د بلنې لیکونه

هغه لیکونه چې پاچاهانو ته ولېږل شول

محترم نبي (صلی الله علیه وسلم) له حدیبیې څخه تر راستنېدو وروسته دا هیله درلوده چې اسلام په ټوله نړۍ کې خپور شي، خلک د دوزخ له عذاب څخه وژغورل شي او حقیقي سعادت ته ورسېږي؛ ځکه هغه ټول عالم ته د رحمت په توګه رالېږل شوی و. له همدې امله یې اراده وکړه چې شاوخوا پاچاهانو ته استازي ولېږي او اسلام ته یې راوبولي. د هجرت د شپږم کال د ذوالحجې میاشتې په وروستیو کې، د اووم کال د محرم میاشتې په پیل کې، عمرو بن امیه (رضی الله عنه) یې د حبشې، دحیه کلبي (رضی الله عنه) یې د روم او حاطب بن ابي بلتعه (رضی الله عنه) یې د مصر پاچا ته ولېږل؛ همدارنګه یې په همدې دنده عبدالله بن حذافه (رضی الله عنه) د ایران پاچا ته، شجاع بن وهب (رضی الله عنه) غسان ته، سلیط بن عمرو (رضی الله عنه) یمامې ته او علاء حضرمي د بحرین امیر منذر بن ساوي ته ولېږل.1 دا استازي د اصحاب کرامو تر ټولو غوره کسان وو؛ هغه کسان چې څېرې او خبرې یې تر ټولو ښکلې وې. هر پاچا ته جلا جلا اسلام ته د بلنې لیکونه ولیکل شول. زموږ ګران پیغمبر د لیکونو لاندې برخه په هغه مهر مهر کړه چې د هغه د سپینو زرو د ګوتمۍ پر نګین یې له لاندې څخه پورته په درېیو کرښو کې «محمد، رسول، الله» لیکل شوي وو. هغه استازي چې پاچاهانو ته لېږل کېدل، سهار زموږ د سردار پیغمبر د یوې معجزې په توګه داسې له خوبه پاڅېدل چې د هغه هېواد ژبه یې زده کړې وه چې ورتلل.2

نجاشي اصحمه ته لیک

حضرت عمرو بن امیه، چې حبشې ته تلونکی و، له نجاشي اصحمه څخه به یې دا هم غوښتل چې هغه اصحاب کرام، چې له دې مخکې یې هلته هجرت کړی و، مدینې ته ولېږي. زموږ سردار رسول الله نجاشي ته دوه لیکونه لېږلي وو. عمرو بن امیه په لږ وخت کې حبشې ته ورسېد او د پاچا نجاشي اصحمه حضور ته ورغی. لومړی یې لومړنی لیک وړاندې کړ. نجاشي له خپل تخت څخه راښکته شو؛ لیک یې په ډېر لوی درناوي او مینې سره واخیست، ښکل یې کړ، پر مخ او سترګو یې ومښه، بیا یې خلاص کړ او امر یې وکړ چې ولوستل شي: «بسم الله الرحمن الرحیم! د الله تعالی له رسول محمد علیه السلام څخه د حبشې پاچا نجاشي اصحمه ته!… پر هغه چا دې سلام وي چې د هدایت پیروي کوي!…

«اې پاچا! زه تا دې ته رابولم چې په هغه الله تعالی ایمان راوړې چې هېڅ سیال او شریک نه لري، د هغه عبادت وکړې، زما پیروي وکړې او په هغو څه باور وکړې چې الله تعالی ما ته رالېږلي دي؛ ځکه زه د الله تعالی هغه رسول یم چې د دې خبرو په تبلیغ مأمور یم» زموږ ګران پیغمبر محمد علیه السلام

یو له هغو لیکونو څخه چې زموږ سردار رسول الله (صلی الله علیه وسلم)

پاچاهانو ته لېږلي دي

د لیک په لاندې کیڼ اړخ کې پر مهر د «محمد، رسول، الله» کلمې په درېیو کرښو کې له لاندې څخه پورته لیکل شوې دي. دا مهر چې د سپینو زرو د یوې ګوتمۍ پر نګین کیندل شوی و، د هر هغه بلنلیک په لاندې برخه کې لګول کېده چې لېږل کېده. رسول الله (صلی الله علیه وسلم) دا ګوتمۍ د شاهي مهر په توګه تر هغه وخته کاروله چې آخرت ته یې تشریف یووړ. له هغه وروسته د حضرت ابوبکر، بیا د حضرت عمر او په دریم ځل د حضرت عثمان د خلافت د وخت مهر شو. حضرت عثمان یې یوازې شپږ میاشتې وکارولای شوه. یوه ورځ ګوتمۍ د خلیفه له ګوتې وښوېده او د اریس په کوهي کې ولوېده. له ټولو لټونونو سره سره هېڅ ونه موندل شوه.

