محاصره
د محاصرې پیل
د بعثت اووم کال و… مشرکانو پرله پسې هڅه کوله چې زړونو ته د اسلام د ننوتو او خپرېدو مخه ونیسي. سره له دې، مسلمانان هره ورځ لږ نور زیاتېدل. هغو شکنجو او ظلمونو چې پر مسلمانانو کېدل، هغوی له خپلې لارې نه اړول، بلکې د دې سبب کېدل چې لا ډېر یو بل ته ورټینګ شي او یو موټی شي. هېڅ یو له خپل دینه نه اوښت او زموږ د سردار رسول الله په لار کې یې د ځان له قربانولو ډډه نه کوله. له مکې بهر قبیلې چې دا یې اورېدل، لېوالتیا یې زیاتېده او د اسلام رڼا لرو ځایونو ته رسېده. مشرکان چې پوه شول هغه کسان چې حبشې ته یې لېږلي وو، خپلې غوښتنې ته ونه رسېدل، حتی نجاشي اصحمه مسلمان شوی، د مسلمانانو ساتنه کوي او ورسره ښه چلند کوي، لېوني شول. د دې ټولو د غچ په څو چنده اخیستو او د اسلام د ریښې د وچولو لپاره راټول شول او دا وېرونکې پرېکړه یې وکړه: «هر چېرته چې وي، هر چېرته چې ولیدل شي، محمد به خامخا وژل کېږي!…»
کافرانو د دې لپاره پر قسم قسمونه وخوړل.
ابوطالب چې د مشرکانو له دې پرېکړې خبر شو، ډېر خپه شو. د خپل ځیګر د ټوټې، مبارک وراره، د ژوند په اړه اندېښمن شو. خپله قبیله یې راټوله کړه او امر یې ورته وکړ چې د کائناتو سلطان د قریشي مشرکانو پر وړاندې وساتي. بني هاشم د خپلوۍ د غیرت له مخې د دې امر د پوره کولو لپاره سره یو شول. له همدې امله یې زموږ سردار پیغمبر او ټول هغه اصحاب چې پر هغه یې ایمان راوړی و، «شعب ابي طالب» ته، یعنې د ابوطالب کوڅې ته، راوبلل چې د مکې شمال لوري ته، له بیت الله څخه شاوخوا درې کیلومتره لرې پر یوه غونډۍ پروت و. زموږ سردار رسول الله (صلی الله علیه وسلم) خپل اصحاب راټول کړل او په شعب کې یې اوسېدل پیل کړل. له بني هاشمو څخه یوازې ابولهب زموږ د سردار پیغمبر د ساتنې له پرېکړې سره مخالفت وکړ او شعب ته لاړ نه شو. مشرکان، چې هغه هم پکې شامل و، سره یو شول او زموږ د پیغمبر د وژلو لپاره یې د فرصت څارنه پیل کړه.1
مشرکانو چې ولیدل زموږ سردار پیغمبر او اصحاب یې د ابوطالب په کوڅه کې راټول شوي، بیا سره یو ځای شول او دا پرېکړه یې وکړه: «تر څو چې محمد علیه السلام د وژلو لپاره قریشو ته ونه سپارل شي، له بني هاشمو به نجلۍ نه اخیستل کېږي!… هغوی ته به نجلۍ نه ورکول کېږي!… هغوی ته به هېڅ شی نه پلورل کېږي!… له هغوی به هېڅ شی نه اخیستل کېږي!… له هغوی سره به نه کېناستل کېږي، نه به خبرې کېږي او نه به لیدل کېږي!… د هغوی کورونو او کوڅو ته به نه ننوتل کېږي!… د هغوی له خوا د روغې هېڅ غوښتنه به هېڅکله نه منل کېږي!… هېڅکله به پر هغوی رحم نه کېږي!…»
دا پرېکړه، چې منصور بن عکرمه نومي یوه مشرک پر یوه کاغذ لیکلې وه، مهر یې کړه او د دې لپاره چې هر څوک یې وویني او پیروي یې وکړي، د کعبې معظمې پر دېوال یې وځړوله.
