فرض شدن حج

فرستادن حضرت ابوبکر و حضرت علی به حج

در آن سال اصحاب کرام به امیری حضرت ابوبکر با کاروانی سیصدنفری به سوی مکه رفتند. در این هنگام نخستین آیات کریمۀ سورۀ «برائت» نازل شد. در آن‌ها برخی احکام دربارۀ پیمان‌ها بیان شده بود. پیامبر محبوب ما برای ابلاغ این احکام، حضرت علی را نیز به مکه فرستاد.2

بنا بر رسمی که در آن روزگار میان عرب‌ها رایج بود، هرگاه پیمانی بسته یا پیمان بسته‌شده‌ای شکسته می‌شد، این را خود کسی که آن را بسته بود یا یکی از خویشاوندانش که او تعیین می‌کرد، اعلام می‌داشت. سرور ما، پیامبر، برای این کار حضرت علی را در پی کاروان حج به مکه فرستاد. حضرت علی به کاروان رسید و با هم به مکه درآمدند.3 حضرت ابوبکر خطبه‌ای خواند و عبادت حج را بیان کرد. اصحاب کرام (علیهم الرضوان) بنا بر اصولی که به آنان تعلیم داده شده بود، حج گزاردند. در حالی که عبادت حج ادا می‌شد، حضرت علی نیز در منا، در جایی که «جمرۀ عقبه» نامیده می‌شود، خطبه‌ای خواند و سخن خود را چنین آغاز کرد:

«ای مردم! رسول الله مرا نزد شما فرستاده است.» سپس نخستین آیۀ کریمۀ سورۀ برائت را خواند. پس از آن گفت: «مأمورم که چهار چیز را به شما ابلاغ کنم.» این چهار چیز چنین بود:

۱. هیچ‌کس جز مؤمنان به جنت درنمی‌آید.

۲. پس از امسال هیچ مشرکی نمی‌تواند به کعبه نزدیک شود.

۳. هیچ‌کس کعبه را برهنه طواف نخواهد کرد. (در آن روزگار مشرکان برهنه کعبه را طواف می‌کردند.)

۴. هر که با رسول الله پیمانی دارد، آن پیمان تا پایان مدتش معتبر است. به دیگران چهار ماه مهلت داده شده است. پس از آن، برای هیچ مشرکی نه پیمانی هست و نه حمایتی.

«در آن‌جا (در کعبه) نشانه‌های آشکاری هست، مقام ابراهیم. هر که به آن‌جا درآید، از تعرض در امان است. حج (و زیارت) آن خانه بر کسانی که توان یافتن راهی به سوی آن را دارند (کسانی که استطاعت دارند)، حقی از الله تعالی بر مردم و فرض اوست» آل عمران: ۹۷

از آن روز هیچ مشرکی به کعبه نیامد و هیچ‌کس کعبه را برهنه طواف نکرد. پس از ابلاغ این امور، بیشتر مشرکان اسلام آوردند. پس از ادای فریضۀ حج، حضرت ابوبکر و حضرت علی با اصحاب کرامی که همراه‌شان بودند، به مدینه بازگشتند.4

سریۀ خالد بن ولید به یمن

پیامبر محبوب ما در سال دهم هجرت، در ماه ربیع‌الاول، خالد بن ولید را با چهارصد مجاهد فرستاد تا فرزندان حارث بن کعب را که در پیرامون یمن می‌زیستند، به اسلام دعوت کند. حضرت خالد بن ولید به فرمان سرور ما رسول الله سه روز پیاپی این قبیله را به اسلام فراخواند. آنان نیز دعوت را اجابت کردند و مسلمان شدند.

