دویمه برخه په قبر کې ژوند
په خپل قبر کې زموږ د سردار پیغمبر ژوندی والی
پیغمبران په خپلو قبرونو کې په داسې ژوند ژوندي دي چې موږ یې نه پېژنو. اولیاء او شهیدان هم ژوندي دي. ژوندي والی یې یوازې په خبره کې نه دی؛ په بشپړه توګه ژوندي دي. د آل عمران سورت په ۱۶۹م آیت کریمه کې فرمایل شوي دي، چې معنا یې داسې ده: «هغه کسان چې د الله تعالی په لاره کې وژل شوي دي، مړه مه ګڼئ! هغوی د خپل رب په نزد ژوندي دي او روزي ورکول کېږي.»
دا آیت کریمه خبر ورکوي چې شهیدان ژوندي دي. پیغمبران بېشکه له شهیدانو څخه مخکې او غوره دي. د اسلام د علماوو په وینا، هر پیغمبر شهید وفات شوی دی. زموږ سردار رسول الله په خپله وروستۍ ناروغۍ کې وفرمایل: «د هغه خوراک درد چې په خیبر کې مې خوړلی و، تل مې احساساوه.»1 دا حدیث شریف خبر ورکوي چې زموږ سردار رسول الله شهید وفات شو. نو له دې ځایه هم معلومېږي چې زموږ سردار هم، د ټولو شهیدانو په څېر، په خپل قبر کې ژوندی دی.
په هغه حدیث شریف کې چې په «بخاري» او «مسلم» کې راغلی دی، فرمایل شوي دي: «د معراج په شپه د موسی (علیه السلام) د قبر تر څنګ تېر کړای شوم. په خپل قبر کې ولاړ لمونځ یې کاوه.»2
په بل حدیث شریف کې فرمایل شوي دي: «الله تعالی پر خاورو د پیغمبرانو د بدنونو خرابول حرام کړي دي.»3 علماء په اتفاق خبر ورکوي چې دا سمه ده. په «بخاري» او «مسلم» کې لیکل شوي دي: «الله تعالی د معراج په شپه ټول پیغمبران زموږ پیغمبر ته ورولېږل. هغه د هغوی امام شو او دوه رکعته لمونځ یې وکړ.»
لمونځ په رکوع او سجده ادا کېږي. دا خبر ښيي چې هغوی ژوندي، له جسد او بدن سره لمونځ وکړ. په خپل قبر کې د موسی علیه السلام لمونځ کول هم دا ښيي. د «مشکاة» کتاب په وروستي ټوک کې، د معراج د باب د لومړي فصل په پای کې، په هغه حدیث شریف کې چې له مسلم څخه اخیستل شوی او ابوهریره روایت کړی دی، فرمایل شوي دي: «الله تعالی ما ته وښود. موسی (علیه السلام) ولاړ لمونځ کاوه؛ نری اندامه و. ویښتان یې خواره او ځوړند نه وو. د شنوءه قبیلې د یوه زلمي په څېر و. عیسی (علیه السلام) عروه بن مسعود ثقفي ته ورته و.»4 شنوءه په یمن کې د دوو قبیلو نوم دی. دا احادیث شریف ښيي چې پیغمبران د خپل رب په نزد ژوندي دي. د هغوی جسدونه (بدنونه) د هغوی د روحونو په څېر لطیف شوي دي؛ غلیظ او سخت نه دي. د مادې په عالم او د روح په عالم کې لیدل کېدای شي. له دې امله پیغمبران له خپلو روحونو او بدنونو سره لیدل کېدای شي. په حدیث شریف کې خبر ورکړل شوی دی چې موسی او عیسی علیهما السلام لمونځ کاوه. لمونځ کول د بېلابېلو حرکتونو ترسره کول دي. دا حرکتونه په بدن ترسره کېږي، نه په روح. دا چې پیغمبر د موسی علیه السلام په اړه وفرمایل: «ومې لید چې منځنی قد یې درلود، غوښه یې لږه وه، نری و او ویښتان یې راټول وو»، ښيي چې د هغه بدن یې لیدلی و، نه یوازې روح.