اې پاچا! ستا سلامتیا غواړم او د هغو نعمتونو له امله چې تا ته یې درکړي دي، الله تعالی ته حمد وایم. له هغه پرته بل هېڅ معبود نشته. هغه ملک دی (په ټولو کائناتو کې یوازې هغه د تصرف څښتن دی). قدوس دی (له هر ډول عیب او نیمګړتیا څخه پاک دی). سلام دی (خپل بندګان له ټولو خطرونو څخه په سلامتۍ ساتونکی دی). مؤمن دی (امن ورکوونکی دی). مهیمن دی (هر شي ته پاملرنه کوونکی او د هر شي ساتونکی دی).

زه شاهدي ورکوم چې عیسی (علیه السلام) د الله تعالی روح او کلمه ده چې هغه یې ډېرې پاکې، پاکلمنې او له هر ډول دنیوي ژوند څخه په بشپړه توګه ګوښه شوې مریم ته القا کړه؛ په دې توګه هغه په عیسی امیندواره شوه. الله تعالی څنګه چې آدم په خپل قدرت پیدا کړ، عیسی یې هم همداسې پیدا کړ.

اې پاچا! زه تا دې ته رابولم چې په هغه الله تعالی ایمان راوړې چې هېڅ سیال او شریک نه لري، د هغه عبادت وکړې، زما پیروي وکړې او په هغو څه باور وکړې چې الله تعالی ما ته رالېږلي دي؛ ځکه زه د الله تعالی هغه رسول یم چې د دې خبرو په تبلیغ مأمور یم. اوس ما هغه تبلیغ چې تا ته لازم و، ترسره کړ او هغه نصیحت مې وکړ چې د دنیا او آخرت سعادت برابروي. زما نصیحت ومنئ! پر هغو کسانو دې سلام وي چې هدایت یې موندلی او سمې لارې ته رسېدلي دي.»

پاچا اصحمه، چې د رسول اکرم (صلی الله علیه وسلم) لیک یې په ډېر ادب او تواضع اورېدلی و، سمدستي د شهادت کلمه ووایه او مسلمان شو:

«اشهد ان لا اله الا الله واشهد ان محمدا عبده ورسوله.» بیا یې وویل: «قسم خورم چې هغه هماغه پیغمبر دی چې اهل کتاب یهودیانو او مسیحیانو یې د راتګ انتظار کاوه او پخوانیو پیغمبرانو یې د راتګ زېری ورکړی و. که ما ته د هغه حضور ته د تګ امکان وای، خامخا به ورتلم او د هغه د خدمت په شرف به مشرف کېدم!» لیک یې په درناوي په یوه ښکلې صندوقچه کې کېښود او ویې ویل: «څو چې دا لیکونه دلته وي، له حبشې څخه به خیر او برکت لاړ نه شي.»3 نجاشي اصحمه هغه امرونه چې په دویم لیک کې بیان شوي وو، په درناوي ولوستل او د نبوي امر پر بنسټ یې زموږ د ګران پیغمبر مبارکه مېرمن، زموږ مور ام حبیبه، له رسول اکرم سره په نکاح کړه. بیا یې زموږ مور ام حبیبه او هغه اصحاب کرام چې هلته وو، شاوخوا دوه میاشتې مېلمانه وساتل، وروسته یې په بېړیو کې سپاره کړل او له ډېرو ډالیو سره یې مدینې ته ولېږل. په هغه لیک کې چې ده ولېږه، خبر یې ورکاوه چې ایمان یې راوړی دی.