کله چې دا خبر زموږ ګران پیغمبر ته ورسېد، ډېر خپه شو او دعا یې وفرمایله. د هغه دعا سمدستي قبوله شوه او د بدبخت منصور لاسونه په یوه شېبه کې وچ شول. مشرکان حیران شول او ویې ویل: «وګورئ! د هغه ظلم په بدل کې چې پر بني هاشمو مو وکړ، د منصور لاسونه وچ شول او په مصیبت اخته شو.» خو د دې پر ځای چې په خود شي، لا سرکښه شول. شعب ته د تلونکو لارو پر سرونو یې ساتونکي ودرول او نه یې پرېښودل چې هلته خوراک او جامې ورسېږي. هغو پلورونکو ته چې مکې ته راتلل، یې وویل چې شعب ته دې نه ننوځي، خپل مالونه دې هلته نه وړي، او که اړتیا وي، دوی به یې پخپله په لوړه بیه واخلي. داسې یې ګومان وکړ چې په دې ډول به د شعب اوسېدونکي له لوږې ووژني یا به بني هاشم پښېمانه شي او زموږ سردار پیغمبر به ورته وسپاري. دا حال به هر کال د کعبې د زیارت تر وخته دوام درلود.
«اې زما پیغمبره! تا ته الله او له مؤمنانو څخه هغه کسان چې ستا پر پل روان دي، بس دي!» انفال: ۶۴
د هغه وخت د دود له مخې، په دې وخت کې وینه نه تویېده. له همدې امله بني هاشم به په آزادۍ سره مکې ته تلل او هڅه به یې کوله چې د اخیستلو او خرڅلاو له لارې د یوه کال اړتیاوې پوره کړي. که به په هغوی کې یو څوک د مال اخیستو لپاره یوه سوداګر ته ورغی، د مشرکانو له مشرانو څخه د ابولهب او ابوجهل په څېر مشرکان به سمدستي راورسېدل او سوداګرو ته به یې ویل: «اې سوداګرو! د محمد د اصحابو پر وړاندې خپلې بیې ډېرې لوړې کړئ؛ داسې چې د ګرانۍ له امله هېڅوک څه ونه شي اخیستلای! که له دې امله مو مالونه ونه پلورل شول او په لاس کې مو پاتې شول، موږ چمتو یو چې ټول یې واخلو.» هغوی به هم د خپلو مالونو لوړې بیې ویلې او مسلمانان به پرته له اخیستو بېرته ستنېدل…
په دې لار کې زموږ ګران پیغمبر، زموږ مور حضرت خدیجه او زموږ سردار ابوبکر صدیق خپل ټول مالونه ولګول او هڅه یې وکړه چې د ماشومانو هغه چیغې چې له لوږې آسمان ته رسېدې، ارامې کړي. د ونو پوستکي، د وښو ریښې او حتی د وچ څرمن ټوټې یې ورته خوړلې. میندې او پلرونه له بېوسۍ پوستکی او هډوکي پاتې شوي وو. په سر کې زموږ سردار پیغمبر او نورو اصحاب کرامو، زموږ سردارانو، له لوږې پر خپلو مبارکو ګېډو ډبرې وتړلې. که به په مشرکانو کې چا زړه وسوځاوه او په پټه یې څه ورته راوړل، هغه به یې وواهه او ډېر به یې سپک کړ. لنډه دا چې تګ راتګ پرې شوی و او مؤمنان په ډېر سخت حال کې لوېدلي وو.