«هغه کسان چې د الله تعالی په لاره کې وژل شوي دي، مړه مه ګڼئ! هغوی د خپل رب په نزد ژوندي دي او روزي ورکول کېږي» آل عمران: ۱۶۹
امام بیهقي وفرمایل: «وروسته له دې چې پیغمبران په قبر کې کېښودل شي، روحونه یې بدنونو ته بېرته ورکول کېږي. موږ یې نه شو لیدلای. د پرښتو په څېر نه لیدونکي کېږي. یوازې هغه غوره شوي کسان یې لیدلای شي چې الله تعالی دا د کرامت په توګه ورکړي وي.» امام سیوطي هم همداسې خبر ورکړی دی. ډېرو کسانو څو ځله اورېدلي دي چې د سعادت له قبر څخه سلامونو ته ځواب ورکړل شوی دی. له نورو قبرونو څخه هم ډېر اورېدل شوي دي چې سلامونو ته ځواب ورکړل شوی دی.
په حدیث شریف کې هم فرمایل شوي دي: «کله چې پر ما سلام وویل شي، الله تعالی زما روح بېرته راکوي او هغه ته ځواب ورکوم.»5
حضرت امام سیوطي وفرمایل: «رسول الله د الهي جمال په مشاهده کې ډوب دی. د بدن احساسات یې هېر کړي دي. کله چې یو مسلمان سلام واچوي، مبارک روح یې له دې حاله جلا کېږي او د بدن احساسات بېرته مومي. په دنیا کې هم داسې کسان لږ نه دي. کله چې انسان د دنیا یا آخرت په کوم کار کې په ژور فکر کې ډوب وي، هغه څه نه اوري چې تر څنګ یې ویل کېږي. ایا هغه څوک چې په الهي جمال کې ډوب شوی وي، کوم غږ اورېدلای شي؟»
حضرت قاضي عیاض په «شفاء» کتاب کې د سلیمان بن سحیم په روایت راوړي دي: «یوه شپه مې زموږ سردار فخر کائنات په خوب ولید او ومې ویل: ‹یا رسول الله! ایا د هغو کسانو په سلام پوهېږئ چې راځي او پر تا سلام وايي؟› ویې فرمایل: ‹هو، پوهېږم، سلام یې اخلم او ځواب یې ورکوم.›» هغه احادیث شریف چې خبر ورکوي پیغمبران په خپلو قبرونو کې ژوندي دي، دومره ډېر دي چې یو بل پیاوړي کوي. د بېلګې په توګه فرمایل شوي دي: «هغه درود چې زما د قبر تر څنګ راباندې ویل کېږي، اورم یې. هغه چې په لرې ځایونو کې ویل کېږي، ما ته رسول کېږي.» دا حدیث شریف ابوبکر بن ابي شیبه روایت کړی دی. دا حدیث او ورته احادیث شریف د حدیثو د شپږو سترو امامانو په کتابونو کې راغلي دي. په هغه حدیث شریف کې چې ابن ابي الدنیا له حضرت عبدالله بن عباس څخه روایت کړی دی، فرمایل شوي دي: «که څوک د یوه آشنا پر قبر تېر شي او سلام واچوي، مړی یې پېژني او ځواب ورکوي. که پر داسې مړي سلام واچوي چې نه یې پېژانده، مړی خوشاله کېږي او ځواب ورکوي.»
که وپوښتل شي چې رسول الله څنګه هر هغه چا ته چې د دنیا په هر ګوټ کې په یوه وخت پرې درود او سلام وايي، جلا جلا ځواب ورکوي، ځواب ورکول کېږي چې د غرمې د لمر په څېر دی چې په یوه شېبه کې پر زرګونو ښارونو رڼا خپروي. حضرت ابراهیم بن بشار فرمایلي دي: «د حج له ادا کولو وروسته د سعادت د قبر د زیارت لپاره مدینې ته لاړم. د سعادت د کوټې مخې ته مې سلام واچاوه او د ‹وعلیک السلام› ځواب مې واورېد.»
په یوه حدیث شریف کې فرمایل شوي دي: «له مرګه وروسته هم همداسې پوهېږم لکه په ژوند کې چې پوهېدم.» په بل حدیث شریف کې فرمایل شوي دي: «پیغمبران په خپلو قبرونو کې ژوندي دي او لمونځ کوي.»6
په ډېرو معتبرو کتابونو کې لیکل شوي دي چې د اولیاوو له مشرانو څخه حضرت سید احمد رفاعي او ډېرو نورو اولیاوو د هغه سلام ځواب واورېد چې رسول الله ته یې ویلی و، او احمد رفاعي د رسول الله د مبارک لاس په ښکلولو مشرف شو. امام سیوطي په خپل کتاب کې فرمایي: «لوړ مرتبه اولیاء پیغمبران داسې ویني لکه چې مړه شوي نه وي. په خپل قبر کې د موسی علیه السلام ژوندي لیدل زموږ د سردار پیغمبر معجزه وه. د اولیاوو داسې لیدل هم کرامت دی. پر کرامت باور نه لرل له ناپوهۍ څخه سرچینه اخلي.»
