معراج

زموږ ګران پیغمبر (صلی الله علیه وسلم) اسلام هر هغه چا ته بیانوه چې لیدل یې، که هغه کسان وو چې حج ته راتلل او که هغه چې مکې او مېلو ته د سوداګرۍ لپاره راتلل، او هرې قبیلې ته یې هم بیانوه. له هغوی یې غوښتل چې د هغه ساتنه وکړي او خلکو ته د اسلام په رسولو کې ورسره مرسته وکړي. خو هېڅوک نه مسلمان شو او نه د هغه ساتنې ته نږدې شو. سربېره پر دې، سپکاوی، ظلم، شکنجه او ټوکې یې ورسره وکړې او تکذیب یې کړ. د عالمونو سردار ډېر ستړی، وږی، تږی، خپه او ډېر غمجن و. ورځې یې همداسې تېرېدې او دا حال د شپې تر ناوخته پورې دوام درلود. د مکې مشرکانو به تل د هغه پسې ګرځېدل؛ لکه څنګه چې یې د هغو خلکو د مسلمانېدو مخه نیوله چې د کعبې زیارت ته راتلل، همداسې یې زموږ سردار حبیب اکرم ته له ظلم کولو څخه هم لاس نه اخیست. نور نو زموږ د سردار رسول الله لپاره د تللو ځای نه و پاتې. هر لوري ته دښمن و. څو میاشتې په مکه کې په ډېره سختۍ تېرې شوې.

د رجب شریف په ۲۷مه شپه نېغ د خپل تره ابوطالب د لور ام هاني کور ته ورغی چې د ابوطالب په کوڅه کې و. ام هاني تر هغه وخته ایمان نه و راوړی. کله چې یې وپوښتل: «څوک دی؟»، زموږ سردار رسول الله وفرمایل: «د تره زوی دې محمد یم. که یې منې، مېلمه درغلی یم.»

ام هاني وویل: «ستا په څېر رښتیني، امین، نجیب او شریف مېلمه ته مې ځان قربان شي. یوازې دا چې که مو د خپل تشریف راوړلو خبر مخکې راکړی وای، یو څه به مې تیار کړي وو. اوس داسې څه نه لرم چې درته یې ورکړم.» زموږ سردار رسول الله وفرمایل: «خوراک او څښاک نه غواړم. هېڅ یې زما په سترګو کې نشته. د خپل رب د عبادت او ورته د زارۍ لپاره یو ځای ما ته بس دی.»

ام هاني زموږ ګران پیغمبر دننه بوت او یوه بوریا، یو لګن او یوه لوټه یې ورکړه. راغلي مېلمه ته عزت کول او له دښمن څخه یې ساتل د عربو په نزد تر ټولو شریفه دنده ګڼل کېده. په یوه کور کې مېلمه ته زیان رسېدل د کور د څښتن لپاره لوی شرم و. ام هاني له ځان سره فکر وکړ: «په مکه کې د ده ډېر دښمنان دي. حتی داسې کسان هم شته چې وژل یې غواړي. د خپل عزت د ساتلو لپاره به تر سهاره د ده څارنه وکړم.» د خپل پلار توره یې راواخیسته او د کور شاوخوا یې په ګرځېدو پیل وکړ. رسول الله په هغه ورځ ډېر ځورول شوی و. اودس یې وکړ او خپل رب ته یې په زارۍ، د بخښنې په غوښتلو او په دې دعا پیل وکړ چې بندګان ایمان ته راشي او سعادت ته ورسېږي. ډېر ستړی، وږی او خپه و. پر بوریا وغځېد او سمدستي ویده شو.

په هغه شېبه کې الله تعالی جبرئیل علیه السلام ته وفرمایل: «خپل ګران پیغمبر مې ډېر خپه کړ. د هغه مبارک بدن او نازک زړه مې ډېر وځوراوه. په دې حال کې هم بیا ما ته زاري کوي. له ما پرته د بل هېڅ شي فکر نه کوي. ورشه، زما حبیب راوله! زما جنت او زما دوزخ ورته وښیه. هغه نعمتونه دې وویني چې ما د ده او د هغو کسانو لپاره تیار کړي دي چې له ده سره مینه لري. هغه عذابونه دې وویني چې ما د هغو کسانو لپاره تیار کړي دي چې پر ده ایمان نه راوړي او په خپلو خبرو، لیکنو او کړنو یې ځوروي. زه به یې تسلي کړم. د هغه د نازک زړه ټپونه به زه وتړم.»

جبرئیل علیه السلام چې رسول الله ته راغی، هغه یې په خوږ او ارام خوب ویده وموند.

زړه یې ونه شو چې ویښ یې کړي. د انسان په بڼه و. د هغه د مبارکې پښې تلی یې ښکل کړ. څرنګه چې جبرئیل زړه او وینه نه لري، د هغه سړو شونډو رسول الله ویښ کړ. رسول الله سمدستي جبرئیل علیه السلام وپېژانده او ویې فرمایل: «اې زما وروره جبرئیل! داسې بې‌وخته ولې راغلې؟ ایا کومه خطا مې کړې ده؟ ایا مې خپل رب خفه کړی دی؟ که دې کوم تریخ خبر راته راوړی دی؟» او ډېر ووېرېد چې رب به یې ترې خفه شوی وي.

«خوراک او څښاک نه غواړم. هېڅ یې زما په سترګو کې نشته. د خپل رب د عبادت او ورته د زارۍ لپاره یو ځای ما ته بس دی» حدیث شریف

جبرئیل علیه السلام وویل: «اې د ټولو مخلوقاتو تر ټولو غوره! اې د پیدا کوونکي ګرانه، اې د پیغمبرانو سرداره، اې د نېکیو منبع او د غوره والي سرچینې، شریف او لوی پیغمبره! ستا رب تا ته سلام درلېږي او تا خپل حضور ته رابولي. مهرباني وکړه، پاڅه چې ځو.» زموږ ګران پیغمبر اودس وکړ. جبرئیل علیه السلام زموږ د سردار رسول الله پر مبارک سر د نور یوه عمامه کېښوده، د نور یوه جامه یې ور واغوستله او پر مبارکه ملا یې د یاقوتو یو کمربند وتاړه. په مبارک لاس کې یې د زمردو یوه امسا ورکړه چې په څلور سوه مرغلرو ښکلې شوې وه. هره مرغلره د زهرې ستوري په څېر ځلېده. په مبارکو پښو یې د شنه زمرد نعلین ور واغوستل.

بیا لاس په لاس کعبې ته راغلل. دلته جبرئیل علیه السلام زموږ د ګران پیغمبر مبارکه سینه وچیروله. زړه یې ورته راوویست او د زمزم په اوبو یې ووینځه. بیا یې له حکمت او ایمان ډک یو کټوری راوړ، د سینې دننه یې تش کړ او سینه یې ورته وتړله.

