د غم کال

د اولاد درد

زموږ د سردار پیغمبر (صلی الله علیه وسلم) مشر زوی قاسم په اوولس میاشتنۍ کې وفات شوی و. له دې دردناکې پېښې کلونه وروسته، بل زوی یې عبدالله هم وفات شو. زموږ سردار رسول الله په داسې حال کې چې له مبارکو سترګو یې اوښکې بهېدې، غره ته مخ واړاوه او ویې فرمایل: «اې غره! هغه څه چې زما پر سر راغلل، که ستا پر سر راغلي وای، زغم به دې نه درلود او نړېدلی به وې!» او په دې توګه یې خپل خپګان څرګند کړ. زموږ د مور حضرت خدیجې دې پوښتنې ته چې: «یا رسول الله! هغوی اوس چېرته دي؟»، یې وفرمایل: «هغوی په جنت کې دي.»

د کائناتو سلطان، زموږ د ګران پیغمبر د دواړو زامنو په وفات سره مشرکان ډېر خوشاله شول. د ابوجهل په څېر کافرانو دا فرصت وګاڼه او هر لوري ته یې شور جوړ کړ چې: «نور نو محمد ابتر دی، نسل یې پرې شو. داسې زوی یې نه دی پاتې چې نسل یې دوام ورکړي. کله چې پخپله هم وفات شي، نوم او نښان به یې هېر شي.»

پر دې الله تعالی د کوثر سورت نازل کړ او خپل رسول ته یې ډاډ ورکړ. معنا یې داسې ده: «(زما حبیبه!) په حقیقت کې موږ تا ته کوثر درکړ (د کوثر حوض او ډېر خیر مو درته عطا کړ). نو د خپل رب لپاره لمونځ وکړه او قرباني وکړه. بې‌شکه بې‌خیره او نسل پرې شوی هغه دی چې پر تا (د نسل پرې شوي په ویلو) ژبه اوږدوي. (هغه څوک چې تا ته ابتر وايي، پخپله بې‌اولاده، بې‌شرفه او بې‌نومه دی. خو ته، زما حبیبه، ستا پاک نسل، شان او شرف به د قیامت تر ورځې دوام وکړي. په آخرت کې هم تا ته داسې ډېر لوی شرفونه ځانګړي شوي چې عقل ته نه راځي.)»1

د ابوطالب وفات

زموږ د سردار رسول الله (صلی الله علیه وسلم) د زامنو له وفات وروسته په ورځو کې ابوطالب ناروغ شو او ناروغي یې ورځ تر بلې سختېده. قریشي مشرکانو چې دا واورېدل، داسې فکر یې وکړ: «ابوطالب تر هغه چې ژوندی و، د محمد د ساتنې لپاره یې ډېره هڅه کړې وه. اوس یې د کډې وخت نږدې شوی. که څه هم په وروستیو شېبو کې وي، راځئ چې پوښتنې ته یې ورشو. ځکه چې حمزه، چې په عربو کې بې‌ساری زړور دی، او عمر، چې هیبت، پهلواني او بې‌باکي یې د لمر په څېر ښکاره ده، هم مسلمانان شوي دي. هره ورځ د عربو له قبیلو خلک راځي او ډلې ډلې یې پیروي کوي. په دې توګه مسلمانان ورځ تر بلې زیاتېږي او غږ یې نړۍ نیسي. د دې حال له مخې یا باید موږ د هغوی پیروي وکړو، یا جګړې او جنګ ته چمتو شو. ابوطالب ته به ورشو او حال به ورته ووایو چې زموږ ترمنځ روغه وکړي. موږ د هغه پر دین تېری ونه کړو او هغه هم زموږ پر دین برید ونه کړي.» په دې فکر د ابوطالب خوا ته راغلل. د عقبه، شیبه، ابوجهل او امیه بن خلف په څېر مشهور کسان د ابوطالب د بستر تر څنګ پر توشکونو کېناستل او ویې ویل: «موږ ستا پر لویۍ باور لرو او ستا برتري منو. له همدې امله مو هېڅکله ستا مخالفت نه دی کړی. وېرېږو چې له مرګه دې وروسته به محمد له موږ سره ونښلي او دښمني به زموږ ترمنځ دوام وکړي. موږ روغه کړه چې د یو بل پر دین تېری ونه کړو.»

«اې غره! هغه څه چې زما پر سر راغلل، که ستا پر سر راغلي وای، زغم به دې نه درلود او نړېدلی به وې!» حدیث شریف

زموږ د مور حضرت خدیجې مقبره / جنة المعلی

د اسلام د ډېرو لویانو د قبرونو په څېر، زموږ د ګران پیغمبر (صلی الله تعالی علیه وسلم) د لومړۍ مېرمنې، زموږ د مور حضرت خدیجې (رضی الله عنها) مقبره هم ړنګه او له منځه وړل شوې ده.