په هغه حدیث شریف کې چې ابن حبان، ابن ماجه او ابوداود روایت کړی دی، فرمایل شوي دي: «د جمعې په ورځو پر ما ډېر درود ووایئ! دا ما ته رسول کېږي.» کله چې وویل شول: «ایا له مرګه وروسته هم رسول کېږي؟»، ویې فرمایل: «خاوره د پیغمبرانو جسدونه نه خرابوي. کله چې یو مؤمن پر ما درود ووايي، یوه پرښته ما ته خبر راکوي او وايي: ‹ستا له امت څخه د فلاني زوی فلاني پر تا سلام وویل او دعا یې وکړه.›»
لکه څنګه چې زموږ سردار رسول الله په ژوند کې د خپلو اصحابو لپاره د الله تعالی له لوري رحمت او لوی نعمت و، له وفات وروسته هم د خپل ټول امت لپاره لوی نعمت او د نېکیو سبب دی. په هغه حدیث شریف کې چې بکر بن عبدالله مزني روایت کړی دی، رسول اکرم وفرمایل: «زما ژوند تاسې ته خیر دی. تاسې ما ته بیانوئ او زه هم تاسې ته بیانوم. له مرګه وروسته به هم زما وفات تاسې ته خیر وي. ستاسې عملونه ما ته ښودل کېږي. کله چې ستاسې نېک کارونه ووینم، د الله تعالی حمد وایم. کله چې ستاسې بد کارونه ووینم، ستاسې لپاره عفوه او بښنه غواړم.»7
حضرت قثم بن عباس زموږ د سردار رسول الله د ښخولو په خدمت مشرف و. کله چې د قبر خدمت پای ته ورسېد، تر ټولو وروسته هغه راووت. ویې ویل: «هغه وروستی کس چې د رسول الله مبارک مخ یې ولید، زه یم. په قبر کې یې مبارکې شونډې خوځېدې. پرې ټیټ شوم او غوږ مې ورته ونیو. فرمایل یې: (یا ربي! زما امت!.. یا ربي! زما امت!..)»8
زموږ سردار پیغمبر لیدل
ایا زموږ سردار رسول الله په خوب او ویښه کې لیدل کېږي؟ که ولیدل شي، هغه څه چې لیدل کېږي، پخپله هغه دی که د هغه مثال؟ زموږ علماوو دې پوښتنې ته بېلابېل ځوابونه ورکړي دي. وروسته له دې چې په اتفاق یې خبر ورکړ چې هغه په قبر کې ژوندی دی، ډېری یې بیان فرمایلي دي چې پخپله هغه لیدل کېږي. دا چې داسې ده، له احادیثو شریفو هم معلومېږي. په یوه حدیث شریف کې فرمایل شوي دي: «چا چې زه په خوب ولیدم، داسې دی لکه په ویښه یې چې لیدلی یم.»9 له دې امله حضرت امام نووي وویل: «په خوب کې د هغه لیدل پخپله د هغه بشپړ لیدل دي.» په حدیث شریف کې فرمایل شوي دي: «چا چې زه په خوب ولیدم، په رښتیا یې لیدلی یم؛ ځکه شیطان زما په بڼه نه راځي.»10
«چا چې زه په خوب ولیدم، داسې دی لکه په ویښه یې چې لیدلی یم» حدیث شریف
حضرت ابراهیم لقاني فرمایي: «د حدیثو علماوو په اتفاق خبر ورکړی دی چې رسول الله لکه څنګه چې په خوب کې، په ویښه کې هم لیدل کېدای شي.» د دواړو حالتونو لپاره ډېرې بېلګې راوړل کېدای شي. له هغو څخه یو څو بیانوو:
حضرت معین الدین چشتي به هر هېواد ته چې تللو، هدیرې به یې زیارتولې او یو څه وخت به هلته پاتې کېده. کله به چې په هغو ځایونو کې چې رسېده، وپېژندل شو او مشهور شو، نه به ځنډېده او له ټولو بېخبره به په پټه ووت. د دې سفرونو یو هم مکې ته و. مکې مکرمې ته لاړ او کعبه معظمه یې زیارت کړه. یو څه وخت په مکه کې پاتې شو او له هغه ځایه مدینې منورې ته لاړ. په هغه ورځ چې زموږ د پیغمبر شریف قبر یې زیارتاوه، له مقبرې څخه یو غږ واورېدل شو: «معین الدین راوبولئ!» د دې امر له امله د مقبرې خادم غږ وکړ: «معین الدین!» له څو ځایونو د «هو!» غږ واورېدل شو. بیا یې وویل: «کوم معین الدین غواړې؟ دلته ډېر کسان شته چې نوم یې معین الدین دی.» نو د مقبرې خادم بېرته راغی او د روضې مطهرې پر دروازه ودرېد. دوه ځله یې یو غږ واورېد چې غږ یې کاوه: «معین الدین چشتي راوبوله!» خادم د دې امر له امله جماعت ته مخ کړ او غږ یې وکړ: «معین الدین چشتي غواړي!»
