غزاګانې او سریې

سفر، غزا او سریه

زموږ سردار فخر کائنات صلی الله علیه وسلم د مدینې د امنیت ساتلو او د دښمنانو د حال د څارلو لپاره سریې (د یرغل ډلګۍ، ټولګي)، یعنې کوچني پوځي واحدونه، جوړ کړل. د هغو سریو د ګډونوالو شمېر چې رسول الله به پخپله پکې ګډون نه کاوه او پر کافرانو به یې لېږلې، له پنځو تر څلور سوو کسانو پورې توپیر درلود. هغو جګړو ته چې زموږ سردار پیغمبر پکې ګډون کړی او پخپله یې رهبري کړې ده، غزا (غزوه) ویل کېږي. جګړې ته د لښکر تګ ته سفر، او د جګړې حالت ته بسیج ویل کېږي.

زموږ ګران پیغمبر د دښمن د ناڅاپي بریدونو د مخنیوي لپاره په مدینه کې د پهرې دود کېښود، ګزمې یې وویستې او په دې توګه یې اړین امنیتي تدابیر ونیول.

رسول الله (صلی الله علیه وسلم) اووه ویشت غزاګانې وکړې. دا دي: ابواء (ودان)، بواط، لومړی بدر (سفوان، لومړنی بدر)، ذوالعشیره، بدر (بدر کبری)، قرقرة الکدر، بني قینقاع، سویق، غطفان (انمار، ذي امر)، بحران (بني سلیم، نجران)، احد، حمراء الاسد، بني نضیر، کوچنی بدر (بدر صغری)، ذات الرقاع، دومة الجندل، مریسیع (بني مصطلق)، خندق (احزاب)، بني قریظه، بني لحیان، غابه (ذي قرد)، خیبر، وادي القری، د مکې فتح، حنین، طائف او تبوک.

له دې غزاګانو څخه یوازې په نهو کې جګړه وشوه. دا غزاګانې دي: بدر (بدر کبری)، احد، مریسیع (بني مصطلق)، خندق (احزاب)، بني قریظه، خیبر، وادي القری، حنین او طائف. مکه بې له جګړې فتح شوه او ټول خلک یې مسلمانان شول.

په نورو غزاګانو کې هېڅ نښته ونه شوه؛ په ځینو کې تړون وشو، په ځینو کې دښمن تسلیم شو؛ د کافرانو یوې ډلې د اسلام له لښکر سره د مخامخ کېدو زړه ونه کړ، او د کافرانو ډېری لا چې د اسلام د لښکر د راتګ خبر شول، غرونو ته وتښتېدل او ورک شول.

ټول دولتونه په دې متل بریا او خلاصون مومي:
که سوله او امن غواړې، جګړې ته چمتو اوسه.
عبدالحق ملا

«له هغو کسانو سره چې له تاسې سره جګړه پیلوي، تاسې هم د الله تعالی په لاره کې وجنګېږئ؛ خو له حده مه تېرېږئ او افراط مه کوئ» بقره: ۱۹۰

هغه سریې چې زموږ سردار رسول الله ولېږلې

لومړنۍ سریې – د حضرت حمزه ډله

اړینه وه چې مشرکان له سوداګریز او اقتصادي پلوه کمزوري او سمې لارې ته راوستل شي. د دې لپاره باید د سوریې سوداګریزې لارې بندې شوې وای. په همدې وخت کې خبر واورېدل شو چې د مشرکانو یو کاروان د مدینې له نږدې څخه تېرېږي. د هجري لومړي کال د اوومې میاشتې، رمضان، په پیل کې زموږ ګران پیغمبر امر وکړ چې سمدستي د سفر تیاری ونیول شي، او حضرت حمزه یې د دېرشو سپرو قوماندان وټاکه. هغه ته یې له الله تعالی څخه د وېرې او له خپلو تر لاس لاندې کسانو سره د ښه چلند سپارښتنه وفرمایله، بیا یې وفرمایل: «د الله تعالی په لاره کې، د الله تعالی د نوم په یادولو سره غزا ته ووځئ! له هغو کسانو سره وجنګېږئ چې الله تعالی نه پېژني…» حضرت حمزه ته یې یو سپین بیرغ ورکړ او رخصت یې کړ.

