د کوچني بدر غزا

د ذات الرقاع غزا

دا غزا د محرم په میاشت کې وشوه. یو سړي، چې مدینې ته د پسونو پلورلو لپاره راغلی و، مسلمانانو ته خبر ورکړ چې بني انمار او بني سلمه پر مسلمانانو لښکر راټولوي. دا خبر پیغمبر (صلی الله علیه وسلم) ته ورسېد. حضرت عثمان یې په مدینه کې ځای ناستی پرېښود او له څلور سوو یا د یوه روایت له مخې له اووه سوو کسانو سره، د یکشنبې په شپه، د هغې میاشتې په لسمه ورځ له مدینې ووتل. د مشرکانو ځای ته ورسېدل. هلته یې له ښځو پرته هېڅوک ونه موندل. د مشرکانو سړي غرونو ته تښتېدلي وو. د دې لپاره چې مشرکان کمین ونه نیسي او برید ونه کړي، هغه ځایونه تالا شول او د شاوخوا مشرکې قبیلې وډارې او ارامې کړای شوې.1 پنځلس ورځې په سفر کې تېرې شوې او مدینې ته ستانه شول.

«قسم په هغه الله چې زما ساه د هغه د قدرت په واک کې ده، زه به خامخا جګړې ته ووځم» حدیث شریف

د مریسیع غزا

د دومة الجندل غزا

زموږ سردار رسول الله د زرو کسانو له لښکر سره پر هغو قبیلو سفر ته ووت چې په دومة الجندل کې اوسېدې، هغه مسافر یې ځورول چې شام ته تلل راتلل، او مدینې منورې ته یې ګواښ کاوه. د ربیع الاول د میاشتې پای ته نږدې، دوشنبه ورځ وه. سباع بن عرفطه یې په مدینه کې ځای ناستی پرېښود. د دښمن قبیلې چې د اسلام د لښکر له راتګه خبرې شوې، وتښتېدې. څو ورځې هلته پاتې شول، بیا د ربیع الآخر د شلمې ورځې شاوخوا مدینې ته راستانه شول.2

د مریسیع غزا

دې غزا ته د بني مصطلق غزا هم ویل کېږي. مریسیع په قدید کې د خزاعه قبیلې د اوبو د کوهیانو او د هغه برج نوم دی چې د دې کوهي د ساتنې لپاره جوړ شوی و. دا ځای په عین حال کې د بني خزاعه قبیلې مخکینۍ پوسته وه.

د هجرت په پنځم کال کې د بني مصطلق مشر حارث بن ابي ضرار له زموږ سردار پیغمبر سره د جګړې لپاره ډېر سړي راټول کړي وو. غوښتل یې هغوی وسله وال کړي او پر مدینه یرغل وکړي. کله چې دا خبر زموږ ګران پیغمبر ته ورسېد، سمدستي له اووه سوه کسیزې ډلې سره د بني مصطلق پر ضد سفر ته ووتل شول. د مریسیع د کوهي پر سر لښکرګاه جوړ شو او لومړی بني مصطلق اسلام ته وبلل شول. هغوی ونه منله، غشي یې وویشتل او جګړه یې پیل کړه. اصحاب کرامو زموږ د سردار رسول الله دا امر پوره کړ: «ټول یوځای ناڅاپه برید وکړئ!» او له بني مصطلق څخه یې لس کسان ووژل. د قبیلې مشر په تېښته خپل ځان وژغوره، خو لور یې بره او د قبیلې ۶۰۰ کسان بندیان شول. غنیمتونه ووېشل شول. بره زموږ د سردار پیغمبر حضور ته راغله او ویې ویل: «له هغه څښتن سره چې زه یې په برخه کې لوېدلې یم، ما د نهو طلایي سکو په بدل کې د آزادۍ تړون کړی دی. له ما سره مرسته وکړئ!» زموږ سردار پیغمبر رحم وکړ، دا هیله یې پوره کړه او ویې پېرله. بیا یې آزاده کړه او خپلواکۍ ته یې ورسوله. زموږ د ګران پیغمبر په تبلیغ سره مسلمانه شوه. د عالمونو سردار د هغې په مسلمانېدو ډېر خوښ شو او د انعام په توګه یې په خپله نکاح مشرفه کړه. ټولو اصحاب کرامو چې دا ولیدل، ویې ویل: «موږ شرمېږو چې د خپلې مور، چې د رسول الله کورنۍ ده، خپلوان د خدمتګارانو په توګه وکاروو» او خپل بندیان یې آزاد کړل. دې نکاح د سلګونو بندیانو د آزادېدو سبب شو.

