غزوۀ بنی‌نضیر

رویدادهای مهم سال چهارم هجری

در این سال آیۀ کریمه‌ای که نوشیدن شراب را حرام ساخت، نازل شد.2 حضرت زینب بنت خزیمه، یکی از همسران مبارک رسول اکرم صلی الله علیه وسلم، سرور ما، هشت ماه پس از ماه ربیع‌الآخر که به شرف نکاح رسول الله رسیده بود، در سی‌سالگی وفات یافت.3 باز در این سال حضرت حسین، دومین فرزند حضرت علی و حضرت فاطمه، به دنیا آمد.4 شوهر حضرت ام سلمه، که در غزوۀ احد زخمی شده و سپس وفات یافته بود، چند فرزند از خود به جا گذاشته بود. مادر ما ام سلمه با سالخوردگی‌اش در تنگنا افتاده بود. پیامبر محبوب ما بر او بسیار دل سوزاند و رحم فرمود و با گرفتنش به نکاح خود، او را شرف بخشید.5

وفات فاطمه بنت اسد

فاطمه بنت اسد، مادر حضرت علی، نیز در این سال وفات یافت.6 پیامبر محبوب ما از این بسیار اندوهگین شد و فرمود: «امروز مادرم وفات یافت!» پیامبر محبوب ما پس از وفات پدرکلانش عبدالمطلب، نزد او بزرگ شده بود. و چون پیامبری‌اش را اعلام کرد، او بی‌درنگ به شرف مسلمانی رسیده بود. ازاین‌رو سلطان کائنات او را به جای مادر می‌دانست و بسیار احترامش می‌کرد. از مهربانی‌ای که به او داشت، پیراهن مبارکی را که بر تن داشت، بیرون آورد و فرمان داد که آن را کفنش سازند. پس از امامت نماز جنازه‌اش، خبر داد که هفتاد هزار فرشته در نماز حاضر بودند. تا قبر رفت و در آن فرود آمد. برای آن‌که زندگی قبر بر او آسوده و خوش باشد، چنان اشاره کرد که گویی قبر را به سوی گوشه‌هایش گشاد می‌کند، سپس در قبر دراز کشید.

چون از قبر بیرون آمد، چشمان مبارکش پر از اشک شده و اشک‌های مبارکش بر قبر ریخته بود. پروردگارا! این چه مهربانی‌ای بود؟… و این چه بانوی بخت‌یاری بود؟… حتی حضرت عمر نیز تاب نیاورد و پرسید: «جانم فدایت، یا رسول الله! با این بانو کاری کردید که با هیچ‌کس نکرده بودید!» پیامبر محبوب ما، باوفاترینِ باوفایان، فرمود: «پس از ابوطالب کسی به اندازۀ این بانوی عزیز به من نیکی نکرده است. او مادر من بود. در حالی که فرزندان خودش گرسنه می‌ماندند، نخست شکم مرا سیر می‌کرد. در حالی که سر و روی فرزندان خودش خاک‌آلود بود، او نخست موی مرا شانه می‌زد و با روغن گل چرب می‌کرد. او مادر من بود! پیراهنم را کفنش ساختم تا جامه‌های جنت بر او پوشانده شود. در قبر کنارش دراز کشیدم تا زندگی قبر بر او نرم و آسان باشد. جبرئیل از جانب الله تعالی به من خبر داد: ‹این بانو اهل جنت است.›» سپس برای مادر ما فاطمه بنت اسد چنین دعا کرد: «الله تعالی تو را بیامرزد، ببخشاید و پاداش دهد. ای مادرم! الله تعالی بر تو رحمت کند. خود گرسنه بودی و مرا سیر کردی. خود نمی‌پوشیدی و بر من می‌پوشاندی، نمی‌خوردی و به من می‌خوراندی. زنده‌کننده و میراننده الله تعالی است. او همیشه زنده است و نمی‌میرد. الهی! مادرم فاطمه بنت اسد را عفو کن و ببخشای! حجتش را به او تلقین کن. قبرش را گشاده گردان. ای الله، ای مهربان‌ترینِ مهربانان! به حق من که پیامبر توام و به حق پیامبران پیشین، این دعایم را بپذیر.»

دیگر رویدادهای مهم سال چهارم هجری

عبدالله، پسر شش‌سالۀ حضرت عثمان از حضرت رقیه، وفات یافت. سرور عالمیان بر نواده‌اش نماز خواند و خود او را در قبر نهاد. بسیار اندوهگین شده بود و اشک‌های مبارکش بر قبر ریخت. سنگ قبرش را با دست‌های مبارکش برپا کرد و فرمود: «الله تعالی بر بندگانش که مهربان و نرم‌دل‌اند، رحم می‌کند.»7

تو سلطان رسولان و شاه بزرگواری، سرورم.
برای بیچارگان دولت جاویدی، سرورم.
در دیوان الهی سرآمدی، سرورم.
با منشور «لَعَمرُک» تأیید شده‌ای، سرورم.
تو احمد و محمود و محمدی، سرورم،
از جانب حق برای ما سلطانِ مؤیَّدی، سرورم.
گوهر تو روشنی‌بخش ارواح مجرد است.
خاک درت جای سودن رخسار فرشتگان است.
نظر تو آیینۀ دیدار تجلی است.
ابوبکر، عمر، عثمان و علی یاران تواند.
تو احمد و محمود و محمدی، سرورم،
از جانب حق برای ما سلطانِ مؤیَّدی، سرورم.
خطبۀ تو بر منبر اقلیم بقا خوانده می‌شود.
حکم تو در محکمۀ روز جزا روان است.
بانگ قدوم تو در عرش خدا برکشیده می‌شود.
نام‌های شریفت در زمین و آسمان یاد می‌شود.
تو احمد و محمود و محمدی، سرورم،
از جانب حق برای ما سلطانِ مؤیَّدی، سرورم.
شیخ غالب

«پس از ابوطالب کسی به اندازۀ این بانوی عزیز (فاطمه بنت اسد) به من نیکی نکرده است. او مادر من بود» حدیث شریف

غزوۀ بدر کوچک