فضایل سرور ما، پیامبر
صدها کتاب هست که فضایل محمد علیه السلام را بیان می‌کند. فضیلت یعنی برتری. برخی از برتری‌های آن حضرت در زیر بیان شده است: ۱. در میان مخلوقات، نخستین چیزی که آفریده شد، نور و روح محمد علیه السلام بود. ۲. الله تعالی نام او را بر عرش، بر جنت‌ها و بر هفت طبقۀ آسمان نوشته است. ۳. بر برگ‌های گلی که در هند می‌روید، «لا اله الا الله محمد رسول الله» نوشته شده است. ۴. دیده شده است که بر پهلوی راست ماهی‌ای که در رودی نزدیک شهر بصره صید شده بود، «الله» و بر پهلوی چپش «محمد» نوشته بود. رویدادهایی مانند این بسیار است. در صفحۀ دوصدم کتاب «تاریخ ماهیان» که در سال ۱۹۷۵ در لندن چاپ شده، تصویر ماهی‌ای هست که بر دمش با حروف قرآن کریم «شأن الله» نوشته شده است. در توضیحی که داده شده، بیان گردیده که بر سوی دیگر دم نیز «لا اله الا الله» نوشته است. نمونه‌های این بسیار است. ۵. فرشتگانی هستند که جز گفتن نام محمد علیه السلام وظیفۀ دیگری ندارند. ۶. فرمان یافتن فرشتگان به سجده در برابر حضرت آدم از آن رو بود که نور محمد علیه السلام در پیشانی او بود. ۷. الله تعالی به همۀ پیامبران خبر داد که محمد علیه السلام خواهد آمد؛ همچنین به آنان فرمود که به امت‌های خویش امر کنند که اگر زمان او را دریافتند، به او ایمان آورند. ۸. هنگامی که قرار بود به دنیا بیاید، نشانه‌های بسیار بزرگی دیده شد. این نشانه‌ها در کتاب‌های تاریخ و مولودنامه‌ها نوشته شده است. ۹. هنگامی که به دنیا آمد، دیده شد که نافش بریده و ختنه‌شده است. ۱۰. پس از آن‌که به دنیا آمد، شیاطین دیگر نتوانستند به آسمان بالا روند و از فرشتگان خبر بدزدند. ۱۱. هنگامی که به دنیا آمد، همۀ بت‌های روی زمین و تندیس‌هایی که پرستیده می‌شدند، به رو درافتادند. ۱۲. گهواره‌اش را فرشتگان می‌جنباندند. ۱۳. در گهواره با ماه آسمان سخن می‌گفت. ماه به سویی که با انگشت مبارکش اشاره می‌کرد، میل می‌کرد. ۱۴. در گهواره به سخن گفتن آغاز کرد. ۱۵. در کودکی، هنگامی که در دشت‌های باز گردش می‌کرد، ابری هم‌راستای سرش با او حرکت می‌کرد و بر او سایه می‌افکند. این حال تا آغاز پیامبری‌اش ادامه داشت. ۱۶. هر پیامبری مهر نبوت را بر دست راستش داشت؛ اما مهر محمد علیه السلام در میانۀ پشت مبارکش، نزدیک شانۀ چپ و بالای دلش بود. هنگامی که جبرئیل علیه السلام دلش را شست و سینه‌اش را بست، با مهری که از جنت آورده بود، پشتش را مهر کرد.
۱۷. همان‌گونه که پیش رویش را می‌دید، پشت سرش را نیز می‌دید.
