مهالوېش

یادښت: (ب) د بعثت کلونه، (م) میلادي کلونه او (ه) هجري کلونه ښيي.

م. ۵۷۰ د حضرت عبدالله او حضرت آمنې واده. زموږ د ګران پیغمبر د مبارک نور د هغه مور ته لېږدېدل (جمادی الاولی / جولای). د برکت او پراخۍ کال. د رسول الله د پلار حضرت عبدالله وفات (رجب / سپتمبر).

۵۷۱ د فیل پېښه (محرم / فبروري). د کائناتو د سلطان محمد علیه السلام ولادت (د ربیع الاول ۱۲مه، دوشنبه / د اپرېل ۲۰مه؛ له هجرت څخه ۵۳ (د لمریز حساب له مخې ۵۱) کاله مخکې، د فیل له پېښې ۵۵ ورځې وروسته). خپلې دایې حلیمې ته سپارل کېدل (ربیع الآخر).

۵۷۳ د حضرت ابوبکر (رضی الله عنه) زېږون.

۵۷۶ د دایې له خوا مکې ته راوړل کېدل او خپلې مور آمنې ته سپارل کېدل.

۵۷۷ په ابواء کې زموږ د ګران پیغمبر د مور آمنې وفات. په مکه کې د ام ایمن له خوا د رسول الله خپل نیکه عبدالمطلب ته سپارل. د حضرت عثمان (رضی الله عنه) زېږون.

۵۷۹ د نیکه عبدالمطلب وفات او خپل تره ابوطالب ته سپارل کېدل.

۵۸۳ له خپل تره ابوطالب سره د شام له سوداګریز کاروان سره روانېدل او له بصری څخه راستنېدل. د حضرت عمر (رضی الله عنه) زېږون.

۵۸۸ له خپل تره زبیر سره یمن ته تګ.

۵۹۱ له حضرت ابوبکر سره شام ته تګ. په حلف الفضول تړون کې د رسول الله ګډون.

۵۹۵ د حضرت خدیجې له سوداګریز کاروان سره بصری ښار ته تګ.

۵۹۶ له حضرت خدیجې سره واده.

۵۹۹ د حضرت علي (رضی الله عنه) زېږون.

۶۰۰ د عکاظ په بازار کې د قس بن ساعده خطبه چې په هغې کې یې د رسول الله د پیغمبرۍ زېری ورکړ.

۶۰۵ د کعبې د ترمیم پر مهال د حجر الاسود په خپل ځای کې د ایښودو لپاره د هغه منځګړیتوب.

ب. ۱/۶۱۰ بعثت: په څلوېښت کلنۍ کې د هغه د پیغمبرۍ ابلاغ (د رمضان ۱۷مه، دوشنبه). د حرا غره (جبل النور) په غار کې لومړۍ وحي (د علق سورت د لومړیو پنځو آیتونو نازلېدل) (رمضان / اګست).

۲/۶۱۱ کله چې وحي یو څه موده بنده شوه، د جبرئیل علیه السلام د لیدو په هیله د حرا غره غار ته زموږ د سردار پیغمبر پرله پسې تګ. د اسرافیل علیه السلام راتګ او هغه ته د ځینو شیانو ښوول.

۳/۶۱۲ لومړني مسلمانان: حضرت خدیجه، ابوبکر صدیق، علي بن ابي طالب، زید بن حارثه (او مېرمن یې ام ایمن)، عثمان بن عفان، طلحه بن عبیدالله، زبیر بن عوام، عبدالرحمن بن عوف، سعد بن ابي وقاص.

۴/۶۱۳ له خپلو نږدې خپلوانو څخه په پیل سره بشریت ته د رسول الله د اسلام بلنه. د مشرکانو له خوا د مسلمانانو د ځورونې او شکنجې پیل. لومړني شهیدان: حضرت یاسر، زوی یې حضرت عبدالله او مېرمن یې حضرت سمیه. د حضرت عایشې (رضی الله عنها) زېږون.

۵/۶۱۴ حبشې ته لومړی هجرت (رجب / مۍ). له حبشې څخه مکې ته د مهاجرینو راستنېدل (شوال / جولای).