مشرکانو په دې سخت ظلم سره انتظار کاوه چې بني هاشم به سمې لارې ته راشي او ابوطالب به زموږ سردار پیغمبر ورته وسپاري. خو د ابوطالب په کوڅه کې مسلمانانو د هغوی د دې فکر برعکس زموږ د سردار پیغمبر ساتنه کوله او د دې لپاره چې هغه ته کوم زیان ونه رسېږي، هر تدبیر ته یې لاس اچاوه. ابوطالب د یوه احتمالي برید د مخنیوي لپاره زموږ د سردار رسول الله د ویده کېدو ځای ته په نوبت ساتونکي درول او داسې یې کول چې هغه په خپل کور کې په ارامۍ ویده شي. زموږ سردار پیغمبر هم پرته له کومې پروا، د الله تعالی د امر د پوره کولو او د اسلام د خپرولو لپاره یوه ثانیه هم نه ضایع کوله؛ خلک یې دین ته رابلل او هڅه یې کوله چې له دوزخه د هغوی د خلاصون سبب شي، او په دې لار کې یې په صبر سره خپلو نصیحتونو ته دوام ورکاوه. یوه ورځ زموږ سردار رسول الله د دې لپاره چې هغه قریشي مشرکان چې دروغجن یې ګڼه، هم پوه شي چې لوږه څه ته وايي، داسې دعا وفرمایله: «الهي! پر دوی هم د یوسف (علیه السلام) د زمانې د اوو قحطو کلونو په څېر د اوو کلونو د قحطۍ عذاب راولېږه او په دې سره له ما سره مرسته وکړه.» له هغه وروسته په ورځو کې له آسمانه یو څاڅکی باران هم ونه ورېد. خاوره له بېاوبۍ وسوځېده. پر ځمکه به هېڅ شین بوټی نه لیدل کېده. قریشي مشرکان حیران شول چې په څه اخته شول. د هغو څارویو په مړو چې له لوږې مړه شوي وو، او د سپیو په بوی شویو پوستکو خوړلو یې هڅه کوله چې له مرګه خلاص شي.
د هغوی ماشومان هم له لوږې په چیغو او فریاد شول. ډېر یې له لوږې مړه شول. له لوږې به یې چې آسمان ته کتل، هر لوری به یې داسې لیده لکه لوګي چې نیولی وي. لکه چې په خود شول او د هغه ظلم په لویوالي پوه شول چې کړی یې و. له خپل منځه یې ابوسفیان زموږ د سردار پیغمبر شریف حضور ته ولېږه. ابوسفیان راغی، قسم یې وخوړ او ویې ویل: «اې محمد! ته وایې چې ته د عالمونو لپاره د رحمت په توګه رالېږل شوی یې، موږ ته د الله پر ایمان راوړلو او د خپلوۍ د حقونو د ساتلو امر کوې. حال دا چې ستا قوم له وچکالۍ او لوږې څخه له منځه ځي او مري. خپل رب ته دعا وکړه چې دا بلا زموږ له سره لرې شي؛ الله هغه دعا قبلوي چې ته یې کوې. که داسې دعا وکړې، موږ ټول به ایمان راوړو!…»
په دې توګه یې هغه ظلمونه او شکنجې چې کړې یې وې، یوې خوا ته کېښودې، په سختۍ کې لوېدلي وو او زموږ سردار رسول الله ته یې زارۍ پیل کړې وې. زموږ سردار پیغمبر د هغوی کړنې د هغوی مخ ته ور نه وړې، او د «ایمان به راوړو» د خبرې پر بنسټ یې خپل مبارک لاسونه پورته کړل او جناب حق ته یې دعا وکړه. الله تعالی د خپل حبیب دعا قبوله کړه او پر مکه یې ډېر باران راولېږه؛ ځمکې اوبه ترې وڅښلې او بوټي شنه شول. مشرکانو سره له دې چې له وچکالۍ او قحطۍ خلاص شول، خپله ژمنه یې هېره کړه او پر کفر ټینګ پاتې شول…