زموږ لومړۍ قبله، مسجد اقصی / قدس

بیا جبرئیل علیه السلام هغه سپین ژوي ته په اشارې سره چې براق نومېده او له جنت څخه یې راوړی و، وویل: «یا رسول الله! پر دې سپور شه! ټولې پرښتې ستا د لارې په تمه دي.» په دې وخت کې پر زموږ سردار پیغمبر یو غم راپرېوت او په فکر کې ډوب شو. په هغه شېبه کې چې الله تعالی جبرئیل علیه السلام ته خطاب وکړ او ویې فرمایل: «اې جبرئیل! پوښتنه وکړه! زما حبیب ولې خپه دی؟»، زموږ سردار (صلی الله علیه وسلم) ځواب ورکړ او ویې فرمایل: «ما دومره عزت او اکرام ولید. زړه ته مې راغله چې د قیامت په ورځ به زما د کمزوري امت حال څنګه وي؟ پنځوس زره کاله به د عرصاتو په میدان کې پلي، د خپلو دومره ګناهونو بار څنګه وړي او له صراط څخه به چې د دېرش زره کلونو لاره ده، څنګه تېرېږي؟» الهي فرمان راغی: «اې زما حبیبه! زړه دې ارام ساته. ستا امت ته به د پنځوس زره کلونو وخت د یوې شېبې په څېر کړم. مه خفه کېږه!»

زموږ سردار پیغمبر پر براق سپور شو. براق ډېر چټک تګ کاوه؛ په یوه ګام به د سترګو د لید تر ځای هاخوا ورسېده. د سفر په ترڅ کې جبرئیل علیه السلام زموږ ګران پیغمبر ته وویل چې په ځینو منزلونو کې کوز شي او لمونځ وکړي. د عالمونو سردار پر دې پوره درې ځله کوز شو او لمونځ یې وکړ. جبرئیل علیه السلام هم وپوښتل چې ایا پوهېږي چې لمونځ یې په کومو ځایونو کې وکړ. ځواب یې پخپله ورکړ او خبر یې ورکړ چې لومړی ځای چې پکې کوز شو، مدینه وه او دې ښار ته به هجرت کوي. دا خبر یې هم ورکړ چې نور ځایونه په ترتیب سره طور سینا و چې حضرت موسی پکې له الله تعالی سره بې‌جهته او په نامعلومه توګه خبرې کړې وې، او په پای کې یې په بیت لحم کې لمونځ وکړ چې عیسی علیه السلام پکې زېږېدلی و. بیا د قدس مسجد اقصی ته ورسېدل.

په مسجد اقصی کې جبرئیل علیه السلام په خپلې ګوتې یوه ډبره سوری کړه او براق یې پرې وتاړه. د پخوانیو پیغمبرانو د ځینو روحونه د انسان په بڼه راټول شوي وو. د جماعت لمانځه لپاره په ترتیب سره آدم، نوح او ابراهیم پیغمبرانو (علیهم السلام) ته وویل شول چې امامان شي. عذر یې وغوښت او ونه یې منله. جبرئیل وویل: «ته چې یې، بل څوک امام کېدای نه شي» او حبیب الله یې مخکې کړ.

زموږ سردار پیغمبر پیغمبرانو ته امام شو او دوه رکعته لمونځ یې ورکړ. له دې وروسته پېښه یې داسې بیان کړه: «جبرئیل (علیه السلام) ما ته یو لوښی د جنت شراب او یو لوښی شیدې راوړې. شیدې مې واخیستې. جبرئیل (علیه السلام) راته وویل: ‹فطرت (د دواړو جهانونو سعادت) دې غوره کړ.› وروسته یې دوه نور ګیلاسونه هم وړاندې کړل. یو اوبه وې، بل شات؛ له دواړو مې وڅښل. جبرئیل وویل: ‹شات دې ته اشاره ده چې ستا امت به تر قیامته دوام کوي، او اوبه دې ته چې ستا امت به له خپلو ګناهونو پاک شي.› بیا یوځای آسمان ته وختلو. جبرئیل (علیه السلام) دروازه وټکوله. ‹ته څوک یې؟› ویې ویل. ‹زه جبرئیل یم.› ‹ښه، درسره څوک دی؟› ‹هغه محمد (علیه السلام) دی.› ‹ایا هغه ته (آسمان ته د ختلو لپاره وحي او د معراج بلنه) لېږل شوې ده؟› ‹هو، لېږل شوې ده› ویې ویل. ‹مرحبا راتلونکي ذات ته! دا راغلی څومره ښه مسافر دی!› ویې ویل، سمدستي دروازه پرانیستل شوه او ځان مې د آدم (علیه السلام) مخې ته وموند. ما ته یې ‹مرحبا› وویل او دعا یې وکړه… د آدم علیه السلام ښي او چپ لوري ته د یو شمېر انسانانو روحونه د سیوریو په څېر ولاړ وو. آدم علیه السلام به چې ښي لوري ته کتل، موسکی کېده، او چې چپ لوري ته به یې کتل، ژړل به یې. جبرئیل علیه السلام عرض وکړ: ‹یا رسول الله، دا سیوري د هغو اولادونو روحونه دي چې د آدم له نسل څخه راځي. دا چې ښي لوري ته دي، جنتیان دي، او دا چې چپ لوري ته دي، دوزخیان دي! چې ښي لوري ته ګوري، موسکی کېږي، او چې چپ لوري ته ګوري، ژاړي!›

«اې د ټولو مخلوقاتو تر ټولو غوره! اې د پیدا کوونکي ګرانه، اې د پیغمبرانو سرداره، اې د نېکیو منبع او د غوره والي سرچینې، شریف او لوی پیغمبره! ستا رب تا ته سلام درلېږي او تا خپل حضور ته رابولي. مهرباني وکړه، پاڅه چې ځو» جبرئیل علیه السلام

هلته مې ډېرې پرښتې ولیدې. ټولې په قیام کې په خشوع او خضوع ولاړې وې او د ‹سُبُّوحٌ قُدُّوسٌ رَبُّ الْمَلَائِکَةِ وَالرُّوحِ› په ذکر بوختې وې. له جبرئیل څخه مې وپوښتل: ‹ایا د دې پرښتو عبادت همدا دی؟› ‹هو. دوی له هغه وخته چې پیدا شوې دي، تر قیامته پورې په قیام کې دي. له حق تعالی څخه وغواړه چې دا عبادت ستا امت ته نصیب کړي› ویې ویل. له حق تعالی څخه مې وغوښتل. زما دعا یې قبوله کړه. په لمانځه کې چې کوم قیام دی، هماغه دی.

