محاصره
آغاز محاصره
سال هفتم بعثت بود… مشرکان پیوسته می‌کوشیدند تا از نفوذ اسلام در دل‌ها و گسترش آن جلوگیری کنند. با این همه، مسلمانان هر روز اندکی بیشتر می‌شدند. شکنجه‌ها و ستم‌هایی که بر مسلمانان روا می‌داشتند، آنان را از راه‌شان بازنمی‌گرداند؛ بلکه سبب می‌شد بیش از پیش به یکدیگر بچسبند و یکپارچه‌تر شوند. هیچ‌یک از دین خود برنمی‌گشت و از فدا کردن جان خویش در راه سرور ما رسول الله باکی نداشت. قبایل بیرون از مکه که این را می‌شنیدند، کنجکاوی‌شان بیشتر می‌شد و پرتو اسلام به جاهای دورتری می‌رسید. مشرکان چون دانستند که فرستادگان‌شان به حبشه به خواستۀ خود نرسیده‌اند و حتی نجاشی اصحمه مسلمان شده، از مسلمانان حمایت می‌کند و با آنان به نیکی رفتار می‌نماید، دیوانه‌وار به خشم آمدند. برای آن‌که تلافی این‌ها را چند برابر درآورند و ریشۀ اسلام را بخشکانند، گرد هم آمدند و این تصمیم هولناک را گرفتند: «هرجا که باشد و هرجا که دیده شود، محمد حتماً کشته خواهد شد!…»
کافران برای این کار، سوگند بر سوگند خوردند.
ابوطالب چون از این تصمیم مشرکان آگاه شد، بسیار اندوهگین گردید. دربارۀ جان جگرگوشه‌اش، برادرزادۀ مبارکش، نگران شد. قبیلۀ خود را گرد آورد و به آنان فرمان داد که از سلطان کائنات در برابر مشرکان قریش پاسداری کنند. بنی‌هاشم از سر غیرت خویشاوندی برای اجرای این فرمان متحد شدند. ازاین‌رو، سرور ما، پیامبر، و همۀ اصحاب ایشان را که به ایشان ایمان آورده بودند، به «شعب ابی‌طالب»، یعنی محلۀ ابوطالب، دعوت کردند که بر فراز تپه‌ای در سمت شمال مکه، در حدود سه کیلومتری بیت‌الله قرار داشت. سرور ما رسول الله صلی الله علیه وسلم اصحاب خود را گرد آورد و در شعب اقامت گزید. از بنی‌هاشم تنها ابولهب با تصمیم پاسداری از سرور ما، پیامبر، مخالفت کرد و به شعب نرفت. مشرکان، که او نیز در میان‌شان بود، متحد شدند و در کمین فرصتی برای کشتن پیامبر ما نشستند.1
مشرکان چون دیدند که سرور ما، پیامبر، و اصحاب ایشان در محلۀ ابوطالب گرد آمده‌اند، بار دیگر جمع شدند و این تصمیم را گرفتند: «تا هنگامی که محمد علیه السلام برای کشته شدن به قریشیان تسلیم نشود، از بنی‌هاشم دختر گرفته نخواهد شد!… به آنان دختر داده نخواهد شد!… هیچ چیزی به آنان فروخته نخواهد شد!… هیچ چیزی از آنان خریده نخواهد شد!… کسی با آنان گرد نخواهد آمد، سخن نخواهد گفت و رفت‌وآمد نخواهد کرد!… کسی به خانه‌ها و محله‌های آنان وارد نخواهد شد!… هیچ درخواست صلحی که از سوی آنان بیاید، هرگز پذیرفته نخواهد شد!… هیچ‌گاه بر آنان رحم نخواهد شد!…»
این تصمیم را که مشرکی به نام منصور بن عکرمه بر کاغذی نوشته بود، مهر کردند و برای آن‌که همه ببینند و از آن پیروی کنند، بر دیوار کعبۀ معظمه آویختند.
