زما ګران پیغمبر

د ارتداد غورځنګونه

زموږ د سردار پیغمبر (صلی الله علیه وسلم) د پیغمبرۍ په درویشت کلنه موده کې د عربو ټوله ټاپووزمه او د نورو هېوادونو ډېر خلک ډلې ډلې راغلل او مسلمانان شول. پر الله تعالی یې ایمان راوړ او په هره خبره او هر کار کې یې د هغه پیغمبر پیروي وکړه چې هغه لېږلی و. کله چې رسول الله وفات شو، د ځمکې پر مخ تر سل او څلور ویشت زرو زیات (په یوه روایت نږدې سل او پنځوس زره) صحابه وو. له وداع حج وروسته په عربو کې ځینې کسان د پیغمبرۍ په دعوه راپورته شول. لومړی یې د بني عنس له قبیلې څخه اسود عنسي و. اصلي نوم یې عبهله بن کعب و. په چلونو یې د یمن ډېر خلک وغولول. د نجران خلکو هم د هغه پیروي وکړه. صنعا یې ونیوه او د فتنې کړۍ یې پراخه کړه. زموږ سردار رسول الله، سره له دې چې ناروغ و، هغو ورانیو ته ډېر اهمیت ورکړ چې د اسود عنسي په څېر دروغجنو کولې. د دې دروغجن د وژل کېدو خبر په وحي سره زموږ سردار پیغمبر ته ورکړل شو. رسول الله بله ورځ دا پېښه اصحابو ته په دې زېري بیان کړه: «تېره شپه دروغجن اسود عنسي زموږ د یوه ورور په لاس ووژل شو.»

زموږ د پیغمبر له وفات وروسته، د منافقانو، یهودیانو او مسیحیانو په لمسون، د ارتداد (له دینه د اوښتو) ډله ییز غورځنګونه پیل شول. دا غورځنګونه ډېر پراخ شول. د رسول الله په وفات اصحاب کرامو علیهم الرضوان په اتفاق ابوبکر صدیق (رضی الله عنه) خلیفه وټاکه. د بادیه نشینو عربو یوې برخې، چې سره له دې چې ځانونه یې مسلمانان ښودل، لا تر اوسه یې له اسلام سره انس نه و نیولی، زموږ د سردار پیغمبر وفات فرصت وګاڼه او له فرضو عبادتونو، په تېره بیا د زکات له ورکولو، یې سر وغړاوه. له اصحاب کرامو (رضی الله تعالی عنهم اجمعین) څخه یې هغه کسان شهیدان کړل چې په مأموریت ورته ورغلي وو. په داسې حال کې چې مسلمانان وو، د اسلام دین یې پرېښود. مرتدان شول. د یمن او نورو ځایونو مأمورینو په راستنېدو او د تورو خبرونو په راوړلو پیل وکړ. د ارتداد خطر ناڅاپه لوی شو. وېرې هر ځای ونیو. مسلمانان د مرتدانو د شمېر په پرتله ډېر لږ وو. ابوبکر صدیق (رضی الله عنه) له مرتدانو سره جګړه په غاړه واخیسته. پر هغه دښمن چې پر مدینه د برید لپاره یې تیاری نیوه، د شپې یې سخت برید وکړ او تر سهاره یې وجنګېد. ټول یې خواره واره کړل. له هغو مرتدانو سره د جګړې لپاره چې لرې وو، پر خپل اوښ سپور شو.