د روم امپراتور هرقل ته لیک

حضرت دحیه کلبي ته هم دا دنده سپارل شوې وه چې د روم امپراتور اسلام ته راوبولي. لیک به یې په بصری کې د غسان پاچا حارث ته ورکاوه او هغه به یې د روم امپراتور هرقل ته لېږه. حضرت دحیه، چې زموږ د سردار پیغمبر (صلی الله علیه وسلم) بلنلیک یې په لوی درناوي اخیستی و، په چټکۍ سره بصری ته راغی. له حارث سره یې وکتل او حال یې ورته بیان کړ. حارث له دحیه سره عدي بن حاتم، چې لا مسلمان شوی نه و، ملګری کړ او هرقل ته یې ولېږل چې هغه مهال په قدس کې و. دواړه یوځای قدس ته راغلل او له امپراتور سره د کتلو لپاره یې هڅې پیل کړې. د امپراتور سړیو ورته وویل: «کله چې د قیصر حضور ته ورځې، سر به دې ښکته نیسې او ځې، کله چې ورنږدې شې، پر ځمکه به پرېوځې او سجده به کوې. تر هغو چې له سجدې څخه د پاڅېدو اجازه درنه کړي، هېڅکله به سر له ځمکې نه پورته کوې.» دا خبرې پر حضرت دحیه درنې ولګېدې او هغوی ته یې وفرمایل: «موږ مسلمانان له الله تعالی پرته بل هېچا ته سجده نه کوو. بل دا چې د یوه انسان سجده بل انسان ته د هغه له خلقت سره په ټکر کې ده.» نو د قیصر سړیو وویل: «که داسې وي، قیصر به هغه لیک چې تا راوړی دی، هېڅکله ونه مني او تا به له خپل حضور څخه وشړي.» حضرت دحیه وفرمایل: «زموږ پیغمبر محمد علیه السلام سجده خو لا پرېږده، دې ته هم اجازه نه ورکوي چې بل څوک د هغه مخې ته لږ څه کوږ شي. څوک چې له هغه سره د کتلو غوښتنه وکړي، که غلام هم وي، هغه ته پاملرنه کوي؛ خپل حضور ته یې مني، درد یې اوري، ستونزه یې لرې کوي او زړه یې خوشحالوي. له همدې امله ټول هغه کسان چې د هغه پیروي کوي، آزاد او با عزته دي.»

«قسم خورم چې هغه هماغه پیغمبر دی چې اهل کتاب یهودیانو او مسیحیانو یې د راتګ انتظار کاوه او پخوانیو پیغمبرانو یې د راتګ زېری ورکړی و» نجاشي اصحمه (رحمة الله علیه)

له هغو کسانو څخه یوه، چې دا خبرې یې اورېدې، وویل: «اوس چې قیصر ته سجده نه کوې، نو زه به تا ته بله لار وښیم، څو هغه دنده چې دې پر غاړه اخیستې ده، ترسره کړای شې. قیصر د ماڼۍ مخې ته یو ځای لري چې هلته دمه کوي. هره ورځ له غرمې وروسته دې انګړ ته راوځي او هلته ګرځي. هلته یو منبر دی؛ که پر هغه کومه لیکنه وي، لومړی یې اخلي او لولي یې، بیا دمه کوي. ته هم اوس لاړ شه، لیک پر هغه منبر کېږده او بهر انتظار وباسه. کله چې لیک وویني، تا به راوغواړي. هلته به خپله دنده ترسره کړې.»

نو حضرت دحیه لیک په هغه ځای کې کېښود چې ورته ویل شوی و. هرقل لیک واخیست او داسې ژباړونکی یې وغوښت چې عربي پوهېده. ژباړونکي زموږ د سردار رسول الله لیک لوستل پیل کړل. د لیک په سر کې داسې لیکل شوي وو: «بسم الله الرحمن الرحیم! د الله تعالی له رسول محمد (علیه السلام) څخه د رومیانو مشر هرقل ته.» د هرقل وراره ینّاق د لیک له داسې پیل څخه ډېر په غوسه شو او د ژباړونکي پر سینه یې سخت سوک ووهه. ژباړونکی د سوک له زوره پر ځمکه ولوېد او مبارک لیک یې له لاسه ولوېد. کله چې هرقل له ینّاق څخه وپوښتل: «ولې دې داسې وکړل!»، هغه وویل: «لیک نه وینې؟ لیک یې هم ستا له نوم څخه مخکې په خپل نوم پیل کړی دی او هم یې دا نه دي ویلي چې ته پاچا یې؛ ویلي یې دي: ‹د رومیانو مشر هرقل ته›. ولې یې ‹د رومیانو پاچا› نه دي لیکلي او ولې یې لومړی ستا په نوم نه دی پیل کړی؟ د هغه لیک نن نه لوستل کېږي.»