الله تعالی د دوی په ځواب کې آیتونه کریمه نازل کړل چې معنا یې داسې ده: «بلکې هغوی (پر الله تعالی او محمد علیه السلام ایمان نه راوړي؛ د قرآن کریم، آخرت او بیا راژوندي کېدو په اړه…) په شک کې بوخت دي او وخت تېروي. نو (اې زما حبیبه!) د هغې ورځې انتظار وباسه چې آسمان به ښکاره لوګی راوړي. هغه لوګی به ټول خلک په بشپړه توګه پوښي. دا ډېر سخت عذاب دی! (خلک به) ووايي: ‹اې زموږ ربه! دا عذاب له موږ لرې کړه چې موږ ایمان راوړو.› سره له دې چې هغوی ته یو داسې پیغمبر راغی چې حقیقتونه ورته روښانه کوي، د هغوی لپاره فکر او عبرت اخیستل چېرته دي؟ بیا یې له هغه مخ واړاوه او ویې ویل: ‹دا یو داسې لېونی دی چې ښوول شوی دی.› موږ چې دا عذاب لږ لرې کړو، تاسې به بیا خپل پخواني حال ته ستانه شئ. په هغه ورځ چې په ډېره سختۍ سره (کلک) ونیول شي (د بدر ورځ)، خامخا به موږ (له هغوی) غچ واخلو. زما د جلال په حق قسم، خامخا موږ له دوی (قریشي مشرکانو) مخکې د فرعون قوم هم ازمویلی و. هغوی ته زموږ له لوري یو شریف پیغمبر راغی (چې موسی علیه السلام دی). هغه هغوی ته داسې وویل: ‹د الله بندګان (بني اسرائیل) ما ته راوسپارئ. (هغوی له ما سره ولېږئ. خوشې یې کړئ، عذاب یې مه ورکوئ.) بېشکه زه د الله تعالی له لوري تاسې ته په وحي رالېږل شوی امانتدار پیغمبر یم. د الله تعالی پر وړاندې لویي مه کوئ؛ ځکه زه تاسې ته په داسې دلیل چې زما د دعوې رښتینولي څرګندوي، او په ښکاره معجزې راغلی یم. پوه شئ چې زه له دې چې ما سنګسار کړئ او ووژنئ، الله تعالی ته پناه وړم چې زما او ستاسې رب دی، او هغه مې ساتي. که مې تصدیق نه کوئ او ایمان نه راوړئ، ما په خپل حال پرېږدئ. (ستاسې له خیره تېر شوم؛ لږ تر لږه شر مو راته ونه رسېږي.)› (څرنګه چې هغوی ایمان رانه وړ، هغه یې دروغجن وګاڼه او سربېره پر دې یې ځورونې او کړاوونه پیل کړل،) موسی (علیه السلام) الله تعالی ته دعا وکړه او ویې ویل: ‹یا ربي! دا یو داسې قوم دی چې پر کفر ټینګار کوي.› الله تعالی موسی (علیه السلام) ته وحي وکړه او ویې فرمایل: ‹زما له بندګانو (بني اسرائیلو) سره د شپې (له مصره) ووځه! فرعون او پیروان یې چې ستاسې له وتو خبر شي، خامخا به مو پسې راشي. له خپل قوم سره له سمندره تر تېرېدو وروسته، هغه څنګه چې دی هماغسې پرېږده (بیا خپله امسا مه وهه او پرانیستې لارې مه بندوه؛ پرانیستې یې پرېږده)؛ ځکه چې فرعون او لښکر یې هغو لارو ته ننوځي، ډوبېږي او ساه به یې بندېږي.›»2
د محاصرې پورته کېدل
مشرکان د «ایمان به راوړو» له خبرې واوښتل او بیا یې ظلم پیل کړ. یوه ورځ الله تعالی زموږ سردار پیغمبر ته په وحي سره خبر ورکړ «چې هغه پر هغه تړونلیک چې په کعبه کې ځوړند دی، د لرګي یو چینجی (موریانه) مسلط کړی او هغه چینجي د الله تعالی له نامه پرته ټولې لیکنې خوړلې دي…». زموږ سردار پیغمبر هم ابوطالب ته وفرمایل: «اې تره! زما رب الله تعالی د قریشو پر تړونلیک د لرګي چینجی مسلط کړ. د الله تعالی له نامه پرته یې له هغو شیانو یو هم پرې نه ښود چې پکې لیکل شوي وو، لکه ظلم، له خپلوانو سره د اړیکو پرې کول، بهتان او داسې نور؛ ټول یې له منځه یوړل.»