(هلته) پر یوې ډلې تېر شوم. پرښتو به د هغوی سرونه ماتول، بیا به پخواني حالت ته راګرځېدل. بیا به یې وهل او بیا به لکه پخوا شول. ما وویل: ‹دا څوک دي؟› ویې ویل: ‹دا هغه کسان دي چې جمعه او جماعت پرېږدي. هغه کسان دي چې رکوع او سجدې پوره نه کوي.›

یوه ډله مې ولیده. وږي او لوڅ وو. زبانیانو به هغوی په دوزخ کې د څرېدو لپاره شړل. ما وویل: ‹دا څوک دي؟› ویې ویل: ‹هغه کسان دي چې پر فقیرانو رحم نه کوي او زکات نه ورکوي.›

پر یوې ډلې تېر شوم. د هغوی مخې ته یې خوندور خواړه ایښي وو. یوې خوا ته هم مردار پروت و. هغه خوندور خواړه یې پرېښي وو او مردار به یې خوړ. ما وویل: ‹دا څوک دي؟› ویې ویل: ‹دا هغه نارینه او ښځې دي چې حلال پرېږدي او حرام ته میل کوي. هغه کسان دي چې حلال مال یې درلود، خو حرام یې خوړ.›

ځینې (کسان) مې ولیدل چې د شا د بار له ډېروالي یې د خوځېدو توان نه و پاتې. په همدې حال یې خلکو ته غږ کاوه او غوښتل یې چې پرې یو څه نور بار هم کېږدي. ما وویل: ‹دا څوک دي؟› ویې ویل: ‹دا هغه کسان دي چې په امانت کې خیانت کوي. د خلکو حق یې اخیستی، خو بیا هم ظلم کوي.›

پر یوې ډلې خلکو تېر شو چې خپله غوښه یې پرې کوله او خوړله یې. ما وویل: ‹دا څوک دي؟› جبرئیل (علیه السلام) وویل: ‹دا غیبت کوونکي او خبرې وړونکي دي.›

یوه ډله خلک مې ولیدل چې مخونه یې تور، سترګې یې شنې، پورتنۍ شونډې یې تر تندي رسېدلې، لاندنۍ شونډې یې تر پښو ځوړندې وې او له خولو یې وینې او زوې بهېدې. هغوی ته به یې د اور په جامونو کې هغه زهرجنې وینې او زوې ورکولې چې له دوزخ څخه بهېږي، او هغوی به د خرو په څېر چیغې وهلې. ما وویل: ‹دا څوک دي؟› ویې ویل: ‹دا شراب څښونکي دي.›

له یوې ډلې خلکو سره مخ شو چې ژبې یې له سرونو راایستل شوې وې، بڼې یې بدلې شوې او د خنزیر (خوګ) په بڼه اوښتې وې او عذاب ورکول کېده. جبرئیل (علیه السلام) وویل: ‹دا هغه کسان دي چې دروغجنه شاهدي ورکوي.›

له یوه بل قوم سره مخ شو. ګېډې یې پړسېدلې او لاندې ځوړندې وې، رنګونه یې شنه اوښتي وو، لاسونه او پښې یې تړلي وو او له خپلو ځایونو څخه نه شول پاڅېدلای. له جبرئیل څخه مې د دوی په اړه وپوښتل. ویې ویل: ‹دا سود خوړونکي دي.›1

له یو شمېر ښځو سره مخ شو. مخونه یې تور او سترګې یې شنې وې. د اور جامې یې ورته اغوستې وې. پرښتو به د اور په ګرزونو وهلې. هغوی به د سپیو او خنزیرانو په څېر چیغې وهلې. ما وویل: ‹دا څوک دي؟› جبرئیل وویل: ‹دا هغه ښځې دي چې زنا کوي او خپل مېړونه ځوروي.›

یوه ډله مې ولیده. ډېره ګڼه وه. د دوزخ په درو کې بندي شوي وو. اور به سوځول، بیا به ژوندي کېدل او بیا به یې اور سوځول. ما وویل: ‹دا څوک دي؟› ویې ویل: ‹دا هغه کسان دي چې پر خپلو پلرونو عاصي شوي دي.›

پر یوې ډلې تېر شوم. کرنه به یې کوله او په یوه شېبه کې به یې کرنه رسېدله او وږي به یې نیول. ما وویل: ‹دا څوک دي؟› جبرئیل وویل: ‹هغه کسان دي چې د الله تعالی لپاره عبادت کوي.›

یوه سمندر ته ورسېدم. د دې سمندر عجیب حال بیانول ممکن نه دي. تر شیدو سپین و او د غرونو په څېر څپې یې درلودې. ما وویل: ‹دا سمندر څه دی؟› ویې ویل: ‹د دې سمندر نوم د ژوند سمندر دی. حق تعالی به چې کله مړي ژوندي کوي، له دې سمندر څخه باران وروي. وراسته او خواره شوي بدنونه به ژوندي شي او لکه واښه چې زرغونېږي، له قبرونو به راپاڅېږي…›

بیا دویم آسمان ته وختلو. جبرئیل (علیه السلام) بیا دروازه وټکوله. وویل شول: ‹ته څوک یې؟› ‹زه جبرئیل یم.› ‹ښه، درسره څوک دی؟› ‹هغه محمد علیه السلام دی.› ‹ایا هغه ته وحي او د معراج بلنه لېږل شوې ده؟› ‹هو، راغلې ده› ویې ویل. ‹مرحبا راتلونکي ذات ته. دا راغلی څومره ښه مسافر دی› وویل شول او سمدستي دروازه پرانیستل شوه. ځان مې د خاله زامنو، عیسی او یحیی بن زکریا (علیهما السلام) سره وموند. ما ته یې ‹مرحبا› وویل. او دعا یې وکړه… (عیسی علیه السلام منځنۍ ونې او سپین غنم رنګی و.)

د پرښتو له یوې ډلې سره مخ شوم. صف یې تړلی و او ټولې په رکوع کې وې. ځانګړې تسبیح یې درلوده. تل په رکوع کې وي، سرونه نه پورته کوي او پورته نه ګوري. جبرئیل (علیه السلام) وویل: ‹د دې پرښتو عبادت همداسې دی. له حق تعالی څخه یې وغواړه چې ستا امت ته نصیب شي.›

دعا مې وکړه. قبوله یې کړه او په لمانځه کې یې رکوع عطا کړه. بیا دریم آسمان ته وختلو. له هماغې پوښتنې او ځواب وروسته دروازه پرانیستل شوه او ځان مې د یوسف (علیه السلام) سره وموند. ومې کتل چې هغه ته د ښکلا نیمایي ورکړل شوې ده. ما ته یې ‹مرحبا› وویل او دعا یې وکړه…

ډېرې پرښتې مې ولیدې. په صفونو کې، ټولې په سجده کې وې. له هغه وخته چې پیدا شوې دي، په سجده کې دي او په خپلې ځانګړې تسبیح تسبیح وايي. جبرئیل (علیه السلام) وویل: ‹د دې پرښتو عبادت همداسې دی. له الله تعالی څخه وغواړه چې دا عمل ستا امت ته اسانه کړي.› له حق تعالی څخه مې وغوښتل. قبول یې کړ او په لمانځه کې یې تاسې ته نصیب کړ.