۱۸. همان‌گونه که در روشنی می‌دید، در تاریکی نیز می‌دید. ۱۹. آب دهانش آب‌های تلخ را شیرین کرد، به بیماران شفا داد و برای شیرخوارگان مانند شیر غذا شد. ۲۰. هنگامی که چشمانش در خواب بود، دلش بیدار بود. (همۀ پیامبران نیز چنین بودند.) ۲۱. در همۀ عمرش هرگز خمیازه نکشید. ۲۲. عرق مبارکش چون گل خوش‌بو بود. مرد فقیری هنگام شوهر دادن دخترش از آن حضرت یاری خواسته بود. در آن لحظه چیزی نداشت که به او بدهد. اندکی از عرقش را در شیشۀ کوچکی ریخت و به او داد. هرگاه آن دختر آن را به روی و سرش می‌مالید، خانه‌اش چون مشک خوش‌بو می‌شد. خانه‌اش به نام (خانۀ خوش‌بو) مشهور گشت. ۲۳. با آن‌که میانه‌قامت بود، هنگامی که در کنار مردان بلندقامت بود، از آنان بلندتر به نظر می‌رسید. ۲۴. هنگامی که در روشنی آفتاب و مهتاب راه می‌رفت، سایه‌اش بر زمین نمی‌افتاد. ۲۵. بر بدن و جامه‌اش نه مگس می‌نشست، نه پشه و نه حشرۀ دیگری. ۲۶. جامه‌های زیرینش هرقدر هم که آن‌ها را می‌پوشید، هرگز چرکین نمی‌شد. ۲۷. هر بار که راه می‌رفت، فرشتگان از پشت سرش می‌آمدند. ازاین‌رو اصحابش را پیشاپیش خود روانه می‌کرد و می‌فرمود: «پشت سرم را برای فرشتگان واگذارید.»1 ۲۸. هرگاه بر سنگی پا می‌نهاد، نقش پایش بر سنگ می‌ماند؛ اما هنگامی که بر ریگ راه می‌رفت، هیچ نشانی بر جای نمی‌گذاشت. هرگاه قضای حاجت می‌کرد، زمین شکافته می‌شد و ادرار و مانند آن در دل خاک می‌ماند. (همۀ پیامبران نیز چنین بودند.) ۲۹. در میان انسان‌ها و فرشتگان، بیشترین علم به او داده شد. با آن‌که اُمّی بود، یعنی از هیچ‌کس چیزی نیاموخته بود، الله تعالی همه‌چیز را به او تعلیم داد. همان‌گونه که نام همه‌چیز به آدم علیه السلام تعلیم داده شد، نام و علم همه‌چیز به او تعلیم داده شد. ۳۰. نام‌های افراد امتش، پیکرهایشان و همۀ آنچه در میان‌شان روی خواهد داد، به او تعلیم داده شد. ۳۱. عقلش از عقل همۀ انسان‌ها بیشتر است. ۳۲. همۀ خوی‌های نیکی که در انسان‌ها یافت می‌شود، به او عطا شد. هنگامی که از عمر بن الفارض، شاعر بزرگ، پرسیدند: «چرا رسول الله را مدح نگفتی؟»، گفت: «دریافتم که توان مدح او را ندارم. کلماتی نیافتم که با آن‌ها او را مدح کنم.»
«راضی نمی‌شوم که حتی یکی از امتم در جهنم بماند» حدیث شریف
۳۳. الله تعالی در کلمۀ شهادت، در اذان، در اقامه، در تشهد نماز، در بسیاری از دعاها، در برخی عبادت‌ها و خطبه‌ها، در نصیحت کردن، در روزهای سختی، در قبر، در محشر، در جنت و بر زبان هر مخلوقی، نام او را در کنار نام خویش نهاده است. ۳۴. برترینِ برتری‌هایش آن است که حبیب الله است. الله تعالی او را محبوب و دوست خود ساخته است. او را از همه کس و از هر فرشته‌ای بیشتر دوست داشته و فرموده است: «اگر ابراهیم را خلیل ساختم، تو را حبیب خود ساختم.»