حضرت عایشې وفرمایل: «په هغو ورځو کې چې عرب مرتدان شول، کله چې زما پلار توره راوښکله او پر خپل اوښ سپور شو، حضرت علي ورته راغی، د اوښ مهار یې ونیو او ویې ویل: ‹اې د رسول خلیفه! چېرته ځې؟ هغه څه درته وایم چې رسول الله د احد په جګړه کې درته فرمایلي وو. هغه ورځ یې درته فرمایلي وو: «توره دې په تېکي کړه! موږ په خپل مرګ مه داغلي کوه!» والله، که درته کومه پېښه ورسېږي، له تا وروسته به د مسلمانانو کار سم نه شي.›» ټولو اصحاب کرامو (رضی الله تعالی عنهم اجمعین) د حضرت علي خبره تصدیق کړه. حضرت خلیفه مدینې منورې ته راستون شو. پر مرتدانو یې لښکرې ولېږلې. خلیفه لومړی د مدینې پر څلورو نږدې قبیلو لښکر وکیښ او اطاعت ته یې راوستل. بیا یې یوولسو قبیلو ته ډلې ولېږلې. له دې جملې هغه لښکر چې د عکرمه تر قوماندې لاندې و، په یمامه کې د مسیلمې د څلوېښت زره کسیز لښکر مخې ته ونه شو درېدلای.

«اې زما ګرانه پیغمبره! هغوی ته ووایه: ‹که له الله سره مینه لرئ او غواړئ چې الله هم له تاسې سره مینه ولري، زما پیروي وکړئ! الله له هغو کسانو سره مینه لري چې زما پیروي کوي›» آل عمران: ۳۱

خلیفه د هغه د مرستې لپاره خالد بن ولید ولېږه. خالد طلیحه بن خویلد، سجاح بنت حارث او مالک بن نویره مات کړل او مدینې ته راستون شو. په یمامه کې یې هم لویه بریا ترلاسه کړه. شل زره مرتدان یې ووژل. نږدې دوه زره مسلمانان شهیدان شول. عمرو بن عاص هم د خزاعه قبیله ایمان ته راوسته. علاء بن حضرمي په بحرین کې سختې جګړې وکړې او مرتدان یې خواره واره کړل. حذیفه، عرفجه او عکرمه په عمان او بحرین کې سره یو ځای شول او مرتدانو ته یې ماتې ورکړه. لس زره مرتدان یې ووژل. خلیفه خالد بن ولید د عراق په لور ولېږه. هغه له حیرې څخه سل زره د سرو زرو سکې جزیه واخیسته. د ایران لښکر یې چې د هرمز په قوماندې و، مات کړ. په بصره کې یې یو دېرش زره کسیز لښکر تار په تار کړ. د دښمن له هغه لښکر څخه چې مرستې ته راغلی و، اویا زره کافران ووژل شول. بیا یې په بېلابېلو جګړو لوی ښارونه ونیول. خلیفه په مدینه کې یو لښکر راټول کړ او ابوعبیده یې د شام په لور او عمرو بن عاص یې فلسطین ته ولېږه. بیا یې یزید بن ابي سفیان د شام مرستې ته ولېږه. بیا یې بیا لښکر راټول کړ او حضرت معاویه یې د خپل ورور یزید مرستې ته ولېږه. خالد بن ولید یې هم له عراق څخه شام ته ولېږه. خالد د لښکر یوه برخه له مثنی سره پرېښوده او په ډېرو جګړو او بریاوو سوریې ته ورسېد. د اسلام لښکرې سره یو ځای شوې او په اجنادین کې یې د روم لوی لښکر ته ماتې ورکړه. بیا په یرموک کې د اسلام شپږ څلوېښت زره سرتېرو د هرقل له دوه سوه او څلوېښت زره سرتېرو سره اوږدې او ډېرې سختې جګړې وکړې او بریالي شول. تر سل زرو زیات رومي سرتېري ووژل شول. درې زره مسلمانان شهیدان شول. په دې جګړه کې مسلمانو ښځو هم جګړه وکړه. د لوی قوماندان خالد بن ولید او د لښکر د قوماندان عکرمه حیرانوونکې زړورتیاوې ولیدل شوې. دا ټولې بریاوې د خلیفه په زړورتیا، نبوغ، ښه تدبیر او برکت ترلاسه شوې. د بغاوت او ارتداد هغه غورځنګونه چې زموږ د سردار پیغمبر په وفات د اور لګېدنې په څېر یې د عربو ټوله ټاپووزمه نیولې وه، د حضرت ابوبکر په لوړ همت، ټینګې ارادې او په لښکر کې د هغه په سمو تنظیمونو، په لنډ وخت کې، نږدې په یوه کال کې، وځپل شول. حضرت عمر (رضی الله عنه) سوریې ته د اسامه د لښکر په لېږلو او د ګډوډیو په مخنیوي کې لوی خدمتونه وکړل. عبدالله بن سهیل په خپلو ویناوو د ډېرو کسانو د ارتداد مخه ونیوه. ابودجانه هم د ګډوډیو په ځپلو کې ډېر لوی خدمت وکړ. نعمان بن مقرن او خالد بن سعید په هغو جګړو کې چې له مرتدانو سره وشوې، ګډون وکړ او لویې بریاوې یې وښودې. په دې توګه د ارتداد فتنې ته د ودې فرصت ورنه کړل شو، د یوه لوی مصیبت مخه ونیول شوه، او د هغې لویې فتنې اور چې د اسلام د یووالي د لړزولو لپاره راپورته شوی و، مړ شو.