څلورم آسمان ته ورسېدم. له خالصو سپینو زرو څخه جوړه د نور یوه دروازه یې درلوده. د نور یو قلف یې پرې لګولی و. پر قلف لیکل شوي وو: ‹لا اله الا الله محمد رسول الله›. له هماغې پوښتنې او ځواب وروسته ځان مې د ادریس (علیه السلام) سره وموند. ما ته یې ‹مرحبا› وویل او دعا یې وکړه. الله تعالی د هغه په اړه فرمایلي دي، چې معنا یې داسې ده: ‹موږ هغه یوه لوړ ځای ته پورته کړ.›2

یوه پرښته مې ولیده چې پر یوه کرسۍ ناسته وه، غمجنه او خپه وه. د هغې شاوخوا دومره ډېرې پرښتې وې چې شمېر یې یوازې جناب حق پوهېږي. ښي لوري ته یې نوراني پرښتې ولیدې. شنې جامې یې اغوستې وې او ډېر ښه بوی یې درلود. د هرې یوې له ښکلا څخه یې مخ ته کتل نه کېدل. چپ لوري ته یې داسې پرښتې وې چې له خولو یې اورونه شیندل. د هغوی مخې ته د اور نېزې او کمچې وې. داسې سترګې یې درلودې چې د کتلو طاقت یې نه کېده. هغه پرښته چې پر تخت ناسته وه، له سره تر پښو یې سترګې درلودې. تل به یې د مخې دفتر ته کتل او یوه شېبه به یې هم سترګې ترې نه اړولې. مخې ته یې یوه ونه وه. پر هرې پاڼې یې د یوه کس نوم لیکل شوی و. مخې ته یې د لګن په څېر یو شی هم و. کله به یې په ښي لاس ترې څه واخیستل او خپلو ښي لوري نوراني پرښتو ته به یې وسپارل، او کله به یې په چپ لاس څه واخیستل او خپلو چپ لوري ظلماني پرښتو ته به یې ورکړل. کله چې (دې) پرښتې ته مې وکتل، زړه ته مې یوه وېره راغله. جبرئیل ته مې وویل: ‹دا پرښته څوک ده؟› ویې ویل: ‹عزرائیل دی. د هغه د مخ لیدو طاقت هېچا ته نشته.› جبرئیل ورته ورغی او ویې ویل: ‹اې عزرائیل!

«‹مرحبا راتلونکي ذات ته! دا راغلی څومره ښه مسافر دی!› ویې ویل، سمدستي دروازه پرانیستل شوه او ځان مې د آدم (علیه السلام) مخې ته وموند» حدیث شریف

دا د آخر زمان پیغمبر او د الله تعالی حبیب او محبوب دی.› عزرائیل (علیه السلام) سر پورته کړ او موسکی شو. پاڅېد، ما ته یې درناوی وکړ او ویې ویل: ‹مرحبا! حق تعالی تر تا زیات شریف کس نه دی پیدا کړی. ستا امت هم تر ټولو امتونو غوره دی. زه پر ستا امت د هغوی تر پلرونو او میندو ډېر زړه سوی کوم.› ما وویل: ‹له تا څخه یوه هیله لرم. زما امت کمزوری دی. له هغوی سره نرمي وکړه. روحونه یې په نرمۍ واخله.› ویې ویل: ‹قسم په هغه الله تعالی چې ته یې وروستی پیغمبر رالېږلی یې او خپل حبیب یې ګرځولی یې، الله تعالی په شپه او ورځ کې اویا ځله ما ته امر کوي:

«د محمد د امت روحونه په نرمۍ او اسانۍ سره واخله او کارونه یې په لطف سره سرته ورسوه.» له همدې امله زه هم پر ستا امت د هغوی تر میندو او پلرونو ډېر شفقت کوم.› بیا پنځم آسمان ته وختلو او هلته له هارون3 (علیه السلام) سره مخ شو. ما ته یې ‹مرحبا› وویل او د خیر دعا یې وکړه. د پنځم آسمان د پرښتو عبادت مې ولید. ټولې په پښو ولاړې وې او د خپلو پښو ګوتو ته یې کتل، هېڅکله یې بل لوري ته نه کتل او په لوړ غږ یې تسبیح ویله. له جبرئیل (علیه السلام) څخه مې وپوښتل: ‹ایا د دې پرښتو عبادت همداسې دی؟› ویې ویل: ‹هو، له حق تعالی څخه وغواړه چې دا عبادت ستا امت ته نصیب کړي.› دعا مې وکړه. جناب حق عطا کړ. بیا شپږم آسمان ته وختلو. هلته له موسی (علیه السلام) سره مخ شو. ما ته یې ‹مرحبا› وویل او د خیر دعا یې وکړه.

بیا اووم آسمان ته پورته شو. له هماغې پوښتنې او ځواب وروسته مې ابراهیم (علیه السلام) وموند چې شا یې بیت المعمور ته لګولې وه. هغه بیت المعمور چې هره ورځ اویا زره پرښتې پکې ننوځي (او بیا یې هېڅکله نوبت نه راځي). ابراهیم (علیه السلام) ته مې سلام وکړ. زما سلام یې ځواب کړ او ویې ویل: ‹مرحبا، صالح پیغمبره، صالح زویه.› (بیا:) ‹اې محمد! د جنت ځمکه ډېره لطیفه او خاوره یې پاکه ده. خپل امت ته ووایه چې هلته ډېرې ونې کېنوي.› ما وویل: ‹په جنت کې ونې څنګه کېنول کېږي؟› ویې ویل: ‹د «لَا حَوْلَ وَلَا قُوَّةَ إِلَّا بِاللّٰهِ» تسبیح په ویلو› (او په یوه روایت کې: ‹د «سُبْحَانَ اللّٰهِ وَالْحَمْدُ لِلّٰهِ وَلَا إِلٰهَ إِلَّا اللّٰهُ وَاللّٰهُ اَکْبَرُ» تسبیح په ویلو›). (جبرئیل علیه السلام) بیا زه سدرة المنتهی ته بوتلم. سدرة المنتهی داسې ونه وه چې ریښه یې په شپږم آسمان کې، تنه او ښاخونه یې د اووم آسمان پورته وو؛ پاڼې یې د فیل د غوږونو په څېر او مېوې یې د برجونو په څېر وې.4 ته به وایې یوه داسې ونه ده چې په خپل سیوري یې ټول آسمانونه او جنت سیوري کړي دي. د الله تعالی د جلال او عظمت د نور په تجلي سره به په رنګونو پوښل کېده، په یاقوتو، زمردو یا د هغو په څېر جواهرو به ښکلې کېده او دومره ښایسته کېده چې د الله تعالی له پیدا کړو مخلوقاتو څخه هېڅوک یې ښکلا نه شي بیانولای.

جبرئیل (علیه السلام) زه د سدرة المنتهی هاخوا ته ورسولم او له ما سره یې وداع وکړه. ما وویل: ‹اې جبرئیل! ایا ما یوازې پرېږدې؟› جبرئیل (علیه السلام) په اضطراب کې شو. د حق تعالی له هیبته یې په رپېدو پیل وکړ او ویې ویل: ‹اې محمد! که یو (بل) ګام واخلم، د الله تعالی له عظمته به هلاک شم. ټول وجود به مې وسوځي او نابود به شي.›»

د عالمونو سردار تر دې ځایه له جبرئیل علیه السلام سره راغلی و. جبرئیل علیه السلام دلته خپل ځان په هغه بڼه چې پرې پیدا شوی دی، رسول الله ته وښود؛ شپږ سوه زره وزرې یې غوړولې وې او له هرې وزرې یې مرغلرې او یاقوت شیندل کېدل.