چون این خبر به پیامبر محبوب ما رسید، بسیار اندوهگین شد و دعا فرمود. دعای آن حضرت بی‌درنگ پذیرفته شد و دستان منصور بدبخت در یک لحظه خشک شد. مشرکان سرگشته شدند و گفتند: «ببینید! در برابر ستمی که بر بنی‌هاشم کردیم، دستان منصور خشک شد و به مصیبت گرفتار آمد.» اما به جای آن‌که به خود آیند، سرکش‌تر شدند. بر سر راه‌هایی که به شعب می‌رفت، نگهبان گماشتند و نگذاشتند خوراک و پوشاک به آن‌جا برسد. به فروشندگانی که به مکه می‌آمدند، گفتند که به شعب نروند و کالای خود را به آن‌جا نبرند و اگر لازم شود، خودشان آن را به بهای گزاف خواهند خرید. گمان کردند که بدین‌گونه ساکنان شعب را از گرسنگی خواهند کشت یا بنی‌هاشم پشیمان شده، سرور ما، پیامبر، را به آنان تسلیم خواهند کرد. این وضع هر سال تا هنگام زیارت کعبه ادامه می‌یافت.
«ای پیامبر من! الله و آن مؤمنانی که در پی تو می‌روند، تو را بس‌اند!» انفال: ۶۴
بنا بر رسم آن روزگار، در این هنگام خونی ریخته نمی‌شد. ازاین‌رو، بنی‌هاشم آزادانه به مکه می‌رفتند و می‌کوشیدند با خرید و فروش، نیازهای یک سالۀ خود را فراهم کنند. اگر یکی از آنان برای خرید کالا نزد بازرگانی می‌رفت، مشرکانی از بزرگان‌شان چون ابولهب و ابوجهل بی‌درنگ خود را می‌رساندند و به بازرگانان می‌گفتند: «ای بازرگانان! بهای کالاهای خود را برای اصحاب محمد بسیار بالا ببرید؛ چنان‌که از گرانی، هیچ‌کس نتواند چیزی بخرد! اگر به این سبب کالاهایتان فروخته نشد و در دست‌تان ماند، ما آماده‌ایم همه را بخریم.» آنان نیز بهای گزافی برای کالاهای خود می‌گفتند و مسلمانان بی‌آن‌که چیزی بخرند، بازمی‌گشتند…
در این راه، پیامبر محبوب ما، مادر ما حضرت خدیجه و سرور ما ابوبکر صدیق همۀ دارایی خود را خرج کردند و کوشیدند فریاد کودکان را که از گرسنگی به آسمان می‌رسید، فرو نشانند. پوست درختان، ریشۀ گیاهان و حتی تکه‌های چرم خشکیده را به آنان می‌خوراندند. مادران و پدران از بیچارگی پوست و استخوان شده بودند. سرور ما، پیامبر، در پیشاپیش همه، و دیگر بزرگان اصحاب کرام از گرسنگی بر شکم‌های مبارک خود سنگ بستند. اگر یکی از مشرکان دلش می‌سوخت و پنهانی چیزی برای آنان می‌آورد، او را لت‌وکوب می‌کردند و سخت تحقیر می‌نمودند. خلاصه، رفت‌وآمد بریده شده بود و مؤمنان در تنگنای سختی افتاده بودند.
مشرکان با این ستم سخت، چشم‌به‌راه بودند که بنی‌هاشم سر به راه آیند و ابوطالب سرور ما، پیامبر، را به آنان تسلیم کند. اما مسلمانان محلۀ ابوطالب، درست برخلاف اندیشۀ آنان، از سرور ما، پیامبر، پاسداری می‌کردند و برای آن‌که گزندی به ایشان نرسد، از هیچ تدبیری فروگذار نمی‌کردند. ابوطالب برای جلوگیری از سوءقصدی که ممکن بود پیش آید، بر جای خواب سرور ما رسول الله به نوبت نگهبان می‌گماشت و چنان می‌کرد که آن حضرت در خانۀ او با آرامش بخوابد. سرور ما، پیامبر، نیز بی‌هیچ پروایی، برای به جا آوردن فرمان الله تعالی و گسترش اسلام حتی یک لحظه را هدر نمی‌داد؛ با دعوت مردم به دین می‌کوشید سبب رهایی آنان از جهنم شود و در این راه، با صبر به نصیحت‌های خود ادامه می‌داد. روزی سرور ما رسول الله، برای آن‌که مشرکان قریش که ایشان را تکذیب می‌کردند نیز بفهمند گرسنگی چیست، چنین دعا فرمود: «الهی! با گرفتار کردن اینان نیز به هفت سال عذاب قحطی، همانند هفت سال قحطی زمان یوسف (علیه السلام)، مرا یاری فرما.» در روزهای پس از آن، قطره‌ای باران از آسمان نبارید. خاک از بی‌آبی برشته شد. دیگر هیچ گیاه سبزی بر زمین دیده نمی‌شد. مشرکان قریش نمی‌دانستند چه بر سرشان آمده است. با خوردن لاشۀ چارپایانی که از گرسنگی مرده بودند و پوست‌های گندیدۀ سگ، می‌کوشیدند از مرگ رهایی یابند.
