غزوۀ بدر کوچک
این غزوه را «بدر موعود» و «بدر صغری» نیز می‌نامند. هنگامی که ابوسفیان در بازگشت از احد گفت: «سال آینده بار دیگر در بدر بجنگیم»، حضرت فاروق اعظم رضی الله عنه به اشارۀ حبیب اکرم صلی الله علیه وسلم پاسخ داده بود: «چنین باشد.» ابوسفیان لشکر گرد می‌آورد و قریش را به جنگ و پیکار برمی‌انگیخت، اما در دل آن را نمی‌خواست؛ با این همه، برای آن‌که مردم نگویند بر سر قول خود نایستاد، پیشاپیش قوم حرکت می‌کرد. در همان روزها نعیم بن مسعود اشجعی به مکه آمده بود. او از آمادگی لشکر اسلام برای جنگ سخن می‌گفت و از نیرو و شکوه آنان خبر می‌داد. ابوسفیان به او گفت: «اگر به مدینه بروی و محمد و اصحابش را از بیرون آمدن به جنگ بازداری، بیست شتر سه‌ساله به تو می‌دهم. سهیل بن عمرو ضامن این وعدۀ من باشد.» نعیم پذیرفت. به مدینه آمد و از فراوانی لشکر کافران خبر داد. گروهی از اصحاب به تردید افتادند؛ اما ابوبکر و عمر رضی الله عنهما به حضور آن حضرت رفتند و پیشنهاد کردند که از مدینه بیرون روند. سرور ما رسول الله از این سخن شادمان شد و فرمود: «سوگند به الله، به ذاتی که جانم در قبضۀ قدرت اوست، بی‌گمان به جنگ بیرون می‌روم.» آن حضرت عبدالله بن رواحه را در مدینه جانشین خود گذاشت و پرچم را به حضرت علی سپرد.
در آن هنگام مشرکان مکه به فرماندهی ابوسفیان با دو هزار سپاهی به سوی بدر به راه افتادند تا از گسترش اسلام جلوگیری کنند. سرور عالمیان با هزار و پانصد تن از اصحاب دلاورش پیش از آنان به بدر رسید. مشرکان چون دانستند که مجاهدان پیش از ایشان به بدر رسیده‌اند، ترس در دل‌شان افتاد. تنها تا مرّالظهران پیش آمده توانستند و جرئت رویارویی با لشکر دلاور اسلام را نیافتند. با دلی پر از هراس، قحطی آن سال را نیز بهانه کردند و به مکه بازگشتند. مردم مکه آنان را به ریشخند گرفتند و مسخره کردند.
مسلمانان دو اسپ داشتند، اما کالای تجارتی‌شان فراوان بود. آن کالاها را در بدر به بهای بسیار فروختند. نیمۀ ماه ذوالقعده بود و سود فراوانی به دست آوردند. رسول اکرم با اصحاب پرافتخارش هشت روز در بدر چشم به راه مشرکان ماند. سپس با شادمانی و عزت به سوی مدینه بازگشتند.
غزوۀ ذات‌الرقاع
این غزوه در ماه محرم روی داد. مردی که برای فروختن گوسفند به مدینه آمده بود، به مسلمانان خبر داد که بنی‌انمار و بنی‌سلمه برای حمله بر مسلمانان لشکر گرد آورده‌اند. این خبر به پیامبر صلی الله علیه وسلم رسید. آن حضرت حضرت عثمان را در مدینه جانشین گذاشت و با نیرویی چهارصد نفری، و به روایتی هفتصد نفری، در شب یکشنبه، دهم همان ماه، از مدینه بیرون رفت. به جایی که مشرکان در آن بودند رسیدند، اما در آن‌جا جز زنان کسی را نیافتند؛ مردان مشرک به کوه‌ها گریخته بودند. برای آن‌که مشرکان کمین نگیرند و حمله نکنند، آن نواحی غارت شد و قبایل مشرک پیرامون آن مرعوب گشتند و آرام گرفتند.1 پس از پانزده روز سفر، به مدینه بازگشتند.
«سوگند به الله، به ذاتی که جانم در قبضۀ قدرت اوست، بی‌گمان به جنگ بیرون می‌روم» حدیث شریف
غزوۀ مُرَیسیع
غزوۀ دومة‌الجندل
سرور ما رسول الله با لشکری هزار نفری به جنگ قبایلی رفت که در دومة‌الجندل می‌زیستند، مسافرانی را که به شام رفت‌وآمد می‌کردند آزار می‌دادند و مدینۀ منوره را تهدید می‌کردند. روز دوشنبه بود، نزدیک به پایان ماه ربیع‌الاول. آن حضرت سِباع بن عُرفُطه را در مدینه جانشین گذاشت. قبایل دشمن چون از آمدن لشکر اسلام آگاه شدند، گریختند. پس از چند روز درنگ در آن‌جا، نزدیک به بیستم ماه ربیع‌الآخر به مدینه بازگشتند.2
غزوۀ مُرَیسیع
این غزوه را غزوۀ بنی‌مصطلق نیز می‌گویند. مریسیع نام چاه‌های آب قبیلۀ خزاعه در قُدَید و نام برجی است که برای پاسداری از آن چاه ساخته شده بود. این‌جا در عین حال پاسگاه پیشین قبیلۀ بنی‌خزاعه نیز بود.