بیا د جنت یوه شنه غالۍ راغله چې رفرف نومېده او رڼا یې تر لمر ډېره ځلانده وه. بې‌دمه د الله تعالی په ذکر بوخته وه، او د تسبیح غږ یې هغه عالم ډک کړی و چې پکې وه. زموږ سردار پیغمبر ته یې سلام وکړ. زموږ سردار رسول الله پر رفرف کېناست. په یوه شېبه کې ډېرو لوړو ځایونو ته پورته شول او له اویا زره پردو تېر شول چې حجاب بلل کېږي. د هر حجاب ترمنځ واټن ډېر لرې و. په هره پرده کې دنده لرونکې پرښتې وې. رفرف زموږ سردار پیغمبر یو په یو له هغو پردو تېر کړ. په دې توګه یې د کرسي، عرش او روحونو له عالمونو څخه تېر شول. زموږ سردار حبیب اکرم او محترم نبي (صلی الله علیه وسلم) به چې له هرې پردې تېرېده، اورېدل یې چې امر کېږي: «مه وېرېږه، اې محمد! نږدې شه، نږدې شه!» دومره نږدې شو چې د قاب قوسین مقام ته ورسېد. په داسې توګه چې نه پرې پوهېدل کېږي، نه درک کېږي او نه بیانېږي، هغو لوړتیاوو ته ورسېد چې الله تعالی غوښتې وې. بې‌مکانه، بې‌زمانه، بې‌جهته او بې‌صفته رؤیت حاصل شو، یعنې الله تعالی یې ولید. بې‌سترګو، بې‌غوږو، بې‌واسطې او بې‌وسیلې یې له خپل رب سره خبرې وکړې. داسې نعمتونو ته ورسېد چې هېڅ مخلوق پرې نه شي پوهېدلای او نه یې درک کولای شي.

حضرت امام رباني په خپل کتاب «مکتوبات» کې فرمایي: «هغه سرور (علیه الصلاة والسلام) د معراج په شپه خپل رب په دنیا کې ونه لید؛ په آخرت کې یې ولید. ځکه چې رسول علیه السلام په هغه شپه د زمان او مکان له دایرې څخه بهر ووت. یوه ازلي او ابدي شېبه یې وموندله. پیل او پای یې د یوه ټکي په توګه ولیدل. د هغو کسانو جنت ته تګ، چې زرګونه کاله وروسته به جنت ته ځي، او په جنت کې د هغوی اوسېدل یې په هغه شپه ولیدل. نو په هغه مقام کې لیدل، په دنیا کې لیدل نه دي؛ د آخرت په لیدلو لیدل دي.»

زموږ سردار پیغمبر ته چې وفرمایل شول: «خپل رب ته ثنا ووایه!»، هغه سمدستي وفرمایل: «اَلتَّحِیَّاتُ لِلّٰهِ وَالصَّلَوَاتُ وَالطَّیِّبَاتُ» (یعنې: ټولې هغه مدحې، ستاینې او ثناوې چې په ژبو کېږي، هغه خدمتونه او طاعتونه چې په بدن کېږي، او هغه نېکۍ او احسانونه چې په مال کېږي، د الله تعالی لپاره دې وي).

«حق تعالی تر تا زیات شریف کس نه دی پیدا کړی. ستا امت هم تر ټولو امتونو غوره دی» عزرائیل علیه السلام

لومړی الله تعالی بې‌سترګو، بې‌غوږو، بې‌واسطې او بې‌مکانه خپل حبیب ته په دې فرمایلو سلام وکړ: «اَلسَّلَامُ عَلَیْکَ اَیُّهَا النَّبِیُّ وَرَحْمَةُ اللّٰهِ وَبَرَکَاتُهُ» (اې زما رسوله! زما سلام، زما برکت او زما رحمت دې پر تا وي). زموږ سردار پیغمبر په ځواب کې وفرمایل: «اَلسَّلَامُ عَلَیْنَا وَعَلٰی عِبَادِ اللّٰهِ الصَّالِحِینَ» (یا ربي! پر موږ او ستا پر صالحو بندګانو هم دې سلام وي).

پرښتو چې دا واورېدل، ټولو په یوه خوله وویل: «اَشْهَدُ اَنْ لَا اِلٰهَ اِلَّا اللّٰهُ وَاَشْهَدُ اَنَّ مُحَمَّدًا عَبْدُهُ وَرَسُولُهُ» (لکه چې په خپلو سترګو مې لیدلي وي، داسې پوهېږم او ایمان لرم چې له الله تعالی پرته د عبادت وړ بل معبود نشته. محمد علیه السلام د هغه بنده او رسول دی).

زموږ سردار پیغمبر چې وفرمایل: «اَلسَّلَامُ عَلَیْنَا…»، الله تعالی وفرمایل: «اې زما حبیبه! دلته له موږ دواړو پرته بل څوک نشته. ‹عَلَیْنَا› (پر موږ) دې ولې وویل؟» زموږ سردار رسول الله په ځواب کې داسې وفرمایل:

«الهي! که څه هم د امت بدنونه مې له ما سره نه دي، خو روحونه یې له ما سره دي. زما د عنایت نظر او د همت کمال له هغوی څخه لرې نه دی. تا ما ته سلام وکړ او زه دې له ټولو بدیو لرې کړم. خپل هغه فقیر او دردمن امت چې د آخر زمان له فتنې سره مخ شوی دی، له دې لوی اکرام او احسانونو څخه څنګه بې‌برخې کړم؟ له داسې نعمت څخه یې څنګه بې‌نصیبه کړم؟»

الله تعالی وفرمایل: «اې زما حبیبه! نن شپه زما مېلمه یې. له ما څخه وغواړه، څه غواړې؟» زموږ سردار رسول الله (صلی الله علیه وسلم) وفرمایل: «خپل امت غواړم (یا ربي!)»

د یوه روایت له مخې، حق تعالی په همدې توګه دا پوښتنه اووه سوه ځله تکرار کړه. زموږ سردار رسول الله په ټولو ځوابونو کې وفرمایل: «خپل امت غواړم.» الله تعالی چې وفرمایل: «تل خپل امت غواړې»، هغه غوښتنه وکړه: «اې زما ربه! غوښتونکی زه یم، ورکوونکی ته یې. ټول امت مې ما ته وبخښه.» جناب حق وفرمایل: «که نن شپه ستا ټول امت تا ته وبخښم، زما رحمت او ستا عزت به ښکاره نه شي. یوه برخه مې نن شپه تا ته وبخښله. دوه برخې مې وروسته کړې. څو د قیامت په ورځ ته وغواړې او زه یې وبخښم؛ تر څو زما رحمت او ستا عزت (شرف) څرګند شي.»