از چشمۀ خورشید هردم آب زلال فیض فرود می‌آید،
آن‌گاه که معماری که آرامگاهت را نو می‌کند، به آب نیاز یابد.
ترس دوزخ آتش غم در دل سوزانم افکنده است؛
امیدوارم که ابر احسانت بر آن آتش آب بیفشاند.
از برکت نعت تو سخنان فضولی گوهر شده است،
همچون آبی که از ابر نیسان به مروارید شاهوار بدل می‌شود.
روز حشر، آن‌گاه که از خواب غفلت بیدار شوند،
و آن‌گاه که چشمان بیدار از اشک حسرت آب بریزند،
امیدم این است که در روز حشر محروم نمانم،
و چشمۀ وصلت به من، تشنۀ دیدارت، آب دهد.
فضولی

رویدادهای سال دهم هجری

در سال دهم هجرت، اسلام در سراسر شبه‌جزیرۀ عربستان گسترش یافت. همچون سال نهم، در این سال نیز مردم از هر گوشۀ عربستان گروه‌گروه به مدینه می‌آمدند و برای رسیدن به افتخار اسلام و سعادت جاودان با یکدیگر مسابقه می‌کردند. اکنون در عربستان هیچ نیرویی نمانده بود که بتواند در برابر مسلمانان بایستد و اسلام بر همه سو چیره شده بود. تنها برخی قبیله‌های یهودی و مسیحی مسلمان نشده بودند.

در همین سال سرور ما رسول اکرم (صلی الله علیه وسلم) به مسیحیان نجران نامه فرستاد و آنان را به اسلام دعوت کرد. آنان نیز چهارده تن را برگزیدند و به مدینه فرستادند تا احوال رسول الله را از نزدیک بررسی کنند. پس از مدتی هیئت پیمان صلح بست. برخی از آنان بعدها به خواست خود مسلمان شدند. در آن سال باذان، والی یمن، وفات یافت. چون خبر مرگش رسید، رسول الله سرزمینش را تقسیم کرد و بخشی را به پسرش شَهر، بخشی را به ابوموسی اشعری، بخشی را به یعلی بن امیه و بخشی را به معاذ بن جبل داد.

سرور ما، پیامبر، در این سال به همۀ سرزمین‌هایی که اسلام در آن‌ها گسترش یافته بود، والیان فرستاد. حضرت علی نیز با سیصد تن فرستاده شد تا قبیلۀ مُدلِج را در یمن به اسلام دعوت کند. آنان نخست به مخالفت برخاستند و بر سپاه اسلام تیر انداختند. بی‌درنگ پاسخ داده شد. بیست تن کشته شدند و بیشترشان پراکنده گشتند. حضرت علی (رضی الله عنه) نگذاشت اصحاب دشمن را دنبال کنند. آنان را نصیحت کرد و دوباره به اسلام دعوت نمود. پذیرفتند و ایمان آوردند. حضرت علی و همراهانش بی‌درنگ و با شتاب رو به مدینه نهادند و در مکه به رسول الله رسیدند. در این سال نیز، همچون سال نهم، آمدن فرستادگان ادامه یافت. یکی فرستادۀ غامد و دیگری فرستادۀ بنی‌حنیفه بود. به مجلس رسول الله آمدند و مسلمان شدند.

فیروز، خواهرزادۀ نجاشی، آمد و مسلمان شد. از عبدالقیس نیز هیئتی آمد و اعضایش مسلمان شدند.

در آن سال ابراهیم، پسر رسول الله، در یک‌ونیم‌سالگی وفات یافت. رسول الله چون این جگرگوشه را از دست داد، چشمان مبارکش پر از اشک شد. حضرت ابراهیم را در گورستان بقیع در کنار عثمان بن مظعون به خاک سپردند. او نخستین کسی است که بر قبرش آب پاشیده شد.5

امتت بیچاره است، به گناهانش منگر،
با دست رد ما را مران و در دوزخ به حسرت مسوزان.
رحم کن، امان، در آتش هجرانت ما را مسوزان؛
خلاصه، بندۀ پرگناهت غالب را رها مکن.
تو احمد و محمود و محمدی، ای سرور من،
تو سلطانِ تأییدیافته از سوی حق برای مایی، ای سرور من.
شیخ غالب

«از نفرین مظلوم بپرهیزید. میان دعای مظلوم و حضرت حق تعالی پرده‌ای نیست» حدیث شریف

گسترش اسلام در شبه‌جزیرۀ عربستان