حضرت معین الدین چشتي چې دا خبره واورېده، بل حال ته واوښت. په ژړا، اوښکې تویولو او درود ویلو سره زموږ د ګران پیغمبر مقبرې ته نږدې شو او په ادب ودرېد. په دې وخت کې یې یو غږ واورېد: «اې قطب المشایخ! راننوځه!»
زموږ پیغمبر وفرمایل: «ته زما د دین خدمتګار یې. باید هند ته لاړ شې. هند ته لاړ شه. هلته یو ښار دی چې اجمیر نومېږي. هلته زما یو اولاد (لمسی) دی چې نوم یې سید حسین دی. د جهاد او غزا په نیت هلته تللی و. هغه همدا اوس شهید شو. نږدې ده چې اجمیر د کافرانو لاس ته ولوېږي. ستا د تګ په سبب او برکت به اسلام خپور شي، او کافران به خوار، کمزوري او بېاغېزې پاتې شي.» بیا یې یو انار ورکړ او ویې فرمایل: «دې انار ته په ځیر وګوره؛ ووینه او پوه شه چې چېرته به ځې.» حضرت معین الدین چشتي هغه انار چې زموږ سردار پیغمبر ورکړی و، واخیست او لکه څنګه چې امر شوی و، وکتل او د مشرق او مغرب ترمنځ یې ټول ولیدل. حضرت احمد رفاعي حج ته تللی و. د راستنېدو پر مهال، کله یې چې په مدینه منوره کې زموږ د سردار رسول اکرم مبارکه مقبره زیارتوله، داسې یو نظم یې وویل:
ستا د خاورې ښکلولو ته لرې وو، اې زما سرداره؛
پخپله نه شوم راتلای، روح مې د استازي په توګه لېږه.
اوس دې د زیارت نعمت نصیب شو؛
خپل مبارک لاس راکړه چې شونډې مې یې ښکل کړي، اې حبیبه!
کله چې شعر پای ته ورسېد، زموږ د ګران پیغمبر له قبر څخه یې مبارک لاسونه راښکاره شول. سید احمد رفاعي هم په ډېر تعظیم او درناوي زموږ د سردار پیغمبر مبارک لاس ښکل کړ. ټولو حاضرو کسانو په حیرانتیا دا پېښه ولیده. زموږ د سردار پیغمبر د مبارک لاس له ښکلولو وروسته د روضې مطهرې د دروازو پر درشل پرېوت او په ژړا یې له ټول هغه جماعت څخه چې هلته و، زاري وکړه: «زما له پاسه په پښو تېر شئ!» علماء مجبور شول چې له نورو دروازو ووځي. دا کرامت ډېر مشهور شو او خوله په خوله زموږ تر زمانې پورې رارسېدلی دی. د دین په پیروي کې د حضرت ابن عابدین حال مشهور دی او کرامتونه او مناقب یې ډېر دي.
