د خیبر فتح

په نوراني مدینه کې داسې یهودیان وو چې په ظاهره مسلمانان او په حقیقت کې منافقان وو. مخکې له دې چې رسول الله (صلی الله علیه وسلم) مدینې ته هجرت وکړي، د مدینې خلکو عبدالله بن ابی بن سلول د ځان مشر ټاکلی و او په جواهرو ښکلی شوی تاج یې هم ورکړی و. کله چې رسول الله (صلی الله علیه وسلم) مدینې ته تشریف راوړ، د مدینې خلکو په بشپړه توګه زموږ ګران پیغمبر ته درناوی او مینه ښکاره کول پیل کړل او د هغه پیروي یې وکړه. ابن سلول په یوه ګوټ کې بې‌ارزښته پاتې شو؛ نور یې ابن سلول ته پاملرنه نه کوله. نو ابن سلول د رسول الله (صلی الله علیه وسلم) د وژلو یا د هغه د ځورولو لپاره په کار پیل وکړ. یوه ورځ یهودیان د هغه شاوخوا راټول شول او په دې اړه یې ځینې پلانونه جوړ کړل. له لبید بن اعصم څخه یې مرسته وغوښته. لبید وویل: «په فلانۍ محله کې خیره نومې یوه زړه ښځه ده چې په کوډو کې ډېره مخکې ده؛ هغه ومومئ.» هغه ملعونه ښځه یې وموندله، د سرو زرو زر درهمه او لس توپه ټوکر یې ورکړل او ویې ویل: «که محمد هلاک کړې، نور ډېر شیان به هم درکړو!» زړې ښځې د کوترې یوه بچي ته ستنې ورننیستې، تارونه یې غوټې کړل او د کوترې پر بچي یې تاو کړل، بیا یې د مدینې بهر په یوه ویجاړ کوهي کې کېښود او خوله یې ورته وتړله. رسول الله (صلی الله علیه وسلم) ناروغ شو؛ غړي یې بې‌حرکته پاتې شول. ډول ډول درمل یې ورکړل، خو ګټه یې ونه کړه. دا حال نهه ورځې دوام وکړ.

بیا جبرئیل علیه السلام راغی او له حاله یې خبر ورکړ. رسول الله (صلی الله علیه وسلم) یې هلته بوت. کوهی یې پرانیست او کوتره یې راوویستله، خو د تارونو د غوټو پرانیستل ممکن نه شول. جبرئیل علیه السلام معوذتین (فلق او ناس) سورتونه راوړل او ویې ویل: «اې محمد علیه السلام! دا سورتونه پر هغو غوټو ولوله.» رسول الله (صلی الله علیه وسلم) د هغو سورتونو لوستل پیل کړل. هر آیت چې یې لوسته، یوه غوټه به پرانیستل کېده او یوه ستن به راوته. کله چې یې سورتونه (د دواړو سورتونو ۱۱ آیتونه) بشپړ ولوستل، ټولې غوټې هم پرانیستل شوې. رسول الله (صلی الله علیه وسلم) له ناروغۍ څخه په بشپړه توګه خلاص شو او روغتیا ته ورسېد. بیا یې هغه ملعون کسان راوغوښتل او ورټل یې. د مدینې خلکو هغوی ته داسې سزاوې ورکړې چې هلاک شول. یهودي لبید هم ونیول شو او زموږ د سردار رسول الله حضور ته راوستل شو. کله چې زموږ سردار پیغمبر ورته وفرمایل: «ولې دې دا کار وکړاوه؟»، ځواب یې ورکړ: «له سرو زرو سره د خپلې مینې له امله.» کله چې د اصحاب کرامو ځینو وویل: «یا رسول الله! که اجازه راکړې، د دې یهودي غاړه ووهو!»، زموږ ګران پیغمبر، چې هېڅکله یې د خپل ځان لپاره هېچا ته سزا نه ورکوله، د «هغه الهي عذاب چې په پای کې به یې ویني، لا سخت دی» په فرمایلو سره د هغه د وژلو اجازه ورنه کړه.1 یهودیان چې له مدینې څخه وشړل شول، د عربستان شمالي سیمو ته تللي وو. یوه برخه یې په خیبر کې پاتې او مېشت شول، بله برخه یې شمال ته شام ته لاړل. زموږ د سردار رسول الله پر ضد د وژنې د دسیسې جوړولو له امله له خپلو ټاټوبو ایستل شوي وو. خو د مسلمانانو پر وړاندې یې په زړونو کې کینه، حرص او د انتقام احساس هېڅکله ونه مړ شو، بلکې ورځ تر بلې سخت شو؛ غوښتل یې چې ژر تر ژره د الله تعالی د حبیب، چې د کائناتو سلطان دی، ژوند ته پای ورکړي او د اسلام دین له منځه یوسي.