کودکان آنان نیز از گرسنگی به ناله و فغان افتادند. بسیاری از گرسنگی مردند. از شدت گرسنگی، چون به آسمان می‌نگریستند، همه‌جا را چنان می‌دیدند که گویی دود فراگرفته است. گویی به خود آمدند و بزرگی ستمی را که کرده بودند دریافتند. از میان خود ابوسفیان را به حضور شریف سرور ما، پیامبر، فرستادند. ابوسفیان آمد و سوگند خورد و گفت: «ای محمد! تو می‌گویی که رحمتی برای عالمیان فرستاده شده‌ای و ما را به ایمان آوردن به الله و رعایت حقوق خویشاوندی فرمان می‌دهی. حال آن‌که قوم تو از خشک‌سالی و گرسنگی تباه می‌شوند و می‌میرند. از پروردگارت دعا کن که این بلا از سر ما برداشته شود؛ الله دعایی را که تو بکنی، می‌پذیرد. اگر چنین دعایی کنی، همۀ ما ایمان خواهیم آورد!…»
بدین‌سان، ستم و شکنجه‌هایی را که کرده بودند کنار گذاشته، در تنگنا افتاده و به التماس از سرور ما رسول الله روی آورده بودند. سرور ما، پیامبر، کرده‌هایشان را به رخ‌شان نکشید و با شنیدن سخن «ایمان خواهیم آورد»، دستان مبارک خود را بلند کرد و به درگاه جناب حق دعا فرمود. الله تعالی دعای حبیب خود را پذیرفت و باران فراوانی بر مکه فرو فرستاد؛ زمین از آب سیراب شد و گیاهان سبز شدن گرفتند. مشرکان با آن‌که از خشک‌سالی و قحطی رهایی یافتند، پیمانی را که داده بودند فراموش کردند و بر کفر خود پای فشردند…
الله تعالی در پاسخ به اینان آیات کریمه‌ای نازل فرمود که معنای آن چنین است: «بلکه آنان (به الله تعالی و به محمد علیه السلام ایمان نمی‌آورند؛ دربارۀ قرآن کریم، آخرت و برانگیخته شدن دوباره…) در شک سرگرم‌اند و وقت می‌گذرانند. پس (ای حبیب من!) چشم‌به‌راه روزی باش که آسمان دودی آشکار بیاورد. آن دود سراسر مردم را فرا می‌گیرد. این عذابی بسیار سخت است! (مردم) خواهند گفت: ‹ای پروردگار ما! این عذاب را از ما بردار که ایمان می‌آوریم.› با آن‌که پیامبری که حقیقت‌ها را برای‌شان روشن می‌سازد به نزدشان آمد، کجا اندیشیدن و پند گرفتن برای آنان؟ سپس از او روی گرداندند و گفتند: ‹دیوانه‌ای است که به او یاد داده‌اند.› ما چون این عذاب را اندکی برداریم، شما باز به حال پیشین خود بازمی‌گردید. روزی که با سختی بزرگی (سخت و بی‌راه گریز) گرفته شوند (روز بدر)، بی‌گمان ما (از آنان) انتقام خواهیم گرفت. سوگند به جلالم، بی‌گمان ما پیش از اینان (مشرکان قریش)، قوم فرعون را نیز آزموده بودیم. پیامبری بزرگوار از جانب ما به نزدشان آمد (که موسی علیه السلام است). او به آنان چنین گفت: ‹بندگان الله (بنی‌اسرائیل) را به من بسپارید. (آنان را با من بفرستید. رهای‌شان کنید و عذاب‌شان ندهید.) بی‌گمان من پیامبری امین هستم که از جانب الله تعالی با وحی به سوی شما فرستاده شده‌ام. در برابر الله تعالی تکبر نورزید؛ زیرا من با دلیلی که درستی دعوتم را آشکار می‌سازد، با معجزه‌ای آشکار نزد شما آمده‌ام. بدانید که من از این‌که سنگسارم کنید و مرا بکشید، به الله تعالی، که پروردگار من و پروردگار شماست، پناه می‌برم؛ و او مرا نگاه می‌دارد. اگر مرا تصدیق نمی‌کنید و ایمان نمی‌آورید، مرا به حال خود بگذارید. (من از خیر شما گذشتم؛ دست‌کم شرّتان به من نرسد.)› (چون آنان ایمان نیاوردند و او را تکذیب کردند و افزون بر آن، به آزار و جفا آغاز نمودند،) موسی (علیه السلام) به درگاه الله تعالی دعا کرد و گفت: ‹ای پروردگار من! اینان قومی‌اند که بر کفر پای می‌فشارند.