حضرت حمزه له خپلو سپرو سره د مشرکانو د هغه کاروان پر لور وخوځېد چې درې سوه سپرو یې ساتنه کوله. کاروان چې له شام څخه مکې ته روان و، کله چې سیف البحر نومي ځای ته ورسېد، له مجاهدینو سره مخامخ شو. نامتو صحابه وو سمدستي د جګړې لیکې جوړې کړې او جګړې ته چمتو شول. په هغه وخت کې مجدي بن عمرو جهني، چې هلته و، راورسېد او منځ ته ورغی. مجدي بن عمرو جهني د دواړو خواوو متحد و. کله یې چې ولیدل چې مسلمانان په شمېر ډېر لږ او مشرکان ډېر زیات دي، فکر یې وکړ چې ښايي مسلمانان مغلوب شي. د دې په هیله چې د مسلمانانو دولت تر تله پاتې شي، منځګړیتوب یې وکړ او دواړه خواوې یې له جګړې څخه منع کړې. بیا حضرت حمزه او ملګري یې مدینې ته ستانه شول. کله چې د مجدي کار زموږ سردار پیغمبر ته عرض شو، خپله خوښي یې څرګنده کړه او ویې فرمایل: «مبارک، ښه او سم کار یې کړی دی.»1

د عبیده بن حارث ډله

له دې وروسته سریې پرله‌پسې روانې وې. د حضرت عبیده بن حارث تر قوماندې لاندې شپېته یا شاوخوا اتیا مجاهدین ورکړل شول او رابغ ته ولېږل شو. لا چې دواړه لښکرې سره مخامخ شوې، دواړو خواوو غشي ویشتل پیل کړل. د اسلام له لښکر څخه لومړی کس چې غشی یې وویشت، سعد بن ابي وقاص و. د ابوسفیان تر قوماندې لاندې دوه سوه مشرکانو داسې وګڼل چې د اسلام د لښکر ډېره برخه په کمین کې ده؛ له مسلمانانو ووېرېدل او خلاصون یې په تېښته کې ولید.2

د الله په لاره کې جهاد وکړو، شان ترلاسه کړو، شان…
په قرآن کې د بریا وعده کوي حضرت یزدان.

«د الله تعالی په لاره کې، د الله تعالی د نوم په یادولو سره غزا ته ووځئ! له هغو کسانو سره وجنګېږئ چې الله تعالی نه پېژني» حدیث شریف

زموږ د سردار رسول الله غزاګانې

لومړنۍ غزاګانې – د ودان غزا

دې ته د ابواء غزا هم ویل کېږي. دا د رسول الله لومړۍ غزا ده او د هجرت په دولسمه میاشت کې پېښه شوه. حضرت سعد بن عباده په مدینه کې د نایب په توګه پرېښودل شو. له شپېتو کسانو سره پر قریشو او د بني ضمره پر قبیله ولاړل. بیرغ حضرت حمزه وړ. له مکیانو سره مخامخ نه شول. ودان نومي ځای ته ورسېدل. له بني ضمره قبیلې سره لیکلی تړون وشو. د هغه له مخې:

۱- بني ضمره به په هېڅ ډول له دښمن سره مرسته نه کوي؛

۲- د بني ضمره د ځان او مال امنیت به د مسلمانانو په تضمین کې وي؛

۳- په بدل کې یې، کله چې زموږ سردار پیغمبر بني ضمره کومې جګړې ته راوبلل، سمدستي به مرستې ته ورځي.

د بواط غزا

دا غزا د رسول الله دویمه غزا ده. د هجرت د دویم کال د ربیع الاول میاشت وه. حضرت سائب بن عثمان بن مظعون په مدینه کې د نایب په توګه پرېښودل شو. کله چې خبر ورسېد چې د ابوسفیان تر مشرۍ لاندې د مشرکانو سل کسیز کاروان له دوه زره پنځه سوه اوښانو سره شام ته روان دی، له دوه سوه کسانو سره د قریشو د کاروان پر لور ولاړل. سره له دې چې تر بواط غره پورې هر ځای قدم په قدم ولټول شو، مشرکان ونه نیول شول.