نو هرقل وویل: «والله، ته یا ډېر بې‌عقله یې او یا لوی لېونی. ما نه پوهېدل چې ته داسې یې. غواړې چې زه لا تر دې مخکې چې وګورم په لیک کې څه دي، هغه وشلوم او ویې غورځوم؟ په خپل ژوند قسم خورم چې که هغه، لکه څنګه چې وايي، رسول الله وي، حق لري چې په خپل لیک کې خپل نوم زما تر نوم مخکې ولیکي او ما د رومیانو مشر یاد کړي. زه یوازې د هغوی څښتن یم، پاچا یې نه یم.» او ینّاق یې له خپل حضور څخه وشاړه. بیا یې اسقف نومی سړی راوغوښت چې د مسیحیانو تر ټولو لوی عالم، د هغوی مشر او د ده سلاکار و، او لیک یې ورته ولوستاوه. د لیک په دوام کې داسې فرمایل شوي وو: «پر هغو کسانو دې سلام وي چې د الله تعالی د هدایت پیروي کوي او سمې لارې ته رسېږي!» له دې وروسته: (اې د رومیانو مشره!) زه تا اسلام ته رابولم. اسلام ومنه چې سلامتي ومومې. مسلمان شه چې الله تعالی تا ته دوه چنده اجر درکړي. که مخ واړوې، د ټولو مسیحیانو ګناه ستا پر غاړه ده. «(اې زما رسوله!) ووایه: ‹اې اهل کتابو (یهودیانو او مسیحیانو)، هغې کلمې ته راشئ چې زموږ او ستاسې ترمنځ ګډه ده: دا چې موږ له الله تعالی پرته د هېڅ شي عبادت نه کوو، له هغه سره هېڅ شی شریک نه نیسو او د الله تعالی پرځای له خپل منځه هېڅوک پیدا کوونکی رب نه منو. که له دې خبرې یې مخ واړاوه، نو ووایاست: شاهدان اوسئ چې موږ رښتیني مسلمانان یو.›»4

کله چې د رسول اکرم (صلی الله علیه وسلم) لیک لوستل کېده، د هرقل له تندي څخه د خولو څاڅکي بهېدل. کله چې لیک پای ته ورسېد، ویې ویل: «له سلیمان علیه السلام وروسته ما داسې لیک نه و لیدلی چې په ‹بسم الله الرحمن الرحیم› پیل شوی وي.» کله چې هرقل په دې اړه د اسقف نظر وپوښت، اسقف وویل:

«والله، هغه هماغه پیغمبر دی چې موسی او عیسی (علیهما السلام) موږ ته د هغه د راتګ زېری راکړی دی. موږ پخپله هم د هغه د راتګ انتظار کاوه.»

هرقل وپوښتل: «ته په دې اړه ما ته څه سپارښتنه کوې، څه مناسب ګڼې؟» اسقف ځواب ورکړ: «مناسب یې ګڼم چې د هغه پیروي وکړې.» هرقل وویل: «هغه څه چې ته یې وایې، زه یې ښه پېژنم؛ خو دومره توان نه لرم چې د هغه پیروي وکړم او مسلمان شم؛ ځکه هم مې پاچاهي له لاسه ځي او هم مې وژني.» نو یې حضرت دحیه او عدي بن حاتم راوغوښتل. عدي وویل: «اې پاچا! دا سړی چې زما تر څنګ دی او له هغو عربو څخه دی چې د رمو او اوښانو څښتنان دي، د یوې حیرانوونکې پېښې خبره کوي چې د ده په هېواد کې شوې ده.» کله چې هرقل وپوښتل: «ستاسې په هېواد کې څه پېښه شوې ده؟»، حضرت دحیه وویل: «زموږ په منځ کې یو ذات راڅرګند شوی دی. اعلان یې کړی دی چې پیغمبر دی. د خلکو یوه برخه یې پیروي کوي او بله برخه یې مخالفت کوي. زموږ، چې ایمان مو راوړی، او د هغو ترمنځ چې ایمان یې نه دی راوړی، جګړې کېږي.»

