मेरा प्यारा नबी

प्यारा नबीको उच्च अखलाक१

अल्लाह तआलाले आफ्ना प्यारा नबी (सल्लल्लाहु अलैहि व सल्लम)लाई दिनुभएका भलाइ र इहसान गन्दै उहाँको मुबारक हृदयलाई खुसी पार्दै भन्नुहुन्छ: “तिमीलाई सुन्दर स्वभावका बनाएर सृष्टि गरिएको छ।”२

आयते करीमामा भावार्थमा भनिएको छ: “निःसन्देह तिमी खुलुके अजीममाथि छौ (तिमी महान् अखलाकका धनी छौ)”। खुलुके अजीम भनेको अल्लाह तआलासँग रहस्य, गोप्य कुराहरू हुनु र मानिसहरूका बीचमा पनि सुन्दर स्वभावको हुनु हो। हजरत इक्रिमा यसो भन्नुहुन्छ: “अब्दुल्लाह इब्ने अब्बासबाट सुनेँ: यस आयते करीमामा खुलुके अजीम, अर्थात् सुन्दर स्वभाव, कुरआने करीमले बताएको अखलाक हो।”

धेरै मानिसहरू इस्लाम धर्ममा पस्नुको कारण रसूलुल्लाहको सुन्दर अखलाक बन्यो।

उहाँका वचन साह्रै मीठा थिए, मन जित्थे र रूहलाई तान्थे। उहाँको बुद्धि यति धेरै थियो, अरब प्रायद्वीपका कठोर र जिद्दी मानिसहरूका बीचमा आएर उनीहरूलाई साह्रै राम्ररी सम्हाल्दै र उनीहरूका ज्यादतीमा सब्र गर्दै उनीहरूलाई नम्रता र आज्ञाकारितामा ल्याउनुभयो। धेरैले आफ्नो धर्म छोडेर मुसलमान भए र दीने इस्लामको बाटोमा आफ्ना बुबा र छोराहरूविरुद्ध लडे।

उहाँको बाटोमा आफ्नो धन र घरबार कुर्बान गरे, रगत बगाए। तर उनीहरूलाई यस्ता कुराको बानी थिएन। उहाँको सुन्दर स्वभाव, नम्रता, क्षमा, सब्र, इहसान र इकराम यति धेरै थियो, सबैलाई छक्क पार्थ्यो। देख्ने र सुन्नेहरू खुसी-खुसी मुसलमान हुन्थे। उहाँको कुनै चालमा, कुनै काममा, कुनै वचनमा, कुनै समय कुनै कुरूपता, कुनै खोट देखिएन। आफ्ना लागि कसैसँग नरिसाउनुभए पनि धर्मका शत्रुहरू, धर्मविरुद्ध जिब्रो र हात चलाउनेहरूप्रति कठोर र कडा हुनुहुन्थ्यो।

मुहम्मद अलैहिस्सलामका हजारौँ मुजिजा देखिए, यो कुरा मित्र र शत्रु सबैले भने। यी मुजिजाहरूमध्ये सबैभन्दा बहुमूल्य उहाँमा अदब र सुन्दर स्वभाव हुनु थियो। हजरत अबू सईद खुदरीले भन्नुभयो: “रसूलुल्लाह (सल्लल्लाहु अलैहि व सल्लम) जनावरलाई घाँस दिनुहुन्थ्यो। ऊँट बाँध्नुहुन्थ्यो। घर बढार्नुहुन्थ्यो। भेडाको दूध दुहुनुहुन्थ्यो। जुत्ताको उध्रिएको ठाउँ सिलाउनुहुन्थ्यो, लुगामा टालो हाल्नुहुन्थ्यो।३ सेवकसँगै खाना खानुहुन्थ्यो। सेवकले हाते जाँतो घुमाएर थाक्दा उनलाई सघाउनुहुन्थ्यो। बजारबाट यो-त्यो किनेर झोलामा हालेर घर ल्याउनुहुन्थ्यो। गरिब-धनी, ठूला-साना जोसुकैसँग भेट्दा पहिले उहाँ नै सलाम गर्नुहुन्थ्यो। उनीहरूसँग हात मिलाउन पहिले आफ्नो मुबारक हात उहाँ नै अगाडि सार्नुहुन्थ्यो। दास, मालिक, सरदार, कालो र गोरो सबैलाई बराबर ठान्नुहुन्थ्यो। जो भए पनि, बोलाइएको ठाउँमा जानुहुन्थ्यो। अगाडि राखिएको कुरा थोरै भए पनि हलुका वा तुच्छ ठान्नुहुन्नथ्यो।

बेलुकादेखि बिहानसम्म र बिहानदेखि बेलुकासम्म खाना बचाएर राख्नुहुन्नथ्यो। सुन्दर स्वभावका हुनुहुन्थ्यो। भलाइ गर्न मन पराउनुहुन्थ्यो, सबैसँग मिलेर बस्नुहुन्थ्यो। हँसिलो मुहार र मीठो बोलीका हुनुहुन्थ्यो; बोल्दा हाँस्नुहुन्नथ्यो। दुःखी देखिनुहुन्थ्यो, तर निधार खुम्च्याउनुहुन्नथ्यो। विनम्र हुनुहुन्थ्यो, तर तल्लो स्वभावका हुनुहुन्नथ्यो। तेजस्वी हुनुहुन्थ्यो, आदर र डर जगाउनुहुन्थ्यो, तर रुखो हुनुहुन्नथ्यो। शिष्ट र उदार हुनुहुन्थ्यो, तर फजुल खर्च गर्नुहुन्नथ्यो, बेकारको ठाउँमा केही दिनुहुन्नथ्यो, सबैलाई दया गर्नुहुन्थ्यो। उहाँको मुबारक शिर सधैँ अगाडितिर झुकेको हुन्थ्यो। कसैबाट केही आशा गर्नुहुन्नथ्यो। सौभाग्य र शान्ति चाहने व्यक्ति उहाँजस्तै हुनुपर्छ।” अनस बिन मालिक यसो भन्नुहुन्छ: “मैले रसूलुल्लाहको दस वर्ष सेवा गरेँ, उहाँले एक पटक पनि ‘उफ्’ भन्नुभएन। ‘यो किन यसो गर्‍यौ?’, ‘त्यो किन गरेनौ?’ भन्नुभएन।”४ अबू हुरैराले भन्नुभयो: “एउटा गजवामा काफिरहरू नष्ट होऊन् भनेर दुआ गरिदिनुहोस् भनी हामीले बिन्ती गर्‍यौँ। उहाँले भन्नुभयो: ‘म लानत गर्न, मानिसहरूले अजाब भोगून् भनेर पठाइएको होइनँ। म सबैसँग भलाइ गर्न र मानिसहरूले शान्ति पाऊन् भनेर पठाइएको हुँ।’”५ अल्लाह तआलाले सूरा अम्बियाको १०७औँ आयते करीमामा भावार्थमा भन्नुहुन्छ: “हामीले तिमीलाई सारा संसारका लागि रहमत, भलाइका लागि पठायौँ।”