۳۵. آیۀ کریمه‌ای که معنای آن چنین است: «هرچه بخواهی به تو خواهم داد تا راضی شوی (تا بگویی: ‹بس است!›)»2، وعده می‌دهد که الله تعالی به پیامبرش همۀ علوم، همۀ برتری‌ها، احکام اسلامی، یاری و پیروزی بر دشمنانش، فتح‌ها و ظفرها برای امتش و در روز قیامت هرگونه شفاعت و تجلیات را عطا خواهد فرمود. هنگامی که این آیۀ کریمه نازل شد، به جبرئیل علیه السلام نگریست و فرمود: «راضی نمی‌شوم که حتی یکی از امتم در جهنم بماند.» ۳۶. الله تعالی در قرآن کریم هر پیامبری را با نام خودش خطاب کرده است؛ اما محمد علیه السلام را با این سخنان خطاب فرموده است: «ای رسول من! ای پیامبر من!» ۳۷. به هر لهجه‌ای از زبان عربی، بسیار روشن و آسان‌فهم سخن می‌گفت. به کسانی که از جاهای گوناگون می‌آمدند و از او می‌پرسیدند، به لهجۀ خودشان پاسخ می‌داد. شنوندگان در شگفت می‌ماندند. می‌فرمود: «الله تعالی مرا بسیار نیکو پرورش داده است.»3
۳۸. با سخنان اندک، چیزهای بسیار را بیان می‌کرد. بیش از صد هزار حدیث شریفش نشان می‌دهد که او «جوامع الکلم» بود.
برخی از علما گفته‌اند: «محمد علیه السلام چهار پایۀ دین اسلام را با چهار حدیث بیان فرموده است:
- ‹اعمال بر پایۀ نیت ارزیابی می‌شود.›4 و
- ‹حلال آشکار است و حرام آشکار است.›5 و
- ‹بر مدعی لازم است که گواه بیاورد و بر مدعی‌علیه لازم است که سوگند بخورد.›6 و
- ‹ایمان کسی کامل نمی‌شود تا آنچه را برای خود می‌خواهد، برای برادر دینی‌اش نیز بخواهد.›7 نخستینِ این چهار حدیث پایۀ علم عبادات است، دومی پایۀ علم معاملات، سومی پایۀ علم خصومات، یعنی امور عدالت و سیاست، و چهارمی پایۀ علم آداب و اخلاق.»8
۳۹. محمد علیه السلام مَصون و معصوم بود. نه دانسته و نه نادانسته، نه بزرگ و نه کوچک، نه پیش از چهل‌سالگی و نه پس از آن، هیچ گناهی مرتکب نشد. هیچ کار زشتی از او دیده نشد. ۴۰. به مسلمانان امر شد که در نماز، در حال نشستن، با خواندن «السلام علیک ایها النبی ورحمة الله» به محمد علیه السلام سلام دهند. در نماز سلام دادن به پیامبری دیگر یا به فرشتگان جایز نیست. ۴۱. در حدیث قدسی فرموده شده است: «اگر تو نبودی، هیچ چیزی را نمی‌آفریدم!»9
۴۲. پیامبران دیگر خودشان به تهمت‌های کافران پاسخ دادند؛ اما به تهمت‌هایی که بر محمد علیه السلام بستند، الله تعالی پاسخ داد و از ایشان دفاع فرمود. ۴۳. شمار امت محمد علیه السلام از مجموع شمار امت‌های پیامبران دیگر بیشتر است. آنان از آن امت‌ها برتر و شریف‌ترند. در احادیث شریف بیان شده است که دو سوم کسانی که به جنت می‌روند، از این امت خواهند بود. ۴۴. ثوابی که به رسول الله داده می‌شود، چندین برابر ثوابی است که به پیامبران دیگر داده می‌شود.
به همان اندازه که به انجام‌دهندۀ عبادتی مقبول یا کاری نیک ثواب داده می‌شود، به استادش نیز داده خواهد شد. به استادِ استادش چهار برابر، به استادِ او هشت برابر و به استادِ او شانزده برابر؛ و بدین‌سان تا رسول الله، به هر استادی دو برابر شاگردش ثواب داده خواهد شد. برای نمونه، به استاد بیستم ۵۲۴۲۸۸ ثواب داده خواهد شد. به محمد علیه السلام برای هر کاری از هر یک از امتش ثواب داده خواهد شد.