له دې وروسته هرقل زموږ د سردار پیغمبر په اړه څېړنه پیل کړه. د شام والي ته یې امر وکړ چې زموږ له سردار رسول اکرم سره له یوه نسب څخه یو کس ومومي. په دې منځ کې یې د روم په ښار کې یوه عالم ته هم، چې د ده دوست و او عبراني یې زده وه، لیک ولیکه او دا مسئله یې ترې وپوښتله. له روم ښار څخه د هغه له دوست څخه لیک راغی چې خبر یې ورکاوه هغه ذات چې ده یې یادونه کړې، د آخر زمان پیغمبر دی. د شام والي هم د قریشو له یوه کاروان سره مخ شو چې د سوداګرۍ لپاره تللی و. په هغوی کې د قریشو مشر ابوسفیان هم و چې لا مسلمان شوی نه و. ابوسفیان وايي: «کله چې موږ په غزه کې وو، د هرقل د شام والي داسې راغی لکه پر موږ چې برید کوي او ویې پوښتل: ‹ایا تاسې د هغه ذات له قوم څخه یاست چې په حجاز کې دی؟› موږ وویل: ‹هو.› ویې ویل: ‹راځئ، له موږ سره به امپراتور ته ورځئ.›» هغه ابوسفیان او ملګري یې شام ته بوتلل. د شام والي ابوسفیان او ملګري یې د هرقل حضور ته وړاندې کړل. په دې وخت کې هرقل په قدس کې، په بیت المقدس کې، و. له خپل وزیر سره ناست و او تاج یې پر سر ایښی و. هرقل ابوسفیان او شاوخوا دېرش مکیان، چې ورسره وو، هلته ومنل.

ژباړونکی یې راوغوښت او له هغوی څخه یې وپوښتل: «ستاسې له منځه څوک له نسب له پلوه هغه ذات ته تر ټولو نږدې دی چې وايي پیغمبر دی؟» ابوسفیان ځواب ورکړ: «له نسب له پلوه هغه ته تر ټولو نږدې زه یم.» هرقل وغوښتل چې ابوسفیان ده ته نږدې راوستل شي او نورو ته یې وویل چې د ابوسفیان شاته ودرېږي. کله چې هرقل وپوښتل: «ستاسې د خپلوۍ درجه څه ده؟»، هغه وویل: «زما د تره زوی دی.» (ځکه د ابوسفیان نیکه امیه دی، د رسول الله نیکه بیا عبدالمطلب دی. نیکونه یې یو د بل د تره زامن دي؛ له همدې امله یې وویل: «زما د تره زوی دی». نسبونه یې د خپلو نیکونو په نیکه، عبد مناف کې، سره یوځای کېږي.) ابوسفیان که څه هم په پیل کې دروغ ویلي وو، خو د پاچا له ګواښ څخه ووېرېد او نور یې دروغ ونه شول ویلای.

«والله، هغه هماغه پیغمبر دی چې موسی او عیسی (علیهما السلام) موږ ته د هغه د راتګ زېری راکړی دی. موږ پخپله هم د هغه د راتګ انتظار کاوه» د قدس اسقف