د هغوی ځینو مشرانو وویل: «راځئ چې غطفانیانو ته ورشو او مرسته وغواړو، او له هغوی سره یوځای د مسلمانانو پر ضد وجنګېږو!» ځینو نورو وویل: «د فدک، تیما او وادي القری یهودیان هم مرستې ته راوبولو، او مخکې له دې چې مسلمانان پر موږ برید وکړي، موږ د هغوی پر ښار ورودانګو او خپل ټول تېر انتقامونه واخلو!…» د خیبر یهودیانو دا خبره ومنله او د شاوخوا یهودي قبیلې او غطفانیان یې مرستې ته راوبلل. یوازې له غطفانیانو څخه ډېر شمېر غوره جنګیالي راغلل او په خیبر کې یې چمتووالی پیل کړ. کله چې هغوی په دې چمتووالي بوخت وو، د عالمونو سردار (صلی الله علیه وسلم) د یهودیانو له حالاتو خبر شو. له حضرت عبدالله بن رواحه سره یې درې صحابه ملګري کړل او ویې لېږه چې سمدستي معلومه کړي په خیبر کې څه تېرېږي. عبدالله بن رواحه او درې ملګري یې په چټکۍ سره خیبر ته راغلل. دا یو شتمن ښار و چې اته کلکې کلاګانې، نورې وړې کلاګانې، حاصلخېزې ځمکې او ډېر انګورستانونه او باغونه یې درلودل. حضرت عبدالله خپل یو ملګری د شق کلا ته، یو د کتیبې کلا ته او بل د نطات کلا ته ولېږه، پخپله هم یوې بلې کلا ته ننوت. درې ورځې یې د یهودیانو حالات او د جګړې لپاره د هغوی چمتووالی له نږدې وڅېړل. له درېیو ورځو وروسته د لیدو په ځای کې سره یوځای شول، په چټکۍ سره مدینې ته ورسېدل او هغه چمتووالی چې یهودیانو کړی و، یو په یو یې زموږ سردار پیغمبر ته بیان کړ.