سره له دې، ځینو هغو کسانو چې پوه شوي وو چې په ښکاره خپلو موخو ته نه رسېږي او ارتداد ته یې لاس اچولی و، د وروستیو دورو د فتنې په غورځنګونو کې هم ګډون وکړ. د هغو دیني او سیاسي بېلتونونو سبب شول چې د مسلمانانو ترمنځ رامنځته شول.

د اسلام په تاریخ کې، له دې پېښو وروسته، د «ارتجاع – شاته ګرځېدل» او «مرتجع – شاته ګرځېدونکی» اصطلاحګانې د دین د ردولو او له دینه د اوښتو په معنا وکارول شوې. له مرتدانو سره په مبارزه کې حضرت ابوبکر لویه ونډه درلوده. که داسې وړ شخص نه وای، خطر به د عربستان ټولې سیمې ته خپور شوی و. له دې امله حضرت عایشې ویلي دي: «کله چې د رسول الله روح قبض شو، عرب مرتدان شول. نفاق سر راپورته کړ. هغه څه چې زما پر پلار راغلل، که پر غرونو راغلي وای، خامخا به یې میده میده کړي وای!»1

حضرت ابوهریره هم وویل: «که ابوبکر نه وای، د محمد علیه السلام له وفات وروسته به د محمد امت هلاک شوی و!»2 او دا یې هم وویل: «قسم په هغه الله چې له هغه پرته بل معبود نشته، که ابوبکر خلافت په غاړه نه وای اخیستی، داسې څوک به نه وو پاتې چې د الله متعال عبادت وکړي!» او دا خبره یې درې ځله تکرار کړه.

ابورجاء عطاردي وايي: «کله چې مدینې ته ننوتم، ومې لیدل چې خلک راټول شوي دي او یو سړی د بل سړي سر ښکلوي او وايي: ‹زه دې قربان شم! والله، که ته نه وای، خامخا به هلاک شوي وو!› ومې پوښتل: ‹دا ښکلوونکی او ښکل شوی څوک دي؟› ویې ویل: ‹عمر دی چې د ابوبکر سر له مرتدانو سره د هغه د غزا له امله ښکلوي!›»3