ابوطالب زموږ سردار پیغمبر راوغوښت او ویې ویل: «د قریشو ټول مشران له تا څخه هیله کوي چې د هغوی په دین کې لاسوهنه ونه کړې. که دا ومنې، ستا تر امر لاندې به کار کوي او ستا مرستیالان به وي.» د عالمونو سردار وفرمایل: «اې تره! زه هغوی یوازې یوې کلمې ته رابلل غواړم چې په هغې کلمې سره ټول عرب هغوی ته غاړه ږدي او غیر عرب هم هغوی ته جزیه ورکوي.» او د قریشو مشرانو ته یې هم وفرمایل: «هو! که تاسې ما ته یوه کلمه ووایئ، په هغې سره به پر ټولو عربو حاکم شئ او غیر عرب به هم تاسې ته غاړه کېږدي.» ابوجهل وویل: «سمه ده. لس چنده یې وایو. هغه کلمه څه ده؟» کله چې زموږ سردار رسول الله وفرمایل: «که ‹لا اله الا الله› ووایئ او هغه بتان چې له الله تعالی پرته یې عبادت کوئ، لرې کړئ او وغورځوئ»، مشرکانو سمدستي وویل: «له دې پرته له موږ بل څه وغواړه!…» زموږ سردار پیغمبر وفرمایل: «که لمر راوړئ او زما په لاسونو کې یې کېږدئ، بیا هم له تاسې څخه له دې پرته بل څه نه غواړم.»

مشرکانو وویل: «اې ابوالقاسم! ډېر عجیب وړاندیز کوې. موږ غواړو ستا د زړه خیال وساتو، خو ته زموږ زړه نه خوشالوې!» او پاڅېدل او لاړل. کله چې لاړل، ابوطالب زموږ سردار پیغمبر ته وویل: «هغه څه چې تا له قریشو وغوښتل، ډېر په ځای وو. رښتیا دې وویل.» د تره دې خبرې زموږ سردار رسول الله هیله‌مند کړ او داسې یې وګڼل چې ابوطالب به ایمان ته راشي؛ نو ویې فرمایل: «اې تره! یو ځل ‹لا اله الا الله› ووایه!.. څو د قیامت په ورځ ستا لپاره شفاعت وکړم.» ابوطالب وویل: «وېرېږم چې خلک به مې ملامت کړي او ووايي: ‹د مرګ له وېرې مسلمان شو.› که نه، ستا زړه به مې خوشاله کړی و.» او په دې توګه یې وویل چې دا کار پر نفس یې دروند دی؛ او کله چې ناروغي یې ورو ورو سخته شوه، وفات شو.2

زموږ د مور حضرت خدیجې وفات

د بعثت په لسم کال، د ابوطالب له وفات درې ورځې وروسته، زموږ د سردار رسول الله د غم شریکه او د پنځه ویشتو کلونو د ژوند ملګرې، زموږ مبارکه مور حضرت خدیجه هم، له هغې درې کلنې محاصرې وروسته چې په درد او غم تېره شوه، له هجرت څخه درې کاله مخکې، د رمضان د میاشتې په پیل کې، په ۶۵ کلنۍ کې وفات شوه.3 زموږ سردار فخر کائنات (صلی الله علیه وسلم) زموږ مور حضرت خدیجه په خپلو مبارکو لاسونو خاورو ته وسپارله. د هغې له بېلتونه ډېر خپه شو.

په یوه کال کې زموږ د مور حضرت خدیجې او د هغه د تره ابوطالب پرله پسې وفات زموږ سردار پیغمبر په غم کې ډوب کړی و. له همدې امله دې کال ته «سَنَةُ الحُزن»، یعنې «د غم کال» وویل شو.

زموږ د مور حضرت خدیجې وفات زموږ ګران پیغمبر ولړزاوه او له حده زیات یې خپه کړ. ځکه چې تر ټولو لومړی هغې ایمان راوړی و او زموږ سردار رسول الله یې تصدیق کړی و. سربېره پر دې، د هغه تر ټولو لوی ملاتړ او ډاډ ورکوونکې وه. کله چې ټول دښمنان وو، هغې خپل ټول زړه پرانیستی و او زموږ د پیغمبر په مینه ډک شوی و. خپل ټول مال، شتمني او هر څه یې چې درلودل، د اسلام په لار کې لګولي وو، او زموږ د ګران پیغمبر د خدمت لپاره یې شپه له ورځې سره یوځای کړې وه. رسول الله یې هېڅکله نه و خپه کړی او هېڅکله یې زړه نه و مات کړی. زموږ سردار پیغمبر به دا خبره کله کله بیانوله او په دې توګه به یې د خپلې مبارکې مېرمنې فضیلتونه یادول.