کله به یې چې په پنځه وخته لمونځونو کې التحیات لوستل، زموږ سردار رسول الله به یې په سترګو لیده. کله به یې چې نه شو لیدلای، هغه لمونځ به یې بیا کاوه. د اسلام له سترو علماوو څخه یو، د دویمې زریزې مجدد، امام رباني حضرت احمد فاروقي سرهندي وفرمایل: «د شریف رمضان په وروستیو ورځو کې یو ډېر ښکلی حال څرګند شو. په خپل بستر کې پروت وم او سترګې مې پټې کړې وې. ومې احساسول چې بل څوک راغی او زما پر بستر کېناست. ناڅاپه څه ګورم! د لومړنیو او وروستنیو سید او سردار و. سمدستي مې ځان راټول کړ. زموږ ګران پیغمبر وفرمایل: ‹راغلی یم چې تا ته اجازه لیک ولیکم. هېچا ته مې داسې اجازه نه ده لیکلې.› ومې لیدل چې د هغه اجازه لیک په متن کې د دې دنیا اړوند لوی لطفونه او شاته یې د هغې دنیا اړوند ډېر عنایتونه لیکل شوي وو.»
حضرت عبدالقادر ګیلاني په «غنیه» کتاب کې له حضرت ابراهیم تیمي څخه نقل کړي، داسې بیانوي: خضر علیه السلام ما ته وویل: «که غواړې رسول الله په خوب ووینې، د ماښام لمونځ له ادا کولو وروسته، پرته له دې چې تر ماسخوتنه له چا سره خبرې وکړې، پاڅېږه او د اوابین لمونځ وکړه چې له ماښام وروسته دی. هر دوه رکعته په یوه سلام پای ته رسوه.
په هر رکعت کې یو ځل الحمد، یعنې د فاتحې سورت، او اووه ځله د اخلاص سورت ولوله. وروسته له دې چې د ماسخوتن لمونځ دې هم په جماعت وکړ، خپل کور ته راشه او وتر ادا کړه. کله چې بیده کېږې، هم دوه رکعته لمونځ وکړه او په هر رکعت کې الحمد او اووه ځله د اخلاص سورت ولوله. له لمانځه وروسته په سجده پرېوځه، اووه ځله له الله تعالی استغفار وکړه او اووه ځله ووایه: ‹سُبْحانَ اللهِ وَالْحَمْدُ لِلّهِ وَلا اِلهَ اِلَّا اللهُ وَاللهُ اَکْبَرُ وَلا حَوْلَ وَلا قُوَّةَ اِلّا بِاللهِ الْعَلِیِّ الْعَظِیمِ›. بیا خپل سر له سجدې پورته کړه، کېنه، لاسونه پورته کړه او ووایه: ‹یا حَیُّ یا قَیُّومُ، یا ذَا الْجَلالِ وَالْاِکْرامِ، یا اِلهَ الْاَوَّلِینَ وَالْآخِرِینَ، وَیا رَحْمانَ الدُّنْیا وَالْآخِرَةِ وَرَحِیمَهُما، یا رَبِّ، یا رَبِّ، یا رَبِّ، یا اَللهُ، یا اَللهُ، یا اَللهُ›.
بیا پاڅېږه او همغه دعا ولوله. بیا په سجده پرېوځه او همغه دعا ولوله. بیا خپل سر له سجدې پورته کړه، قبلې ته مخ کړه او په هره بڼه چې غواړې، پرېوځه او ویده شه. تر څو چې خوب درباندې غالب شي، پر زموږ سردار پیغمبر شریف درود ووایه.»
ومې ویل: «غواړم ما ته ووایې چې دا دعا دې له چا زده کړې ده.» حضرت خضر وویل: «ایا پر ما باور نه کوې؟» ومې ویل: «په هغه الله تعالی قسم چې محمد علیه السلام یې برحق پیغمبر لېږلی دی، چې پر تا باور لرم.»
خضر علیه السلام وفرمایل: «زه په هغه مجلس کې حاضر وم چې رسول الله دا دعا ښوولې او وصیت یې کړی و. دا دعا مې له هغه چا زده کړه چې هغه ورته ښوولې وه.» ما هم لکه څنګه چې خضر علیه السلام ویلي وو، همداسې وکړل. په خپل بستر کې مې پر زموږ سردار پیغمبر د شریف درود ویل پیل کړل. د دې خوښۍ له امله چې زموږ سردار پیغمبر به ووینم، خوب مې والوت او تر سهاره ونه شوم ویده کېدای.