۶/۶۱۵ د حضرت حمزه مسلمانېدل. د حضرت عمر مسلمانېدل. حبشې ته دویم هجرت. له دار الارقم څخه د رسول الله او مسلمانانو راوتل.

۷/۶۱۶ د محاصرې پیل (محرم).

۸/۶۱۷ له حبشې څخه د حضرت عثمان او د هغه د مېرمنې حضرت رقیې راستنېدل.

۹/۶۱۸ د شق القمر معجزه: د رسول الله په اشاره د سپوږمۍ دوه ټوټې کېدل.

۱۰/۶۱۹ د محاصرې لرې کېدل.

۱۰/۶۲۰ د ابوطالب وفات (د رمضان ۷مه / اپرېل). زموږ د مور حضرت خدیجې وفات (د رمضان ۱۰مه / اپرېل). له حضرت سوده بنت زمعه سره د رسول الله واده (رمضان / مۍ). له زید بن حارثه سره طائف ته د رسول الله تګ (شوال / مۍ). د نصیبین د پېریانو له خوا د اسلام منل. له طائف څخه مکې ته د رسول الله راستنېدل (د ذوالقعدې ۲۳مه). د عقبې لیدنه (د ذوالحجې ۱۰مه / د جولای ۱۷مه).

۱۱/۶۲۱ د معراج معجزه او د پنځه وخته لمونځونو فرض کېدل (د رجب ۲۷مه). د شریفې کعبې د دروازې تر څنګ دوه ورځې د رسول الله لپاره د جبرئیل علیه السلام امامت. [د معراج د نېټې په اړه نور روایتونه هم شته. معراج څو ځله شوی دی. یو یې په ویښه او د هغه له شریف او مبارک جسد سره و. نور یوازې د هغه له مبارک روح سره وو.]

له حضرت عایشې سره د رسول الله د نکاح تړل (شوال). د عقبې لومړی بیعت (د ذوالحجې ۱۰مه / د جولای ۶مه، دوشنبه). د اسلام د ښوولو لپاره د رسول الله له خوا مدینې ته د مصعب بن عمیر لېږل.

۱۲/۶۲۲ سنة السرور (د خوښۍ کال): د مدینې د ډېرو خلکو له خوا د اسلام منل. د عقبې دویم بیعت (د ذوالحجې ۱۲مه / د جون ۲۸مه، دوشنبه).

۱۳/۱/۶۲۲ د بعثت دیارلسم کال، د هجرت لومړی کال او ۶۲۲ میلادي کال. هجري کال: د مسلمانانو د هجري قمري کال پیل (د محرم ۱مه / د جولای ۱۶مه). سنة الاذن: له مکې څخه مدینې ته د هجرت لپاره مسلمانانو ته اجازه. په دار الندوه کې د مشرکانو راټولېدل او د رسول الله د وژلو پرېکړه (د صفر ۲۵مه / د سپتمبر ۸مه). هجرت: له حضرت ابوبکر سره د ثور غار په لور د رسول الله حرکت (د صفر ۲۶مه، پنجشنبه / د سپتمبر ۹مه). د ثور غره له غار څخه د مدینې په لور روانېدل (د ربیع الاول ۱مه، دوشنبه / د سپتمبر ۱۳مه). د قبا کلي ته رسېدل (د ربیع الاول ۸مه، دوشنبه / د سپتمبر ۲۰مه). د مسجد قبا جوړول (د ربیع الاول ۸–۱۱ / د سپتمبر ۲۰–۲۳). د قبا او مدینې ترمنځ د رانونا وادۍ په لمونځځای کې د رسول الله له خوا د لومړي جمعې لمانځه امامت (د ربیع الاول ۱۲مه، جمعه / د سپتمبر ۲۴مه). مدینې ته رسېدل (د ربیع الاول ۱۲مه، جمعه / د سپتمبر ۲۴مه). د ابوایوب انصاري په کور کې مېلمه کېدل. د مسجد نبوي د جوړولو پیل (ربیع الاول / سپتمبر). مدینې ته د کورنۍ د غړو راتګ. په ورځ کې پنځه ځله د محمدي اذان د ویلو پیل. د سلمان فارسي مسلمانېدل.