› الله تعالی به موسی (علیه السلام) وحی کرد و فرمود: ‹با بندگانم (بنی‌اسرائیل) شبانه (از مصر) بیرون برو! فرعون و پیروانش چون از بیرون رفتن شما آگاه شوند، بی‌گمان شما را دنبال خواهند کرد. پس از آن‌که با قومت از دریا گذشتی، آن را همان‌گونه که هست رها کن (دوباره عصایت را مزن و راه‌های گشوده‌شده را مبند؛ باز بگذار)؛ زیرا فرعون و لشکرش به آن راه‌ها درمی‌آیند و غرق می‌شوند و خفه خواهند شد.›»2
برداشته شدن محاصره
مشرکان از سخن «ایمان خواهیم آورد» برگشتند و باز به ستم پرداختند. روزی الله تعالی با وحی به سرور ما، پیامبر، خبر داد «که موریانه‌ای (بید) را بر پیمان‌نامه‌ای که در کعبه آویخته است، مسلط ساخته و آن کرمک همۀ نوشته‌ها را جز نام الله تعالی خورده است…». سرور ما، پیامبر، نیز به ابوطالب فرمود: «ای کاکا! الله تعالی که پروردگار من است، موریانه را بر پیمان‌نامۀ قریشیان مسلط ساخت. جز نام الله تعالی، از آنچه در آن آمده بود، چون ستم، بریدن پیوند خویشاوندی، بهتان و مانند این‌ها، هیچ چیز را باقی نگذاشت؛ همه را نابود کرد.»
«الهی! با گرفتار کردن اینان نیز به هفت سال عذاب قحطی، همانند هفت سال قحطی زمان یوسف (علیه السلام)، مرا یاری فرما!» حدیث شریف
چون ابوطالب پرسید: «آیا این را پروردگارت به تو خبر داد؟»، سرور ما، پیامبر، فرمود: «بلی.» آن‌گاه ابوطالب گفت: «گواهی می‌دهم که تو جز راست نمی‌گویی.» بی‌درنگ لباس پوشید و به کعبه رفت. بزرگان مشرکان آن‌جا نشسته بودند. چون دیدند ابوطالب می‌آید، گفتند: «لابد آمده است تا محمد را به ما تسلیم کند!..» ابوطالب چون نزدشان رسید، گفت: «ای جماعت قریش! برادرزاده‌ام که امین است و هرگز دروغ نگفته، به من خبر داده که کرمی همۀ نوشته‌های صحیفه‌ای را که نوشته‌اید، جز نام الله تعالی، خورده است. بیایید کاغذی را که علیه ما نوشتید، بیاورید تا ببینیم!.. اگر این سخن راست باشد، سوگند می‌خورم که همۀ ما تا دم مرگ از او پاسداری خواهیم کرد. دیگر شما نیز از این ستم و رفتار زشت خود دست بردارید…» مشرکان با هیجان صحیفه را از دیوار کعبه پایین آوردند و آوردند. چون ابوطالب گفت: «بخوانید!»، یکی از آنان صحیفه را برای خواندن گشود و دید که جز «بِاسْمِکَ اللّٰهُمَّ» همۀ نوشته‌ها پاک شده است.3 مشرکان نمی‌دانستند چه بگویند و چه کنند. حتی چون برخی از آنان از آن پیمان دست کشیدند، این محاصرۀ سخت را که سه سال ادامه یافته، دردهای فراموش‌نشدنی بر جای نهاده و زخم‌های ژرفی در دل‌ها گشوده بود، برداشتند. اما به هیچ روی از دشمنی خود دست نکشیدند و افزون بر آن، سخت‌گیری بیشتری نشان دادند. برای جلوگیری از گسترش اسلام، همۀ راه‌ها را آزمودند. با وجود همۀ این تلاش‌ها، اسلام به‌سرعت گسترش می‌یافت؛ پیامبر محبوب ما، محمد علیه السلام، می‌کوشید مردمی را که در ظلمت دوران جاهلیت نفس‌شان تنگ شده بود، رهایی بخشد و آنان را به سعادت حقیقی برساند. کسانی که به این سعادت می‌رسیدند، برای نعمت بزرگی که یافته بودند شکر می‌گزاردند و در برابر تحقیرها و شکنجه‌های مشرکان هرگز دل‌سرد نمی‌شدند. چه بسیار دل‌ها که با دیدن معجزات محمد علیه السلام و پایداری مسلمانان در دین‌شان، به نور اسلام روشن می‌شد!