«الهي! پر دوی هم د یوسف (علیه السلام) د زمانې د اوو قحطو کلونو په څېر د اوو کلونو د قحطۍ عذاب راولېږه او په دې سره له ما سره مرسته وکړه!» حدیث شریف
کله چې ابوطالب وپوښتل: «ایا دا خبر تا ته ستا رب درکړ؟»، زموږ سردار پیغمبر وفرمایل: «هو.» هغه وخت ابوطالب وویل: «زه شاهدي ورکوم چې ته له رښتیا پرته بل څه نه وایې.» سمدستي یې جامې واغوستې او کعبې ته ولاړ. د مشرکانو مشران هلته ناست وو. چې یې ولیدل ابوطالب راځي، ویې ویل: «ښايي راغلی دی چې محمد موږ ته وسپاري!..» ابوطالب چې ورته ورسېد، ویې ویل: «اې د قریشو ډلې! زما وراره چې امین دی او هېڅکله یې دروغ نه دي ویلي، ما ته خبر راکړی چې د هغې صحیفې ټولې لیکنې چې تاسې لیکلې ده، د الله تعالی له نامه پرته، د لرګي یوه چینجي خوړلې دي. راځئ هغه کاغذ چې زموږ پر ضد مو لیکلی، راوړئ چې وګورو!.. که دا خبره رښتیا وي، قسم خورم چې موږ ټول به تر مرګه د هغه ساتنې ته دوام ورکړو. نور نو تاسې هم له دې ظلم او ناوړه چلند څخه لاس واخلئ…» مشرکانو په بېقرارۍ صحیفه د کعبې له دېواله راښکته کړه او راوړه. کله چې ابوطالب وویل: «ولولئ!»، په هغوی کې یوه صحیفه د لوستو لپاره پرانیسته او ویې لیدل چې له «بِاسْمِکَ اللّٰهُمَّ» پرته ټولې لیکنې پاکې شوې دي.3 مشرکان حیران شول چې څه ووايي او څه وکړي. حتی د ځینو د لاس اخیستو له امله یې دا سخته محاصره چې درې کاله یې دوام کړی و، نه هېرېدونکي دردونه یې پرېښي وو او په زړونو کې یې ژور ټپونه جوړ کړي وو، پورته کړه. خو له خپلې دښمنۍ یې هېڅکله لاس وانه خیست او سربېره پر دې یې لا سختي وښوده. د اسلام د خپرېدو د مخنیوي لپاره یې ټولې لارې وازمویلې. سره له دې ټولو هڅو اسلام په چټکۍ خپرېده؛ زموږ ګران پیغمبر محمد علیه السلام هڅه کوله چې هغه خلک چې د جاهلیت د دورې په تیاره کې یې ساه تنګه شوې وه، وژغوري او حقیقي سعادت ته یې ورسوي. هغو کسانو چې دې سعادت ته رسېدل، د هغه لوی نعمت شکر ادا کاوه چې ورته رسېدلي وو، او د مشرکانو د سپکاوي او شکنجو پر وړاندې هېڅکله نه ډارېدل. د محمد علیه السلام د معجزو او په خپل دین کې د مسلمانانو د ټینګښت په لیدو سره څومره زړونه چې د اسلام په نور رڼا کېدل!