زموږ ګران پیغمبر د خپلې مبارکې مېرمنې نوم له برې څخه جویریه ته واړاوه. زموږ مور حضرت عایشه به زموږ د مور حضرت جویریې په اړه ویل: «ما تر جویریې غوره او تر هغې ډېره بابرکته ښځه نه ده لیدلې.»3

کله چې د اسلام لښکر په بریا د نوراني مدینې لاره ونیوله، د شاوخوا مشرکو قبیلو سترګې ووېرېدې او پوه شول چې پر مسلمانانو د برید جرئت څومره خطرناک دی.

د پنځم هجري کال ځینې پېښې

د مصطلق له غزا د راستنېدو پر مهال سخت باد ولګېد. اصحابو ګمان وکړ چې دښمن غواړي مدینې ته راشي او لوټ وکړي. رسول الله وفرمایل: «مه وېرېږئ. مدینه امن ځای دی، په هر ګوټ کې یې ساتونکې پرښتې شته. خو نن یو منافق مړ شوی دی. هغه د ابی سلول دوست زید بن فراعه و.»

«ما تر جویریې غوره او تر هغې ډېره بابرکته ښځه نه ده لیدلې» حضرت عایشه (رضی الله عنها)

په دې غزا کې د مؤمنانو میندې حضرت عایشه او ام سلمه هم تللې وې. منافقانو پر زموږ مور حضرت عایشې تور ولګاوه. ځیني مسلمانان هم په دې تورونو وغولېدل. آیتونه کریمه نازل شول، د منافقانو تورونه رسوا شول او حضرت عایشه وستایل شوه.4 رسول الله وفرمایل: «اې عایشې! زېری دې وي! حق تعالی ته پاکه ثابته کړې. ستا پر پاکۍ یې شاهدي ورکړه.» پیغمبر علیه السلام اصحاب جومات ته راټول کړل. خطبه یې ووایه او نازل شوي جلیل آیتونه یې ولوستل. د دې آیتونو کریمه په برکت د مؤمنانو له زړونو شکونه لرې شول. او هغو کسانو ته چې د دې تور جرئت یې کړی و، سزا ورکړل شوه. له دې غزا څخه د راستنېدو پر مهال د تیمم آیت نازل شو.5

د عایشې (رضی الله عنها) غاړکۍ په صلصله نومي ځای کې یو ځل بیا ورکه شوه. دا ځای مدینې ته نږدې و. تر هغه چې غاړکۍ وموندل شوه، هلته یې انتظار وکړ. په هغه ځای کې اوبه نه وې. له اصحابو سره هم اوبه نه وې. رسول الله علیه السلام د عایشې صدیقې پر زنګون ویده و. اصحاب کرامو د بې‌اوبۍ حال حضرت ابوبکر ته عرض کړ. هغه رسول الله ته ورغی، او رسول الله علیه السلام راویښ شو. الله تعالی د تیمم آیت راولېږه. اصحابو تیمم وکړ او د سهار لمونځ یې ادا کړ. بیا یې عایشه (رضی الله عنها) پر اوښ سپره کړه. کله چې اوښ پاڅېد، غاړکۍ وموندل شوه.

نن ته د عالم نور یې او د خدای محبوب هم یې،
عاشقان دې یوه شېبه هم له خپلې دروازې مه بېلوه.
ستا شریف نوم دې هېڅکله زما له ژبې نه ځي،
زما د دردمن زړه درمل دی، ساه ترې ارام مومي.
هیله لرم چې ستا هر نوم به جلا شفاعت وکړي:
احمد او محمود، ابوالقاسم، محمد مصطفی.
ځکه چې ده ته ‹والشمس› او ‹والضحی› هم ویل شوي،
که د هغه مخ او تندی له لمر او سپوږمۍ سره تشبیه کړم، څه عجب دی؟
قانوني سلطان سلیمان (محبي)