د تبوک غزا

تبوک د مدینې منورې او د دمشق ښار ترمنځ یو مشهور ځای دی. ځینو ویلي دي چې د یوې چینې نوم دی. څرنګه چې دا سفر زموږ د سردار پیغمبر وروستی سفر و، نو د تبوک غزا یې وبلله. «فاضحه» هم ورته ویل کېږي، ځکه چې منافقان په دې جګړه کې رسوا شول. «جیش العسره» هم ورته وايي. په دې سفر کې مسلمانانو ډېر کړاوونه وګالل. سربېره پر دې، لار لرې او هوا ډېره ګرمه وه. د دښمن لښکر ډېر او پیاوړی و. د قحطۍ وخت و. لسو کسانو به په یوه اوښ سورلي کوله. د لښکر ډېرو کسانو یوه میاشت له خرما پرته بل څه ونه خوړل. کله کله به یې وریتې وربشې خوړلې. کله کله به یې دا هم نه موندلې. د تبوک سفر د هجرت د نهم کال د رجب په میاشت کې د پنجشنبې په ورځ پیل شو.

په دې نهم کال کې، چې اسلام د عربو په ټاپووزمه کې په چټکۍ خپرېده، عرب مسیحیانو د روم امپراتور هرقل ته، چې پر «اسلامي دولت» یې کینه کوله او غوښتل یې د هغه د ودې مخه ونیسي، داسې لیک ولیکه: «هغه سړی چې د پیغمبرۍ په دعوې راڅرګند شوی و، وفات شو. مسلمانان اوس په قحطۍ او بېوزلۍ کې دي. که غواړې هغوی خپل دین ته راواړوې، همدا اوس یې سم وخت دی.» د دې لیک له امله هرقل د قباد په قوماندې یو څلوېښت زره کسیز لښکر له مسلمانانو سره د جګړې لپاره روان کړ. زموږ سردار فخر کائنات چې له دې حاله خبر شو، خپل اصحاب یې راټول کړل او امر یې ورته وکړ چې جګړې ته تیاری ونیسي. څرنګه چې هغه کال وچکالي وه، صحابه په مالي لحاظ په ډېره تنګسه کې وو. یوازې د سوداګرو حال یو څه ښه و. د اسلام لښکر ډېر زیات و. خوراکي توکي او د جګړې وسایل لږ وو. سختۍ مخې ته پرتې وې. زموږ سردار پیغمبر دا هم وغوښتل چې اصحاب یې د هغه لښکر د سامان لپاره چې په جګړه کې به ګډون کوي، مالي مرسته وکړي. زموږ د سردار (صلی الله علیه وسلم) دې غوښتنې صحابه وخوځول. هر چا چې په لاس کې هر څه درلودل، هغه به یې راوړل او هڅه یې کوله چې په خپل مال او ځان سره جهاد ته تیار شي.