دو نیم شدن ماه
یکی از معجزات بزرگ سرور ما، پیامبر، دو نیم شدن ماه است. گروهی از مشرکان که ابوجهل و ولید بن مغیره نیز در میان‌شان بودند، به سرور ما رسول اکرم صلی الله علیه وسلم گفتند: «اگر به‌راستی پیامبری، ماه را دو نیم کن؛ چنان‌که نیمی از آن بر فراز کوه قعیقعان و نیم دیگرش بر فراز کوه ابوقبیس دیده شود!..» سرور ما رسول الله فرمود: «اگر این کار را بکنم، ایمان می‌آورید؟» گفتند: «آری، ایمان می‌آوریم.» سرور ما رسول الله برای دو نیم شدن ماه به درگاه الله تعالی دعا فرمود. جبرئیل علیه السلام بی‌درنگ نزد پیامبر محبوب ما آمد و گفت: «ای محمد! به مردم مکه خبر بده که امشب این معجزه را تماشا کنند.» سرور ما، پیامبر، اعلام فرمود که در شب چهاردهم ماه، هنگامی که ماه بدر (ماه تمام)، یعنی کاملاً گرد و در روشن‌ترین حالت خود است، ماه دو نیم خواهد شد و هر که می‌خواهد عبرت بگیرد، تماشا کند. آن شب، چون پیامبر محبوب ما با انگشت مبارک خود اشاره فرمود، ماه دو نیم شد. یک نیمه بر فراز کوه ابوقبیس و نیمۀ دیگر بر فراز کوه قعیقعان دیده شد. سپس دوباره در آسمان به هم پیوست.
رسول الله فرمود: «ای ابوسلمه بن عبدالاسد، ای ارقم بن ابی‌الارقم! گواه باشید!» و سپس به دیگر اصحاب خود که در کنارش بودند نیز فرمود: «گواه باشید!» مشرکان اما معجزۀ آشکار دیگری را با چشمان خود دیدند. ولی نه تنها بر سر سخن خود نماندند و ایمان نیاوردند، بلکه برای آن‌که دیگران را نیز از ایمان آوردن بازدارند، گفتند: «این چیزی جز جادوی محمد بر ما نیست! اما او که نمی‌تواند همۀ مردم را جادو کند!.. از مردمی که از شهرهای دیگر می‌آیند نیز بپرسیم. ببینیم آیا آنان هم همین رویداد را دیده‌اند؟ اگر دیده باشند، ادعای پیامبری محمد راست است؛ وگرنه این جادوست.» از کسانی که می‌آمدند پرسیدند و حتی کسانی را به جاهای دیگر فرستادند تا بپرسند. از همه همان را شنیدند: «آری، آن شب دیدیم که ماه دو نیم شد!» باز هم انکار کردند. ابوجهل در رأس انکارکنندگان بود. برای آن‌که مردم به نعمت ایمان نرسند، با گفتن «جادوی یتیم ابوطالب بر آسمان نیز اثر کرد!..» دل‌ها را تباه می‌کرد.4 در پی این انکار او، الله تعالی آیات کریمه‌ای نازل فرمود که معنای آن چنین است:
«آن ساعت (قیامت) نزدیک شد و ماه شکافت (دو نیم شد). آنان (کافران قریش) اگر معجزه‌ای (که بر پیامبری محمد علیه السلام دلالت دارد) ببینند، (از اندیشیدن در آن و ایمان آوردن) روی می‌گردانند و می‌گویند: ‹جادویی پیوسته (بی‌وقفه، فراگیر و نیرومند) است.