د ذوالعشیره غزا

د هجرت د شپاړسمې میاشتې په پیل کې وشوه. خبر ورسېد چې د ابوسفیان تر قوماندې لاندې د مکې د مشرکانو یو لوی سوداګریز کاروان شام ته روان دی. رسول الله ابوسلمه بن عبدالاسد په خپل ځای نایب پرېښود. بیرغ یې حضرت حمزه (رضی الله عنه) ته ورکړ. دېرش اوښان یې درلودل چې په وار سره به پرې سپرېدل. له یو سل پنځوس یا شاوخوا دوه سوه مجاهدینو سره عشیره نومي ځای ته راغلل او څو ورځې یې انتظار وکړ. د کاروان نیول ممکن نه شول. له بني مدلج سره یې سوله وکړه او مدینې ته ستانه شول.

د لومړي بدر غزا

دې ته د سفوان غزا هم ویل کېږي. د بواط له غزا څخه له راستنېدو څو ورځې نه وې تېرې شوې چې خبر ورسېد چې کرز بن جابر فهري نومي یو قریشي له خپلو کسانو سره پر جماء غره برید کړی او هلته څرېدونکي غواګانې او اوښان یې بیولي دي.

زموږ سردار پیغمبر زید بن حارثه په خپل ځای نایب پرېښود او له یو شمېر اصحابو سره د پېښې ځای ته روان شو. دا ځل یې بیرغ حضرت علي ته ورکړ.

کله چې مجاهدین د پېښې ځای ته ورسېدل، کرز او نورو څاروي پرېښي وو او خپل پلونه یې ورک کړي وو. سره له دې چې د بدر تر سفوان درې پورې د هرې ډبرې لاندې ولټول شول، هغوی ونه موندل شول.

د عبدالله بن جحش ډله (د بطن نخله سریه)

یوه ورځ زموږ سردار پیغمبر وغوښتل چې د قریشو د مشرکانو د څارلو لپاره نخلې ته یوه سریه جوړه کړي، او وغوښتل چې حضرت ابوعبیده بن جراح د لېږل کېدونکو سرتېرو قوماندان کړي. ابوعبیده بن جراح چې دا امر ترلاسه کړ، زموږ له پیغمبر څخه د لرې پاتې کېدو له درده یې ژړا پیل کړه.

«زېری دې وي هغو کسانو ته چې د حج په لاره کې مري او هغو کسانو ته چې د الله په لاره کې غزا کوي!» حدیث شریف

رسول الله (صلی الله علیه وسلم) د هغه پر ځای حضرت عبدالله بن جحش امیر وټاکه.3

عبدالله بن جحش له هغو کسانو څخه و چې اسلام یې په ډېره مینه او جوش سره ژوند کاوه. کله چې مسلمان شو، سره له دې چې کافرانو داسې شکنجې ورکړې چې په خیال کې نه ځایېدې، هغه د ایمان په ځواک د هغوی په وړاندې ودرېد او د هغوی ازارونه او جفاوې یې په ټینګښت سره وزغملې. له همدې امله زموږ سردار پیغمبر د هغه په اړه خپلو اصحابو ته فرمایلي وو: «هغه ستاسې په منځ کې تر ټولو زیات پر لوږه او تنده صبر کوونکی او زغمونکی دی.» عبدالله بن جحش به چې زموږ د سردار رسول الله هغه زېري اورېدل چې شهیدانو ته یې ورکول، تل د شهادت په ارمان کې و. په جګړو کې به تر ټولو مخکې په زړورتیا جنګېده.