«اې تره! یو ځل ‹لا اله الا الله› ووایه!.. څو د قیامت په ورځ ستا لپاره شفاعت وکړم» حدیث شریف

یوه ورځ، کله چې زموږ پیغمبر بهر و، حضرت خدیجه د هغه د موندلو لپاره وتلې وه. جبرئیل علیه السلام د انسان په بڼه حضرت خدیجې ته ښکاره شو. زموږ مور حضرت خدیجې وغوښتل چې له هغه څخه زموږ د سردار پیغمبر پوښتنه وکړي، خو په دې ګومان چې ښايي له دښمنانو څخه وي، بېرته راوګرځېده. کله یې چې زموږ ګران پیغمبر په کور کې ولید، پېښه یې ورته بیان کړه. زموږ سردار فخر کائنات وفرمایل: «ایا پوهېږې چې هغه شخص څوک و چې تا ولید او غوښتل دې چې زما پوښتنه ترې وکړې؟ هغه جبرئیل (علیه السلام) و. ویې ویل چې خپل سلام تا ته ورسوم. او دا یې هم وویل چې تا ته خبر درکړم چې په جنت کې ستا لپاره له مرغلرو جوړه شوې ودانۍ چمتو شوې ده. البته هلته به داسې غمجن، سخت، زحمتناک او درانه شیان نه وي.»

د یوه لاس په هوا کې پاتې شو، بل ړوند شو

زموږ ګران پیغمبر (صلی الله علیه وسلم) به له خپلو اصحابو سره چې د خلکو تر ټولو نېکمرغه وو، داسې مجلسونه کول چې ساری یې نه و، او زړونه به یې منور کول. نازل شوي آیتونه کریمه به یې تشریح کول او هېڅ ناویلی او نه پوهېدلی شی به یې نه پرېښود. په همدې حال کې، د دې لپاره چې مشرکان هم ایمان راوړي، هغو ځایونو ته به ورته چې هغوی پکې راټولېدل، او پرته له ستړیا او زړه تنګۍ به یې ایمان ته رابلل. ابوجهل او ولید بن مغیره به په دې حال ډېر په غوسه کېدل او ویل به یې: «په دې ډول به محمد هر څوک خپل دین ته واړوي او داسې څوک به پرې نه ږدي چې زموږ د بتانو عبادت وکړي.» یوه ورځ په دې پرېکړه سره یو شول چې د دې کار د پای ته رسولو یوازینۍ چاره د عالمونو سردار، زموږ د ګران پیغمبر وژل دي. ابوجهل، ولید بن مغیره او د بني مخزوم څو ځوانان له ځان سره واخیستل او بیت الله ته راغی. په هغه شېبه کې زموږ ګران پیغمبر لمونځ کاوه. ابوجهل یوه ډبره په لاس کې واخیسته او سمدستي یې وړاندې ټوپ کړ. هغه شېبه چې یې لاس پورته کړ څو ډبره پر زموږ سردار حبیب اکرم او محترم نبي ووهي، لاسونه یې په هوا کې بې‌حرکته پاتې شول. هېڅ یې ونه شو کړای او حیران شو. په هماغه حال هغه ځای ته ولاړ چې ترې راغلی و. کله چې د مشرکانو خوا ته ورسېد، لاس یې پخواني حال ته راوګرځېد او ډبره پر ځمکه ولوېده. هماغه ډبره د بني مخزوم یوه کس راواخیسته او په دې ویلو چې «وبه ګورئ! زه به یې ووژنم!..» زموږ د سردار پیغمبر په لور روان شو. کله چې نږدې شو، ناڅاپه یې سترګې ړندې شوې او شاوخوا یې نه لیده. پر دې بني مخزوم ټول یو ځای زموږ د ګران پیغمبر په لور وړاندې شول. هغه شېبه چې زموږ سردار پیغمبر ته ښه ورنږدې شول، هغه یې نه لیده. خو مبارک غږ یې اورېده. کله به چې هغه ځای ته ورتلل چې غږ ترې راته، غږ به یې له شا راته، او کله به چې شا ته وګرځېدل، غږ به له پخواني ځایه راته. څو ځله یې همدا حال ولید. په پای کې حیران شول او پرته له دې چې زموږ سردار رسول الله ته څه زیان ورسولای شي، هغه ځای یې پرېښود.

د حضرت عایشې او حضرت سودې کوژده

کله چې حضرت خدیجه (رضی الله عنها) وفات شوه، داسې څوک پاتې نه شو چې د رسول الله کور وچلوي. خوله بنت حکیم خاتون دا حال ولید او د سرور عالم حضور ته ورغله. ویې ویل: «یا رسول الله (صلی الله علیه وسلم)! تا ته یو موافق یار او ستاسې د خدمت وړ مېرمن پکار ده. که خوښه مو وي، تاسې ته یوه دوسته وغواړم.» رسول الله وفرمایل: «اې خوله، د دې خدمت وړ ښځه چېرته ده؟» خولې وویل: «که پېغله غواړې، ستا د دوست ابوبکر لور عایشه ده؛ که کونډه غواړې، سوده بنت زمعه مناسبه ده.» رسول علیه السلام وفرمایل: «دواړه راته وغواړه.» رسول الله لومړی له حضرت عایشې او بیا له سودې سره کوژده وکړه. حضرت سوده یې په مکه کې خپل کور ته راوستله. له حضرت عایشې سره یې واده د هجرت په دویم کال د شوال په میاشت کې په مدینه کې و.