غزوۀ حنین

حُنَین وادی‌ای است میان مکه و طائف. این جنگ را «غزوۀ هوازن» نیز می‌نامند. هنگامی که سرور عالم (صلی الله علیه وسلم) به نیت فتح مکه از مدینه بیرون آمد، دو قبیلۀ بزرگ هوازن و ثقیف که در پیرامون مکه می‌زیستند، به گمان آن‌که مسلمانان بر سر آنان لشکر می‌کشند، برای جنگ به آماده شدن پرداختند. چون دانستند که سرور عالمیان برای فتح مکه آمده است، اندکی آسوده شدند، اما با این اندیشه که «پس از قریشیان، بی‌گمان نوبت ما خواهد رسید» بر شتاب آمادگی‌های خود افزودند. افزون بر این گفتند: «سوگند می‌خوریم که مسلمانان هنوز با قومی که نیک بجنگد، روبه‌رو نشده‌اند. پیش از آن‌که او بر سر ما بیاید، ما بر سر او برویم و نشانش دهیم که جنگیدن چگونه است!» به فرماندهی مالک بن عوف، رئیس هوازن، با سپاهی بسیار نیرومند از بیست هزار تن به راه افتادند. برای آن‌که دلیری سپاهیان خود را بیفزایند و تا کار دشوار شد نگریزند، همۀ دارایی‌های گران‌بها، زنان و کودکان خود را نیز با خود می‌بردند.

این خبر در اندک زمانی در مکه شنیده شد. فخر کائنات برای آن‌که از درستی خبر آگاه شود، عبدالله بن ابی‌حَدرَد را نزد قبیلۀ هوازن فرستاد. حضرت عبدالله با تغییر جامه و سیما به میان دشمن رفت. اندیشه‌ها و شیوۀ کارشان را دانست و بی‌درنگ پیامبر محبوب ما را از اوضاع آگاه ساخت.

سرور ما رسول اکرم بی‌درنگ اصحاب نامدار خود را گرد آورد. حضرت عَتّاب بن اُسَید بیست‌ساله را والی مکه ساخت و به‌شتاب به راه افتاد. می‌خواست با سپاه دوازده‌هزارنفری خود قبیله‌های مشرک هوازن و ثقیف را در لشکرگاه‌شان غافلگیر کند. پرچم مجاهدان را حضرت علی حمل می‌کرد1 و فرماندهی پیشروان با حضرت خالد بن ولید بود.2 سرور عالمیان کلاه‌خود بر سر نهاده، دو زره را روی هم پوشیده و بر استر خود به نام دُلدُل سوار شده بود. در روز یازدهم ماه شوال به وادی حنین رسیدند. آن شب سرور عالم سپاه خود را بازدید کرد و به آرایش جنگی درآورد. پس از آن‌که نماز بامداد را به امامت خواند، به راه افتاد.

فرماندۀ مشرکان از تاریکی شب بهره گرفته، سپاهش را بر دو دامنۀ وادی حنین جای داده و کمین گذاشته بود. حضرت خالد بن ولید که با دسته‌های خود پیشاپیش می‌رفت، بی‌خبر از کمین، اسبش را به سوی تنگه می‌راند. گرگ‌ومیش بامداد نمی‌گذاشت دشمن دیده شود. ناگهان هزاران تیر بر مجاهدان باریدن گرفت. مجاهدان برای رهایی از این باران تیرِ ناگهانی ناچار شدند عقب بنشینند.

«ان شاء الله فردا آنان (هوازن و ثقیف) غنیمتی برای مسلمانان خواهند بود» حدیث شریف

غزوۀ حنین

در آن دم که اولیا و پیامبران حیران بمانند،
و از همگان با هراس فریاد «نفسی، نفسی!» برخیزد،
و حال گنهکاران از نومیدی پریشان گردد،
با اجازۀ شفاعت، باز میدان از آنِ توست.
تو احمد و محمود و محمدی، ای سرور من،
تو سلطانِ تأییدیافته از سوی حق برای مایی، ای سرور من.
شیخ غالب