د سپوږمۍ دوه ټوټې کېدل
زموږ د سردار پیغمبر له لویو معجزو څخه یوه هم د سپوږمۍ دوه ټوټې کېدل دي. د مشرکانو یوې ډلې، چې ابوجهل او ولید بن مغیره هم پکې وو، زموږ سردار رسول اکرم (صلی الله علیه وسلم) ته وویل: «که ته په رښتیا پیغمبر یې، سپوږمۍ داسې دوه ټوټې کړه چې نیمه یې د قعیقعان پر غره او بله نیمه یې د ابوقبیس پر غره ولیدل شي!..» زموږ سردار رسول الله وفرمایل: «که دا کار وکړم، ایمان به راوړئ؟» هغوی وویل: «هو، ایمان به راوړو.» زموږ سردار رسول الله د سپوږمۍ د دوه ټوټې کېدو لپاره الله تعالی ته دعا وکړه. جبرئیل علیه السلام سمدستي زموږ ګران پیغمبر ته راغی او ویې ویل: «اې محمد! د مکې خلکو ته خبر ورکړه چې نن شپه دا معجزه وګوري.» زموږ سردار پیغمبر خبر ورکړ چې د میاشتې په څوارلسمه، کله چې سپوږمۍ بدر (پوره سپوږمۍ) وي، یعنې بشپړه ګرده او په ډېره ځلانده بڼه وي، سپوږمۍ به دوه ټوټې شي، او څوک چې غواړي عبرت واخلي، دې ویې ګوري. په هغه شپه چې زموږ ګران پیغمبر په خپله مبارکه ګوته اشاره وکړه، سپوږمۍ دوه ټوټې شوه. یوه یې د ابوقبیس پر غره او بله یې د قعیقعان پر غره ولیدل شوه. بیا په آسمان کې سره یوځای شوه.
رسول الله وفرمایل: «اې ابوسلمه بن عبدالاسد، اې ارقم بن ابي الارقم! شاهدان اوسئ!» او بیا یې نورو اصحابو ته چې ورسره وو، هم وفرمایل: «شاهدان اوسئ!» مشرکانو په خپلو سترګو یوه بله ښکاره معجزه ولیده. خو نه یوازې دا چې پر خپله خبره پاتې نه شول او ایمان یې رانه وړ، بلکې د دې لپاره چې نور هم له ایمانه منع کړي، ویې ویل: «دا یوازې پر موږ د محمد کوډې دي! خو ټول خلک خو نه شي کوډې کولای!.. د نورو ښارونو له راتلونکو خلکو به هم وپوښتو. وګورو چې هغوی هم دا پېښه لیدلې ده که نه؟ که یې لیدلې وي، د محمد د پیغمبرۍ دعوه رښتیا ده؛ که نه، دا کوډې دي.» له راتلونکو یې وپوښتل، حتی نورو ځایونو ته یې کسان ولېږل او پوښتنه یې وکړه. له هر چا یې یوه خبره واورېده: «هو، په هغه شپه مو ولیدل چې سپوږمۍ دوه ټوټې شوه!» بیا یې هم انکار وکړ. د انکار کوونکو په سر کې ابوجهل و. د دې لپاره چې خلک د ایمان نعمت ته ونه رسېږي، په دې ویلو یې «د ابوطالب د یتیم کوډو پر آسمان هم اغېز وکړ!..» زړونه فاسدول.4 د هغه د دې انکار له امله الله تعالی آیتونه کریمه نازل کړل چې معنا یې داسې ده:
«ساعت (قیامت) نږدې شو او سپوږمۍ وچاودېده (دوه ټوټې شوه). هغوی (د قریشو کافران) که یوه معجزه (چې د محمد علیه السلام پر پیغمبرۍ دلالت کوي) وویني، (له فکر کولو او ایمان راوړلو) مخ اړوي او وايي: ‹دا یوه دوامداره (پرله پسې، هر اړخیزه او پیاوړې) کوډه ده.› او هغوی (پیغمبر یا معجزه) دروغ وګڼله، تکذیب یې کړه او د خپلې هوا (د نفس د غوښتنو او هیلو) پیروي یې وکړه او پسې روان شول. حال دا چې هر کار (هغې) پایلې ته رسېږي (چې ورته یې مخه کړې وي) او خپل ځای مومي. قسم دی چې هغوی ته (د مکې مشرکانو ته) ډېر مهم خبرونه (حکمونه او منعې) راغلي دي چې (له بدۍ څخه یې) منع کوي. (دا امرونه او معلومات) یو بشپړ حکمت دی. خو رسولان، خبرداري او وېرول هېڅکله (هغوی ته) ګټه نه رسوي. نو (اې زما حبیبه! که پر انکار ټینګار کوي،) ته هم له هغوی مخ واړوه. په هغه ورځ چې هغه بلونکی (اسرافیل علیه السلام) یو نه لیدل شوي او نه پېژندل شوي شي ته (د محشر ځای ته، حساب ته) بلنه ورکوي، په ذلیلو او سپکو سترګو (له وېرې او ډاره، په داسې حال کې چې نه پوهېږي چېرته ولاړ شي)، د خپرو شویو ملخانو په څېر به له قبرونو راووځي. کافران به، په داسې حال کې چې (غاړې یې ښکته کړې وي) هغه بلونکي ته ورمنډې وهي، ووايي: ‹نن موږ ته څومره سخته او ګرانه ورځ ده!›»5
