेम्बर)। अम्र बिन आसको जातुस्सलासिल सरिय्या (जमादिउल आखिर / अक्टोबर)। कुरैशले हुदैबियाको सन्धि तोडेपछि अबू सुफयानले मेलमिलापको प्रयास गर्नु।
८/६३० रसूलुल्लाह मक्का विजय गर्न निस्कनु (१० रमजान / १ जनवरी)। मक्का विजय (२० रमजान, बिहीबार / ११ जनवरी)। रसूलुल्लाहले आफ्नी आमा हजरत आमिनाको अब्वामा रहेको कब्रको जियारत गर्नु। मूर्तिहरू भत्काइनु। हुनैनको गजवा (११ शव्वाल / १ फेब्रुअरी)। रसूलुल्लाहले दूधदिदी शैमासँग भेट्नु। ताइफको गजवा (शव्वाल / फेब्रुअरी)। रसूलुल्लाहले जिरानामा हुनैनका गनीमत बाँड्नु (५–१८ जिलकादा / २४ फेब्रुअरी – ९ मार्च)। रसूलुल्लाहले उमरा गर्नु (१९ जिलकादा / १० मार्च)। मस्जिदे नबवीमा तीन खुड्किलाको मिम्बर बनाइनु। रसूलुल्लाहका छोरा इब्राहीमको जन्म (जिलहिज्जा)।
९/६३० रसूलुल्लाहले केही कबिलाहरूमा जकात उठाउने कर्मचारी पठाउनु (मुहर्रम / अप्रिल–मे)। उयैना बिन हिस्न अल-फजारीको सरिय्या (मुहर्रम)। तबूकको गजवा (रजब / अक्टोबर)। खालिद बिन वलीदको दूमतुल जन्दल सरिय्या (रजब)। रसूलुल्लाहले मुनाफिकहरूको मस्जिदे जिरार भत्काउन लगाउनु। हब्शाका राजा / नज्जाशी असहमाको वफात (रजब / अक्टोबर)। हजरत अबू बकरको रम्ल सरिय्या (शाबान)। रसूलुल्लाहकी छोरी हजरत उम्मे कुलसूमको वफात (शाबान)। रसूलुल्लाहले हिरक्ललाई दोस्रो पटक इस्लामतर्फ बोलाउने पत्र पठाउनु। सनतुल वुफूद (प्रतिनिधिमण्डलहरूको वर्ष)। काब बिन जुहैर मुसलमान हुनु र रसूलुल्लाहले उहाँलाई आफ्नो खिरका उपहार दिनु।
९/६३१ मुनाफिकहरूको नाइके अब्दुल्लाह बिन उबईको मृत्यु (जिलकादा)। हज फर्ज हुनु। हजरत अबू बकरलाई हजको अमीर नियुक्त गरिनु (जिलकादा – जिलहिज्जा / फेब्रुअरी–मार्च)। हजरत अलीलाई पनि सूरा बराअतको सुरुको भाग सुनाउन मक्का पठाइनु (जिलहिज्जा / मार्च)।
१०/६३१ खालिद बिन वलीदको बनू हारिस सरिय्या (रबीउल अव्वल / जुन)। हजरत अलीको यमन / मज्हिज सरिय्या (रमजान / डिसेम्बर)। यमनका हाकिम बाजानको वफात। नज्जाशीका भान्जा फीरोज मुसलमान हुनु। मुसैलमतुल कज्जाबले नुबुव्वतको दाबी गर्नु।
१०/६३२ रसूलुल्लाहका छोरा इब्राहीमको वफात। विदाई हज: रसूलुल्लाह हजका लागि मदीनाबाट निस्कनु (२५ जिलकादा / २२ फेब्रुअरी)। रसूलुल्लाहले विदाई खुत्बा दिनु (९ जिलहिज्जा / ७ मार्च)। विदाई तवाफ (१४ जिलहिज्जा / १२ मार्च, बिहीबार)। हजरत रैहाना बिन्त अम्रको वफात।
११/६३२ जिब्रील अलैहिस्सलामले रसूलुल्लाहलाई कुरआने करीम पूरै दुई पटक पढेर सुनाउनु। उसामा बिन जैदलाई शाम जाने सेनाको सेनापति नियुक्त गरिनु। रसूलुल्लाहको टाउको दुख्न थाल्नु (२६ सफर / २४ मे, आइतबार)। रसूलुल्लाहको ज्वरो चर्कनु, ज्वरो (हुम्मा) रोग सुरु हुनु (२७ सफर / २५ मे, सोमबार)। नुबुव्वतको दाबी गर्ने अस्वद अनसी मारिनु (८ रबीउल अव्वल / ४ जुन, बिहीबार)। रसूलुल्लाहले हजरत अबू बकरलाई इमामतमा अगाडि सार्नु (८ रबीउल अव्वल / ४ जुन, इशाको नमाज)।
रसूलुल्लाहले हजरत अबू बकर सिद्दीकको पछि लागेर अन्तिम नमाज अदा गर्नु (१२ रबीउल अव्वल, सोमबार, फज्रको नमाज)। रसूलुल्लाहको वफात (१२ रबीउल अव्वल / ८ जुन, सोमबार, दिउँसोअघि)। हजरत अबू बकर खलीफा चुनिनु (१२ रबीउल अव्वल / ८ जुन, सोमबार)। रसूलुल्लाहलाई मङ्गलबारलाई बुधबारसँग जोड्ने रात (बुधबारको रात) मध्यरातमा दफन गरिनु। उसामा बिन जैदलाई मुर्तदहरूविरुद्ध पठाइनु (१६ रबीउल अव्वल / १२ जुन, शुक्रबार)। उसामा बिन जैद विजय गरेर फर्कनु (२६ रबीउल आखिर / २२ जुलाई, मङ्गलबार)।
म के हुँ, मसँग के छ!