زموږ د سردار پیغمبر د غار ملګري حضرت ابوبکر خپل ټول مال راوړی و. کله چې زموږ سردار رسول اکرم وفرمایل: «اې ابوبکر! خپلې کورنۍ ته دې څه پرېښودل؟» هغه ځواب ورکړ: «الله تعالی او د هغه رسول مې ورته پرېښودل.» حضرت عمر د خپل مال نیمایي د مرستې په توګه راوړې وه. زموږ سردار پیغمبر چې له هغه هم پوښتنه وفرمایله: «اې عمر! خپلې کورنۍ ته دې څه پرېښودل؟» ځواب یې ورکړ: «څومره چې مې راوړي دي، هومره مې پرېښي دي.» زموږ سردار پیغمبر وفرمایل: «ستاسې د دواړو ترمنځ توپیر داسې دی لکه ستاسې د خبرو ترمنځ توپیر.» له دې وروسته حضرت عمر هغه وستایه او ویې ویل: «مور او پلار مې درته قربان شي، اې ابوبکر! د خیر په لاره کې په ټولو سیالیو کې له ما مخکې کېږې. اوس مې ښه وپوهېدل چې په هېڅ شي کې به له تا مخکې نه شم.»1 اصحاب کرامو هڅه کوله چې د وس تر بریده مرسته وکړي. خو منافقانو به پر اصحاب کرامو ملنډې وهلې او ویل به یې: «تاسې د ځان ښودلو لپاره ورکوئ.» زموږ سردار پیغمبر وفرمایل: «څوک چې نن یوه صدقه ورکړي، د قیامت په ورځ به یې صدقه د الله تعالی په نزد د هغه په ګټه شاهدي ورکړي.» زموږ د سردار پیغمبر د دې مبارکو خبرو له امله مؤمنانو لا زیاته مرسته پیل کړه. حضرت عثمان بن عفان د لښکر نیمایي برخه سمبال کړه.2 عثمان ذوالنورین (رضی الله عنه) دې لښکر ته له خپل سامان سره نهه سوه او پنځوس اوښان او پنځوس آسونه ورکړل، د هغو د سپرو سامان یې هم پوره کړ، او سربېره پر دې یې لس زره دیناره یا اووه سوه رقیې سره زر نور هم ولېږل.3 په دې توګه هغه د مسلمانانو تر ټولو زیات مرسته کوونکی شو. حضرت عثمان د لښکر اړتیاوې داسې پوره کړې وې چې حتی هغه لویه ستن یې هم له پامه نه وه غورځولې چې د اوبو مشکونه به یې پرې ګنډل. د هغه د دې مرستې له امله زموږ سردار رسول اکرم (صلی الله علیه وسلم) وفرمایل: «له نن ورځې وروسته پر عثمان ګناه نه لیکل کېږي.»4 یو صحابي چې مالي حال یې ډېر کمزوری و، د دې لپاره چې په جهاد کې د مرستې ثواب ترلاسه کړي، هغه شپه یې تر سهاره په یوه خرما بڼ کې اوبه راکښلې، هغه خرما چې یې ګټلې وه، زموږ سردار پیغمبر ته یې راوړه او ویې ویل: «یا رسول الله! د خپل رب د رضا د ترلاسه کولو لپاره مې هغه څه راوړي چې په لاس کې مې وو. ومنئ یې.»

«اې عمر! ستاسې د دواړو (ستا او د ابوبکر) ترمنځ توپیر داسې دی لکه ستاسې د خبرو ترمنځ توپیر» حدیث شریف

په داسې حال کې چې مسلمانو نارینه وو د وس تر بریده مرسته کوله، ښځو هم په دې لاره کې خپله دنده په بشپړه توګه ترسره کوله. کله چې یې د تبوک سفر ته تیاری نیو، مسلمانان په ډېر سخت وخت کې وو. قحطي دومره سخته وه چې د اصحاب کرامو ډېرو کسانو، چې په لاس کې یې هېڅ شی نه و پاتې، زموږ د سردار رسول الله حضور ته راتلل او ویل به یې: «یا رسول الله! پلي پاتې یو! د خوړلو لپاره هم څه نه لرو! غواړو چې په دې غزا کې له تاسې جلا نه شو او د جهاد ثواب ترلاسه کړو.» زموږ ګران پیغمبر به په خواشینۍ سره هغوی ته خبر ورکاوه چې د هغوی د سورولو لپاره څه نه دي پاتې. یو ځل سالم بن عمیر، عبدالله بن مغفل، ابولیلی مازني، علبه بن زید، عمرو بن حمام، هرمي بن عبدالله او عرباض بن ساریه زموږ د ګران پیغمبر حضور ته راغلل او همدا غوښتنه یې وکړه. زموږ سردار چې په ډېره خواشینۍ ورته وفرمایل: «څه نه مومم چې تاسې پرې سپاره کړم»، نو هغوی له زموږ سردار پیغمبر څخه د لرې پاتې کېدو او په جهاد کې د نه ګډون له غمه په ژړا شول. نو الله تعالی دا آیت کریمه نازل کړ، چې معنا یې داسې ده: «(اې زما رسوله!) کله چې (په جهاد کې د ګډون لپاره) تا ته راغلل، تا ورته ویلي وو: ‹زه داسې توان نه لرم چې تاسې ته سورلي برابره کړم.› څرنګه چې یې په دې لاره کې د لګولو لپاره څه نه درلودل، (او له دې امله چې په جګړه کې یې ګډون نه شو کولای)، له غمه یې اوښکې تویولې او بېرته وګرځېدل. پر هغوی هېڅ مسؤولیت (ګناه) نشته.»5 په پای کې حضرت عباس او حضرت عثمان هغوی هم غزا ته تیار کړل. کله چې تیاری بشپړ شو، زموږ سردار پیغمبر لښکر په ثنیة الوداع کې راټول کړ. هغه کسان چې په غزا کې یې ګډون نه و کړی، دومره لږ وو چې نشت برابر وو. زموږ سردار رسول اکرم چې لښکر راټول کړ او د حرکت پرېکړه یې وکړه، محمد بن مسلمه یې په مدینه کې خپل ځای ناستی پرېښود.6 د سفر د پیل پر مهال زموږ سردار پیغمبر وفرمایل: «له ځانه سره اضافي پڼې واخلئ. تر څو چې مو اضافي پڼې وي، سختي به ونه ګالئ.»