بیا د دوی ترمنځ دا خبرې اترې وشوې. هرقل: – هغه ذات چې وايي پیغمبر دی، ستاسې په منځ کې یې نسب څنګه دی؟ – هغه د زمانې تر ټولو غوره نسب لرونکی دی او له نسب له پلوه زموږ تر ټولو غوره دی. – ستاسې په منځ کې له هغه مخکې چا د پیغمبرۍ دعوه کړې ده؟ – نه، چا نه ده کړې. – د هغه په پلرونو نیکونو کې کوم پاچا تېر شوی دی؟ – نه. – ایا د خلکو مشران یې پیروي کوي که بې‌وزلي او کمزوري؟ – د هغه پیروان بې‌وزلي، کمزوري، ځوانان او ښځې دي. د هغه د قوم له سپین ږیرو او مشرانو څخه ډېر لږ کسانو یې پیروي کړې ده. – پیروان یې زیاتېږي که کمېږي؟ – زیاتېږي. – ایا څوک شته چې د هغه دین ته له ننوتو وروسته یې د ناخوښۍ یا غوسې له امله ترې بېرته مخ اړولی وي؟ – نشته. – ایا له دې مخکې چې ووايي پیغمبر دی، کله لیدل شوي چې دروغ یې ویلي وي؟ – نه. – ایا هغه پیغمبر کله خپله ژمنه ماته کړې ده یا پر خپله خبره نه دی ولاړ پاتې شوی؟ – نه، داسې نه دي شوي. خو موږ اوس له هغه سره د یوې مودې لپاره د جګړې د پرېښودو تړون کړی دی؛ نه پوهېږو چې په دې موده کې به هغه څه کوي. – هغه تاسې ته د څه امر کوي؟ – امر کوي چې یوازې د یوه الله عبادت وکړو او له هغه سره هېڅ شی شریک ونه نیسو. د هغو شیانو (بتانو) له عبادت څخه مو منع کوي چې زموږ پلرونو نیکونو یې عبادت کاوه. د لمانځه کولو، رښتینولۍ، له بې‌وزلو سره د مرستې، له حرامو څخه د ډډې، پر ژمنه د وفا، په امانت کې د خیانت نه کولو او د خپلوانو د لیدو امر کوي. دا خبرې اترې په بیت المقدس کې وشوې او د رسول الله (صلی الله علیه وسلم) مبارک لیک ولوستل شو. کله چې هرقل لیک ښکل کړ، پر سترګو یې ومښه او پر سر یې کېښود، د رومیانو ترمنځ شور زیات شو.

قیصر امر وکړ چې ابوسفیان او هغه قریشیان چې ورسره وو، بهر وویستل شي. ابوسفیان، چې لا مسلمان شوی نه و، هلته په قسم ویلي وو چې باور لري زموږ د ګران پیغمبر دعوت به په بریالیتوب پای ته ورسېږي. حضرت دحیه د هرقل مخې ته ودرېد او په خپل مبارک ښکلي مخ او خوږ غږ یې ورته وویل: «اې قیصر! زه تا ته له بصری څخه یوه داسې کس (حارث) رالېږلی یم چې تر تا غوره دی. په الله تعالی قسم خورم چې هغه ذات (رسول الله) چې زه یې هغه ته لېږلی وم، هم له هغه او هم تر تا غوره دی. ته باید زما خبرې په تواضع واورې او هغه نصیحتونه ومنې چې درته کېږي! ځکه که تواضع وکړې، نصیحتونه به درک کړې، او که نصیحتونه ونه منې، منصف نه شې کېدای!»

کله چې هرقل وویل: «دوام ورکړه»، حضرت دحیه وویل: «نو زه تا هغه الله تعالی ته په ایمان راوړلو رابولم چې عیسی علیه السلام هغه ته لمونځ کړی دی. زه تا په دې امي پیغمبر ایمان راوړلو ته رابولم چې لومړی موسی علیه السلام او له هغه وروسته عیسی علیه السلام د هغه د راتګ زېری او خبر ورکړی دی. که په دې اړه څه پوهېږې او غواړې چې د دنیا او آخرت سعادت وګټې، هغه څه د خپلو سترګو مخې ته راوله؛ کنه نو د آخرت سعادت به له لاسه ورکړې او په کفر او شرک کې به پاتې شې. دا هم ښه وپېژنه چې ستا رب، الله تعالی، ظالمان هلاکوونکی او نعمتونه بدلوونکی دی.»

هرقل وویل: «زه هېڅ هغه لیکنه چې زما لاس ته راشي، بې له لوستلو نه پرېږدم، او هېڅ هغه عالم چې ما ته راشي، تر هغو نه پرېږدم چې هغه څه ترې ونه پوښتم او زده یې نه کړم چې پرې نه پوهېږم. له دې کار څخه یوازې خیر او ښېګڼه وینم. ما ته مهلت راکړه، څو فکر وکړم او حقیقت ومومم.» هرقل وروسته حضرت دحیه ځان ته راوغوښت او له هغه سره یې یوازې خبرې وکړې. څه یې چې په زړه کې وو، داسې یې څرګند کړل: «زه پوهېږم چې هغه ذات چې ته یې رالېږلی یې، هماغه د آخر زمان پیغمبر دی چې په کتابونو کې یې د راتګ زېری ورکړل شوی او د راتګ انتظار یې کېده. یوازې دا چې که د هغه پیروي وکړم، وېرېږم چې رومیان به مې ووژني. تا به صفاطر ته ولېږم چې د هغوی تر ټولو لوی عالم دی او تر ما ډېر اعتبار ورته کوي. ټول مسیحیان د هغه پیروي کوي. که هغه ایمان راوړي، ټول رومیان به ایمان راوړي. هغه وخت به زه هم هغه څه چې زما په زړه کې دي او خپله عقیده ښکاره کړم.»