«د حدیثو علماوو په اتفاق خبر ورکړی دی چې رسول الله لکه څنګه چې په خوب کې، په ویښه کې هم لیدل کېدای شي» ابراهیم لقاني (رحمة الله علیه)
د سهار لمونځ مې وکړ او تر لمر خاته کېناستم. د ضحی لمونځ، یعنې د څاښت لمونځ، مې وکړ. له ځان سره مې وویل: «که ماښام ته ورسېدم، همغه کار به وکړم چې تېره شپه مې وکړ.» په همغه شېبه کې خوب یوړم. په خوب کې پرښتې راغلې، پورته یې کړم او جنت ته یې بوتلم. هلته مې له یاقوتو، زمردو او ملغلرو جوړې ماڼۍ او قصرونه، او د شاتو، شیدو او د جنت د څښاک ویالې ولیدې. له هغو پرښتو چې جنت ته یې وړی وم، ومې پوښتل: «دا ماڼۍ د چا ده؟» پرښتو وویل: «د هغو کسانو ده چې هغه عمل وکړي چې تا وکړ.» تر څو چې یې د جنت له خوړو ونه خوړولم او د جنت له اوبو یې ونه څښولم، له جنت څخه یې ونه ایستلم. بیا یې له جنت څخه وایستلم او هغه ځای ته یې بېرته راوستم چې پکې وم.
بیا زموږ سردار رسول الله له اویا پیغمبرانو او د پرښتو له اویا صفونو سره، چې د هر صف ترمنځ واټن د مشرق او مغرب د واټن هومره و، ما ته راغی، سلام یې واچاوه او لاس یې راته ونیو. په دې وخت کې ومې ویل: «یا رسول الله! خضر علیه السلام خبر راکړ چې دا حدیث یې له تا څخه اورېدلی دی.» زموږ سردار پیغمبر وفرمایل: «خضر رښتیا ویلي دي؛ هغه څه چې یې بیان کړي، سم دي. خضر د ځمکې د خلکو تر ټولو پوه دی. د ابدالو سردار دی. د ځمکې پر مخ د الله له لښکرو څخه دی.»
بیا مې وویل: «یا رسول الله! د هغه چا لپاره چې دا عمل وکړي، له هغه پرته چې ما ولیدل، بل اجر شته؟» ویې فرمایل: «له هغه څه چې تا ولیدل او درکړل شول، کوم اجر غوره کېدای شي؟ تا په جنت کې خپل ځای او مقام ولید. له مېوو یې دې وخوړل او له څښاک یې دې وڅښل. له ما سره دې پرښتې او پیغمبران ولیدل. حورې دې ولیدې.»
ومې ویل: «یا رسول الله! هغه چا ته چې هغه عمل وکړي چې ما وکړ، خو هغه څه ونه ویني چې ما په خوب ولیدل، هغه څه ورکول کېږي چې ما ته راکړل شول؟» ویې فرمایل: «په هغه الله تعالی قسم چې زه یې برحق پیغمبر لېږلی یم، د هغه کس هغه کبیره ګناهونه چې کړي یې دي، بښل کېږي. د هغه کس په اړه د الله تعالی غضب لرې کېږي. په هغه الله تعالی قسم چې زه یې برحق پیغمبر لېږلی یم، هغه څوک چې دا عمل وکړي، که څه هم هغه څه ونه ویني چې تا په خوب ولیدل، هغه څه چې تا ته درکړل شول، هغه ته به هم ورکړل شي. له آسمانه یو غږ ندا کوي: ‹الله تعالی هغه څوک چې دا عمل یې کړی دی، او د محمد امت له مشرقه تر مغربه وبښل.›»
ومې ویل: «یا رسول الله! لکه څنګه چې ما ستا جمال او جنت ولید، ایا هغه کس هم له دې څخه برخه لري؟» ویې فرمایل: «هو، ټول ورکول کېږي.»
کله مې چې وویل: «یا رسول الله! ایا مناسبه ده چې دا دعا ټولو مؤمنانو، نارینه او ښځو ته، وښوول شي او د هغې ثوابونه بیان شي؟»، ویې فرمایل: «په هغه الله تعالی قسم چې زه یې برحق پیغمبر لېږلی یم، دا عمل له هغو کسانو پرته څوک نه کوي چې الله تعالی سعادتمند پیدا کړي دي.» هغه څوک چې زموږ پیغمبر محمد علیه السلام په خوب کې په خپله اصلي بڼه وویني، خامخا یې هغه لیدلی دی؛ ځکه چې شیطان د هغه په بڼه نه راځي. خو شیطان کولای شي په بله بڼه راشي او ولیدل شي. د هغه چا لپاره چې رسول الله نه پېژني، د دې توپیر اسانه نه دی. ځینو علماوو هم فرمایلي دي: «په بله بڼه زموږ سردار پیغمبر لیدل هم د هغه لیدل دي؛ خو دا د هغه کس په دین کې د یوې نیمګړتیا نښه ده. هر څوک چې زموږ سردار پیغمبر په خوب کې په خپله اصلي بڼه وویني او مؤمن مړ شي، جنت ته ځي.»