अबू सईद खुदरीले भन्नुभयो: “रसूलुल्लाहको लाज मुसलमान कुमारी केटीहरूको लाजभन्दा बढी थियो।”६

अनस बिन मालिक भन्नुहुन्छ: “रसूलुल्लाहले कसैसँग हात मिलाउनुभयो भने ती व्यक्तिले आफ्नो हात नझिकुन्जेल आफ्नो मुबारक हात छुटाउनुहुन्नथ्यो।७ ती व्यक्तिले मुख नफर्काउन्जेल आफ्नो मुबारक मुख उनीबाट फर्काउनुहुन्नथ्यो। कसैको छेउमा बस्दा दुई घुँडामाथि बस्नुहुन्थ्यो, उनलाई आदर देखाउन आफ्नो मुबारक खुट्टा उठाएर बस्नुहुन्नथ्यो।”

जाबिर बिन समुरा यसो भन्नुहुन्छ: “रसूलुल्लाह थोरै बोल्नुहुन्थ्यो। आवश्यक पर्दा वा केही सोधिँदा भन्नुहुन्थ्यो।” यसबाट बुझिन्छ, हरेक मुसलमानले मालायानी, अर्थात् बेकारका कुरा नगरी चुप लाग्नुपर्छ। उहाँका मुबारक वचनमा तर्तील र तर्सील थियो। अर्थात् साह्रै स्पष्ट र क्रमबद्ध बोल्नुहुन्थ्यो र सजिलै बुझिन्थ्यो। अनस बिन मालिक यसो भन्नुहुन्छ: “रसूल अलैहिस्सलाम बिरामीलाई भेट्न जानुहुन्थ्यो, जनाजाको पछिपछि हिँड्नुहुन्थ्यो, बोलाइएको ठाउँमा जानुहुन्थ्यो। गधा पनि चढ्नुहुन्थ्यो। मैले खैबरको गजवामा रसूल अलैहिस्सलामलाई देखेँ। डोरीको लगाम भएको गधामाथि हुनुहुन्थ्यो। रसूल अलैहिस्सलाम फज्रको नमाजबाट निस्कनुहुँदा मदीनाका बालबालिका र कामदारहरू पानी भरिएका भाँडा उहाँको अगाडि ल्याउँथे र उहाँले भाँडाभित्र मुबारक औँला डुबाइदिऊन् भन्ने चाहन्थे; जाडो र चिसो पानी भए पनि उहाँ उनीहरूको इच्छा फर्काउनुहुन्नथ्यो, उनीहरूको मन खुसी पार्नुहुन्थ्यो।”८

फेरि अनस भन्नुहुन्छ: “एउटी सानी केटीले रसूल अलैहिस्सलामको हात समातेर कुनै कामका लागि लगिन् भने पनि उहाँ उनीसँगै जानुहुन्थ्यो र उनको समस्या समाधान गरिदिनुहुन्थ्यो।”

“तिमी खुलुके अजीममाथि छौ” कलम: ४

जाबिर यसो भन्नुहुन्छ: “रसूल अलैहिस्सलामसँग केही मागिँदा उहाँले ‘छैन’ भन्नुभएको कहिल्यै सुनिएन।”

प्यारा नबी लाजका हिसाबले पनि सारा सृष्टिभन्दा माथि हुनुहुन्थ्यो। नसुहाउने कुराप्रति मानौँ उहाँका आँखा बन्द हुन्थे। कसैलाई पनि नरुचाउने कुराले सम्बोधन गर्नुहुन्नथ्यो।

हाम्री आमा हजरत आइशाले बताउनुभयो: “हजुर रसूलुल्लाहलाई कसैले मन नपर्ने कुनै काम गरेको खबर दिइँदा नाम नलिई सामान्य अर्थमा ‘किन यसो गर्छन्?’ भन्नुहुन्थ्यो। यसरी ती व्यक्तिलाई आफूले गरेको वा भनेको नराम्रो कामबाट रोक्नुहुन्थ्यो र नाम लिनुहुन्नथ्यो।”९

अनस बिन मालिकले बताउनुभयो: “एक दिन प्यारा नबीको सामु अनुहारमा पहेँलो रङको केही लागेको एकजना मानिस पसे। उहाँले उनलाई केही भन्नुभएन। उनको मन दुख्ने कुनै कुरा भन्नुभएन। उनी बाहिर निस्केपछि भन्नुभयो: ‘तिमीहरूले भनेको भए उनले अनुहारमा भएको कुरा धोइदिने थिए!’”१०

हजुर रसूलुल्लाह कौमहरूलाई एक गराउनुहुन्थ्यो। उनीहरूलाई एकअर्कासँग घृणा गराउनुहुन्नथ्यो। हरेक कौमका ठूलालाई इकराम गर्नुहुन्थ्यो र उनलाई माथिल्लो ठाउँमा बसाउनुहुन्थ्यो।

कसैलाई पनि आफ्नो मुबारक जमालबाट वञ्चित गर्नुहुन्नथ्यो। आफ्ना असहाबे किरामलाई खोज्नुहुन्थ्यो, नआउनेहरूको खबर सोध्नुहुन्थ्यो। छेउमा बस्नेहरूलाई उपदेश दिनुहुन्थ्यो, उनीहरूको भाग दिनुहुन्थ्यो।