له دې وروسته هرقل یو لیک ولیکه، حضرت دحیه ته یې ورکړ او صفاطر ته یې ولېږه.

صفاطر راهب

زموږ سردار رسول الله صفاطر ته هم لیک لېږلی و. صفاطر چې لیکونه ولوستل او زموږ د سردار پیغمبر صفتونه یې واورېدل، وویل چې په دې کې هېڅ شک نشته چې هغه هماغه د آخر زمان پیغمبر دی چې حضرت موسی او حضرت عیسی یې د راتګ خبر ورکړی دی، او ایمان یې راووړ. خپل کور ته لاړ، دروازه یې پر ځان وتړله او درې اونۍ هغو وعظونو ته ونه وت چې هره یکشنبه یې کول. مسیحیانو چیغې کړې: «صفاطر ته څه شوي دي چې له هغه عرب سره له کتلو راهیسې بهر نه راوځي؟ موږ هغه غواړو!»

صفاطر خپلې تورې پادریانه جامې وویستلې، سپینې جامې یې واغوستې او امسا په لاس کلیسا ته راغی. د ښار خلک یې راټول کړل، بیا ودرېد او ویې ویل: «اې مسیحیانو! پوه شئ چې موږ ته له احمد (علیه السلام) څخه لیک راغلی دی. موږ یې حق دین ته رابللي یو. زه په ښکاره پوهېږم او باور لرم چې هغه د الله تعالی برحق رسول دی.» مسیحیانو چې دا واورېدل، پر صفاطر ور ودانګل او په وهلو یې شهید کړ. حضرت دحیه راغی او هرقل ته یې له حاله خبر ورکړ.

هرقل وویل: «ایا ما درته نه وو ویلي؟ صفاطر د مسیحیانو په نزد تر ما ډېر ګران او عزتمن دی. که واوري، ما به هم د هغه په څېر ووژني.» هغه خبر چې بخاري په خپل صحیح کې ذکر کړی او زهري روایت کړی دی، په هغه کې بیا داسې راغلي دي: «هرقل په حمص کې په خپله ماڼۍ کې د رومیانو مشران راوغوښتل او امر یې وکړ چې دروازې وتړل شي. بیا یوه لوړ ځای ته وخوت او ویې ویل: ‹اې د روم جماعته! ایا غواړئ چې سعادت او ارامۍ ته ورسېږئ، واکمني مو تل پاتې شي او د هغه څه پیروي وکړئ چې حضرت عیسی ویلي دي؟› رومیانو وپوښتل: ‹اې زموږ پاچا! د دې شیانو د ترلاسه کولو لپاره څه وکړو؟› هرقل وویل: ‹اې د روم جماعته! ما تاسې د یوه خیر کار لپاره راټول کړي یاست. ما ته د حضرت محمد لیک راغلی دی؛ زه د اسلام دین ته رابولي. والله، هغه هماغه پیغمبر دی چې موږ تل د هغه د راتګ انتظار کاوه، په خپلو کتابونو کې مو لیکلی موندلی دی او نښې یې پېژنو. راځئ چې د هغه پیروي وکړو او په دنیا او آخرت کې سلامتي ومومو.› نو ټولو بدې خبرې وکړې او ګونګوسې یې کولې او د بهر تېښتې لپاره یې دروازو ته منډې کړې؛ خو څرنګه چې دروازې تړلې وې، ونه شول وتلای. هرقل چې د رومیانو دا چلند ولید او پوه شو چې له اسلام څخه داسې تښتي، د خپل ځان له امله ووېرېد او ویې ویل: ‹اې د روم جماعته! هغه خبرې چې ما وکړې، له خپل دین سره ستاسې د تړاو د ازمویلو لپاره وې. له خپل دین سره مې ستاسې تړاو او هغه چلند مو چې زه یې خوشحاله کړم، په خپلو سترګو ولید.› نو رومیانو هرقل ته سجده وکړه او کله چې د ماڼۍ دروازې خلاصې شوې، ووتل او لاړل.»5 هرقل حضرت دحیه راوغوښت او څه چې پېښ شوي وو، ورته یې بیان کړل. یو له بل څخه قیمتي ډالۍ یې ورکړې. سربېره پر دې یې زموږ سردار پیغمبر (صلی الله علیه وسلم) ته یو لیک ولیکه او خپل لیک او هغه ډالۍ چې چمتو کړې یې وې، د حضرت دحیه په لاس زموږ ګران پیغمبر ته ولېږلې.