حضرت عبدالله بن جحش وايي: «په هغه ورځ، رسول علیه السلام چې د ماسخوتن لمونځ وکړ، زه یې ځان ته راوبللم او ویې فرمایل: ‹سهار وختي ما ته راشه. وسله دې هم درسره وي. تا یو لوري ته لېږم.›

چې سهار شو، جومات ته لاړم. توره، لینده، غشي او کڅوړه مې راسره وه، او ډال مې هم ترڅنګ و. رسول علیه السلام د سهار له لمانځه ورکولو وروسته خپل کور ته ستون شو. ما چې مخکې راغلی وم، د دروازې مخې ته مې انتظار کاوه. له مهاجرینو څخه یې یو څو کسان ومومل چې له ما سره ولاړ شي. ویې فرمایل: ‹ته مې پر دې کسانو قوماندان وټاکلې› او یو لیک یې راکړ، او ویې فرمایل: ‹ولاړ شه! له دوو شپو مزل وروسته لیک خلاص کړه او څه چې پکې امر شوي، هماغسې عمل وکړه.› ما وپوښتل: ‹یا رسول الله! کوم لوري ته لاړ شم؟› ویې فرمایل: ‹د نجدیې لاره ونیسه. رکیې ته، کوهي ته مخه کړه!›»

کله چې عبدالله بن جحش د نخلې سفر ته وګمارل شو، د لومړي ځل لپاره هغه ته د امیر المؤمنین لقب ورکړل شو. هغه په اسلام کې لومړنی امیر و چې په دې نوم یاد شو. له اتو یا دولسو کسانو ډلګۍ سره چې دوه ورځې وروسته ملل نومي ځای ته ورسېدل، په هغه لیک کې چې یې خلاص کړ، داسې لیکل شوي وو:

«بسم الله الرحمن الرحیم. کله چې دا لیک وګورې، د الله تعالی په نوم او برکت سره مزل وکړه، تر هغه چې د مکې او طائف ترمنځ د نخلې درې ته کښته شې. خپل هېڅ ملګری له ځان سره تګ ته مه اړ باسه! د نخلې په دره کې قریشیان او د قریشیانو کاروان وڅاره، پسې یې شه او پام پرې ساته. د هغوی خبرونه موږ ته راورسوه.»

امیر المؤمنین حضرت عبدالله بن جحش له لیک لوستلو وروسته وویل: «موږ د الله تعالی بندګان یو او ټول به هغه ته ورګرځو. ومې اورېدل او اطاعت مې وکړ. د الله تعالی او د هغه د ګران رسول امر به پر ځای کړم.» او لیک یې ښکل کړ او پر سر یې کېښود. بیا خپلو ملګرو ته مخ واړاوه او ویې ویل: «په تاسې کې چې څوک د شهادت ارمان لري، له ما سره دې راشي. څوک چې نه غواړي راشي، بېرته تللی شي. زه هېڅوک نه مجبوروم. که رانه شئ، زه به یوازې ولاړ شم او د رسول علیه السلام امر به پر ځای کړم.» ملګرو یې ټولو په یوه خوله ځواب ورکړ: «موږ د خپل سردار پیغمبر امرونه واورېدل. موږ د الله تعالی، د رسول الله (صلی الله علیه وسلم) او ستا اطاعت کوونکي یو. هر لوري ته چې غواړې، د الله تعالی پر برکت روان شه.»

دا کوچنی لښکر، چې حضرت سعد بن ابي وقاص هم پکې و، د حجاز پر لور روان شو او نخلې ته ورسېد. په یو ځای کې پټ شول او له هغه ځایه یې د تېرېدونکو قریشیانو څارنه پیل کړه. په دې وخت کې د قریشو یو کاروان تېرېده. اوښان یې بار وو. مجاهدین کاروان ته نږدې شول او هغوی یې اسلام ته راوبلل؛ کله چې یې ونه منله، جګړه یې پیل کړه. یو یې ووژه او دوه یې بندیان کړل؛ یو بل ته، چې آس سپور و، ونه رسېدل. د کافرانو ټول مال مجاهدینو ته پاتې شو. عبدالله بن جحش د دې غنیمت د مالونو پنځمه برخه زموږ سردار رسول الله ته جلا کړه. دا لومړنی غنیمت و چې مسلمانانو ترلاسه کړ.4

زموږ سردار پیغمبر بندیانو ته اسلام بیان کړ او وړاندیز یې ورته وکړ چې ایمان راوړي. حکم بن کیسان مسلمان شو. عثمان بن کیسان اسلام رد کړ او مکې ته ولاړ.