उहाँको व्यवहारबाट उहाँ एकजनालाई अर्काभन्दा बढी माया गर्नुहुन्छ भन्ने सोच कसैको मनमा आउँदैनथ्यो। गुनासो लिएर आउने व्यक्तिलाई धैर्य गरेर सुन्नुहुन्थ्यो।

आएका व्यक्ति आफैँ नछुट्टिन्जेल उनलाई एक्लै छोडेर जानुहुन्नथ्यो। सबै मानिसहरूलाई आफ्नो सुन्दर स्वभाव र अखलाक सबैभन्दा राम्रोसँग देखाउनुहुन्थ्यो। उहाँका नजरमा हक र न्यायका हिसाबले सबै बराबर थिए। कसैको कसैमाथि कुनै श्रेष्ठता वा भेद थिएन। हाम्री आमा हजरत आइशाले भन्नुभयो: “मैले हजुर रसूलुल्लाहजत्तिको सुन्दर अखलाक भएको कोही देखिनँ। उहाँका असहाब वा अहले बैतमध्ये कसैले उहाँलाई जहिले बोलाए पनि उहाँले अवश्य ‘हजुर’ भनेर जवाफ दिनुहुन्थ्यो।”११

हजुर रसूलुल्लाह आफ्ना असहाबलाई सबैभन्दा राम्रा नामले बोलाउनुहुन्थ्यो, कसैको कुरा बीचमै काट्नुहुन्नथ्यो। बोलिरहेको व्यक्तिले आफ्नो कुरा नसकुन्जेल वा जान उठेर नउभिउन्जेल उनको कुरा काट्नुहुन्नथ्यो। उहाँको सुन्दर व्यवहार, करुणा र दयाबारे अल्लाह तआलाले सूरा तौबाको १२८औँ आयते करीमामा भावार्थमा भन्नुभयो: “तिमीहरूले कष्ट भोग्नुले उहाँलाई दुःख दिन्छ र पीडित पार्छ। उहाँ तिमीहरूको साह्रै ख्याल राख्नुहुन्छ; मोमिनहरूप्रति अत्यन्त दयालु हुनुहुन्छ, उनीहरूका लागि धेरै भलाइ चाहनुहुन्छ।”

सूरा अम्बियाको १०७औँ आयते करीमामा पनि भावार्थमा भन्नुभयो: “(हे मेरा हबीब!) हामीले तिमीलाई सारा संसारका लागि रहमत बनाएर मात्र पठाएका छौँ।”

प्यारा नबी आफ्नो उम्मतलाई भारी पर्ला भनेर केही कुरा सजिलो पारिदिनुहुन्थ्यो। उहाँले भन्नुभयो: “मेरो उम्मतलाई कष्ट नहुने भए म उनीहरूलाई हरेक वुजूमा मिस्वाक गर्न आदेश दिने थिएँ।”१२ वचन पालनाका हिसाबले पनि मानिसहरूमा प्यारा नबीभन्दा उत्कृष्ट कोही आएन। अब्दुल्लाह बिन अबिल हम्साले बताउनुभयो: “हाम्रा नबीलाई नुबुव्वत बताइनुअघि नै मैले उहाँसँग किनबेच गरेको थिएँ। उहाँको हिसाबमा केही बाँकी रहेको थियो। उहाँलाई फलानो समयमा फलानो ठाउँमा भेट्ने वचन दिएँ र बिर्सेँ। तीन दिनपछि दिएको वचन सम्झेर तुरुन्तै त्यो ठाउँमा दौडेँ। उहाँ तीन दिनदेखि त्यहीँ पर्खिरहनुभएको देखेर म छक्क परेर जडवत् भएँ। मलाई भन्नुभयो: ‘हे जवान, तिमीले मलाई थकायौ! म तिमीलाई यहाँ पूरै तीन दिनदेखि पर्खिरहेको छु।’” प्यारा नबीको विनम्रता कसैमा, अझ कुनै नबी (अलैहिमुस्सलाम)मा पनि नहुने किसिमले ठूलो र अनुपम थियो।

अहङ्कारको भावना उहाँमा कहिल्यै उत्पन्न भएन। हाम्रा नबीलाई राजा नबी हुने कि दास नबी हुने भनी छुट दिइँदा उहाँले दास नबी हुने रोज्नुभयो।१३ यो सुनेर इसराफील अलैहिस्सलामले प्यारा नबीलाई भन्नुभयो: “निःसन्देह अल्लाह तआलाले तपाईँले देखाउनुभएको विनम्रताको त्यो गुण पनि तपाईँलाई दिनुभएको हो। किनभने कियामतमा आदमका सन्तानमध्ये सबैभन्दा ठूला तपाईँ हुनुहुन्छ। कब्रबाट उठ्ने पहिलो व्यक्ति तपाईँ हुनुहुन्छ। पहिले शफाअत गर्ने पनि तपाईँ नै हुनुहुन्छ।”

प्यारा नबीले हाम्री आमा हजरत आइशालाई भन्नुभयो:

“मलाई मक्काका ढुङ्गा र माटो सुन बनाइदिने प्रस्ताव गरियो। ‘होइन, या रब’ भनेँ। ‘एक दिन भोकै बसूँ, एक दिन अघाऊँ। भोकै बसेको दिन तपाईँसँग बिन्ती गर्दै दुआ गर्नेछु। अघाएको दिन तपाईँको हम्द र सना गर्नेछु।’”१४

जिब्रील अलैहिस्सलाम प्यारा नबीकहाँ आएर:

“अल्लाह तआलाको तपाईँलाई सलाम छ। नबीले चाहनुभयो भने यी पहाडहरूलाई उहाँका लागि सुन बनाइदिऊँ। नबी जहाँ जानुभए पनि ती सुनका पहाड उहाँसँगै हुनेछन्” भन्नुभयो।

हाम्रा प्यारा नबीले भन्नुभयो: “हे जिब्रील! संसार घर नहुनेको घर हो। फेरि (यो) धन नहुनेको धन हो। यिनलाई बुद्धि नहुनेले जम्मा गर्छ।”१५ यो सुनेर जिब्रील अलैहिस्सलामले भन्नुभयो: “हे मुहम्मद! अल्लाह तआलाले तपाईँलाई दृढ वचनमा अडिग बनाउनुभएको छ।”