زموږ ګران پیغمبر خپلو اصحابو ته امر وکړ چې ژر چمتو شي. د دې لپاره چې د یهودیانو د مدینې منورې پر لور د برید مخه ونیول شي، پرېکړه یې وکړه چې پر خیبر ورشي. هغه یهودیان چې په مدینه کې وو، کله یې چې دا پرېکړه واورېده، وارخطا شول. د مسلمانانو د روحیې د ماتولو لپاره یې ویل: «قسم خورو چې که تاسې د خیبر کلاګانې او هغه زړور جنګیالي لیدلي وای چې هلته راټول شوي دي، هېڅکله به مو هلته قدم نه وای ایښی!… د غرونو پر سرونو د لوړو برجونو کلاګانې زغره لرونکي زړور ساتي. له شاوخوا څخه زرګونه عسکر د هغوی مرستې ته راغلي دي!… ایا دا ممکنه ده چې تاسې خیبر فتح کړئ؟!…» د دې په وړاندې زړورو صحابه وو د «الله تعالی خپل حبیب ته وعده فرمایلې ده چې خیبر به فتح کړي» په ویلو سره څرګندوله چې هېڅکله به له یهودیانو څخه ونه وېرېږي. د اصحابو دې ټینګ هوډ یهودیان لا زیات خپه او اندېښمن کول. د منافقانو مشر عبدالله بن ابی په بېړه خیبر ته خبر ولېږه: «محمد په لږ ځواک تاسې ته درځي. د وېرې ځای نشته، خو احتیاط وکړئ او خپل مالونه خپلو کلاګانو ته یوسئ. له کلا څخه ووځئ او له هغوی سره مخ شئ!» اصحاب کرامو خپل چمتووالی بشپړ کړ، له کور والو سره یې حلالي وکړه او زموږ د سردار پیغمبر شاوخوا راټول شول. دوه سوه سواره او زر او څلور سوه پلي وو. د الله تعالی د دین د خپرولو، جهاد کولو او د شهادت مرتبې ته د رسېدو لپاره د خپل ګران پیغمبر امر ته چمتو وو. په دې وخت کې ولیدل شول چې ځینو ښځو زموږ له سردار پیغمبر څخه دنده وغوښته، څو په جګړه کې د اصحاب کرامو خواړه چمتو کړي، د ټپیانو او ناروغانو پالنه وکړي، ټپونه وتړي، درمل جوړ کړي او نور هغه کارونه وکړي چې له لاسه یې کېدل. زموږ سردار رسول الله رحم وفرمایه او هغوی یې له دې ثواب څخه بې‌برخې نه کړې. په دې توګه له مجاهدینو سره شل مجاهدې ښځې هم یوځای شوې چې په سر کې یې زموږ د ګران پیغمبر مبارکه مېرمن حضرت ام سلمه وه.2

رسول اکرم (صلی الله علیه وسلم) په مدینه کې د غفار له قبیلې څخه حضرت سباع د خپل ځای ناستی پرېښود او خیبر ته د حرکت امر یې ورکړ. (دا هم بیان شوي دي چې نمیله بن عبدالله ځای ناستی پرېښودل شو.) سفر په تکبیرونو پیل شو. هغو صحابه وو چې د عذر له امله یې په جګړه کې ګډون ونه کړای شو، او هغو چې د کم عمر له امله اجازه ورنه کړل شوه، زموږ سردار پیغمبر او خپلو زړورو پلرونو، نیکونو، ترونو، ماماګانو او مشرو وروڼو ته په رشک کتل او په تکبیرونو او دعاګانو یې رخصتول.

«د خیبر کلا به د علي بن ابي طالب په لاس فتح شي» حدیث شریف

کلیز د هجرت د اووم کال د محرم میاشت ښوده. زموږ د سردار پیغمبر مقدس بیرغ حضرت علي وړ او د ښي اړخ قوماندانې حضرت عمر کوله.3 کیڼ اړخ ته یې هم بل صحابي وټاکه. سفر په خوښۍ تېرېده. شاعرانو په خپلو شعرونو الله تعالی ته د هغو نعمتونو له امله حمد ویل چې ورکړي یې وو، زموږ پر ګران پیغمبر یې درود ویل او د هغه نامتو اصحاب یې ستایل. صحابه وو هم لکه اختر ته چې ځي، ټولو یوځای د «الله اکبر! الله اکبر! لا اله الا الله والله اکبر!» په ویلو هر لوری انګازه کاوه.

په هر منزل کې د کائناتو سلطان داسې دعا فرمایله: «الهي! د راتلونکي له اندېښنې، پر تېر له غم، له بې‌وسۍ او سستۍ، له بخل، بزدلۍ او هغه پور څخه چې ملا کږوي، او د ظالمانو او ناحقو کسانو له تسلط څخه تا ته پناه وړم!»