کله چې لښکر روان شو، د منافقانو مشر عبدالله بن ابی د مسلمانانو د وېرولو لپاره بې‌بنسټه خبرې وکړې. حتی ویل یې: «قسم خورم، داسې ښکاري لکه هغه او د هغه اصحاب چې وینم دوه دوه په رسیو تړل شوي دي…» خو اصحاب کرامو دې خبرو ته هېڅ پام نه کاوه، او په جهاد کې د ګډون مینه یې ورځ تر بلې زیاتېده. منافقان به چې دا ولیدل، له غوسې به سوځېدل. کله چې زموږ سردار رسول الله غوښتل له ثنیة الوداع څخه د تبوک په لور روان شي، امر یې وکړ چې د لښکر بیرغونه (جنډې او علمونه) پرانیستل شي. لوی بیرغ یې حضرت ابوبکر ته او یو بیرغ یې حضرت زبیر بن عوام ته ورکړ. د اوس قبیلې بیرغ یې اسید بن حضیر ته او د خزرج قبیلې بیرغ یې ابودجانه ته ورکړ.7 زموږ د سردار پیغمبر تر قوماندې لاندې د اصحاب کرامو شمېر دېرش زره و، چې لس زره یې سپاره وو. د ښي اړخ قوماندانۍ ته حضرت طلحه بن عبیدالله او د چپ اړخ قوماندانۍ ته حضرت عبدالرحمن بن عوف وټاکل شول.8 نامتو صحابه په ډېره ګرمه هوا کې او د خپل پیغمبر تر قوماندې لاندې روان شول. کله چې د الله تعالی حبیب د هغوی په سر کې و، نو د خوراک او څښاک نشتوالي هغوی له خپلې لارې نه شو اړولای؛ د لارې لرې والي او د دښمن د لښکرو ډېروالي هم د هغوی سترګې نه شوې وېرولای. په داسې حال کې هر ځای ته تګ کېدای شو. زموږ ګران پیغمبر او زړورو صحابه وو به په هر منزل کې یو څه وخت دمه کوله او بیا به یې خپله لاره پسې نیوله. د هغوی اتم منزل حجر و؛ هغه ځای چې د صالح علیه السلام قوم پکې هلاک شوی و. څرنګه چې هغوی د خپل پیغمبر امر نه و منلی، الله تعالی په یوه سخته صیحه، یعنې په یوه سخت غږ، هلاک کړي وو. د کائناتو سلطان خپلو اصحابو ته وفرمایل: «نن شپه به له مخالف لوري یو سخت طوفان راشي. هېڅوک دې تر هغه پورې نه پاڅي چې ملګری ورسره نه وي. هر څوک دې د خپل اوښ زنګون وتړي. دا هغه ځای دی چې عذاب پرې نازل شوی دی. هېڅوک دې له دې اوبو څخه نه څښي او اودس دې پرې نه کوي!..» ټولو دا امر ومانه. د شپې یو سخت طوفان راپورته شو او هر څه یې سرچپه کول پیل کړل. په دې وخت کې یو سړي چې د خپل اوښ په تړلو کې یې غفلت کړی و، کله چې د هغه د لټولو لپاره یوازې پاڅېد، طوفان له ځانه سره یوړ او د طي غره لمنې ته یې وغورځاوه. بل سړي ته هم د رفع حاجت سخته اړتیا وه. په هغه ځای کې چې د رفع حاجت لپاره تللی و، په یوه داسې ناروغۍ اخته شو چې خناق (توره ټوخله) ورته ویل کېږي. زموږ د سردار پیغمبر په دعا بېرته روغ شو.