हाम्री आमा हजरत आइशाले भन्नुभएको छ: “कहिलेकाहीँ पूरा एक महिना बित्थ्यो, घरमा (खाना पकाउन) आगो बाल्दैनथ्यौँ। खजुर र पानी मात्र हुन्थ्यो।”

इब्ने अब्बासले भन्नुभयो: “हजुर रसूलुल्लाह र उहाँका अहले बैत धेरै रात बेलुकीको खाना नखाई सुत्नुहुन्थ्यो। बेलुका खाने केही भेट्टाउनुहुन्नथ्यो।” हाम्री आमा आइशाले भन्नुभयो: “हजुर रसूलुल्लाहको मुबारक पेट कहिल्यै खानाले अघाएन। यस विषयमा कसैसँग गुनासो गर्नुभएन। अभाव उहाँका लागि धनभन्दा राम्रो थियो। रातभरि भोकले छटपटाउनुभए पनि यस्तो अवस्थाले उहाँलाई दिउँसोको रोजाबाट रोक्दैनथ्यो।१६

“मलाई मक्काका ढुङ्गा र माटो सुन बनाइदिने प्रस्ताव गरियो। ‘होइन, या रब’ भनेँ। ‘एक दिन भोकै बसूँ, एक दिन अघाऊँ। भोकै बसेको दिन तपाईँसँग बिन्ती गर्दै दुआ गर्नेछु। अघाएको दिन तपाईँको हम्द र सना गर्नेछु’” हदीसे शरीफ

चाहनुभएको भए आफ्ना रबसँग धर्तीका सबै खजाना, खानेकुरा र सुखी जीवन माग्नुहुने थियो। म कसम खान्छु, उहाँको यो अवस्था देख्दा मलाई माया लागेर आउँथ्यो र रुन्थेँ। आफ्नो हातले उहाँको मुबारक पेट मुसार्दै यसो भन्थेँ:

‘मेरो ज्यान तपाईँमाथि कुर्बान होस्! तपाईँलाई शक्ति दिने यस संसारबाट केही फाइदा जुटाउनुभए हुँदैन र?’

उहाँ ‘हे आइशा! म संसार लिएर के गरूँ? उलुल अज्ममध्येका मेरा नबी दाजुभाइहरूले योभन्दा पनि कठिन अवस्था सहनुभयो। तर त्यही अवस्थामा आफ्नो जीवन बिताउनुभयो। आफ्ना रबसँग मिल्नुभयो। यसैकारण उहाँहरूका रबले उहाँहरूलाई आफूकहाँ साह्रै राम्ररी फर्काउनुभयो, उहाँहरूको सवाब बढाउनुभयो। म सुखी जीवन बाँच्न लाज मान्छु। किनभने यस्तो जीवनले मलाई उहाँहरूभन्दा पछि पार्छ। मेरा लागि सबैभन्दा राम्रो र प्यारो कुरा आफ्ना दाजुभाइ, आफ्ना मित्रहरूसँग मिल्नु र उहाँहरूसँग सामेल हुनु हो।’ भन्नुहुन्थ्यो।”

हाम्री आमा हजरत आइशाले भन्नुभयो: “रसूलुल्लाह यी कुरा भन्नुभएको झन्डै एक महिनापछि वफात हुनुभयो।” प्यारा नबी उदारताका लागि पनि सबैको मुखमा हुनुहुन्थ्यो। यो सुन्दर गुणमा पनि हाम्रा नबीलाई कसैले भेट्न सक्दैनथ्यो।

इब्ने अब्बासले भन्नुभएको छ: “हजुर रसूलुल्लाह भलाइ गर्ने हिसाबले मानिसहरूमध्ये सबैभन्दा उदार हुनुहुन्थ्यो। रमजाने शरीफमा र जिब्रील अलैहिस्सलामसँग भेट्ने समयमा बिहानीको हावाभन्दा पनि उदार हुनुहुन्थ्यो।” अनस बिन मालिक यसो भन्नुहुन्छ: “म रसूल अलैहिस्सलामसँग हिँडिरहेको थिएँ। उहाँले बुर्दे नजरानी, अर्थात् यमनी कपडाको एउटा कोट लगाउनुभएको थियो। पछाडिबाट एकजना गाउँले आएर उहाँको कलरमा समातेर यसरी ताने, कोटको कलरले मुबारक गर्दन कोर्‍यो र डाम बस्यो। रसूल अलैहिस्सलाम ती मानिसको यस व्यवहारमा हाँस्नुभयो र उनलाई केही दिन आदेश दिनुभयो।” रसूल अलैहिस्सलामकी छिमेकी एकजना बूढी महिला थिइन्। उनले आफ्नी छोरीलाई रसूल अलैहिस्सलामकहाँ पठाइन्: “नमाज पढ्दा ओढ्ने लुगा छैन। मलाई नमाजमा ओढ्ने एउटा लुगा पठाइदिनुहोस्” भनेर बिन्ती गरिन्। रसूल अलैहिस्सलामसँग त्यस बेला अर्को लुगा थिएन। आफ्नो मुबारक पिठ्युँमा रहेको कुर्ता फुकालेर ती महिलालाई पठाइदिनुभयो। नमाजको समय आउँदा लुगा नभएकाले मस्जिद जान सक्नुभएन। असहाबे किरामले यो कुरा सुनेर भन्नुभयो: “रसूल अलैहिस्सलाम यति उदारता गर्नुहुन्छ, कमिजबिनै भएर जमाअतमा मस्जिद आउन सक्नुहुन्न। हामी पनि आफ्ना सबै कुरा गरिबहरूलाई बाँडौँ।” अल्लाह तआलाले तुरुन्तै सूरा इसराको २९औँ आयते करीमा पठाउनुभयो। पहिले आफ्ना हबीबलाई भावार्थमा:

“आफ्ना हात घाँटीमा नबाँध, पूरै खुला पनि नछोड (कन्जुस्याइँ नगर, केही नदिने नबन)” भन्नुभयो, त्यसपछि: “आफ्नो धन आफूलाई केही नरहने गरी (अभावमा पर्ने र नमाज छुटेर दुःखी हुने गरी पनि) नबाँड! (सदकामा बीचको बाटो समात।)” भन्नुभयो।