› و آنان (پیامبر یا معجزه را) تکذیب کردند، دروغ شمردند و از هوای خود (خواسته‌ها و آرزوهای نفس‌شان) پیروی کردند و دنبال آن رفتند. حال آن‌که هر کاری به سرانجام (همان سویی که به آن روی دارد) می‌رسد و جای خود را می‌یابد. سوگند که خبرهای مهم بسیاری (حکم‌ها و منع‌ها) به آنان (مشرکان مکه) رسیده است که (آنان را از بدی) بازمی‌دارد. (این فرمان‌ها و دانسته‌ها) حکمتی کامل است. اما رسولان، هشدارها و بیم‌دادن‌ها هرگز (به آنان) سودی نمی‌بخشد. پس (ای حبیب من! اگر بر انکار پای می‌فشارند،) تو نیز از آنان روی بگردان. روزی که آن دعوت‌کننده (اسرافیل علیه السلام) به سوی چیزی دیده نشده و ناشناخته (به محشر و به حساب) فرا می‌خواند، با چشمانی خوار و زبون (از ترس و وحشت، بی‌آن‌که بدانند به کجا بروند)، همچون ملخ‌های پراکنده از گورهای خود بیرون می‌آیند. کافران در حالی که (گردن‌ها را خم کرده) به سوی آن دعوت‌کننده می‌شتابند، خواهند گفت: ‹امروز برای ما چه روز سخت و دشواری است!›»5
پروردگارم به شما نیز هدایت نصیب کند
پس از پایان محاصرۀ سه‌ساله‌ای که مشرکان بر مسلمانان روا داشتند، گروهی از نجران نزد سرور ما رسول الله آمدند. اینان حدود بیست تن بودند و از اصحاب کرامی که به حبشه هجرت کرده بودند، دربارۀ اسلام شنیده بودند؛ برای آموختن اسلام و رسیدن به سعادت دیدار سرور ما، پیامبر، به مکه آمده بودند. در کنار کعبۀ معظمه با سرور ما رسول الله دیدار کردند. پرسش‌های بسیاری پرسیدند و پاسخ‌هایی زیباتر و کامل‌تر از آنچه آرزو داشتند، گرفتند. مشرکان قریش نیز از گوشه و کنار آنان را می‌پاییدند. پیامبر محبوب ما که رحمتی برای عالمیان فرستاده شده است، آیاتی از قرآن کریم را برای‌شان تلاوت فرمود. سخت متأثر شدند و نتوانستند اشک‌های خود را نگه دارند و گریستند. سپس به دعوت سرور ما بی‌اندازه خرسند شدند و با شادی بسیار، کلمۀ شهادت را بر زبان آوردند و به شرف اسلام مشرف گشتند. چون برای بازگشت به دیار خود اجازه خواستند، ابوجهل نزدشان آمد و با سخنانی پر از تحقیر گفت: «کسی را به نادانی شما ندیده‌ایم!.. تنها با یک بار نشستن در کنار او، از دین خود جدا شدید و هرچه گفت، تصدیق کردید!..» این کسان که تازه به شرف صحابی شدن رسیده بودند، چنین پاسخ دادند: «آرزو می‌کنیم که الله تعالی به شما نیز هدایت نصیب کند. این تحقیر و نادانی را که با ما کردید، ما با شما نمی‌کنیم. البته ما هیچ حقی از شما را پایمال نکرده‌ایم. اما این را خوب بدانید که به سخن چند نادان، هرگز نمی‌خواهیم این نعمت بزرگ را که یافته‌ایم از دست بدهیم؛ از این دین حق برنمی‌گردیم.»6
«ای کاکا! الله تعالی که پروردگار من است، موریانه را بر پیمان‌نامۀ قریشیان مسلط ساخت. جز نام الله تعالی، از آنچه در آن آمده بود، چون ستم، بریدن پیوند خویشاوندی، بهتان و مانند این‌ها، هیچ چیز را باقی نگذاشت؛ همه را نابود کرد.» حدیث شریف