ه. ۱/۶۲۳ د مهاجرینو او انصارو ترمنځ د ورورګلوۍ ټینګول. لومړی لیکلی تړون: د مدینې سند او د مدینې د وادۍ د حرم په توګه ټاکل (رمضان / مارچ). د جګړې اجازه. لومړۍ سریه: عیص / سیف البحر ته د حضرت حمزه سریه (رمضان / مارچ). د مسجد نبوي د جوړولو پای (شوال / اپرېل). په مسجد نبوي کې د صفې جوړول. په مدینه کې د بازار او د پېر او پلور د ځای جوړول. د مسلمانانو لومړنۍ سرشمېرنه. رابغ ته د عبیده بن حارث سفر (شوال / اپرېل).

خرار ته د سعد بن ابي وقاص سریه (ذوالقعده / مۍ). د اسعد بن زراره، براء بن معرور او کلثوم بن هدم وفات. د عثمان بن مظعون وفات او د جنة البقیع د هدیرې په توګه ټاکل (ذوالحجه / جون).

۲/۶۲۳ د عاشورا په ورځ د رسول الله لومړۍ روژه (د محرم ۱۰مه / د جولای ۱۴مه). لومړۍ غزا: د ابواء (ودان) غزا (د صفر ۱۲مه / د اګست ۱۵مه). د بواط غزا (د ربیع الاول ۱مه / د سپتمبر ۲مه). د لومړي بدر / صفوان غزا (ربیع الاول / سپتمبر). د ذو العشیره غزا (د جمادی الاولی ۱مه / د اکتوبر ۳۱مه).

۲/۶۲۴ بطن نخلې ته د عبدالله بن جحش سریه (د رجب ۲۰مه / د جنوري ۱۷مه). د حضرت علي او حضرت فاطمې د نکاح تړل (رجب / جنوري). له مسجد اقصی څخه مسجد الحرام / کعبې ته د قبلې اړول (د شعبان ۱۱مه، سه شنبه / د فبروري ۷مه). د روژې فرض کېدل (شعبان / فبروري). د تراویحو د لمانځه پیل (د رمضان ۱مه / د فبروري ۲۶مه). له بدر مخکې مکې ته له هغو اصحابو څخه د نورو ۳۳ کسانو راستنېدل چې په حبشه کې وو؛ له دوی څخه ۲ کسان په مکه مکرمه کې وفات شول، ۷ کسان د مشرکانو له خوا بندیان شول او ۲۴ کسان مدینې منورې ته ورسېدل او د بدر په غزا کې یې ګډون وکړ. د بدر غزا (د رمضان ۱۲مه / د مارچ ۱۳مه). د ابوجهل وژل کېدل. د رسول الله د لور حضرت رقیې وفات (رمضان / مارچ). د زکات فرض کېدل (رمضان / مارچ). د صدقه فطر (فطرانې) امر (رمضان / مارچ). د روژې لومړی اختر او د اختر د لمانځه کول (د شوال ۱مه / د مارچ ۲۷مه). له حضرت عایشې سره د رسول الله واده (شوال / اپرېل). له مکې څخه مدینې ته د راتګ پر مهال پر حضرت زینب برید (د شوال پیل / مارچ). د قرقرة الکدر غزا (د شوال ۵مه / د مارچ ۳۱مه). د بني قینقاع غزا (د شوال ۱۵مه / د اپرېل ۱۰مه). د سویق غزا (د ذوالحجې ۵مه / د مۍ ۲۹مه). د حضرت علي او حضرت فاطمې واده (ذوالحجه / مۍ). د قربانۍ لومړی اختر (د ذوالحجې ۱۰مه / د جون ۳مه).

۳/۶۲۴ د کعب بن اشرف وژل کېدل (د ربیع الاول ۴مه / د اګست ۲۵مه). د انمار (غطفان، ذي امر) غزا (د ربیع الاول ۱۲مه / د سپتمبر ۲مه). د بحران (نجران) غزا (د جمادی الاولی ۶مه / د اکتوبر ۲۵مه). له حضرت ام کلثوم سره د حضرت عثمان واده (جمادی الآخره).

۳/۶۲۵ له حضرت حفصې سره د رسول الله واده (شعبان / جنوري). د حضرت حسن زېږون (د رمضان ۱۵مه / د مارچ ۱مه).