त्यस दिन नमाजपछि हजरत अली रसूलुल्लाहकहाँ आएर भन्नुभयो: “या रसूलल्लाह! आज मैले परिवारको खर्चका लागि आठ दिरहम चाँदी ऋण लिएको थिएँ। त्यसको आधा तपाईँलाई दिन्छु। आफ्ना लागि कुर्ता (लुगा) किन्नुहोस्।” रसूल अलैहिस्सलाम बजार जानुभयो र दुई दिरहममा एउटा कुर्ता किन्नुभयो। बाँकी दुई दिरहमले खानेकुरा किन्न जाँदा एकजना अन्धो मानिस बसिरहेको देख्नुभयो। ती मानिस भन्दै थिए: “अल्लाहको रजाका लागि र जन्नतका लुगा पाउनका लागि मलाई कसले कमिज देला?” किनेको कुर्ता उनलाई दिनुभयो। अन्धोले कुर्ता हातमा लिँदा कस्तूरीजस्तो मीठो बास्ना पाए। यो रसूल अलैहिस्सलामको मुबारक हातबाट आएको हो भन्ने बुझे। किनभने रसूल अलैहिस्सलामले एक पटक लगाउनुभएको हरेक कुरा पुरानो भएर फाटे पनि त्यसको हरेक टुक्राबाट कस्तूरीजस्तो मीठो बास्ना आउँथ्यो।

अन्धोले “या रब! यो कमिजको सम्मानमा मेरा आँखा खोलिदिनुहोस्” भनेर दुआ गरे। उनका दुवै आँखा तुरुन्तै खुले। रसूल अलैहिस्सलाम त्यहाँबाट हिँड्नुभयो। एक दिरहममा एउटा कुर्ता किन्नुभयो। एक दिरहमले खानेकुरा किन्न जाँदा एउटी दासी रोइरहेकी देखेर सोध्नुभयो: “छोरी, किन यसरी रोइरहेकी छौ?” उनले भनिन्: “म एकजना यहूदीकी दासी हुँ। उनले मलाई एक दिरहम दिए र ‘आधा दिरहममा एउटा सिसी र आधा दिरहममा तेल किनेर ल्याऊ’ भने। यी किनेर जाँदै थिएँ। हातबाट खसे। सिसी पनि गयो, तेल पनि गयो। अब के गर्ने, थाहा छैन।” रसूल अलैहिस्सलामले अन्तिम दिरहम केटीलाई दिनुभयो र भन्नुभयो: “यसले सिसी र तेल किन, घर लैजाऊ।” सानी केटीले “घर पुग्न ढिला भएकाले यहूदीले मलाई पिट्लान् भनेर डराउँछु” भन्दा उहाँले भन्नुभयो: “नडराऊ! म तिमीसँगै गएर उनलाई तिमीलाई केही नगर्न भन्छु।” घरमा आएर ढोका ढकढक्याउनुभयो। यहूदीले ढोका खोलेर हजुर रसूलुल्लाह (सल्लल्लाहु अलैहि व सल्लम)लाई देख्दा छक्क परे। उहाँले यहूदीलाई भएका सबै कुरा सुनाउनुभयो र केटीलाई केही नगरून् भनी उनीसँग शफाअत गर्नुभयो। यहूदी रसूलुल्लाहको पाउमा परेर भने: “हजारौँ मानिसका शिरका मुकुट, हजारौँ सिंहले आदेश पालना गर्न पर्खने हे महान् नबी! एउटी दासीका लागि तपाईँले मजस्तो एउटा गरिबको ढोकालाई धन्य बनाउनुभयो। या रसूलल्लाह! यो केटीलाई तपाईँको सम्मानमा मुक्त गरेँ। मलाई ईमान र इस्लाम सिकाउनुहोस्। तपाईँकै सामु मुसलमान बनूँ।” रसूल अलैहिस्सलामले उनलाई इस्लाम सिकाउनुभयो। उहाँ मुसलमान हुनुभयो। घर भित्र पस्नुभयो। परिवारलाई सुनाउनुभयो। सबै मुसलमान भए। यी सबै रसूलुल्लाहको सुन्दर स्वभावको बरकतले भए।

हरेक मुसलमानले रसूलुल्लाहका यी अवस्थालाई आफ्नो नमुना बनाउनुपर्छ। अल्लाह तआलाको अखलाकले आफूलाई सिँगार्नु हरेक मुसलमानका लागि आवश्यक छ। किनभने हजुर रसूलुल्लाहले भन्नुभयो: “अल्लाह तआलाको अखलाकले आफूलाई सिँगार!” जस्तै, अल्लाह तआलाका सिफतमध्ये एउटा “सत्तार” हो, अर्थात् पापहरू ढाक्नुहुने।

मुसलमानले पनि आफ्नो धर्मका भाइको दोष र कमजोरी ढाक्नुपर्छ। अल्लाह तआला आफ्ना बन्दाहरूका पाप क्षमा गर्नुहुने हुनुहुन्छ। मुसलमानहरूले पनि एकअर्काका कमजोरी र गल्ती माफ गर्नुपर्छ। अल्लाह तआला करीम हुनुहुन्छ, रहीम हुनुहुन्छ, अर्थात् उहाँको कृपा र इहसान प्रशस्त छ र दया धेरै छ। मुसलमान उदार र दयालु हुनुपर्छ। सबै सुन्दर अखलाक यस्तै हो।

“हो! तिमीहरूले सबै कुरा गर्छौ भन्ने मलाई थाहा छ। तर काम गर्नेहरूबाट अलग भएर बस्न चाहन्नँ। अल्लाह तआलाले आफ्ना साथीहरूबाट अलग भएर बस्नेलाई मन पराउनुहुन्न” हदीसे शरीफ

रसूल अलैहिस्सलामका असल स्वभाव धेरै छन्। हरेक मुसलमानले ती सिक्नु र तिनैजस्तो अखलाक अपनाउनु जरुरी छ। यसरी संसार र आखिरतका विपत्ति र कष्टबाट बच्ने र दुवै जहानका ती सरदारको शफाअत पाउने सौभाग्य मिल्छ।

उहाँका असल अखलाकमध्ये केही यस्ता छन्:

(१) रसूलुल्लाह (सल्लल्लाहु तआला अलैहि व सल्लम)को ज्ञान, इरफान, बुझाइ, यकीन, ईकान, बुद्धि, प्रतिभा, उदारता, नम्रता, सहनशीलता, दया, सब्र, लगन, स्वाभिमान, सत्यनिष्ठा, अमानतदारी, साहस, मेहाबत (हैबत), वीरता, बलागत, फसाहत, फतानत, मलाहत (सुन्दरता), वरअ, इफ्फत, करम, इन्साफ, हया, जुह्द र तकवा सबै नबीहरूको भन्दा पनि बढी थियो।

(२) मित्र र शत्रु दुवैबाट पाएका हानि र सास्ती उहाँ माफ गरिदिनुहुन्थ्यो। कसैसँग पनि बदला लिनुहुन्नथ्यो। उहुदको गजवामा काफिरहरूले उहाँको मुबारक गाला रगताम्मे पारे र दाँत भाँचे, त्यस बेला यो गर्नेहरूका लागि उहाँले यसरी दुआ गर्नुभएको थियो: “या रब! यिनलाई माफ गर्नुहोस्! यिनको अज्ञानलाई हेरेर क्षमा गर्नुहोस्!”

(३) उहाँमा दया साह्रै धेरै थियो। जनावरहरूलाई पानी खुवाउनुहुन्थ्यो। पानीको भाँडो आफ्नै हातले समातेर तिनीहरू अघाउन्जेल पर्खनुहुन्थ्यो। आफू चढ्ने घोडाको मुख र आँखा पुछिदिनुहुन्थ्यो।

(४) आफूलाई बोलाउने हरेकलाई “लब्बैक” (“हजुर”) भनेर जवाफ दिनुहुन्थ्यो। कसैको अगाडि खुट्टा तन्काउनुहुन्नथ्यो। घुँडा टेकेर बस्नुहुन्थ्यो। (५) आफूलाई कसैभन्दा माथि ठान्नुहुन्नथ्यो। एउटा यात्रामा भेडाको कबाब बनाउने बेला एकजनाले “म काट्छु” भन्नुभयो, अर्काले “म छाला काढ्छु”, अर्काले “म पकाउँछु”। रसूलुल्लाहले “म दाउरा बटुल्छु” भन्नुहुँदा उहाँहरूले भन्नुभयो: “या रसूलल्लाह! तपाईँ आराम गर्नुहोस्! हामी बटुल्छौँ।” उहाँले भन्नुभयो: “हो! तिमीहरूले सबै काम गर्नेछौ भन्ने मलाई थाहा छ। तर काम गर्नेहरूबाट अलग भएर बस्न म चाहन्नँ। अल्लाह तआला आफ्ना साथीहरूबाट अलग भएर बस्नेलाई मन पराउनुहुन्न।” अनि उठेर दाउरा बटुल्न जानुभयो। (६) असहाब (रदियल्लाहु तआला अन्हुम अजमईन) बसेको ठाउँमा आउनुहुँदा सभाको सिरानतिर जानुहुन्नथ्यो। खाली देखेको ठाउँमै बस्नुहुन्थ्यो। एक दिन हातमा लौरो लिएर बाटोमा निस्कनुहुँदा देख्नेहरू उठेर उभिए। उहाँले भन्नुभयो: “अरूले एकअर्काको सम्मानमा उभिएझैँ मेरा लागि नउठ! म पनि तिमीहरूजस्तै एक मानिस हुँ। सबैजस्तै खान्छु। थाकेपछि बस्छु।”

(७) खाने, लगाउने र हरेक कुरामा आफ्ना सेवकहरूलाई आफूभन्दा फरक गर्नुहुन्नथ्यो। उनीहरूका काममा सघाउनुहुन्थ्यो। उहाँले कसैलाई कुट्नुभएको वा गाली गर्नुभएको कसैले कहिल्यै देखेन।

सधैँ उहाँको सेवामा रहने अनस बिन मालिक भन्नुहुन्छ: “मैले रसूलुल्लाहको दस वर्ष सेवा गरेँ। उहाँले मेरो गर्नुभएको सेवा मैले उहाँको गरेको सेवाभन्दा धेरै थियो। उहाँ मसँग चित्त दुखाउनुभएको वा कडा बोल्नुभएको मैले कहिल्यै देखिनँ।”१७

(८) आफ्ना फाटेका, उध्रिएका लुगा आफैँ टाल्नुहुन्थ्यो, आफ्ना भेडा आफैँ दुहुनुहुन्थ्यो, जनावरलाई दाना पनि आफैँ दिनुहुन्थ्यो। बजारबाट किनेको सामान आफैँ बोकेर घर लैजानुहुन्थ्यो। यात्रामा जनावरहरूलाई दाना दिनुहुन्थ्यो, कहिलेकाहीँ तिनको जिउ पनि कोरिदिनुहुन्थ्यो। यी काम कहिले एक्लै गर्नुहुन्थ्यो, कहिले सेवकहरूलाई सघाउनुहुन्थ्यो। (९) केही मानिसका सेवकहरू आएर उहाँलाई बोलाउँदा मदीनाको चलनअनुसार उनीहरूसँग हातेमालो गरेर हिँड्नुहुन्थ्यो।

(१०) बिरामीलाई हेर्न जानुहुन्थ्यो, जनाजामा सामेल हुनुहुन्थ्यो। मन जित्नका लागि काफिर र मुनाफिकहरूका बिरामीलाई पनि हेर्न जानुहुन्थ्यो। (११) फज्रको नमाज पढाइसकेपछि जमाअततिर फर्केर बस्नुहुन्थ्यो र भन्नुहुन्थ्यो: “हाम्रा कुनै दाजुभाइ बिरामी छन् कि? हेर्न जाऔँ!” बिरामी कोही नभए भन्नुहुन्थ्यो: “कसैको घरमा जनाजा छ कि? सघाउन जाऔँ!” जनाजा भए मुर्दालाई नुहाउन र कफन लगाउन सघाउनुहुन्थ्यो, जनाजाको नमाज पढाउनुहुन्थ्यो र कब्रसम्म जानुहुन्थ्यो। जनाजा नभए भन्नुहुन्थ्यो: “कसैले सपना देखेको छ भने सुनाओस्! सुनौँ, त्यसको अर्थ लगाऔँ!”