ابوهریره زموږ د سردار دا حدیث شریف روایت کړ: «که څوک د جمعې په شپه دوه رکعته لمونځ وکړي او په هر رکعت کې فاتحه او آیة الکرسي یو ځل او د اخلاص سورت پنځلس ځله ولولي، او له لمانځه وروسته زر ځله ووايي: ‹اَللّهُمَّ صَلِّ عَلی مُحَمَّدٍ النَّبِیِّ الْاُمِّیِّ›، مخکې له دې چې بله جمعه راشي، ما به په خوب کې وویني. د هغه کس ټول تېر او راتلونکي ګناهونه بښل کېږي. جنت د هغو کسانو دی چې ما ویني.»
زموږ د سردار پیغمبر د شریف قبر زیارت
زموږ سردار فخر کائنات وفرمایل: «چا چې زما له وفات وروسته زما زیارت وکړ، داسې دی لکه زما په ژوند کې یې چې زیارت کړی وي.» په هغه حدیث شریف کې چې د «مرآة المدینه» په کتاب کې راغلی دی، ویې فرمایل: «چا چې زما د قبر زیارت وکړ، زما شفاعت ورته واجب شو.» دا حدیث شریف ابن خزیمه، بزار، دارقطني او طبراني روایت کړی دی. په بل حدیث شریف کې چې حضرت بزار روایت کړی دی، فرمایل شوي دي: «چا چې زما د قبر زیارت وکړ، زما شفاعت ورته حلال شو.» په هغه حدیث شریف کې چې په «مسلم شریف» او د ابوبکر بن مقري په «معجم» کتاب کې راغلی دی، فرمایل شوي دي: «که څوک زما زیارت ته راشي او له دې پرته بل نیت ونه لري، د قیامت په ورځ د دې وړ ګرځي چې شفاعت ورته وکړم.» دا حدیث شریف خبر ورکوي چې رسول الله (صلی الله علیه وسلم) به د هغو کسانو لپاره شفاعت وکړي چې د هغه د زیارت په قصد مدینې منورې ته راځي.
خبردار له بېادبۍ، دا د خدای د محبوب کوڅه ده،
دا د الهي نظر ځای، د مصطفی مقام دی!
په آسمان کې نوې سپوږمۍ د باب السلام سینه څیرې عاشقه ده،
قندیل یې جوزا ده؛ دا د نور او رڼا د راختو ځای دی!
دا د کبریا د حبیب د خوب ځای دی؛ په فضیلت کې
د جناب کبریا پر عرش یې برتري موندلې ده!
د دې خاورې له وړانګو د عدم تیاره ورکه شوه؛
موجودات له ړوندوالي خلاص شول؛ دا د دواړو سترګو رانجه ده.
نابي، په دې درشل کې د ادب د ساتلو په شرط ننوځه،
دا د قدسیانو د طواف ځای، د پیغمبرانو د ښکلولو ځای دی!
نابي
په بل حدیث شریف کې چې دارقطني روایت کړی دی، فرمایل شوي دي: «چا چې حج وکړ او زما زیارت یې ونه کړ، ما یې خپه کړی دی.» دا چې رسول الله (صلی الله علیه وسلم) غوښتل چې زیارت یې وشي، د دې لپاره و چې امت یې له دې لارې هم ثواب ترلاسه کړي. له دې امله به زموږ د فقهې علماء د حج د فریضې له ادا کولو وروسته مدینې منورې ته راتلل او په مسجد شریف کې به یې لمونځ کاوه. بیا به یې «روضه مطهره»، روښانه منبر او شریف قبر چې تر عرش اعلی غوره دی، بیا هغه ځایونه چې هغه پکې ناست و، ګرځېده او تکیه یې کوله، هغه ستن چې د وحي د راتګ پر مهال یې پرې تکیه کوله، او هغه ځایونه چې اصحاب کرام او تابعین پرې تېر شوي وو، زیارتول او په لیدو به یې برکت ترلاسه کاوه؛ هغه اصحاب او تابعین چې د جومات د جوړولو او ترمیم پر مهال یې کار کړی و او د خپل مال او پیسو په ورکولو مشرف شوي وو. هغه علماء او صالحان چې له دوی وروسته راغلل، هم به له حج وروسته مدینې ته راتلل او زموږ د فقهې د علماوو په څېر به یې عمل کاوه. لکه څنګه چې پرون و، نن هم حاجیان دې طریقې ته په پابندۍ سره په مدینه منوره کې زیارت کوي.