د احد غزا (د شوال ۷مه، شنبه / د مارچ ۲۳مه). د حمراء الاسد غزا (د شوال ۱۶مه / د اپرېل ۱مه).

۴/۶۲۵ د عبدالله بن انیس په لاس د خالد بن سفیان وژل کېدل (د محرم ۵مه / د جون ۱۷مه). د رجیع پېښه (صفر / جولای). د بئر معونه پېښه (د صفر ۱۹مه / د جولای ۳۱مه). د بني نضیر غزا (ربیع الاول / اګست). د شرابو جزئي حرامېدل (ربیع الاول / اګست–سپتمبر). د حضرت عثمان او حضرت رقیې د زوی عبدالله وفات (جمادی الاولی / اکتوبر). د ابوسلمه وفات (د جمادی الآخره ۲۳مه / د نومبر ۳۰مه).

۴/۶۲۶ د حضرت حسین زېږون (د شعبان ۵مه / د جنوري ۱۰مه). له حضرت زینب بنت خزیمه سره د رسول الله واده (رمضان). له حضرت ام سلمه سره د رسول الله واده (د شوال د میاشتې وروستۍ ورځې / د اپرېل لومړۍ ورځې). د فاطمه بنت اسد وفات. د کوچني بدر غزا (د ذوالقعدې ۱مه / د اپرېل ۴مه).

۵/۶۲۶ د ذات الرقاع غزا (د محرم ۱۰مه / د جون ۱۱مه). د دومة الجندل غزا (د ربیع الاول ۲۵مه / د اګست ۲۴مه). زموږ د مور حضرت زینب بنت خزیمه وفات (ربیع الآخر / سپتمبر). مدینې ته د بني مزینه د هغه پلاوي راتګ چې مسلمان شوی و (رجب / دسمبر). د مریسیع (بني مصطلق) غزا (د شعبان ۲مه / د دسمبر ۲۷مه). پر حضرت عایشې تور لګول. د تیمم د آیت نازلېدل.

۵/۶۲۷ له حضرت جویریه بنت حارث سره د رسول الله واده (شعبان). د خندق (احزاب) غزا (شوال / مارچ). د بني قریظه غزا (د ذوالقعدې ۲۳مه / د اپرېل ۱۵مه). له حضرت زینب بنت جحش سره د رسول الله واده (د ذوالقعدې ۱مه / د مارچ ۲۴مه). له حضرت ریحانه بنت عمرو سره د رسول الله واده (ذوالحجه / اپرېل–مۍ).

۶/۶۲۷ قرطاء ته د محمد بن مسلمه سریه (د محرم ۱۰مه / د جون ۱مه). فدک ته د بني سعد بن بکر په لور د حضرت علي سریه. د غابه (ذي قرد) غزا (د ربیع الاول ۲مه / د جولای ۲۲مه). د غمر سریه (ربیع الاول). ذي القصه ته د محمد بن مسلمه سریه (ربیع الاول). ذي القصه ته د ابوعبیده بن جراح سریه (ربیع الآخر / سپتمبر). جموم ته د زید بن حارثه سریه (ربیع الآخر).

د بني لحیان غزا (د جمادی الاولی ۱مه / د سپتمبر ۱۸مه). عیص ته د زید بن حارثه د څارنې سریه (جمادی الاولی). د ابوالعاص مسلمانېدل. طرف ته د زید بن حارثه سریه (جمادی الآخره / اکتوبر–نومبر). وادي القری ته د زید بن حارثه سریه (رجب / نومبر–دسمبر). شام ته د زید بن حارثه سفر / سوداګریز کاروان (رجب). دومة الجندل ته د عبدالرحمن بن عوف سریه (شعبان / دسمبر). مدین ته د زید بن حارثه سریه (شعبان / دسمبر). فدک ته د حضرت علي سریه (شعبان / دسمبر).

