د وداع حج

د هجرت په لسم کال زموږ سردار پیغمبر د حج لپاره تیاری ونیو او د مدینې مسلمانانو ته یې هم امر وکړ چې د حج لپاره تیاری ونیسي. هغو کسانو ته یې هم خبر ولېږه چې له مدینې بهر وو. له دې وروسته زرګونه مسلمانان په مدینه کې راټول شول. زموږ سردار رسول الله د قربانۍ لپاره سل اوښان واخیستل. له روانېدو مخکې یې غسل وکړ. مبارک ویښتان یې ږمنځ کړل، خوشبویي یې ولګوله، او خپل ازار او ردا یې واغوستل. کله چې تیاری بشپړ شو، زموږ ګران پیغمبر د ذوالقعدې د میاشتې په ۲۵مه ورځ، د ماسپښین له لمانځه وروسته، له یوه داسې کاروان سره چې تر دېرش زرو زیات کسان پکې وو، له مدینې څخه روان شو. د شجرې له لارې ذوالحلیفې ته ورسېدل. دلته د اصحابو شمېر له څلوېښت زرو واوښت. شپه یې هلته تېره کړه. زموږ ګران پیغمبر امر وکړ چې له هغو سلو اوښانو څخه چې ورسره یې بیول، یو راوړي. د دې لپاره چې د قربانۍ نښه وي، د هغه د کوهان ښی اړخ یې وکاږه او وینې یې کړ، دوې څپلۍ یې د هغه په غاړه کې وځړولې، او اصحابو ته یې امر وکړ چې دوی هم همداسې وکړي. د احرام دوه رکعته لمونځ یې وکړ. د الله تعالی له حمد او ثنا وروسته، زموږ سردار سرور کائنات داسې دعا وکړه: «الهي! دا ما ته داسې مبرور او مقبول حج وګرځوه چې ریا، ځان ښودنه او شهرت پکې نه وي!» احرام یې وتاړه، او د جبرئیل علیه السلام په خبر ورکولو یې په لوړ غږ تلبیه پیل کړه. کله چې اصحاب کرام هم ورسره یو ځای شول، ځمکه او آسمان د تلبیې له غږونو سره وانګازېدل: «لبیک اللهم لبیک! لبیک لا شریک لک لبیک! ان الحمد والنعمة لک والملک، لا شریک لک!…»

د بیداء له لارې د ملل په لور روان شول. اصحاب د سیلاب په څېر د هغه پسې روان وو. په لاره کې نور خلک هم پرله پسې ورسره یو ځای کېدل. کله چې د روحاء وادۍ ته ورسېدل، چې موسی علیه السلام په ګډون نږدې اویا پیغمبرانو پکې لمونځ کړی و، زموږ سردار رسول الله وفرمایل: «دا وادي د جنت له وادیو څخه ده.» هلته یې لمونځ وکړ. له هغه ځایه د منصرف په لور روان شول او د سهار لمونځ یې په اثایه کې وکړ. کله چې لحي جمل ته ورسېدل، ناروغ شو، حجامت یې وکړ او په سقیا کې یې منزل وکړ. کله چې ابواء ته ورسېدل، هغه ځای چې محترمه مور یې حضرت آمنه پکې وفات شوې وه، د هغې قبر یې زیارت کړ او ویې ژړل. هغه کسان یې هم وژړول چې ورسره وو. له هغه وروسته تلعات الیمن، جحفې، غدیر خم، قدید او د عسفان وادۍ ته ورسېدل. دلته زموږ سردار پیغمبر حضرت ابوبکر ته وفرمایل: «هود او صالح علیهما السلام، په داسې حال کې چې ملاوې یې په عبا تړلې وې، پر ځان یې څرګډه جامه اغوستې وه، او پر داسې ځوانو او سرو اوښانو سپاره وو چې مهارونه یې د خرما له رېشو اوبدل شوي وو، د حج لپاره یې تلبیه ویله او له دې ځایه تېر شوي وو.»1 د غمیم، مر الظهران او سرف له لارې ذي طوی ته ورسېدل. شپه یې هلته تېره کړه او د سهار لمونځ له ادا کولو وروسته، له حجون څخه تېر شول او د کداء له لوړې څخه مکې ته ننوتل. د لسو ورځو له سفر وروسته د ذوالحجې په ۴مه ورځ مکې ته ورسېدل. د هغو کسانو په یو ځای کېدو چې له یمن او نورو ښارونو څخه حج ته راغلي وو، د مسلمانانو شمېر له ۹۰ زرو واوښت. (په یوه روایت سل او څوارلس زره، او په بل روایت نږدې سل او شل زره وو.)

«الهي! دا ما ته داسې مبرور او مقبول حج وګرځوه چې ریا، ځان ښودنه او شهرت پکې نه وي!» حدیث شریف

زموږ سردار رسول الله چې بیت الله ولید، داسې دعا یې وکړه:

«الهي! د دې کور شرف، لوړتیا، هیبت او اعتبار زیات کړه. او د هغو کسانو شرف، هیبت، درناوی او نېکي هم زیاته کړه چې په حج او عمره یې تعظیم کوي.»

بیا یې مناسک پیل کړل. د حج په موده کې په هغه خېمه کې پاتې شو چې د مکې او منا ترمنځ په ابطح کې درول شوې وه. زموږ ګران پیغمبر د ذوالحجې په ۸مه (ترویه) ورځ منا ته او په ۹مه (عرفه) ورځ عرفاتو ته لاړ. د عرفات وادۍ په منځ کې د عرنه وادۍ ته راغی او هلته ودرېد. له غرمې وروسته، پر خپل هغه اوښ چې قصواء نومېده، د وداع خطبه یې ولوسته او له اصحاب کرامو رضی الله عنهم سره یې وداع وکړه.2

تا ته راغلم!
اې د ګناهګارو پناه ځایه، تا ته د پناه وړلو لپاره راغلم!
ډېرې ګناوې مې کړې، تا ته د زاریو لپاره راغلم!
تیارو ځایونو ته کوږ شوم، په جبو کې ډوب شوم،
هغې د رڼا چینې ته راغلم چې سمه لاره روښانه کوي.
یوازې یو ځان مې پاتې دی چې وځي، اې د ټولو ځانونو ځانه!
ایا روا به وي چې ووایم: د ځان د قربانولو لپاره راغلم؟
د دردمنو طبیب یې، او زه د زړه ناروغ یم،
د خپل زړه د ټپ د درملنې لپاره ستا د ور ټکولو ته راغلم.
د سخیانو ور ته څه وړل خطا ده،
د هغې خاورې ښکلولو ته راغلم چې تا پرې په پښه ایښودو شرف ورکړ.
ګناهونه مې لکه غر ډېر دي، مخ مې لکه قیر تور دی!
له دې بار او تورتیا څخه د بشپړ خلاصون لپاره راغلم.
ستا د احسان د سمندر یو څاڅکی خامخا ټول پاکوي،
که څه هم د خپل مخ په څېر له توره عمل نامې سره راغلم.
کاشکې مې ستا پر ور مخ موښلای، اې تر ځانه مې ګرانه جانانه!
هغه کارونه چې په اوبو نه کېږي، له هغې خاورې ترسره کېږي!