اگر شمار ثواب‌هایی که برای هر کار به محمد علیه السلام داده خواهد شد، با این حساب سنجیده شود، اندازۀ همۀ آن را جز الله تعالی هیچ‌کس نمی‌داند. بیان شده است که سلف صالحین از کسانی که پس از آنان آمدند، افضل و برترند. از نظر شمار ثواب‌ها، این برتری آشکار است. ۴۵. صدا زدن او به نامش، بلند سخن گفتن در کنارش، از دور ندا دادنش و پیشی گرفتن بر او در راه حرام گردیده است. امت‌های پیامبران دیگر پیامبران خود را به نام‌شان صدا می‌زدند. ۴۶. جبرئیل علیه السلام را دو بار به صورت فرشته دید. هیچ پیامبر دیگری او را به صورت اصلی‌اش ندید. ۴۷. جبرئیل علیه السلام بیست‌وچهار هزار بار نزد او آمد. از میان پیامبران دیگر، بیش از همه نزد موسی علیه السلام آمد و این آمدن چهارصد بار روی داد.
«هر کس با اهل بیت من دشمنی کند، منافق است» حدیث شریف
۴۸. اسرافیل علیه السلام نیز بارها نزد محمد علیه السلام آمد. نزد پیامبران دیگر (علیهم الصلوات والتسلیمات) تنها جبرئیل علیه السلام می‌آمد. ۴۹. سوگند دادن الله تعالی به محمد علیه السلام جایز است؛ اما به پیامبران دیگر و به فرشتگان جایز نیست. ۵۰. پس از محمد علیه السلام، به نکاح گرفتن همسرانش بر دیگران حرام گردید و از این جهت بیان شد که آنان مادران مؤمنان‌اند.
همسران پیامبران دیگر (علیهم الصلوات والتسلیمات) یا برای‌شان زیان‌آور بودند یا سودی به آنان نمی‌رساندند. اما همسران مبارک محمد علیه السلام (رضی الله تعالی عنهن) در کارهای دنیا و آخرت یاورش بودند، بر فقر صبر کردند، شکر گزاردند و در گسترش اسلام خدمت بسیار نمودند. ۵۱. خویشاوندی از راه نسب و سبب، یعنی از راه خون و نکاح، در روز قیامت سودی ندارد. خویشاوندان رسول الله از این حکم مستثنا هستند. ۵۲. بر خود نهادن نام رسول الله در دنیا و آخرت سودمند است. مؤمنان حقیقی‌ای که نام او را دارند، به جهنم نخواهند رفت. ۵۳. هر سخن و هر کار او درست است. هر اجتهادش را الله تعالی تصدیق می‌فرماید. ۵۴. دوست داشتن او بر همه فرض است. فرموده است: «هر کس الله تعالی را دوست بدارد، مرا دوست می‌دارد.» نشانۀ دوست داشتن او پیروی از دین، راه، سنت و اخلاق اوست. در قرآن کریم به او امر شد که بگوید: «اگر از من پیروی کنید، الله تعالی شما را دوست می‌دارد.»
۵۵. دوست داشتن اهل بیت او واجب است. فرموده است: «هر کس با اهل بیت من دشمنی کند، منافق است.» اهل بیت آن خویشاوندان اویند که گرفتن زکات بر آنان حرام است. اینان همسرانش و مؤمنانی از نسل جدش هاشم‌اند؛ یعنی کسانی که از نسل علی، عقیل، جعفر طیار و عباس‌اند.
۵۶. دوست داشتن همۀ اصحابش واجب است. فرموده است: «پس از من با اصحابم دشمنی مکنید! دوست داشتن آنان دوست داشتن من است. دشمنی با آنان دشمنی با من است. هر کس آنان را بیازارد، مرا آزرده است و هر کس مرا بیازارد، الله تعالی را آزرده است. الله تعالی کسی را که او را بیازارد، عذاب می‌کند.»
۵۷. الله تعالی برای محمد علیه السلام دو یاور در آسمان و دو یاور در زمین آفریده است. اینان جبرئیل، میکائیل، ابوبکر و عمر (رضی الله تعالی عنهم اجمعین) هستند.10 ۵۸. از هر کس، مرد یا زن، که در سن بلوغ وفات یابد، در قبرش دربارۀ محمد علیه السلام پرسیده خواهد شد. همان‌گونه که گفته می‌شود: «پروردگارت کیست؟»، گفته خواهد شد: «پیامبرت کیست؟» ۵۹. خواندن احادیث شریف محمد علیه السلام عبادت است و به خواننده‌اش ثواب داده می‌شود.