در سال پنجم هجرت، حارث بن ابی ضِرار، رئیس بنی‌مصطلق، برای جنگیدن با سرور ما، پیامبر، مردان بسیاری گرد آورده بود. می‌خواست آنان را مسلح کند و بر مدینه بتازد. چون این خبر به پیامبر محبوب ما رسید، بی‌درنگ با گروهی هفتصد نفری به جنگ بنی‌مصطلق بیرون رفت. بر سر چاه مریسیع لشکرگاه برپا شد و نخست بنی‌مصطلق به اسلام دعوت شدند. آنان نپذیرفتند و با تیر انداختن جنگ را آغاز کردند. اصحاب کرام فرمان سرور ما رسول الله را که فرموده بود: «همه با هم ناگهان حمله کنید» به جا آوردند و ده تن از بنی‌مصطلق را کشتند. رئیس قبیله با گریختن جان خود را رهانیده بود، اما دخترش بَرّه و ششصد تن از قبیله‌اش اسیر شدند. غنیمت‌ها تقسیم شد. بَرّه به حضور سرور ما، پیامبر، آمد و گفت: «با صاحبی که در سهم او افتاده‌ام قرار گذاشته‌ام که در برابر نُه سکۀ طلا آزاد شوم. مرا یاری کنید!» سرور ما، پیامبر، بر او رحمت آورد، این خواهشش را برآورد و او را خرید؛ سپس آزادش کرد و به آزادی رساند. او با تبلیغ اسلام از سوی پیامبر محبوب ما مسلمان شد. سرور عالمیان که از مسلمان شدن او بی‌نهایت شاد شده بود، به پاداش آن، وی را به شرف نکاح خود مشرف ساخت. اصحاب کرام چون این را دیدند، همه گفتند: «ما شرم داریم که خویشاوندان مادر ما را، که اهل خانۀ رسول الله است، به خدمتکاری بگیریم»، و اسیران خود را آزاد کردند. این نکاح سبب آزادی صدها اسیر شد.
پیامبر محبوب ما نام همسر مبارک خود را از بَرّه به جُوَیریه تغییر داد. مادر ما حضرت عایشه دربارۀ مادر ما حضرت جویریه می‌گفت: «من زنی پرخیرتر و پربرکت‌تر از جویریه ندیده‌ام.»3
هنگامی که لشکر اسلام پیروزمندانه راه مدینۀ نورانی را در پیش گرفته بود، چشمان قبایل مشرک پیرامون ترسیده بود و دریافته بودند که جرئت حمله بر مسلمانان تا چه اندازه خطرناک است.
برخی رویدادهای سال پنجم هجری
در بازگشت از غزوۀ مصطلق باد تندی وزید. اصحاب گمان کردند که دشمن می‌خواهد به مدینه بیاید و آن را غارت کند. رسول الله فرمود: «نترسید. مدینه جای امنی است؛ در هر گوشۀ آن فرشتگان نگهبان هستند. ولی امروز منافقی مرده است. او زید بن فُرَاعه، دوست اُبَی بن سلول، بود.»
«من زنی پرخیرتر و پربرکت‌تر از جویریه ندیده‌ام» حضرت عایشه (رضی الله عنها)
در این غزوه مادران مؤمنان، حضرت عایشه و حضرت ام سلمه، نیز رفته بودند. منافقان بر مادر ما حضرت عایشه تهمت بستند و برخی از مسلمانان نیز فریب این تهمت‌ها را خوردند. آیات کریمه نازل شد، تهمت‌های منافقان آشکار گردید و حضرت عایشه ستوده شد.4 رسول الله فرمود: «مژده باد تو را، ای عایشه! حق تعالی تو را پاک و بی‌گناه شمرد و بر پاکی تو گواهی داد.» پیامبر علیه السلام اصحاب را در مسجد گرد آورد، خطبه ایراد فرمود و آیات جلیله‌ای را که نازل شده بود، تلاوت کرد. به برکت این آیات کریمه، شک‌هایی که در دل مؤمنان بود، از میان رفت و کسانی که بر این تهمت جرئت کرده بودند نیز به سزای خود رسیدند. در بازگشت از این غزوه، آیۀ تیمم نازل شد.5
گردنبند عایشه رضی الله عنها بار دیگر در جایی به نام صَلصَل گم شد. آن‌جا نزدیک مدینه بود. تا گردنبند پیدا شود، در همان‌جا ماندند. در آن مکان آب نبود و اصحاب نیز آبی با خود نداشتند. رسول الله علیه السلام سر بر زانوی عایشۀ صدیقه نهاده و خوابیده بود. اصحاب کرام حال بی‌آبی را به حضرت ابوبکر عرض کردند. او نزد رسول الله رفت و رسول الله علیه السلام بیدار شد. الله تعالی آیۀ تیمم را فرستاد. اصحاب تیمم کردند و نماز بامداد را ادا نمودند. سپس عایشه رضی الله عنها را بر شتر سوار کردند. چون شتر برخاست، گردنبند پیدا شد.
امروز تو نور عالمی و نیز محبوب خدا،
عاشقانت را دمی از درگاه خود جدا مکن.
نام شریفت دم‌به‌دم از این زبانم دور مباد،
دوای دل دردمند من است؛ جان از آن صفا می‌یابد.
امیدوارم هر نامت جداگانه شفاعت کند:
احمد و محمود، ابوالقاسم، محمد مصطفی.
چون در شأن او «والشمس» و نیز «والضحی» گفته شد،
چه شود اگر روی و پیشانی‌اش را به خورشید و ماه مانند کنم؟
قانونی سلطان سلیمان (مُحِبّی)