کله چې خیبر ته نږدې شول، ولیدل شول چې زموږ ګران پیغمبر خپل اصحاب ودرول. لاسونه یې پورته کړل او مناجات یې پیل کړل: «اې هغه الله چې د آسمانونو او د هغه څه رب یې چې آسمانونه پرې سیوری کوي! اې هغه الله چې د ځمکو او د هغه څه رب یې چې پر هغو دي! اې هغه الله چې د شیطانانو او د هغو کسانو رب یې چې هغوی ګمراه کړي دي! اې هغه الله چې د بادونو او د هغه څه رب یې چې هغوی یې الوزوي! موږ له تا څخه د دې ښار خیر او ښېګڼه، په دې ښار کې د اوسېدونکو خلکو خیر او ښېګڼه، او بیا په دې ښار کې د هر هغه شي خیر او ښېګڼه غواړو چې پکې دي. او د دې ښار له شره، د خلکو له شره او د هغه هر شي له شره چې پکې دي، تا ته پناه وړو!»

د صحابه وو له شونډو څخه د «آمین، آمین» غږونه پورته کېدل. له دې وروسته یې خپلو اصحابو ته وفرمایل: «د ‹بسم الله الرحمن الرحیم› په ویلو مخکې ولاړ شئ.»

اصحاب کرام زموږ د سردار رسول اکرم شاوخوا بیا په حرکت راغلل او د خیبر له تر ټولو پیاوړو کلاګانو څخه د نطات کلا ته نږدې ورسېدل.

هلته یې خپل لښکرګاه جوړ کړ. د ماښام وخت و. زموږ د سردار رسول الله شریف عادت دا و چې تر سهاره به یې ناڅاپي برید نه کاوه او لومړی به یې اسلام ته بلنه ورکوله؛ که به یې وړاندیز ونه منل شو، جګړه به یې پیلوله. له همدې امله اصحاب کرامو د سهار انتظار وکړ. هېڅ یهودي نه و پوه شوی چې د اسلام لښکر راغلی دی. د کائناتو سردار د سهار لمونځ په امامت تر ادا کولو وروسته خپل چمتووالی بشپړ کړ او مجاهدین یې په حرکت راوستل. دوه سوه سواره او زر او څلور سوه پلي په منظمو حرکتونو د نطات کلا مخې ته ورنږدې شول. په دې وخت کې هغه یهودیان چې د انګورستانونو، باغونو او کروندو د کار لپاره له کلا څخه وتلي وو، کله چې ناڅاپه د اسلام له عسکرو سره مخ شول، حیران پاتې شول.

ویې ویل: «قسم خورو چې دا محمد او د هغه منظم لښکر دی!…» او شا ته یې تېښته پیل کړه. زموږ ګران پیغمبر چې د هغوی دا حال ولید، ویې فرمایل: «الله اکبر! الله اکبر! خیبر ویجاړ شو» او دا مبارکه خبره یې درې ځله تکرار کړه. زموږ سردار پیغمبر (صلی الله علیه وسلم) یهودیانو ته اعلان وکړ چې «یا دې مسلمانان شي، یا دې تسلیم شي او خراج او جزیه دې ورکړي، کنه جګړه به کېږي او وینې به تویېږي». یهودیان خپل یوه مشر سلام بن مشکم ته ورغلل او حال یې ورته ورساوه. سلام وویل: «ما له دې مخکې ویلي وو چې پر محمد برید وکړئ، تاسې نه وو منلي. لږ تر لږه اوس له هغه سره په جګړه کې سستي مه کوئ. له مسلمانانو سره په جګړه کې مړه کېدل مو په ژوند کې تر بې‌کسه پاتې کېدو غوره دي!…» او هغوی یې جګړې ته وهڅول. یهودیانو په چټکۍ سره خپل ماشومان او ښځې د کتیبې کلا ته، خپل خوراکي توکي ناعم ته او خپل عسکر د نطات کلا ته راټول کړل.