برای خواندن حدیث شریف، وضو گرفتن، پوشیدن جامۀ پاک، خوش‌بویی زدن، نهادن کتاب حدیث شریف بر جای بلند، برنخاستن خواننده برای کسانی که از بیرون می‌آیند و سخن نگفتن شنوندگان با یکدیگر مستحب است. روی کسانی که پیوسته احادیث شریف می‌خوانند، نورانی، درخشان و زیبا می‌شود. هنگام تلاوت قرآن کریم نیز رعایت این آداب لازم است. ۶۰. عزرائیل علیه السلام برای قبض روح مبارکش به صورت انسانی آمد و برای درآمدن اجازه خواست. ۶۱. در قبرش به حیاتی که ما آن را نمی‌دانیم، زنده است. در قبر قرآن کریم می‌خواند و نماز می‌گزارد. (همۀ پیامبران نیز چنین‌اند.) ۶۲. فرشتگانی که می‌شنوند مسلمانان در هر گوشۀ جهان بر رسول الله (صلی الله علیه وسلم) صلوات می‌فرستند، به کنار قبرش می‌آیند و به ایشان خبر می‌دهند. هر روز هزاران فرشته قبرش را زیارت می‌کنند. ۶۳. خاکی که درون قبر اوست، از هر جایی و از کعبه، «و از جنت‌ها»، افضل است. ۶۴. اعمال و عبادت‌های امتش هر بامداد و شامگاه به او عرضه می‌شود. انجام‌دهندگان آن‌ها را نیز می‌بیند و برای آمرزش گنهکاران دعا می‌کند. ۶۵. زیارت قبر او برای زنان نیز مستحب است؛ اما زیارت قبرهای دیگر برای‌شان تنها در هنگام خلوت و با لباسی که سزاوار زن مسلمان است، جایز است. ۶۶. همان‌گونه که در زمان حیاتش بود، پس از وفاتش نیز الله تعالی در هر گوشۀ جهان و در هر زمان دعای کسانی را که به او توسل می‌کنند، یعنی به‌خاطر حرمت و آبروی او از الله تعالی می‌خواهند، می‌پذیرد.
روستایی‌ای به کنار آرامگاه شریفش آمد و گفت: «ای پروردگار من! به آزاد کردن بنده فرمان داده‌ای. این پیامبر توست و من نیز یکی از بندگان تو هستم. به‌خاطر پیامبرت مرا از آتش جهنم آزاد کن!» ندایی شنیده شد: «ای بندۀ من! چرا تنها آزادی خودت را خواستی؟ چرا آزادی همۀ بندگانم را نخواستی؟ برو! تو را از جهنم آزاد کردم.»
حاتم اصم، یکی از اولیای مشهور، در کنار آرامگاه رسول الله ایستاد و گفت: «ای پروردگار من! قبر پیامبرت را زیارت کردم. مرا دست‌خالی بازمگردان!» ندایی شنیده شد: «ای بندۀ من! زیارت قبر حبیبم را از تو پذیرفتم. تو و کسانی را که همراه تو زیارت کردند، آمرزیدم.»
امام احمد قسطلانی (رحمة الله علیه) می‌گوید: «چند سال از بیماری‌ای رنج بردم. طبیبان چاره‌اش را نیافتند. شبی در مکه به رسول الله بسیار زاری کردم. آن شب در خواب کسی را دیدم. بر کاغذی که در دست داشت، خواندم: ‹این‌جا، به اجازۀ رسول الله، داروی بیماری احمد قسطلانی نوشته شده است.› چون بیدار شدم، از بیماری‌ام اثری نمانده بود.» قسطلانی همچنین می‌گوید: «دخترکی بینوا به بیماری صرع گرفتار شده بود. برای بهبودش به رسول الله بسیار زاری کردم. در خوابم کسی جنی را که دخترک را بیمار کرده بود، نزد من آورد و گفت: ‹این را رسول الله نزد تو فرستاده است.› بر آن جن خشم گرفتم و بر سرش فریاد زدم. سوگند خورد که دخترک را نیازارد و من بیدار شدم. خبر یافتم که دخترک از بیماری صرع رهایی یافته است.»