حضرت عایشه هغه ورځې داسې بیانوي: د رسول الله په وفات د عربو ډېرې قبیلې مرتدې شوې. مسلمانان د هغه چا په څېر حیران پاتې شول چې په توره شپه کې په باران کې ګیر شوی وي. حتی په هغه وخت کې د مکې ډېری خلک له اسلام څخه اوښتو ته تیار شوي وو. حضرت سهیل بن عمرو د کعبې پر دروازه ودرېد او د مکې خلکو ته یې غږ وکړ. په اغېزناکو خبرو یې د هغوی شکونه لرې کړل او له دینه یې د هغوی د اوښتو مخه ونیوه. هغوی ته یې داسې وویل: «اې د مکې خلکو! تاسې وروستي کسان وئ چې مسلمانان شوئ. خبردار، لومړني کسان مه کېږئ چې مرتدېږي او له مسلمانۍ څخه اوړي! والله، الله متعال، لکه څنګه چې رسول علیه السلام فرمایلي دي، دا کار به خامخا بشپړ کړي! ما هغه په همدې ځای کې چې اوس پکې ولاړ یم، په داسې حال کې چې یوازې ولاړ و، واورېده چې فرمایل یې: ‹له ما سره لا اله الا الله ووایئ ترڅو عرب ستاسې په لیدو دین ته راشي او غیر عرب تاسې ته جزیه درکړي! والله، د کسری او قیصر خزانې به د الله په لاره کې ولګول شي!›

تاسې ولیدل چې هغه کسان چې ملنډې یې وهلې، د زکات او صدقې راټولوونکي شول. والله، پاتې برخه به یې هم پېښه شي! والله، ښه پوهېږم چې تر څو لمر راخېژي او لوېږي، دا دین به پاتې وي! هغه کسان چې ستاسې په منځ کې دي، تاسې دې ونه غولوي! څه چې زه د دې کار په اړه پوهېږم، هغوی هم پوهېږي؛ خو پر بني هاشمو د هغوی حسد د هغوی پر زړونو مهر لګولی دی. اې خلکو! زه له قریشو هغه څوک یم چې په وچه او سمندر کې تر ټولو ډېرې سورلۍ لري. د خپل امیر اطاعت وکړئ او خپل زکاتونه هغه ته ورکړئ. که د اسلام کار تر پایه پاتې نه شو، زه ضامن یم چې زکاتونه مو بېرته درکړم!» دا یې وویل او ویې ژړل. نو خلک ارام شول.4

کله چې سهیل بن عمرو په خپلې اغېزناکې وینا د مکې خلک له ارتداد څخه منع کړل، د مکې والي عتاب بن اسید وکولای شول چې ښکاره راووځي.

«که ابوبکر نه وای، د محمد علیه السلام له وفات وروسته به د محمد امت هلاک شوی و!» ابوهریره (رضی الله عنه)

د سعادت کوټه / مسجد نبوي

مخامخ منظره، یعنې د قبلې له خوا، زموږ د ګران پیغمبر (علیه الصلاة والسلام)
او د هغه د دوو ملګرو شریف قبرونه چې د مسلمانانو د سترګو دوه تورې دي،
حضرت ابوبکر او حضرت عمر (رضی الله عنهما).

سهیل بن عمرو د بدر په جګړه کې په بندیانو کې و. حضرت عمر غوښتل چې ووژل شي. نو زموږ سردار پیغمبر حضرت عمر ته فرمایلي وو: «ولې غواړې چې ووژنې یې؟ پرېږده یې؛ کېدای شي الله یې داسې مقام ته ورسوي چې ته به یې هم خوښ کړې. له خلکو سره د هغه خبرې کول هم مأمول (د هیلې وړ) دي!» نو معلومه شوه چې هغه زېری چې په دې حدیث شریف ورکړل شوی و، همدا په یوه ستایل شوي مقام کې د سهیل بن عمرو (رضی الله عنه) وینا وه.5 حضرت عمر هم چې د سهیل وینا واورېده، هغه خبره یې رایاده کړه چې زموږ پیغمبر د حضرت سهیل په اړه فرمایلې وه، او زموږ د پیغمبر په غیاب کې یې د دې خبرې له ویلو ځان ونه شو ساتلای: «شاهدي ورکوم چې ته خامخا د الله رسول یې!»6