الله تعالی در پی این رویداد آیات کریمه‌ای فرستاد که معنای آن چنین است: «بسیاری از کسانی که پیش از این (قرآن کریم) به آنان کتاب داده‌ایم، به این (قرآن کریم) ایمان می‌آورند. چون (قرآن کریم) بر آنان خوانده شود، می‌گویند: ‹به آن ایمان آوردیم. بی‌گمان این حقی است (که) از جانب پروردگار ما (آمده است). به‌راستی ما پیش از این نیز اسلام را پذیرفته بودیم.› اینان‌اند که به سبب صبر (و پایداری) خود، پاداش‌شان دو بار داده خواهد شد. اینان بدی را با نیکی دفع می‌کنند و از آنچه روزی‌شان داده‌ایم، (در راه خیر) انفاق می‌کنند. و چون سخن زشتی بشنوند، از آن روی می‌گردانند و می‌گویند: ‹کردارهای ما از آنِ ما و کردارهای شما از آنِ شماست. سلام بر شما (از ما در امان باشید)؛ ما در پی نادانان نیستیم (و دوستی‌شان را نیز نمی‌خواهیم).›»7
قصیدۀ آب8
ای دیده، از اشک بر آتش‌های دلم آب مریز،
که آتش‌هایی را که چنین شعله‌ور است، چاره نکند آب.
نمی‌دانم که رنگ گنبد گردون آبگون است،
یا از دیدگانم گنبد گردون را فراگرفته آب.
شگفت نیست اگر ذوق تیغت دلم را چاک‌چاک کند،
که در گذر خویش بر دیوارها رخنه می‌افکند آب.
دل مجروح از پیکان تو9 با بیم سخن می‌گوید،
که هر که زخمی دارد، با احتیاط می‌نوشد آب.
باغبان گلزار را به آب بسپارد و رنج نبرد،
که گلی چون رویت نشکفد، گر به هزار گلزار دهد آب.
هیچ نویسنده‌ای غبار خط تو را نقش نتواند کرد،
هرچند چون خامه از بس نگریستن، به چشمانش فرود آید آب سیاه.
اگر به یاد رخسارت مژگانم نمناک شود، چه باک،
به امید گل، ضایع نشود که به خار دهند آب.
در روز غم، تیغ نگاهت را از دل بیمار دریغ مدار،
که نیکی است در شب تار به بیمار دادن آب.
ای دل، پیکان او را بخواه و شوق مرا در هجران آرام کن،
تشنه‌ام؛ در این صحرا برایم بجوی آب.
من مشتاق لب اویم، چنان‌که زاهدان طالب کوثرند،
چنان‌که مست را می خوش آید و هشیار را آب.
به روضۀ کوی تو پیوسته بی‌درنگ گذر می‌کند،
گویا عاشق شده است بر آن سرو خوش‌رفتار، آب.
باید خاک شوم و راه آب را از آن کوی بگیرم،
که رقیب من است؛ نمی‌گذارم به آن کوی رود آب.
ای دوستان، اگر در آرزوی دست‌بوسی‌اش بمیرم،
از خاکم کوزه‌ای سازید و با آن به یار دهید آب.
«بسیاری از کسانی که پیش از این به آنان کتاب داده‌ایم، به این ایمان می‌آورند. چون (قرآن کریم) بر آنان خوانده شود، می‌گویند: ‹به آن ایمان آوردیم. بی‌گمان این حقی است (که) از جانب پروردگار ما (آمده است). به‌راستی ما پیش از این نیز اسلام را پذیرفته بودیم.›» قصص: ۵۲–۵۳
جنت‌المعلی
گورستانی که آرامگاه‌های بسیاری از اصحاب کرام، در رأس همه مادر ما
حضرت خدیجه (رضی الله عنها)، در آن قرار دارد.
امروز دیدن این آرامگاه‌ها ممکن نیست. متأسفانه همۀ این آثار تاریخی
زیبا ویران شده است.