زموږ ګران پیغمبر (صلی الله علیه وسلم) په یوه حدیث شریف کې فرمایلي دي: «هغه شپه (د معراج شپه) مې له الله تعالی څخه وغوښتل چې د خپل ټول امت حساب ما ته وسپاري. حق تعالی وفرمایل: ‹اې محمد! له دې څخه ستا مراد دا دی چې هېڅوک دې ستا د امت په خطاوو خبر نه شي. زما مراد دا دی: څرنګه چې ته مهربان پیغمبر یې، د هغوی خطاوې او بد کارونه دې لکه له پردیو څخه چې پټ دي، له تا څخه هم پټ پاتې شي. اې محمد! ته د هغوی لارښود یې. زه د هغوی رب یم. تا هغوی اوس ولیدل. ما له ازل څخه تر ابده هغوی ته نظر کړی دی او نظر کوم. اې محمد! که مې ستا له امت سره خبرې کول نه وای خوښ، د قیامت په ورځ به مې حساب ته نه وای راکښلي. د هغوی له لویو او وړو ګناهونو څخه به مې پوښتنه نه وای کړې.›»

«الله تعالی وفرمایل: ‹اې محمد! خپلې مبارکې سترګې پرانیزه او د خپلو پښو لاندې وګوره.› ومې کتل، یو موټی خاوره مې ولیده. حق تعالی وفرمایل: ‹ټول موجود شیان ستا د پښو خاوره ده. ایا هغه زما خاوره دې د دوست حضور ته راوړه؟ زما لپاره ستا د امت بخښل اسانه دي تر دې چې هغه ګرد وبخښم چې د یوه دوست په لمن نښتی وي.›»

امت مې تا ته درکړ، اې حبیبه!
خپل جنت مې هغوی ته کړ نصیب.
اې زما حبیبه، هغه څه و چې دې وغوښتل،
د یو موټي خاورې لپاره دې منت وکړ؟

زموږ سردار پیغمبر په یوه حدیث شریف کې فرمایلي دي: «له حق تعالی څخه مې یو شمېر پوښتنې وکړې. ځوابونه مې یې واورېدل. له پوښتنې کولو پښېمانه شوم. (ځینې یې دا دي:)

‹یا ربي! جبرئیل ته دې شپږ سوه زره وزرې ورکړې. په بدل کې یې ما ته ستا احسان څه دی؟› حق تعالی وفرمایل: ‹ستا یو ویښته ما ته د جبرئیل تر شپږ سوه زره وزرو ګران دی. ستا د یوه ویښته په سبب به د قیامت په ورځ زرګونه عاصي ګناهکاران آزاد کړم. اې محمد! که جبرئیل خپله وزره وغوړوي، د ختیځ او لوېدیځ ترمنځ به ډک کړي. که ته شفاعت وکړې، که د ختیځ او لوېدیځ ترمنځ له عاصیانو ډک هم وي، ټول به تا ته وبخښم.› ما وویل: ‹پرښتې دې زما پلار آدم (علیه السلام) ته په سجده کړې. په بدل کې یې ما ته ستا اکرام څه دی؟›

حق تعالی وفرمایل: ‹آدم ته د پرښتو سجده په دې سبب وه چې ستا نور د هغه په تندي کې و. اې محمد! تا ته مې تر هغه غوره شی درکړ. ستا نوم مې زما نوم ته نږدې کړ او د عرش اعلی پر سر مې ولیکه. په هغه وخت کې آدم لا نه و پیدا شوی، نه یې نوم و او نه نښه. ستا نوم مې د آسمانونو پر دروازو، پر حجابونو، د جنتونو پر دروازو، پر ماڼیو او ونو، د جنت په هر ځای کې ولیکه. په جنت کې هېڅ داسې شی نه و چې پرې «لا اله الا الله محمد رسول الله» نه وي لیکل شوي. دا مرتبه تر هغې مرتبې غوره ده چې آدم ته ورکړل شوې وه.›

کله چې مې له تا سره مینه وکړه، اې شریفه!
ایا دواړه جهانه به ستا نه وي، اې لطیفه!
ستا ذات مې د خپل ذات هینداره وګرځاوه،
ستا نوم مې له خپل نوم سره یوځای ولیکه.

‹یا ربي! نوح (علیه السلام) ته دې بېړۍ ورکړه. په بدل کې دې ما ته څه احسان وفرمایه؟› ویې فرمایل: ‹تا ته مې براق درکړ چې په یوه شپه کې مې له ځمکې څخه تر عرشه ورسولې. جنت او دوزخ دې ولیدل. ستا امت ته مې هم جوماتونه ورکړل، چې د قیامت په ورځ ستا امت لکه پر بېړیو چې سپرېږي، پر هغو جوماتونو سپور شي، له صراط څخه د سترګو د رپ په اندازه وخت کې تېر شي او له دوزخ څخه خلاص شي.› ‹یا ربي! بني اسرائیلو ته دې د قدرت حلوا او د بټېرې په څېر د مرغۍ غوښه نازله کړه.› حق تعالی وفرمایل: ‹تا او ستا امت ته مې د دنیا او آخرت نعمت عطا کړ. د بني اسرائیلو بڼې مې له انساني بڼې څخه د یږ، بیزو او خنزیر په بڼه واړولې. ستا له امت څخه مې له هېچا سره داسې ونه کړل. که څه هم د هغوی په څېر عمل وکړي، دا بلا مې ورته روا ونه ګڼله. اې محمد! تا ته مې یو سورت درکړ چې د هغه په څېر سورت په تورات او انجیل کې نشته. هغه سورت د فاتحې سورت دی. هر څوک چې هغه سورت ولولي، بدن یې پر دوزخ حرامېږي. د هغه کس د مور او پلار عذاب به سپک کړم. اې محمد! ما له تا څخه اکرم (قیمتي، غوره او شریف) څوک نه دی پیدا کړی. پر تا او ستا پر امت مې په شپه او ورځ کې پنځوس وخته لمونځ فرض کړ.

«هغه شپه (د معراج شپه) مې له الله تعالی څخه وغوښتل چې د خپل ټول امت حساب ما ته وسپاري» حدیث شریف

اې محمد! هر څوک چې زما یووالی ومني او له ما سره شریک ونه نیسي، جنت د هغوی دی. پر ستا هغه امت چې داسې وي، دوزخ مې حرام کړ. پر ستا امت زما رحمت زما پر غضب مخکې شوی دی.