۶۷. در روز قیامت، نخستین کسی که از قبر برمی‌خیزد، رسول الله است. بر تنش جامۀ جنت خواهد بود. سوار بر براق به محشر خواهد رفت و در دستش پرچمی خواهد بود که «لوای حمد» نام دارد. پیامبران و همۀ مردم زیر این پرچم خواهند ایستاد. همه از هزار سال انتظار سخت به ستوه خواهند آمد. مردم به نوبت نزد پیامبران، آدم، نوح، ابراهیم، موسی و عیسی (علیهم السلام) خواهند رفت و از آنان خواهند خواست که برای آغاز حساب شفاعت کنند. هر یک از آنان عذری خواهد آورد، خواهد گفت که از الله تعالی شرم دارد و می‌ترسد و از شفاعت خودداری خواهد کرد. سپس چون نزد رسول الله بروند و به ایشان زاری کنند، آن حضرت به سجده خواهد افتاد، دعا خواهد کرد و شفاعتش پذیرفته خواهد شد. نخست حساب امت او رسیدگی خواهد شد، آنان پیش از همه از صراط خواهند گذشت و پیش از همه به جنت درخواهند آمد. هرجا که بروند، آن‌جا را نورانی خواهند کرد.
هنگامی که حضرت فاطمه از صراط می‌گذرد، ندا خواهد آمد: «همه چشمان خود را ببندند! دختر محمد علیه السلام می‌آید.»
۶۸. نام مقامی که رسول الله در جنت دارد، وسیله است. این‌جا بلندترین درجۀ جنت است. ریشۀ درخت سدرة‌المنتهی، که از آن به هر کسی که در جنت است، شاخه‌ای می‌رسد، در آن‌جاست. نعمت‌ها از این شاخه‌ها به اهل جنت خواهد رسید.
۶۹. در اذانی که در زمان آدم علیه السلام برای نماز گفته می‌شد، نام محمد علیه السلام نیز گفته می‌شد.
۷۰. در تورات، انجیل و زبور، محمد علیه السلام و چهار خلیفه‌اش و اصحابش و برخی از امتش با صفات نیکو بیان و ستوده شده‌اند. الله تعالی از نام خود «محمود»، کلمۀ «محمد» را برگرفت و آن را نام حبیبش نهاد. الله تعالی از نام‌های خود، نام‌های «رئوف» و «رحیم» را نیز به حبیبش داد. ۷۱. هنگامی که سه‌ساله بود، هنگامی که در چهل‌سالگی پیامبری‌اش اعلام شد و هنگامی که در پنجاه‌ودوسالگی به معراج برده می‌شد، فرشتگان سینه‌اش را شکافتند و در طشتی که از جنت آورده بودند، دلش را با آب جنت شستند. ۷۲. هفت ستارۀ خوشه‌ای را که «ثریا» نام دارد و در کنار برج ثور (گاو، گاو نر) است، با چشمان خود دید و شمارشان را بیان کرد. این خوشۀ ستارگان را «پروین» و «اولکر» نیز می‌نامند. ۷۳. کسانی بودند که از خون حجامتش نوشیدند. هنگامی که یکی آن را نوشید، فرمود: «آتش جهنم او را نمی‌سوزاند.» ۷۴. یکی از معجزه‌های بزرگش آن است که به معراج برده شد. با حیوانی از جنت که براق نام دارد، از مکه به قدس برده شد. از آن‌جا به آسمان‌ها و به عرش برده شد. چیزهای شگفت به او نشان داده شد. الله تعالی را با چشم سر، به‌گونه‌ای که دانسته نمی‌شود، دید. (اما این دیدن بیرون از عالم ماده، یعنی در عالم آخرت روی داد.) در یک لحظه دوباره به خانه‌اش آورده شد. معجزۀ معراج به هیچ پیامبر دیگری داده نشد.