زما رب دې تاسې ته هم هدایت نصیب کړي
له هغې درې کلنې محاصرې وروسته چې مشرکانو پر مسلمانانو لګولې وه، له نجران څخه یوه ډله زموږ سردار رسول الله ته راغله. دوی شاوخوا شل تنه وو او له هغو اصحاب کرامو یې چې حبشې ته یې هجرت کړی و، د اسلام په اړه اورېدلي وو؛ د اسلام د زده کړې او زموږ د سردار پیغمبر د لیدو سعادت ته د رسېدو لپاره مکې ته راغلي وو. د کعبې معظمې تر څنګ یې له زموږ سردار رسول الله سره ولیدل. ډېرې پوښتنې یې وکړې او تر خپلو هیلو ښکلي او بشپړ ځوابونه یې ترلاسه کړل. قریشي مشرکانو هم له شاوخوا څخه هغوی څارل. زموږ ګران پیغمبر، چې د عالمونو لپاره د رحمت په توګه رالېږل شوی دی، هغوی ته یې له قرآن کریم څخه ځینې آیتونه کریمه ولوستل. ډېر اغېزمن شول، خپلې اوښکې یې ونه شوې ساتلای او وژړل. بیا زموږ د سردار د بلنې پر بنسټ ډېر خوشاله شول، په لویه خوښۍ یې کلمه شهادت ووایه او د اسلام په شرف مشرف شول. کله چې یې خپل وطن ته د ستنېدو اجازه وغوښته، ابوجهل ورغی او له سپکاوي ډکې خبرې یې وکړې: «موږ ستاسې په څېر احمق څوک نه دي لیدلي!.. له هغه سره په یو ځل کېناستو مو له خپل دینه لاس واخیست او هغه چې څه وویل، تصدیق مو کړل!..» دې کسانو چې تازه د اصحابو کېدو په شرف مشرف شوي وو، داسې ځواب ورکړ: «هیله لرو چې الله تعالی تاسې ته هم هدایت نصیب کړي. دا سپکاوی او جهالت چې تاسې له موږ سره وکړ، موږ یې له تاسې سره نه کوو. که څه هم موږ ستاسې هېڅ حق نه دی تر پښو لاندې کړی. خو دا ښه پوه شئ چې د څو جاهلانو په خبره هېڅکله نه غواړو دا لوی نعمت چې ورته رسېدلي یو، له لاسه ورکړو؛ له دې حق دینه نه اوړو.»6
«اې تره! زما رب الله تعالی د قریشو پر تړونلیک د لرګي چینجی مسلط کړ. د الله تعالی له نامه پرته یې له هغو شیانو یو هم پرې نه ښود چې پکې لیکل شوي وو، لکه ظلم، له خپلوانو سره د اړیکو پرې کول، بهتان او داسې نور؛ ټول یې له منځه یوړل» حدیث شریف
الله تعالی د دې پېښې پسې په هغو آیتونو کریمه کې چې ویې لېږل، داسې وفرمایل چې معنا یې دا ده: «له دې (قرآن کریم) مخکې موږ چې ډېرو کسانو ته کتاب ورکړی دی، هغوی پر دې (قرآن کریم) ایمان راوړي. کله چې هغوی ته (قرآن کریم) ولوستل شي، وايي: ‹موږ پرې ایمان راووړ. بېشکه دا زموږ د رب له لوري (راغلی) حق دی. په رښتیا موږ له دې مخکې هم اسلام منلی و.› همدوی ته به د خپل صبر (او ټینګښت) له امله اجر دوه ځله ورکول کېږي. دوی بدي په نېکۍ دفع کوي. له هغه څه چې موږ ورته روزي کړي، (د خیر په لار کې) لګوي. او کله چې بده خبره واوري، مخ ترې اړوي او وايي: ‹زموږ عملونه زموږ لپاره او ستاسې عملونه ستاسې لپاره دي. پر تاسې دې سلام وي (له موږ څخه په امن اوسئ)؛ موږ د جاهلانو لټه نه کوو (او د هغوی دوستي هم نه غواړو).›»7
د اوبو قصیده8
اې سترګې، زما د زړه پر اورونو له اوښکو اوبه مه شیندئ،
ځکه داسې بل شویو اورونو ته اوبه چاره نه کوي.