यो बगैँचामा मेरा लागि न गुलाफ छ, न लाला छ,
यो बजारमा न किनबेच छ, न पैसा नै छ,
न शक्ति, न अधिकार, न धन, न सम्पत्ति नै छ,
न पीडा, न आनन्द, न मलम, न घाउ नै छ,
यो संसारमा थाहा पाएको भए: म के हुँ, मसँग के छ?
अस्तित्व – इलाही कृपा, जीवन – करीमको रहमत!
मुख – रहमानको उपहार, बोली – कदीमको फज्ल!
शरीर – खुदाको निर्माण, रूह – सम्मानको फुकाइ,
शक्ति – कुदरतको इहसान, इन्द्रियहरू – हकीमको व्यवस्था,
यो संसारमा थाहा पाएको भए: म के हुँ, मसँग के छ?
यो संसारमा साँच्चै नै मेरो केही पनि छैन,
जे छ, सबै उहाँकै हो, उहाँको स्वामित्वमा कोही साझेदार छैन।
संसारमा आउनु र जानु पनि मेरो हातमा छैन,
‘यो मेरो हो’ भन्न भरोसा गर्ने कुनै प्रमाण छैन,
यो संसारमा थाहा पाएको भए: म के हुँ, मसँग के छ?
मेरो अस्तित्व एउटा आभास, मेरो रूह एउटा अमानत हो,
‘म’ भन्नु पनि उहाँसँग साह्रै कुरूप साझेदारी हो,
बन्दाको कर्तव्य आफ्ना मालिकको आज्ञा मान्नु हो,
मलाई ‘मेरो बन्दा!’ भन्नु उहाँको कृपा र अनुग्रह हो,
यो संसारमा थाहा पाएको भए: म के हुँ, मसँग के छ?
म गरिब र मुहताज हुँ, धनी हुनु र इहसान हकको हो,
(शून्यता) मेरो पुँजी हो, अस्तित्व र जीवन हकको हो।
अनादि, अनन्त, अनि कहर र विजय हकको हो,
दुनियाँ र आखिरतमा देखिने सबै हकको हो।
यो संसारमा थाहा पाएको भए: म के हुँ, मसँग के छ?
खानु, पिउनु, स्वादहरू रज्जाकको सिफतबाट हुन्,१
चैनको एक सास फेर्नु खुदाको रहमतबाट हो,
आउने हरेक भलाइ पनि उहाँकै उदारताबाट हो,
सबैभन्दा ठूलो नियामत (ईमान) पनि सधैँ उहाँबाटै हो,
यो संसारमा थाहा पाएको भए: म के हुँ, मसँग के छ?
नसीबमा नभए मेरो रिज्क आउँदैन, न आकाशबाट, न धर्तीबाट,
न घाँसबाट, न मासुबाट, छोटकरीमा कुनै पनि हातबाट।
तकदीरमा लेखिएको आउँछ, मेरो मनमा नहुँदा पनि,
तकदीरबाट रिज्क न बढी आउँछ, न घटी,
यो संसारमा थाहा पाएको भए: म के हुँ, मसँग के छ?
कालो रातलाई दिन, दिनलाई साँझ बनाउन सक्दिनँ,
हिउँ र पानीलाई आगो, चाँदीलाई वोल्फ्राम बनाउन सक्दिनँ,
पृथ्वीलाई रोकेर तहसनहस पार्न सक्दिनँ,
जाडोको हिउँको बादललाई वसन्तको वर्षाको बादल बनाउन सक्दिनँ,
यो संसारमा थाहा पाएको भए: म के हुँ, मसँग के छ?
म अस्तित्वमै नहुँदा मेरा रबले मलाई एकै क्षणमा रोज्नुभयो,
आमाको गर्भमै मेरो आहार तुरुन्तै तयार पारिदिनुभयो।
फरिश्ताहरूलाई आदेश दिएर मेरो सेवामा लगाउनुभयो,
संसारमा ल्याएर मलाई आफ्नो पर्दा बनाउनुभयो,
यो संसारमा थाहा पाएको भए: म के हुँ, मसँग के छ?