اې محمد! زما په نزد ته له ټولو خلقو څخه اکرم او شریف یې. د قیامت په ورځ به تا ته دومره اکرامونه وکړم چې ټول عالم به حیران شي. اې زما حبیبه! تر هغو چې ته جنت ته ننه وځې، پر نورو پیغمبرانو او د هغوی پر امتونو منع دی. تر هغو چې ستا امت ننه وځي، بل امت نه ننوځي. اې محمد! ایا غواړې چې وګورې ما ستا او ستا د امت لپاره څه شیان تیار کړي دي؟› ما وویل: ‹غواړم یې، یا ربي!› اسرافیل ته یې خطاب وکړ او ویې فرمایل: ‹اې اسرافیل! زما بنده، زما امین او زما رسول جبرئیل ته ووایه چې زما حبیب جنت ته بوځي او هر هغه څه چې ما په جنت کې د خپل حبیب او د هغه د امت لپاره تیار کړي دي، ورته وښيي؛ تر څو د هغه مبارک خاطر له اندېښنې څخه خلاص شي.›»

د عالمونو سردار، زموږ ګران پیغمبر، له اسرافیل علیه السلام سره یوځای جبرئیل علیه السلام ته راغی. د الله تعالی د امر د پوره کولو لپاره جبرئیل علیه السلام زموږ سردار پیغمبر (صلی الله علیه وسلم) جنت ته بوت. پرښتې په لاسونو کې له داسې پتنوسونو سره په انتظار وې چې یو له حلو او بل له نور څخه ډک و. جبرئیل علیه السلام وویل: «یا رسول الله! دوی له آدم علیه السلام څخه اتیا زره کاله مخکې پیدا شوې دي. په دې مقام کې بې‌صبري کوي چې څه په پتنوسونو کې دي، پر تا او ستا پر امت یې وشیندي. د قیامت په ورځ، کله چې ستا حضرت او ستا امت د الله تعالی په امر د جنت په درشل پښه کېږدئ، دا پرښتې به د پتنوسونو جواهر پر تاسې وشیندي.» هغې پرښتې چې رضوان نومېږي او په جنت کې دنده لري، هغوی ته هرکلی وکړ. زموږ سردار پیغمبر ته یې زېرې ورکړې او ویې ویل: «حق تعالی جنت په درې برخو وېشلی دی، چې دوه برخې یې ستا امت ته او یوه یې د نورو پیغمبرانو امتونو ته ورکړي.» او د جنت ټول اړخونه یې ورته وګرځول. زموږ سردار حبیب اکرم وفرمایل: «د جنت په منځ کې مې یو سیند ولید.

د عرش پورته بهېږي. له یوه ځایه اوبه، شیدې، خمر او شات راوځي. هېڅکله یو له بل سره نه ګډېږي. د هغه سیند غاړه له زبرجدو وه. دننه ډبرې یې جواهر، خټه یې عنبر او واښه یې زعفران وو. شاوخوا یې د سپینو زرو ګیلاسونه ایښي وو چې شمېر یې د آسمان تر ستورو زیات و. شاوخوا یې مرغان وو چې غاړې یې د اوښ د غاړې په څېر وې. هر څوک چې د هغوی له غوښې وخوري او له هغه سیند څخه وڅښي، د حق تعالی رضا ته رسېږي. له جبرئیل څخه مې وپوښتل: ‹دا سیند څه دی؟› ویې ویل: ‹کوثر دی. حق تعالی تا ته درکړی دی. د اتو جنتونو بڼونو ته له دې کوثر څخه اوبه بهېږي.› د هغه سیند په غاړه مې خېمې ولیدې. ټولې له مرغلرو او یاقوتو وې. له جبرئیل څخه مې پوښتنه وکړه. ویې ویل: ‹ستا د مېرمنو منزلونه دي.› په هغو خېمو کې مې حورې ولیدې. مخونه یې د لمر په څېر ځلېدل او ټولو یې غږونه پورته کړي وو او په ډول ډول نغمو یې ترنم کاوه. ویل یې: ‹موږ خوشحاله او خوښې یو. موږ ته هېڅ غم نه راځي.

موږ ښکلې شوې یو، هېڅکله لوڅې نه کېږو. موږ ځوانې یو، هېڅکله نه زړېږو. موږ ښه خویه یو، هېڅکله نه غوسه کېږو. موږ تل همداسې یو، هېڅکله نه مرو.› د هغوی نغمې او غږونه د سعادت ماڼیو او ونو ته رسېږي او هر ځای نیسي. داسې خوږ غږونه لري چې که هغه نغمې دنیا ته راتلې، په دنیا کې به مرګ او محنت نه وای. جبرئیل وویل: ‹غواړې چې د دوی مخونه وګورې؟› ما وویل: ‹غواړم.› د یوې خېمې دروازه یې پرانیسته. ومې کتل. داسې ښکلې بڼې مې ولیدې چې که ټول عمر د هغوی ښکلا بیان کړم، پای ته یې نه شم رسولای. مخونه یې تر شیدو سپین، اننګي یې له یاقوتو سره او له لمر ځلانده وو. پوستکي یې تر ورېښمو نرم او د سپوږمۍ په څېر روښانه، او بوی یې تر مشکو ښه و. ویښتان یې ډېر تور وو؛ د ځینو اوبدل شوي، د ځینو ټول شوي او د ځینو خپاره شوي وو؛ چې کېناستې به، شاوخوا به یې د خېمې په څېر و، او چې پاڅېدې به، تر پښو به یې رسېدل. د هرې یوې مخې ته یو خدمتګار ولاړ و. جبرئیل وویل: ‹دا ستا د امت لپاره دي.›»

زموږ سردار پیغمبر (صلی الله علیه وسلم) وفرمایل: «د اتو جنتونو باغونه، بڼونه او هر ډول نعمتونه مې ولیدل. زړه ته مې راغله چې کاشکې دوزخ او درجې یې هم وګورم. جبرئیل زما لاس ونیو او د دوزخ تر ټولو لویې پرښتې مالک ته یې بوتلم. (اې مالک! حضرت محمد غواړي چې په دوزخ کې د دښمنانو ځایونه وګوري، هغه ته دوزخ وښیه) ویې ویل.» مالک چې د دوزخ له مخ څخه پوښ لرې کړ، دوزخ داسې په ایشېدو او پړسېدو شو چې زموږ سردار پیغمبر (علیه الصلاة والسلام) په یقین سره ولیدل چې دوزخ هر شی نیسي او سمدستي یې سوځوي؛ په دوزخ کې د تندې عذابونه، د عذاب ځنځیرونه، د عذاب ماران او لړمان او د هغه ځای ځینې عذابونه یې هم په یقین ولیدل.

«مالک د دوزخ طبقې پرانیستې. اووه طبقې (ټولې) مې ولیدې. اوومې طبقې ته هاویه وايي. عذاب یې له نورو طبقو څخه څو چنده زیات و. له مالک څخه مې پوښتنه وکړه: ‹په دې طبقه کې کومې ډلې ته عذاب ورکول کېږي؟› مالک وویل: ‹فرعون، قارون او ستا د امت منافقانو ته عذاب ورکول کېږي.› شپږمه طبقه لظی ده. هلته مشرکانو (هغو کسانو چې هېڅ دین نه لري) ته عذاب ورکول کېږي. پنځمه طبقه حطمه ده. هلته اور او غوایي ته عبادت کوونکو او بودایانو ته عذاب ورکول کېږي.