یهودیانو د اسلام د لښکر د مسلمانېدو وړاندیز ته په غشو ویشتلو ځواب ورکړ. مجاهدینو غشي په خپلو ډالونو ونیول. زموږ د ګران پیغمبر په امر لیندې کش شوې او ټولو یوځای د «الله اکبر!…» غږونو په منځ کې د کلا پر برجونو پر ولاړو یهودیانو غشي وویشتل. نو جګړه پیل شوې وه. په یوه خوا کې د کائناتو سلطان او زړورو اصحابو یې د اسلام د خپرولو او د دې لپاره جګړه کوله چې د هغوی د مسلمانېدو او له دوزخ څخه د ژغورل کېدو سبب شي؛ په بله خوا کې هغه یهودیان وو چې په نصیحت نه پوهېدل، په هر فرصت کې یې غوښتل چې مسلمانانو ته له شا ګوزار ورکړي او د حقیقت په نه لیدو یې ټینګار کاوه. کله یې چې ولیدل چې زموږ سردار خاتم الانبیاء د دوی له قوم څخه نه دی راغلی، له حسده یې هغه ونه مانه، او زموږ سردار پیغمبر یې له ماشومتوبه د له منځه وړلو لپاره هر هغه چل ته لاس اچولی و چې ذهن ته یې راغلی و، خو د الله تعالی د ساتنې له امله یې هېڅ نه وو کړای شوي.

پر زر او شپږ سوه نامتو مجاهدینو له لسو زرو څخه زیاتو یهودي عسکرو غشي ویشتل. اصحاب کرامو د دې پرله پسې غشو پر وړاندې په خپلو ډالونو ځانونه ساتل، او کله به یې چې فرصت موند، هغه غشي به یې چې پر ځمکه لوېدلي وو، بېرته پر یهودیانو ویشتل. خو ځینې صحابه ټپیان شوي وو.

یو وخت ولیدل شول چې حضرت حباب بن منذر په ډېر لوی ادب زموږ د سردار حبیب الله حضور ته ورنږدې شو او ویې پوښتل: «زما ځان دې پر تا قربان شي، یا رسول الله! ایا دا به ښه نه وي چې خپل لښکرګاه بل ځای کې جوړ کړو؟» زموږ سردار پیغمبر وفرمایل: «ان شاء الله تعالی، کله چې ماښام شي، بدل به یې کړو!» مجاهدین د غشو د ویشت په واټن کې ننوتي وو؛ هغه غشي چې یهودیانو له کلا څخه ویشتل، د اسلام د لښکرګاه تر شا پورې رسېدل.4 هغه ورځ تر ماښامه جګړه په غشو دوام وکړ. شاوخوا پنځوس صحابه د ویشتل شویو غشو په واسطه ټپیان شوي وو. کله چې ماښام شو، حضرت محمد بن مسلمه ته د لښکرګاه لپاره د نوي ځای د موندلو دنده وسپارل شوه. کله چې هغه وویل چې رجیع نومی ځای مناسب دی، د اسلام لښکرګاه هلته ولېږدول شو.

«موږ پیغمبران میراث نه پرېږدو. هغه څه چې موږ یې پرېږدو، بې‌وزلو ته صدقه کېږي» حدیث شریف

د خیبر غزا

د ټپیانو درملنه هم پیل شوه.5 بله ورځ زړور اصحاب د نطات کلا مخې ته راغلل او تر ماښامه وجنګېدل. محاصره په دریمه، څلورمه او پنځمه ورځ هم دوام وکړ. یهودیان تل په دفاع کې پاتې شول. په هغو ورځو کې زموږ ګران پیغمبر په سخت سر درد اخته شو، له همدې امله دوه ورځې د مجاهدینو په منځ کې حاضر نه شو. په لومړۍ ورځ یې بیرغ حضرت ابوبکر ته او په دویمه ورځ حضرت عمر ته ورکړ. دواړو د اصحاب کرامو په سر کې له یهودیانو سره ډېره سخته جګړه وکړه، خو د کلا فتح ممکنه نه شوه. په دې منځ کې ولیدل شول چې یهودیانو، چې زړورتیا یې زیاته شوې وه، د کلا دروازې پرانیستې او برید ته یې مخه کړه. اوس نو سینه په سینه جګړه پیل شوې وه. جګړه ډېره توده شوې وه. هرکله به چې زموږ سردار پیغمبر خپلو اصحابو ته وفرمایل: «د ‹الله اکبر! الله اکبر!…› په ویلو تکبیر ووایاست»، هغوی به د تکبیر د غږونو په منځ کې په عشق او شوق پر دښمن توره وهله. یو وخت د محمد بن مسلمه ورور محمود شهید کړل شو. جګړو تر ماښامه په سختۍ سره دوام وکړ.