مسجد قبلتین

زموږ ګران پیغمبر (صلی الله علیه وسلم) چې مدینې منورې ته هجرت کړی و، اوولس میاشتې تېرې شوې وې. تر دې مهاله به یې تل د قدس شریف بیت المقدس ته مخ اړولی لمونځ کاوه. په دې ورځو کې زموږ سردار رسول الله ته دا خبره ورسېده چې یهودیان وايي: «څومره عجیب کار دی! دین یې له موږ څخه جلا دی، خو قبله یې زموږ په څېر ده!» له دې خبرو د هغه شریف زړه خپه شو.

یوه ورځ چې جبرئیل علیه السلام راغی، هغه ته یې وفرمایل: «اې جبرئیل! زه هیله لرم چې الله تعالی زما مخ د یهودیانو له قبلې څخه کعبې ته واړوي.»

جبرئیل علیه السلام هم ځواب ورکړ: «زه یوازې یو بنده یم. دا له الله تعالی څخه وغواړه!»

له دې وروسته د بقرې سورت سل څلور څلوېښتم آیت کریمه نازل شو او داسې وفرمایل شول: «(اې زما حبیبه! د وحي د راتګ لپاره) موږ خامخا وینو چې ستا مخ پرله‌پسې آسمان ته اوړي. نو موږ به تا هغې قبلې ته وګرځوو چې ته پرې راضي شې. اوس خپل مخ د مسجد الحرام (کعبې) پر لور واړوه. (اې مؤمنانو!) تاسې هم هر چېرې چې یاست، په لمونځونو کې خپل مخونه هغه لوري ته واړوئ. بې‌شکه هغه کسان چې کتاب ورکړل شوی دی، خامخا پوهېږي چې د قبلې دا اړول د هغوی د رب له لوري حق دی. او الله تعالی له هغه څه څخه چې دوی یې کوي، غافل نه دی.»

کله چې دا آیت کریمه د شعبان میاشتې په نیمایي کې د سه شنبې په ورځ نازل شو، زموږ سردار رسول الله د بني سلمه په جومات کې خپلو اصحابو ته د ماسپښین یا مازدیګر لمونځ ورکاوه. د لمانځه په دریم رکعت کې وو چې کعبې ته د مخ اړولو امر وشو. لا چې وحي یې ترلاسه کړه، د کعبې معظمې پر لور یې مخ واړاوه. اصحاب کرامو هم زموږ د سردار حبیب اکرم په پیروۍ هغه لوري ته مخ واړاوه. له هغه وروسته دې جومات ته «مسجد قبلتین»، یعنې «دوه قبلې لرونکی جومات»، نوم ورکړل شو.

زموږ سردار رسول الله قبا ته هم ولاړ، د لومړي جوړ شوي جومات محراب یې په خپلو مبارکو لاسونو له سره جوړ کړ او د جومات دېوالونه یې نوي کړل.5

«اې جبرئیل! زه هیله لرم چې الله تعالی زما مخ د یهودیانو له قبلې څخه کعبې ته واړوي» حدیث شریف

مسجد قبلتین

د مسلمانانو لومړنۍ قبله مسجد اقصی وه چې په شمال لوېدیځ لوري کې پروت دی. دا د یهودیانو قبله هم وه. یهودیانو د دې په پلمه چې مسلمانان زموږ قبلې ته مخ کوي، پر اصحاب کرامو ټوکې کولې. زموږ ګران پیغمبر (صلی الله علیه وسلم) جناب حق ته دعا وکړه او ویې غوښتل چې زموږ قبله کعبه معظمه شي. کله چې زموږ سردار رسول الله په دې جومات کې د ماسپښین یو لمونځ [په بل روایت کې، د مازدیګر لمونځ] ورکاوه، هغه آیت کریمه چې معنا یې «کعبې ته مخ واړوئ» ده، نازل شو او د کعبې معظمې پر لور یې، چې په سوېل ختیځ لوري کې ده، مخ واړاوه. له همدې امله دې جومات ته مسجد قبلتین ویل کېږي، یعنې «دوه قبلې لرونکی جومات».