«په دې کې هېڅ شک نشته چې هغه هماغه د آخر زمان پیغمبر دی چې حضرت موسی او حضرت عیسی یې د راتګ خبر ورکړی دی» صفاطر راهب

هرقل غوښتل چې مسلمان شي، خو د مقام او مرګ له وېرې یې ایمان رانه وړ. په هغه لیک کې چې هغه زموږ سردار پیغمبر ته ولیکه، داسې ویل شوي وو: «د الله رسول محمد ته، چې حضرت عیسی یې زېری ورکړی دی، د روم له پاچا قیصر څخه! ستا استازی ستا له لیک سره ما ته راغی. زه شاهدي ورکوم چې ته د الله برحق رسول یې. موږ خو ته په انجیل کې لیکلی موندلی یې او حضرت عیسی موږ ته ستا زېری راکړی و. رومیان مې په تا ایمان راوړلو ته راوبلل، خو هغوی ورته غاړه کېنښوده. که یې زما خبره منلې وای، خامخا به دا د هغوی لپاره غوره وه. زه ډېره هیله لرم چې ستا تر څنګ واوسم، ستا خدمت وکړم او پښې دې ووینځم.» حضرت دحیه له هرقل څخه بېل شو او حسمی ته راغی. په لاره کې، د جذام له درو څخه د شنار په دره کې، هنید بن عوص، د هغه زوی او سړیو حضرت دحیه لوټ کړ؛ له زړو جامو پرته یې هر څه چې درلودل، ترې واخیستل. په دې سیمه کې ضبیب بن رفاعه بن زید او قوم یې اسلام منلی و. کله چې دحیه دوی ته راغی او پېښه یې ورته بیان کړه، دوی پر هنید بن عوص او د هغه پر قبیله ور ودانګل او ټول توکي یې بېرته ترې واخیستل.

وروسته زموږ سردار رسول الله زید بن حارثه د هنید بن عوص او د هغه د سړیو پر لور ولېږه؛ په هغه سیمه کې چې هر څوک وو، ټولو ایمان راووړ. حضرت دحیه چې مدینې ته راورسېد، خپل کور ته له ورتلو پرته نېغ زموږ د سردار حبیب اکرم دروازې ته ورغی او دروازه یې وټکوله. زموږ پیغمبر پوښتنه وفرمایله: «څوک یې؟» دحیه وویل: «دحیة الکلبي.» د عالمونو سردار وفرمایل: «دننه راشه.» حضرت دحیه دننه ورغی او څه چې پېښ شوي وو، په ټولو جزئیاتو سره یې بیان کړل او زموږ سردار پیغمبر ته یې د هرقل لیک ولوست. هغه وفرمایل: «د هغه لپاره لا یوه موده نوره هم (په سلطنت کې) پاتې کېدل شته. څو چې زما لیک له هغوی سره وي، سلطنت به یې دوام کوي.»

که څه هم هرقل په خپل لیک کې لیکلي وو چې زموږ پر پیغمبر یې ایمان راوړی دی، خو زموږ سردار رسول الله (صلی الله علیه وسلم) وفرمایل: «دروغ وايي. له خپل دین څخه نه دی اوښتی.» هرقل زموږ د ګران پیغمبر لیک په ورېښمین اطلس کې ونغاړه او د سرو زرو په یوه ګرده صندوقچه کې یې وساته. د هرقل کورنۍ دا لیک ساتلی و او له هر چا یې پټ ساته. ویل به یې او باور یې درلود چې څو چې دا لیک د دوی په لاس کې وي، سلطنت به یې دوام کوي. په رښتیا هم همداسې وشول.6