هغه سهار په لوښو کې هېڅ اوبه نه وې پاتې. هر څوک له تندې د مرګ حال ته رسېدلی و. منافقانو دا فرصت وګاڼه، د فتنې د راپارولو هڅه یې وکړه او ویې ویل: «که محمد رښتیا پیغمبر وای، دعا به یې کړې وای او باران به یې ورولی وای.»

کله چې دا حال د عالمونو سردار ته وړاندې شو، خپل مبارک لاسونه یې پورته کړل او الله تعالی ته یې زاري وکړه چې باران ورکړي. په ګرمه او بې‌ورېځې هوا کې سمدستي د باران ورېځې راښکاره شوې. سخت باران پیل شو. هر چا خپل لوښي ډک کړل، اودس یې وکړ او څارویو ته یې اوبه ورکړې. کله چې باران ودرېد او ورېځې خورې شوې، ولیدل شول چې باران یوازې پر لښکر اورېدلی و.

«څوک چې نن یوه صدقه ورکړي، د قیامت په ورځ به یې صدقه د الله تعالی په نزد د هغه په ګټه شاهدي ورکړي» حدیث شریف

د تبوک غزا

زموږ ګران پیغمبر او صحابه وو تکبیر ووایه او د الله تعالی حمد یې وکړ. منافقانو ته یې وویل: «نور مو هېڅ عذر پاتې نه شو. پر الله تعالی او د هغه پر رسول ایمان راوړئ او صالح مسلمانان شئ!…» خو بې‌حیا منافقانو ځواب ورکړ: «څه شوي دي؟… یوه ورېځ تېرېده، ووریدله او لاړه!…» لوږه هم وروستي حد ته رسېدلې وه؛ تر دې چې دوو کسانو به یوه خرما سره وېشله. سره له سختې ګرمۍ، لوږې او تندې چې ګاللې یې وې، تبوک ته نږدې شوي وو. زموږ سردار حبیب اکرم (صلی الله علیه وسلم) وفرمایل: «ان شاء الله سبا به د څاښت په وخت د تبوک چینې ته ورسېږئ. تر څو چې زه نه یم راغلی، هغو اوبو ته لاس مه وروړئ.» بله ورځ هلته ورسېدل. د چینې اوبه ډېرې لږې وې. زموږ ګران پیغمبر امر وکړ چې له هغو اوبو څخه یو څه په یوه لوښي کې واچوي، خپل مبارک لاس یې پکې ننویست او دعا یې وکړه. بیا یې هغه اوبه بېرته چینې ته واچولې. اوبه په یوه شېبه کې راوخوټېدې او ډېرې شوې. سره له دې چې د اسلام دېرش زره کسیز لښکر ترې وڅښلې، هېڅ کمې نه شوې. وروسته په دې اوبو، چې زموږ د سردار فخر کائنات یوه معجزه وه، شاوخوا ټول ځایونه خړوب شول. هغه سیمه یوه شنه دښته شوه او له برکتونو ډکه شوه. کله چې زموږ سردار رسول اکرم له خپلو نامتو اصحابو سره تبوک ته راورسېد، د روم هغه لښکرې یې خپل مخې ته ونه موندې چې له رومیانو او د عامله، لخم او جذام په څېر له مسیحي شویو عربي قبیلو څخه جوړې شوې وې. په موته کې د روم سل زره کسیز لښکر د درې زرو مجاهدینو په وړاندې ماتې خوړلې وه. اوس د هغوی په وړاندې دېرش زره مجاهدین وو او قوماندان یې د کائناتو سردار و. رومیانو چې واورېدل چې زموږ ګران پیغمبر خپل زړور اصحاب راټول کړي او راروان دی، هر یوه یې د تېښتې ځای لټاوه.