۶/۶۲۸ د ام قرفه په لور د زید بن حارثه سریه (رمضان / جنوري). په مدینه کې وچکالي او د باران د دعا لپاره وتل (رمضان). د ابورافع په لور د عبدالله بن عتیک سریه (رمضان / جنوري). خیبر ته د عبدالله بن رواحه د څارنې سریه (رمضان / فبروري). د اسیر بن زارم په لور د عبدالله بن رواحه سریه (شوال / فبروري). د کرز بن جابر فهري سریه (ذوالقعده / مارچ). د عمرې سفر (د ذوالقعدې ۲مه / د مارچ ۱۴مه). د رضوان بیعت (ذوالقعده / مارچ–اپرېل). د حدیبیې سوله (ذوالحجه / اپرېل). د فتح سورت نازلېدل. مدینې ته د بني خزاعه، بني اسلم او بني خشني د پلاویو راتګ او مسلمانېدل. د شرابو قطعي حرامېدل. د اوښانو او آسونو سیالۍ ته د رسول الله اجازه.

۶، ۷/۶۲۸ د رسول الله له خوا اسلام ته د بلنې د لیکونو لېږل (د ذوالحجې د میاشتې وروستۍ ورځې – د محرم د میاشتې پیل / مۍ).

۷/۶۲۸ حسمی ته د زید بن حارثه سریه (جمادی الآخره). د حبشې د نجاشي اصحمه مسلمانېدل. د حضرت ام حبیبه د نکاح تړل. د مصر د مقوقس له خوا رسول الله ته د ماریه لېږل. زموږ د مور حضرت عایشې د مور ام رومان (رضی الله عنها) وفات. د ابوالعاص مسلمانېدل او د رسول الله له لور زینب سره د هغه بیا نکاح (محرم / مۍ). د خیبر غزا (د محرم پای – صفر / جون). رسول الله ته د زهرو ورکولو لپاره د زینب بنت حارث هڅه. مدینې ته د هغو پاتې اصحابو راستنېدل چې حبشې ته یې هجرت کړی و (صفر). مدینې ته د اشعریانو راتګ او د اصحاب کرامو په شرف مشرف کېدل.

لیلة التعریس: د رسول الله او د هغه د اصحابو ویده کېدل او د سهار لمانځه ته نه پاڅېدل. له حضرت ام حبیبه سره د رسول الله واده. د رسول الله د دایې ثویبې وفات. د یمن د واکمن باذان مسلمانېدل (جمادی الاولی / سپتمبر). د حضرت علي د مازدیګر لمانځه لپاره له افق څخه د لمر د بېرته راګرځېدو معجزه. د وادي القری غزا (جمادی الآخره / اکتوبر). له حضرت صفیه بنت حیی سره د رسول الله واده. تربه ته د حضرت عمر سریه (شعبان / دسمبر). نجد ته د حضرت ابوبکر سریه (شعبان / دسمبر). فدک / بني مره ته د بشیر بن سعد انصاري سریه (شعبان / دسمبر).

۷/۶۲۹ میفعه ته د غالب بن عبدالله لیثي سریه (رمضان / جنوري). جناب ته د بشیر بن سعد انصاري سریه (شوال / فبروري). د عمرة القضاء سفر (ذوالقعده – ذوالحجه / مارچ). له میمونه بنت حارث سره د رسول الله واده (ذوالقعده / مارچ).

۸/۶۲۹ د رسول الله د لور حضرت زینب وفات (صفر). د خالد بن ولید، عمرو بن عاص او عثمان بن طلحه مسلمانېدل (صفر). قدید ته د غالب بن عبدالله سریه (صفر / جون). فدک ته د غالب بن عبدالله سریه (صفر / جون). د موتې جګړه (جمادی الاولی / سپتمبر). ذات السلاسل ته د عمرو بن عاص سریه (جمادی الآخره / اکتوبر). د قریشو له خوا د حدیبیې د سولې له ماتولو وروسته د سولې لپاره د ابوسفیان هڅه.

۸/۶۳۰ د مکې د فتحې لپاره د رسول الله روانېدل (د رمضان ۱۰مه / د جنوري ۱مه). د مکې فتحه (د رمضان ۲۰مه، پنجشنبه / د جنوري ۱۱مه). په ابواء کې د خپلې مور حضرت آمنې د قبر زیارت. د بتانو ماتول. د حنین غزا (د شوال ۱۱مه / د فبروري ۱مه). له خپلې رضاعي خور شیماء سره د رسول الله لیدنه. د طائف غزا (شوال / فبروري). په جعرانه کې د رسول الله له خوا د حنین د غنیمتونو وېشل (د ذوالقعدې ۵–۱۸ / د فبروري ۲۴ – د مارچ ۹). د رسول الله عمره (د ذوالقعدې ۱۹مه / د مارچ ۱۰مه). د مسجد نبوي لپاره د درې پوړیز منبر جوړول. د رسول الله د زوی ابراهیم زېږون (ذوالحجه).