(१२) असहाबमध्ये कसैलाई तीन दिन नदेख्नुभए ती सहाबीको खोजी गर्नुहुन्थ्यो। उहाँ यात्रामा जानुभएको रहेछ भने उहाँका लागि भलाइको दुआ गर्नुहुन्थ्यो, सहरमै रहेछ भने भेट्न जानुहुन्थ्यो। (१३) बाटोमा भेटिने मुसलमानलाई पहिले आफैँ सलाम गर्नुहुन्थ्यो। (१४) ऊँट, घोडा, खच्चर र गधा चढ्नुहुन्थ्यो, कहिलेकाहीँ अरूलाई पनि आफ्नो पछाडि चढाउनुहुन्थ्यो।

(१५) आफ्ना पाहुना र असहाबको सेवा गर्नुहुन्थ्यो र भन्नुहुन्थ्यो: “कुनै कौमको सरदार, तीमध्ये सबैभन्दा उच्च, उनीहरूको सेवा गर्ने व्यक्ति हो।”

(१६) ठूलो स्वरले हाँस्नुभएको कहिल्यै देखिएन। आवाज ननिकाली मुस्कुराउनुहुन्थ्यो। कहिलेकाहीँ हाँस्दा उहाँका मुबारक अगाडिका दाँत देखिन्थे।

(१७) सधैँ विचारमा डुबेको, उदास देखिनुहुन्थ्यो, थोरै बोल्नुहुन्थ्यो। मुस्कुराउँदै कुरा सुरु गर्नुहुन्थ्यो। (१८) नचाहिने र बेफाइदाका कुरा बोल्नुहुन्नथ्यो। चाहिँदा छोटो, काम लाग्ने र अर्थ प्रस्ट हुने गरी बोल्नुहुन्थ्यो। राम्ररी बुझियोस् भनेर कहिलेकाहीँ तीन पटक दोहोर्‍याउनुहुन्थ्यो।

(१९) अपरिचित र चिनजानका मानिससँग, केटाकेटीसँग, बूढी आमाहरूसँग र आफ्ना महरम महिलाहरूसँग हाँसोठट्टा गर्नुहुन्थ्यो। तर यस्ता कुराले उहाँलाई एक क्षण पनि अल्लाह तआलालाई बिर्साउँदैनथे।

(२०) उहाँको हैबतले गर्दा कोही पनि उहाँको अनुहारमा हेर्न सक्दैनथ्यो। एकजना मानिस आएर उहाँको मुबारक अनुहारमा हेर्नासाथ काँपे। उहाँले भन्नुभयो: “नआत्तिऊ! म राजा होइन, अत्याचारी पनि होइन। सुकेको मासु खाने एउटी गरिब महिलाको छोरा हुँ।” ती मानिसको डर हरायो र उनी आफ्नो दुःख सुनाउन थाले।

(२१) उहाँका पहरेदार र ढोकेहरू थिएनन्। जो कोही पनि सजिलै उहाँकहाँ आएर आफ्नो दुःख सुनाउँथ्यो। (२२) उहाँमा हया साह्रै धेरै थियो। कुरा गरिरहेको मानिसको अनुहारमा हेर्न पनि लजाउनुहुन्थ्यो।

“कुनै कौमको सरदार, तीमध्ये सबैभन्दा उच्च, उनीहरूको सेवा गर्ने व्यक्ति हो” हदीसे शरीफ

(२३) कसैको दोष उसकै मुखमा भन्नुहुन्नथ्यो। कसैको गुनासो गर्नुहुन्नथ्यो, कसैको पछाडि कुरा काट्नुहुन्नथ्यो। कसैको कुरा वा काम मन नपर्दा भन्नुहुन्थ्यो: “केही मानिसहरू किन यसो गर्छन् होला?”

(२४) अल्लाह तआलाका प्यारा, रसूल र मकबूल हुनुहुँदाहुँदै पनि भन्नुहुन्थ्यो: “तिमीहरूमध्ये अल्लाह तआलालाई सबैभन्दा राम्ररी चिन्ने र उहाँको सबैभन्दा बढी डर मान्ने म नै हुँ।” “मैले देखेको तिमीहरूले देखेका भए थोरै हाँस्ने थियौ, धेरै रुने थियौ” पनि भन्नुहुन्थ्यो।१८ आकाशमा बादल देख्दा भन्नुहुन्थ्यो: “या रब! यो बादलसँगै हामीमाथि अजाब नपठाउनुहोस्!” हावा चल्दा यसरी दुआ गर्नुहुन्थ्यो: “या रब! हामीलाई भलाइको हावा पठाउनुहोस्!” मेघ गर्जँदा भन्नुहुन्थ्यो: “या रब! हामीलाई आफ्नो क्रोधले नमार्नुहोस्, आफ्नो अजाबले नष्ट नगर्नुहोस् र त्योभन्दा अघि नै हामीलाई कुशलता दिनुहोस्!”

नमाजमा उभिनुहुँदा, रुने मानिस सुक्सुकाएझैँ उहाँको छातीबाट आवाज सुनिन्थ्यो। कुरआने करीम पढ्नुहुँदा पनि यस्तै हुन्थ्यो। (२५) उहाँको मनको बल र साहस अचम्म मान्नुपर्ने गरी धेरै थियो। हुनैनको गजवामा मुसलमानहरू तितरबितर भएर उहाँ तीन-चारजनासँग मात्र बाँकी रहनुभएको थियो। केही पटक काफिरहरूको आक्रमणको सामना एक्लै गर्नुभयो र कहिल्यै पछि हट्नुभएन। उनीहरूका अगाडि अडिएर उनीहरूलाई भगाउनुभयो।

(२६) उहाँ साह्रै उदार हुनुहुन्थ्यो। सयौँ ऊँट र भेडा बाँडिदिनुहुन्थ्यो, आफ्ना लागि केही राख्नुहुन्नथ्यो। उहाँको यो उदारता देखेर कठोर मनका कति काफिरहरूले ईमान ल्याएका छन्।

(२७) उहाँसँग केही मागिँदा “छैन” भन्नुभएको कहिल्यै सुनिएन। भए दिनुहुन्थ्यो, नभए चुप लाग्नुहुन्थ्यो।