ستا مینه د ټولو دردونو درمل ده، یا رسول الله،
ستا په وړاندې اړتیاوې پوره کېږي، یا رسول الله.
هغه سترګې چې ستا نور یې ولید، نه سپوږمۍ لټوي او نه ستوری،
ستا له نوره شپې او ورځې رڼا اخلي، یا رسول الله.
ستا له خولو ګلونه غوړېږي او ستا له خبرو شات او بوره،
ستا په برکت ناروغه زړونه شفا مومي، یا رسول الله.
ته د پاچاهانو حبیب یې او د دردونو او آهونو طبیب،
ستا شفاعت ګناهګار ته صفا ده، یا رسول الله.
سپوږمۍ، لمر او اووه ستوري، ټول په بشپړه توګه ستا ستاینه کوي،
ستا له خبرې پرته هره خبره خطا ده، یا رسول الله.
ابلیس پر تا حسد کوي؛ څومره احمق دی، چل یې بې‌ګټې دی!
ادریس چې ته یې خوښ وې، لوړ شو، یا رسول الله.
ستا نوبت تل غږول کېږي؛ ستا پنځه وخته سنت ولاړ دی،
څوک چې ستا کور ته راشي، بلل شوی دی، یا رسول الله.
ازغنو بوټو ورېښم واغوست او دښتې عنبر شوې،
ستا د جفاوو درد وفا ده، یا رسول الله.
د کنعان یوسف یې په پټه په لږه بیه وپلوره؛
ستا لیدل ما ته د زرو ځانونو بیه ده، یا رسول الله.
ستا مبارکه تربه په ځمکه کې له نوره ډکه او روزل شوې ده،
خو ستا روح په افلاکو کې څرګند دی، یا رسول الله.
د داود پر تن ستا خلعت دی او د خلیل پر دسترخوان ستا نعمت،
د موسی په لاس کې امسا ستا د عبرت نښه ده، یا رسول الله.
ستا مقام کعبه او زمزم دی، تل پاتې او ټینګ،
خضر هره شېبه ستا امت ته اوبه ورکوي، یا رسول الله.
شیّاد حمزه له هغه شاه غواړي چې له آه څخه خلاص شي؛
ستا مدح د الله ورکړه ده، یا رسول الله.
شیّاد حمزه

«شاهدي ورکوم چې ته خامخا د الله رسول یې!» حضرت عمر (رضی الله عنه)

جنة البقیع

په مدینه منوره کې د جنة البقیع هدیره هغه هدیره وه چې د زرګونو اصحاب کرامو (رضی الله عنهم) مقبرې پکې وې.

هغه ټولې مقبرې او ښکلي قبرونه چې هلته وو، وران شول او له بده مرغه په یوه پټي بدل شول.

ورو ورو!

کله چې عزرائیل ستا سرګوڼي ته راشي،
پښې او لاسونه ماتېږي، ورو ورو.
مولا دې دین او ایمان نصیب کړي،
له سترګو دې سیلاب روانېږي، ورو ورو.
لوړ الوتونکی زړه به یوه ورځ ستړی شي،
د تول تله به یوه ورځ ودرول شي.
د هر چا د کړنو پوښتنه به یوه ورځ وشي،
یا ربي، ایا ژبه به وګرځي، ورو ورو؟
تل دې د نفس پیروي وکړه، توبه دې ونه کړه،
څه چې دې وموندل، وخوړل دې، شکر دې ونه کړ.
په پای کې دې تورې خاورې ته ورسېدې،
له دنیا لاس اخیستل کېږي، ورو ورو.
پر قبر به دې ډبره ودروي،
سر به د خاورو پر یوه موټي کېږدې.
پلار خپل زوی نه ویني او ورور خپل ورور،
هغه لار ځي چې بېرته راتګ نه لري، ورو ورو.
د کافورو تودې اوبه راوړي،
هغه نازولی بدن په بشپړه توګه لوڅوي.
ګاونډیان او آشنایان دې له مرګه خبرېږي،
دوستان بېرته ګرځي، ورو ورو.