۹/۶۳۰ د رسول الله له خوا ځینو قبیلو ته د زکات د مأمورینو لېږل (محرم / اپرېل–مۍ). د عیینه بن حصن فزاري سریه (محرم). د تبوک غزا (رجب / اکتوبر). دومة الجندل ته د خالد بن ولید سریه (رجب). د رسول الله په امر د منافقانو د مسجد ضرار ورانول. د حبشې د نجاشي او واکمن اصحمه وفات (رجب / اکتوبر). رمل ته د حضرت ابوبکر سریه (شعبان). د رسول الله د لور حضرت ام کلثوم وفات (شعبان). د رسول الله له خوا هرقل ته اسلام ته د بلنې د دویم لیک لېږل. سنة الوفود (د استازو کال). د کعب بن زهیر مسلمانېدل او هغه ته د رسول الله د څادر ډالۍ کول.

۹/۶۳۱ د منافقانو د مشر عبدالله بن ابی مړینه (ذوالقعده). د حج فرض کېدل. د حج د امیر په توګه د حضرت ابوبکر ټاکل (ذوالقعده – ذوالحجه / فبروري–مارچ). د برائت سورت د پیل د ابلاغ لپاره مکې ته د حضرت علي لېږل (ذوالحجه / مارچ).

۱۰/۶۳۱ د بني حارث په لور د خالد بن ولید سریه (ربیع الاول / جون). یمن / مذحج ته د حضرت علي سریه (رمضان / دسمبر). د یمن د والي باذان وفات. د نجاشي د خوریي فیروز مسلمانېدل. د مسیلمه کذاب د پیغمبرۍ دعوه.

۱۰/۶۳۲ د رسول الله د زوی ابراهیم وفات. د وداع حج: د حج لپاره له مدینې څخه د رسول الله حرکت (د ذوالقعدې ۲۵مه / د فبروري ۲۲مه). د رسول الله له خوا د وداع خطبه (د ذوالحجې ۹مه / د مارچ ۷مه). د وداع طواف (د ذوالحجې ۱۴مه / د مارچ ۱۲مه، پنجشنبه). د حضرت ریحانه بنت عمرو وفات.

۱۱/۶۳۲ د جبرئیل علیه السلام له خوا رسول الله ته د ټول قرآن کریم دوه ځله لوستل. د هغه لښکر د قوماندان په توګه د اسامه بن زید ټاکل چې باید شام ته تللی وای. د رسول الله د سر درد پیل (د صفر ۲۶مه / د مۍ ۲۴مه، یکشنبه). د رسول الله د تبې سختېدل او د تبې (حمی) د ناروغۍ پیل (د صفر ۲۷مه / د مۍ ۲۵مه، دوشنبه). د اسود عنسي وژل کېدل چې د پیغمبرۍ دعوه یې کوله (د ربیع الاول ۸مه / د جون ۴مه، پنجشنبه). د رسول الله له خوا د حضرت ابوبکر په امامت ګمارل (د ربیع الاول ۸مه / د جون ۴مه، د ماسخوتن لمونځ).

حضرت ابوبکر صدیق ته په اقتدا د رسول الله وروستی لمونځ (د ربیع الاول ۱۲مه، د دوشنبې ورځ، د سهار لمونځ). د رسول الله وفات (د ربیع الاول ۱۲مه / د جون ۸مه، دوشنبه، له غرمې مخکې). د خلافت لپاره د حضرت ابوبکر ټاکل کېدل (د ربیع الاول ۱۲مه / د جون ۸مه، دوشنبه). د سه شنبې او چهارشنبې ترمنځ په شپه (د چهارشنبې شپه) په نیمه شپه کې د رسول الله ښخول. پر مرتدانو د اسامه بن زید لېږل (د ربیع الاول ۱۶مه / د جون ۱۲مه، جمعه). د اسامه بن زید بریالی راستنېدل (د ربیع الآخر ۲۶مه / د جولای ۲۲مه، سه شنبه).