(२८) अल्लाह तआलाले “माग, म दिन्छु” भन्नुभएको थियो, तैपनि उहाँले संसारको धनदौलत माग्नुभएन। चालेको गहुँको पिठोको रोटी कहिल्यै खानुभएन। सधैँ नचालेको जौको पिठोको रोटी खानुहुन्थ्यो। अघाउन्जेल खानुभएको कहिल्यै देखिएन। घरमा दुई-तीन महिनासम्म चुलो नबलेको, रोटी नपाकेको र खजुर मात्र खाएर बिताउनुभएका महिना पनि छन्। दुई-तीन दिनसम्म केही नखानुभएको पनि हुन्थ्यो।

(२९) वफात हुनुहुँदा उहाँको फलामको एउटा कवच तीस किलो जौका लागि एकजना यहूदीकहाँ धितो राखिएको भेटियो। (३०) कुनै खानालाई नराम्रो भन्नुभएको कहिल्यै सुनिएन। मन परेको खानुहुन्थ्यो, मन नपरेको खानुहुन्नथ्यो र केही भन्नुहुन्नथ्यो। दिनमा एक पटक खानुहुन्थ्यो। कहिले बिहान, कहिले बेलुकी खानुहुन्थ्यो। घर आउनुहुँदा “खाने केही छ?” भनेर सोध्नुहुन्थ्यो; “छैन” भनियो भने रोजा बस्नुहुन्थ्यो। खाना ओछ्याउने कपडा, थाल, टेबलजस्ता कुनै कुरामाथि राखेर खानुहुन्नथ्यो; भुइँमा राख्नुहुन्थ्यो, घुँडा टेकेर बस्नुहुन्थ्यो र कुनै कुरामा नअडेसिई खानुहुन्थ्यो। बिस्मिल्लाह पढेर खान सुरु गर्नुहुन्थ्यो। दाहिने हातले खानुहुन्थ्यो। (३१) आफ्ना श्रीमतीहरू र केही सेवकहरूका लागि कहिलेकाहीँ एक वर्षलाई पुग्ने जौ र खजुर छुट्याउनुहुन्थ्यो, त्यसैबाट गरिबहरूलाई सदका पनि दिनुहुन्थ्यो।

(३२) अरू नबीहरूजस्तै उहाँ जकातको माल र सदका लिनुहुन्नथ्यो। उपहार स्वीकार गर्नुहुन्थ्यो। प्रायः त्यसको बदलामा अझ बढी दिनुहुन्थ्यो।

(३३) उहाँको ओछ्यान पकाइएको छालाको थियो, भित्र खजुरको रेसा भरिएको। भित्र ऊन भरिएको एउटा ओछ्यान ल्याइदिँदा उहाँले स्वीकार गर्नुभएन र भन्नुभयो: “हे आइशा! म अल्लाह तआलाको कसम खान्छु, म चाहूँ भने अल्लाह तआलाले जहाँ पनि सुन र चाँदीका थुप्रा मेरो छेउमा राखिदिनुहुन्छ।” कहिलेकाहीँ चटाई, फल्याक, डसना, ऊनको राडी वा सुक्खा माटोमाथि सुत्नुहुन्थ्यो।

(३४) इशापछि आधा रातसम्म सुत्नुहुन्थ्यो, त्यसपछि फज्रको नमाजसम्म इबादत गर्नुहुन्थ्यो। दाहिने कोल्टे फर्केर सुत्नुहुन्थ्यो, दाहिने हात गालामुनि राख्नुहुन्थ्यो र केही सूरा पढेर निदाउनुहुन्थ्यो। (३५) उहाँ तफाउल गर्नुहुन्थ्यो, अर्थात् सुरुमा देखेका वा अचानक देखेका कुरालाई भलाइको सङ्केत ठान्नुहुन्थ्यो। कुनै पनि कुरालाई अशुभ मान्नुहुन्नथ्यो।

(३६) दुःखको बेला दाह्री समातेर सोच्नुहुन्थ्यो।

(३७) दुःखी हुनुहुँदा तुरुन्तै नमाज पढ्न थाल्नुहुन्थ्यो। नमाजको स्वाद र आनन्दले उहाँको शोक हराउँथ्यो। (३८) गिबत गर्ने, अर्थात् अरूको पछाडि कुरा काट्नेको कुरा कहिल्यै सुन्नुहुन्नथ्यो।

(३९) हिँड्दा छेउ वा पछाडितिर हेर्नुपरे पूरै शरीर फर्काएर हेर्नुहुन्थ्यो। टाउको मात्र घुमाएर हेर्नुहुन्नथ्यो। (४०) प्यारा नबी अल्लाह तआलासँग यति धेरै डराउनुहुन्थ्यो, अल्लाहको आज्ञा यति पालन गर्नुहुन्थ्यो र यति इबादत गर्नुहुन्थ्यो कि उहाँको यो हाल कसैले पनि धान्न सक्दैनथ्यो। मुबारक खुट्टा सुन्निउन्जेल नमाज पढ्नुहुन्थ्यो। “या रसूलल्लाह! तपाईँका अघिपछिका सबै गल्ती माफ भइसकेका छन्, तैपनि किन आफूलाई यति कष्ट दिनुहुन्छ?” भनेर सोधिँदा उहाँले जवाफ दिनुभयो: “के म अल्लाह तआलाको सबैभन्दा बढी शुक्र गर्ने बन्दा नबनूँ?”

प्राणको बुलबुल एउटा गुलाफलाई निरन्तर चाहन्छ,
परायासँग झगडा गर्न चाहन्छ भनी कहिल्यै नठान।
नरोकिई त्यसको वरिपरि कम्पासझैँ घुम्छ,
एक्कासि हाम फाल्न एकान्त चाहन्छ।
बुझेँ, त्यो सुन्दर गुलाफले अरूलाई आफ्नो रहस्य खोलेको छैन,
कोपिलाझैँ सधैँ बुलबुललाई नै चाहन्छ।
त्यो प्यारोले आफ्नो गाला परायाबाट लुकाएको छ,
उनीहरू त बेकारमा सुक्खा मोह मात्र चाहन्छन्।
जाती! मिलनको बाटोमा मजनूझैँ हिँड्छ,
आफूलाई पगालेर लैलालाई चाहन्छ।

“के म अल्लाह तआलाको सबैभन्दा बढी शुक्र गर्ने बन्दा नबनूँ?” हदीसे शरीफ