این بازگشت تند، نظم سپاهیانی را که از پشت می‌آمدند، بر هم زد. هنگامی که آنان نیز برای عقب‌نشینی برگشتند، دیده شد که دسته‌های بیست‌هزارنفری دشمن چون سیل به وادی سرازیر شده‌اند. پیامبر محبوب ما یکه و تنها به سوی مشرکانی که به حمله برخاسته بودند، پیش تاخت. تنها حضرت عباس، حضرت ابوبکر و نزدیک به صد صحابی دلاور، که مرگ را به جان خریده بودند، خود را به سرور ما رسول اکرم رساندند. پیکرهای خود را سپر پیامبر محبوب ما ساختند. حضرت عباس لگام استر و حضرت سفیان بن حارث رکاب آن را گرفته بودند و می‌کوشیدند از شتابش بکاهند و نگذارند سرور ما رسول الله به میان دسته‌های دشمن درآید. سرور عالمیان از این اندیشه که دین الله تعالی نابود شود، اندوهگین شد و فرمود: «ای عباس! آنان را چنین صدا بزن: ‹ای اهل مدینه! ای اصحابی که زیر درخت سمره بیعت کردید!›»

حضرت عباس تنومند و باهیبت بود. هرگاه بانگ می‌زد، صدایش از راه‌های بسیار دور شنیده می‌شد. با همۀ توانش فریاد زد: «ای اهل مدینه! ای اصحابی که زیر درخت سمره به پیامبر ما پیمان دادید، پراکنده نشوید! این‌جا گرد آیید!» اصحاب کرام چون این را شنیدند، خواستند بازگردند. اما رمیدن بسیار چارپایان‌شان نمی‌گذاشت بازگردند. سرانجام ناچار شدند زره و شمشیر و نیزۀ خود را برگیرند و خود را از مرکب‌ها به زیر افکنند. به‌شتاب خود را به سرور ما رسول الله رساندند و با دشمن به نبردی هولناک درآمدند. بانگ «الله اکبر! الله اکبر!» زمین و آسمان را به لرزه درمی‌آورد و دشمن را می‌ترساند و به وحشت می‌افکند. اصحابی که در بدر، احد، خندق و خیبر دلاوری‌های بسیار بزرگ نشان داده بودند، به‌ویژه حضرت علی، ابودجانه و زبیر بن عوام، بارها و بارها یورش‌کنان می‌جنگیدند، دشمن را از پا درمی‌آوردند و به عقب می‌راندند.

سرور عالمیان این نبرد را که اصحاب‌شان با جان و دل می‌کردند، دنبال می‌کرد و از لبان مبارک‌شان این دعا شنیده می‌شد: «الهی، یاری‌ات را بر ما فرو فرست. بی‌گمان تو نمی‌خواهی که آنان بر ما پیروز شوند.» پیامبر محبوب ما در میان زاری‌های خود به درگاه الله تعالی، مشتی ریگ از زمین برگرفت و با گفتن «روی‌شان سیاه باد!» بر مشرکان افشاند. به‌عنوان معجزۀ پیامبر محبوب ما، هیچ سپاهی‌ای از دشمن نماند که چشمانش از ریگ پر نشده باشد. فرشتگان نیز به یاری آمده بودند. سرور ما، پیامبر، فرمود: «سوگند به الله تعالی که آنان شکست خوردند.» مشرکان به پراکنده شدن، روی برگرداندن و گریختن پرداختند. هر بار که برمی‌گشتند، اصحاب نامدار را در پی خود می‌دیدند و زنان، کودکان و دارایی‌هایی را که به میدان جنگ آورده بودند، رها کرده، با همۀ شتاب می‌گریختند. گروهی از گریختگان به قلعۀ طائف پناه بردند.3 و گروهی به نخله و اوطاس رفتند. در میدان جنگ هفتاد کشته، شش هزار اسیر و دارایی بی‌حد و حساب بر جای گذاشتند.

در این غزوه، به اذن الله تعالی و به همت و برکت رسول الله (صلی الله علیه وسلم)، پیروزی باز از آنِ مسلمانان شد. چهار شهید داده شد و برخی از اصحاب نیز زخمی شدند. پیامبر محبوب ما چون شنید که حضرت خالد بن ولید نیز زخمی شده است، نزدش رفت و همین که دست مبارک خود را بر زخمش کشید، زخم در دم بهبود یافت.