څلورمه طبقه جحیم ده. هلته لمر او ستورو ته عبادت کوونکو ته عذاب ورکول کېږي. دریمه طبقه سقر ده. هلته مسیحیانو ته عذاب ورکول کېږي. دویمه طبقه سعیر ده. هلته یهودیانو ته عذاب ورکول کېږي. لومړۍ طبقه جهنم ده. د دې طبقې عذاب د نورو طبقو تر عذاب لږ و. (سره له دې هم) هلته مې د اور اویا زره سمندرونه ولیدل. هر سمندر دومره لوی و چې که ځمکې او آسمانونه په یوه سمندر کې واچوي او یوې پرښتې ته امر وکړي، که زر کاله هم ولټوي، موندل یې ممکن نه وو. زبانیه (هغه پرښتې چې په دوزخ کې دنده لري) دومره عظیمې وې چې که له هغوی څخه یوه ځمکې او آسمانونه د خپلې خولې په یوه ګوټ کې کېږدي، هېڅ به نه ښکارېدل. هغو سمندرونو به څپې وهلې او وېروونکي غږونه به ترې پورته کېدل. که تر هغه غږ لږ غږ هم دنیا ته راغلی وای، ټول ژوندي موجودات به هلاک شوي وای.

ما وپوښتل: ‹دا طبقه د کومې ډلې لپاره ده؟› مالک ځواب رانه کړ. بیا مې وپوښتل. چوپ شو… جبرئیل مالک ته وویل: ‹له تا ځواب غواړي.› هغه هم ‹معذور مې وګڼه› وویل او عذر یې وغوښت. ما وویل: ‹هر څه چې وي، ځواب راکړه، چې نن یې د چارې کول ممکن وي.› مالک وویل: ‹یا رسول الله! ستا د امت د عاصیانو لپاره ده؛ هغوی ته نصیحت وکړه، تر څو ځانونه له دې وېروونکي ځای څخه وساتي. له هغو شیانو ډډه وکړي چې بدنونه یې داسې عذاب ته کشوي. هغه ورځ زه پر عاصیانو رحم نه کوم. نه د هغوی پر سپین ږیرو زړو شفقت کوم او نه یې پر ځوانانو.›»

«معراج هغه ځای دی چې عقل پکې پای ته رسېږي او ایمان پیلېږي» حدیث شریف

د عالمونو سردار په ژړا شو. له مبارک سر څخه یې لونګۍ لرې کړه او شفاعت او (الله تعالی ته) زارۍ ته یې مخه کړه. د خپل امت کمزوري یې یاده کړه او دا یې وفرمایل چې د داسې عذاب طاقت نه لري، او دومره یې وژړل چې جبرئیل علیه السلام او ټولو پرښتو هم ورسره وژړل. له الله تعالی څخه خطاب راغی: «اې زما حبیبه! ستا حرمت او قدر زما په نزد لوی دی؛ دعا دې قبوله شوه. زړه دې ارام ساته. ستا مراد ته مې ورسولې. تا ته به داسې مقام درکړم چې ډېر زیات عاصیان به ستا په شفاعت وبخښم؛ تر دې چې ته ووایې: ‹بس دی.› اې زما حبیبه! هر څوک چې زما امر ونیسي، له عذاب او سزا څخه ژغورل کېږي او زما رحمت ته رسېږي. په جنت کې زما د لیدلو شرف ته رسېږي. پر تا او ستا پر امت مې په شپه او ورځ کې پنځوس وخته لمونځ فرض کړ.»

زموږ پیغمبر (صلی الله علیه وسلم) خبرو ته دوام ورکړ او ویې فرمایل: «له هغه مقام څخه (وروسته) عرش ته ورسېدم. له آسمانونو تېر شوم او هغه مقام ته راغلم چې موسی (علیه السلام) پکې و. ما ته یې وویل: ‹حق تعالی پر تا او ستا پر امت څه فرض کړل؟› ما وویل: ‹پر ما یې فرض کړل چې هره ورځ او شپه پنځوس وخته لمونځ وشي.› ویې ویل: ‹د خپل رب درګاه ته ورستون شه او وغواړه چې یو څه یې سپک کړي. ځکه چې ستا امت د دې بار نه شي پورته کولای. ما بني اسرائیل ازمویلي او څېړلي دي.› پر دې د خپل رب درګاه ته ورستون شوم او ومې ویل: ‹یا ربي! له امت څخه مې (دا امر) یو څه سپک کړه!› پر دې یې له پنځوسو وختونو څخه یوازې پنځه وخته کم کړل. موسی (علیه السلام) ته راستون شوم او ومې ویل: (پنځه وخته یې کم کړل). ویې ویل: ‹د خپل رب درګاه ته ورستون شه! وغواړه چې یو څه نور یې هم سپک کړي. ځکه چې ستا امت د دې بار نه شي پورته کولای.› په دې توګه د موسی (علیه السلام) او زما د رب ترمنځ تلم او راتلم، او په پای کې الله تعالی داسې وفرمایل: ‹دا لمونځ مې پنځو وختونو ته راکم کړ. د هر لمانځه لپاره لس ثوابه دي. له دې امله په پای کې بیا هم پنځوس لمونځه کېږي. ځکه هر څوک چې د یوه ثواب قصد وکړي او ونه یې کړای شي، د هغه لپاره یو ثواب لیکل کېږي. خو که یې وکړي، د یوه په بدل کې پوره لس ثوابه لیکل کېږي. خو که د یوې ګناه قصد وکړي او ونه یې کړي، هېڅ نه لیکل کېږي. که یې وکړي، یوازې د یوې ګناه په توګه ثبتېږي.› بیا موسی (علیه السلام) ته کوز شوم او حال مې ورته بیان کړ. بیا یې وویل: ‹ورستون شه، وغواړه چې یو څه نور یې هم سپک کړي.› پر دې مې ورته وویل: ‹له خپل رب سره مې دومره مناجات کړي دي چې نور شرمېږم.›»5 الله تعالی په دې توګه زموږ د ګران پیغمبر هغه مبارک زړه تسلي کړ چې د ګاللو سختیو له امله ټپي شوی و. داسې نعمتونه یې ورته عطا کړل چې خپل هېڅ مخلوق ته یې نه دي ورکړي، او هېڅوک پرې نه شي پوهېدلای او نه یې درک کولای شي.

راشه دلته، اې د عشق په اور کې سوځېدونکیه،
اې هغه چې ځان د معشوق عاشق ګڼې.
راشه، د هغه شاه معراج په ښکاره واوره؛
که عاشق یې، مه درېږه، د عشق په اور کې وسوځه.
دا د دوشنبې شپه وه، خبر یې ثابت دی،
هغه شپه، ګوره، د قدر شپه وه.
هغه نېکمرغه بخت او هغه لوړ قدر والا
په هغه شپه د ام هاني په کور کې و.
مخکې راغلي دې دولت ته ونه رسېدل،
هېڅوک دې لوړتیا ته ونه رسېد؛
ځکه ټول یې ولیدل او هاخوا تېر شو،
ورغی او هغه لوی حضرت ته ورسېد.
هغه ذوالجلال چې له شپږو جهتونو پاک دی،
بې له کم و کیفه یې هغه ته خپل جمال وښود.
رب العزت یې په ښکاره ولید،
په آخرت کې به یې امت همداسې ویني.
ته چې معراج ته لاړې او نیاز دې وکړ،
ستا د امت معراج مې لمونځ وګرځاوه.

«اې زما حبیبه! هر څوک چې زما امر ونیسي، له عذاب او سزا څخه ژغورل کېږي او زما رحمت ته رسېږي. په جنت کې زما د لیدلو شرف ته رسېږي» حدیث قدسي