زموږ سردار رسول الله له خپلو اصحابو سره مشوره وکړه او له تبوک څخه نور مخکې لاړ نه شو. په دې وخت کې ځینو قبیلو او دولتونو چې په هغه سیمه کې اوسېدل، اورېدلي وو چې د اسلام لښکر راغلی دی. له وېرې یې زموږ سردار پیغمبر ته پلاوي ولېږل او د جزیې د ورکړې په شرط یې امان وغوښت. زموږ سردار پیغمبر رحم وفرمایه او وړاندیزونه یې ومنل؛ له هر یوه سره جلا جلا د تړون مادې ولیکل شوې او ورته وویل شول چې په امن کې دي.

زموږ سردار سرور کائنات (علیه افضل الصلوات) نږدې شل ورځې د دښمن انتظار وکړ. په تبوک کې یې له اصحاب کرامو سره ډېر صحبتونه وکړل او د هغوی زړونه یې د نور په سمندر کې ووینځل. هغه فیض او برکتونه چې له مبارک زړه یې راخوټېدل، د هغوی زړونو ته یې ورتوی کړل. په خپلو بې‌سارو صحبتونو کې یې په یوه کې وفرمایل: «ایا تاسې ته د خلکو تر ټولو غوره او شریف کس خبر درکړم؟» اصحاب کرامو وویل: «خبر راکړئ، یا رسول الله!»

نو یې وفرمایل: «د خلکو غوره هغه څوک دی چې تر وروستۍ سا پورې د خپل آس یا اوښ پر شا، یا پر خپلو دواړو پښو، د الله تعالی په لاره کې هڅه کوي. او د خلکو بد هغه سرکښ سړی دی چې د الله تعالی کتاب لولي او له هغه څخه هېڅ ګټه نه اخلي.»

او یو چا ته چې د شهادت په اړه یې پوښتنه کړې وه، ویې فرمایل: «قسم په هغه الله تعالی چې زما وجود د هغه د قدرت په واک کې دی، شهیدان به د قیامت په ورځ داسې راځي چې تورې به یې په غاړو کې ځوړندې وي. د نور پر منبرونو به کېني.»9

په دې غزا کې زموږ د سردار پیغمبر ډېرې معجزې ولیدل شوې. له دې جملې، کله چې له تبوک څخه مدینې ته د راستنېدو تیاری نیول کېده، هغو صحابه وو چې له لوږې یې نور طاقت نه درلود، خپل حال زموږ سردار پیغمبر ته وړاندې کړ. زموږ سردار رسول الله امر وکړ چې د هغوی پاتې خواړه پر یوه څرمنین دسترخوان راټول کړي. دې خوړو په سختۍ یوه وړه کټوۍ ډکه کړه. زموږ سردار سرور عالم (صلی الله علیه وسلم) خپل اودس تازه کړ او دوه رکعته لمونځ یې وکړ. خپل مبارک لاسونه یې پرانیستل او دعا یې وکړه چې خواړه برکتي شي. بیا یې خپلو اصحابو ته امر وکړ چې خپل لوښي راوړي. په هغه لوی لښکر کې لوښي داسې ډک شول چې یو لوښی هم تش پاتې نه شو. سربېره پر دې، ولیدل شول چې سره له دې چې ټولو مجاهدینو تر مړېدو وخوړل، د دسترخوان خواړه هېڅ کم نه شول.

«ان شاء الله سبا به د څاښت په وخت د تبوک چینې ته ورسېږئ. تر څو چې زه نه یم راغلی، هغو اوبو ته لاس مه وروړئ» حدیث شریف