۷۵. بر امتش فرض شد که در عمر خویش یک بار بر او صلوات و سلام بفرستند. الله تعالی و فرشتگان نیز بر او صلوات و سلام می‌فرستند.
«پیامبری را در حال بندگی می‌خواهم» حدیث شریف
۷۶. در شب، در بیداری و در خواب، در تنهایی و در میان جمع، در سفر و در خانه، در جنگ، در خنده و در گریه، دل مبارکش همواره با الله تعالی بود. در برخی لحظه‌ها نیز تنها با الله تعالی بود.
برای آن‌که بتواند وظایف دنیوی‌اش را انجام دهد و دل مبارکش را به عالم بشریت بازگرداند، نزد همسرش عایشه (رضی الله عنها) می‌آمد و می‌فرمود: «ای عایشه! اندکی با من سخن بگو (تا به خود آیم)»، و پس از آن برای نصیحت و ارشاد اصحابش می‌رفت. سنت نماز بامداد را در خانه‌اش می‌گزارد و پس از آن‌که اندکی با عایشه (رضی الله عنها) سخن می‌گفت، برای آن‌که فرض را با اصحابش به جماعت بگزارد، به مسجد می‌رفت. این حال از خصایص پیامبری است. اگر بی‌آن‌که با عایشه (رضی الله عنها) سخن بگوید، بیرون می‌رفت، از تجلیات و انوار الهی هیچ‌کس نمی‌توانست به رویش بنگرد. ۷۷. مقام و سلطنت را نخواست؛ پیامبری و فقر را خواست. بامدادی، هنگامی که با جبرئیل علیه السلام سخن می‌گفت، فرمود که آن شب در خانه‌شان لقمه‌ای خوراک نیز نداشتند. در همان لحظه اسرافیل علیه السلام آمد و گفت: «الله تعالی آنچه را گفتی، شنید و مرا فرستاد. اگر بخواهی، هر سنگی که دستت به آن برسد، طلا یا نقره یا زمرد شود. اگر بخواهی، پیامبری پادشاه باش.» رسول الله سه بار فرمود: «پیامبری را در حال بندگی می‌خواهم.»
۷۸. پیامبران دیگر (علیهم الصلوات والتسلیمات) در زمانی معین و در سرزمینی معین پیامبری کردند؛ اما محمد علیه السلام برای همۀ انسان‌ها و جنیان روی زمین تا روز قیامت به پیامبری فرستاده شده است. علمایی نیز هستند که بیان کرده‌اند او پیامبر فرشتگان، حیوانات، گیاهان و جمادات، خلاصه پیامبر همۀ مخلوقات است.
۷۹. رحمت و سودش بر همۀ موجودات گسترده است. سودش برای مؤمنان آشکار است. کافران زمان پیامبران دیگر (علیهم الصلوات والتسلیمات) در دنیا عذاب می‌شدند و نابود می‌گشتند؛ اما کسانی که به آن حضرت ایمان نیاوردند، در دنیا عذاب نشدند. روزی به جبرئیل علیه السلام فرمود: «الله تعالی بیان فرموده است که من رحمتی برای عالمیان هستم. آیا از رحمت من بهره‌ای نیز به تو رسیده است؟» جبرئیل گفت: «در برابر عظمت و هیبت الله، همواره در ترس بودم که سرانجامم چگونه خواهد بود. هنگامی که آیاتی را آوردم که امین بودن مرا بیان می‌کند (آیه‌های بیستم و بیست‌ویکم سورۀ تکویر)، با این ستایش از آن ترس هولناک رهایی یافتم و آسوده‌خاطر شدم. آیا رحمتی بزرگ‌تر از این می‌شود؟» ۸۰. الله تعالی خواسته است که محمد علیه السلام راضی شود. (چنان‌که در فضیلت سی‌وپنجم بیان کردیم، الله تعالی تا او راضی شود، هرچه بخواهد به او خواهد داد. این موضوع در سورۀ ضحی بیان شده است.)