بله ورځ د خیبر له تر ټولو نامتو قوماندانانو څخه مرحب په زغرو کې نغښتی له کلا څخه بهر راووت. یو پیاوړی او ځواکمن سړی و، لکه دېو. تر اوسه داسې پهلوان نه و ورته راوتلی چې پرې برلاسی شي. مجاهدینو ته یې مخ کړ او د ځان په ستاینه یې پیل وکړ: «زه هغه مرحب یم چې په زړورتیا او اتلولۍ مشهور یم!» په داسې حال کې چې ځان یې ستایه، ولیدل شول چې د صحابه وو له منځه یو مجاهد مخکې ودانګه. د مرحب په وړاندې یې چیغه کړه: «زه هم هغه عامر یم چې د وېرونکو او سختو جګړو منځ ته له ورټوپ کولو نه وېرېږي!» او سمدستي یې مخې ته ودرېد. دېو مرحب خپله توره، چې پرې لیکلي وو: «چې هر چا ته ولګي، هلاکوي یې!…»، په ټول زور پر حضرت عامر ووهله. زړور عامر سمدستي خپله ډال پورته کړه. کله چې پلنه توره ډال ته ولګېده، یو سخت غږ شاوخوا انګازه وکړه او توره په ډال کې ننوته.

حضرت عامر پیدا کوونکي ته پناه یوړه او د «یا الله!» په ویلو یې خپله توره د مرحب پر زغره پوښو پښو ووهله. توره چې د فولادو زغرې ته ولګېده، بېرته راوګرځېده او ناڅاپه د صحابي پښې ته ولګېده. د تورې سخت بېرته راګرځېدل د دې سبب شول چې د حضرت عامر د پښې شریان پرې شي. اصحاب کرام منډې منډې راغلل، عامر یې په غېږ کې واخیست او د درملنې لپاره یې لښکرګاه ته بوت. خو عامر (رضی الله عنه) هلته شهادت ته ورسېد او جنت اعلی ته والوت.6

جګړو په ټول شدت دوام کاوه. ماښام ته نږدې زموږ ګران پیغمبر مشرکو غطفانیانو ته، چې له څلورو زرو عسکرو سره د یهودیانو مرستې ته راغلي او په جګړه کې یې ګډون کړی و، وړاندیز وکړ چې بېل شي او خپل هېواد ته ستانه شي. دا وعده یې هم ورکړه چې که داسې وکړي، د خیبر د یوه کال د خرما حاصل به ورکړي. خو غطفانیانو دا وړاندیز رد کړ. نو د عالمونو سردار (صلی الله علیه وسلم) خپلو اصحابو ته امر وکړ چې د هغې کلا شاوخوا تر سهاره پاتې شي چې غطفانیان پکې وو. غطفانیان ډېر ووېرېدل چې مجاهدین به د شپې پرې برید وکړي، او هېڅ ویده نه شول. هغه شپه یو غږ، چې معلومه نه وه له کومه راځي، خبر ورکاوه چې «د غطفان پر هېواد برید شوی او کورنۍ او مالونه یې نیول شوي دي». دا غږ درې ځله تکرار شو او ټولو غطفانیانو په ډېره وېره کې واورېد. د هغوی قوماندان عیینه هم همدا غږ درې ځله واورېد او کله چې سهار نږدې و، خپل عسکر یې واخیستل، په بېړه له خیبر څخه لرې شو او د خپل هېواد لاره یې ونیوله. سهار یهودیان د غطفانیانو له بې سببه د خیبر پرېښودو حیران شول او ناهیلي شول. له دې چې هغوی یې مرستې ته رابللي وو، هم ډېر پښېمانه شول.

«هغه ورځ چې موږ د خیبر کلا ونیوله، رسول الله (صلی الله علیه وسلم) د کورني خره د غوښې خوړل او په متعه نکاح د ښځې اخیستل منع کړل» حضرت علي (رضی الله عنه)