نه پوهېږم چې د ګرځېدونکي ګنبد رنګ د اوبو په څېر دی،
که زما له سترګو د ګرځېدونکي ګنبد چاپېره اوبو نیولی دی.
که ستا د تورې ذوق زما زړه څیرې څیرې کړي، عجیبه نه ده،
ځکه اوبه په تېرېدو سره په دېوالونو کې درزونه پرېږدي.
ټپي زړه ستا د غشي د څوکې9 خبره په وېره کوي،
ځکه هر څوک چې ټپ ولري، اوبه په احتیاط څښي.
باغوان دې ګلزار اوبو ته وسپاري او زحمت دې نه باسي،
ځکه که زر ګلزارونو ته اوبه ورکړي، ستا د مخ په څېر یو ګل به هم ونه غوړېږي.
هېڅ لیکوال ستا د خط غبار نه شي انځورولای،
که څه هم د قلم په څېر له ډېر کتو یې په سترګو کې تورې اوبه راښکته شي.
که ستا د مخ په یاد زما باڼه لانده شي، څه پروا،
د ګل په هیله اغزي ته اوبه ورکول ضایع نه دي.
د غم په ورځ له ناروغ زړه څخه خپله توره مه سپموه،
ځکه په تیاره شپه کې ناروغ ته اوبه ورکول خیر دی.
اې زړه، د هغه د غشي څوکه وغواړه او په بېلتون کې زما شوق ارام کړه،
تږی یم؛ په دې دښته کې زما لپاره اوبه ولټوه.
زه د هغه د شونډو مشتاق یم، لکه زاهدان چې د کوثر غوښتونکي دي،
لکه څنګه چې مست ته مې او هوښیار ته اوبه خوند ورکوي.
ستا د کوڅې د روضې له خوا اوبه هره شېبه بېدرنګه تېرېږي،
ښايي هغه ښکلي ګرځېدونکي سرو ته اوبه عاشقې شوې دي.
باید خاوره شم او له هغې کوڅې د اوبو لار ونیسم،
ځکه اوبه زما رقیب دي؛ نه پرېږدم چې هغې کوڅې ته اوبه ولاړې شي.
اې دوستانو، که د هغه د لاس د ښکلولو په ارمان مړ شم،
زما له خاورې کوزه جوړه کړئ او په هغې یار ته اوبه ورکړئ.
«له دې مخکې موږ چې ډېرو کسانو ته کتاب ورکړی دی، هغوی پر دې ایمان راوړي. کله چې هغوی ته (قرآن کریم) ولوستل شي، وايي: ‹موږ پرې ایمان راووړ. بېشکه دا زموږ د رب له لوري (راغلی) حق دی. په رښتیا موږ له دې مخکې هم اسلام منلی و›» قصص: ۵۲–۵۳
جنة المعلی
هغه هدیره چې د ډېرو اصحاب کرامو، په سر کې یې زموږ د مور
حضرت خدیجې (رضی الله عنها)، مقبرې پکې دي.
نن دا مقبرې نه شي لیدل کېدای. له بده مرغه دا ټول ښکلي تاریخي
آثار ړنګ کړای شوي دي.