۸۱. در کتاب «مواهب لدنیه» آمده است که این حدیث مشهور است: «از پروردگارم خواستم که امتم بر گمراهی (ضلالت) همداستان نشوند. پذیرفت.»
در حدیث شریف دیگری فرمود: «الله تعالی شما را از سه چیز نگه داشته است: نخست، شما را از همداستان شدن بر گمراهی نگه داشته است. دوم، هر کس از بیماری ساری (مسری) بمیرد، به ثواب شهید می‌رسد. سوم، اگر دو مسلمان صالح دربارۀ مسلمانی گواهی دهند و بگویند: ‹او نیک است (او را نیک می‌دانیم)›، آن مسلمان به جنت می‌رود.»
در حدیث شریفی فرمود: «اختلاف اصحابم برای شما رحمت است» و «اختلاف امتم (تقسیم شدن‌شان در اعمال به مذهب‌ها) رحمت است». امت او هنگامی که برای یافتن حق و درستی می‌کوشند، به اختلاف می‌افتند و این کوشش سبب رحمت می‌شود. دو کس این حدیث شریف را انکار کرده‌اند: یکی ماجن و دیگری ملحد. ماجن فریبکاری است که دین را وسیلۀ کسب دنیا می‌سازد؛ و ملحد گمراهی است که با معنا دادن آیات کریمه به‌خاطر سودهای دنیوی، کافر می‌شود. یحیی بن سعید می‌گوید: علمای اسلام آسان‌گیرند. یکی دربارۀ کاری «حلال» گفته و دیگری «حرام». آنچه را برای انسان‌های صالح حلال گفته بودند، در زمان فساد حرام گفته‌اند. حدیث‌های شریفی که در بالا آمد، نشان می‌دهد که اجماع امت، یعنی هم‌سخنی علمایی که مجتهد نامیده می‌شوند، از ادلۀ شرعیه است؛ یعنی یکی از چهار منبع علوم دینی است و چهار مذهب حق است. مذهب‌ها برای مسلمانان رحمت الله تعالی‌اند. ۸۲. دختران و همسران مبارک رسول الله (رضی الله تعالی عنهن) برترینِ زنان جهان‌اند. همۀ اصحابش نیز، پس از پیامبران، برترینِ همۀ انسان‌ها هستند. شهرهای او، مکۀ مکرمه و پس از آن مدینۀ منوره، ارزشمندترین جاهای روی زمین‌اند. برای یک رکعت نمازی که در مسجد شریفش گزارده شود، ثواب هزار رکعت نوشته می‌شود. برای عبادت‌های دیگر نیز چنین است.
میان قبر و منبرش باغی از باغ‌های جنت است. فرمود:
«هر کس پس از وفاتم مرا زیارت کند، گویی در زندگی‌ام مرا زیارت کرده است. مؤمنی که در یکی از حرمین بمیرد، در روز قیامت در امان برانگیخته می‌شود.» به شهرهای مکه و مدینه حرمین گفته می‌شود. ۸۳. نسب هر کس از راه پسرش ادامه می‌یابد؛ اما نسب محمد علیه السلام از دخترش فاطمه است. این موضوع با حدیث شریف نیز بیان شده است. ۸۴. هر انسانی از جنیان همراهی دارد. این شیطان کافر است. با افکندن وسوسه در دل، می‌کوشد ایمانش را بگیرد و او را به گناه وادارد. رسول علیه السلام همراه جنی خود را به ایمان آورد.
۸۵. هنگامی که رسول الله (صلی الله تعالی علیه وسلم) در آستانۀ وفات بود، جبرئیل علیه السلام آمد، سلام الله تعالی را برایش آورد و گفت که الله تعالی احوالش را می‌پرسد. به او خبر داد که وفات خواهد یافت و برای خودش و امتش مژده‌های بسیار داد.
خاک پایت را با جهان عوض نمی‌کنم، یا رسول الله!
تار مویت را با هفت آسمان عوض نمی‌کنم، یا رسول الله!
آرزوی صدیق آن است که سهوی از تو باشد، یا رسول الله!
مراد عرفان آن است که خاک پایت باشد، یا رسول الله!