«که څوک زما زیارت ته راشي او له دې پرته بل نیت ونه لري، د قیامت په ورځ د دې وړ ګرځي چې شفاعت ورته وکړم» حدیث شریف
د اسلام د علماوو لمر، حضرت ابوحنیفه وفرمایل: «د سعادت د قبر زیارت، چې له غوره مستحباتو څخه دی، داسې عبادت دی چې د واجب درجې ته نږدې دی.» هغه څوک چې زموږ د سردار رسول الله د شریف قبر زیارت ته ځي، باید ډېر شریف درود ووايي. په حدیث شریف کې خبر ورکړل شوی دی چې دا درودونه او سلامونه چې ویل کېږي، زموږ سردار پیغمبر ته رسېږي. زموږ د ګران پیغمبر د زیارت آداب داسې بیان شوي دي:
کله چې د مدینې منورې ښار له لرې ولیدل شي، درود او سلام ویل کېږي. بیا ویل کېږي: «اَللّهُمَّ هذا حَرَمُ نَبِیِّکَ، فَاجْعَلْهُ وِقایَةً لِی مِنَ النّارِ وَاَماناً مِنَ الْعَذابِ وَسُوءِ الْحِسابِ.» که امکان ولري، ښار یا جومات ته له ننوتلو مخکې غسل کېږي. خوشبویي (عطر) لګول کېږي. نوې او پاکې جامې اغوستل کېږي؛ ځکه چې دا تعظیم او درناوی ښيي. باید په عاجزۍ، وقار او ارامۍ سره مدینې منورې ته ننوتل شي. د «بِسْمِ اللهِ وَعَلی مِلَّةِ رَسُولِ اللهِ» له ویلو وروسته باید د اسراء سورت ۸۰م آیت کریمه ولوستل شي. له هغه وروسته په دې ویلو: «اَللّهُمَّ صَلِّ عَلی مُحَمَّدٍ وَعَلی آلِ مُحَمَّدٍ. وَاغْفِرْ لِی ذُنُوبِی وَافْتَحْ لِی اَبْوابَ رَحْمَتِکَ وَفَضْلِکَ» مسجد نبوي ته ننوتل کېږي. بیا باید زموږ د سردار رسول الله د منبر تر څنګ د تحیة المسجد دوه رکعته لمونځ وشي، او داسې ودرېدل شي چې د منبر ستن د ښي اوږې په برابر کې وي. زموږ ګران پیغمبر به دلته لمونځ کاوه. دا ځای زموږ د سردار پیغمبر د قبر او منبر ترمنځ دی. په حدیث شریف کې فرمایل شوي دي: «زما د قبر او منبر ترمنځ د جنت له باغونو څخه یو باغ دی. زما منبر زما پر حوض دی.»11 بیا باید د دې لپاره چې الله تعالی د رسول الله د مبارک قبر زیارت نصیب کړی دی، سجده وشي.
له دعا وروسته باید پاڅېدل شي او زموږ د سردار پیغمبر شریف قبر، یعنې د سعادت کوټې ته، راتلل شي، او قبلې ته شا، د رسول الله د مبارک مخ په وړاندې، نږدې دوه متره لرې، په ادب ودرېدل شي. تر دې زیات نږدې نه ورتلل کېږي. باید په خشوع او خضوع کې اوسېدل شي، او لکه څنګه چې الله تعالی په قرآن کریم کې امر فرمایلی دی، زموږ د سردار رسول الله په وړاندې داسې ادب وساتل شي لکه هغه چې ژوندی وي او انسان د هغه په لوړ حضور کې وي. سکینه او وقار باید له لاسه ورنه کړل شي. د شریف قبر پر دېوالونو لاس نه ایښودل او لرې او په ادب درېدل له درناوي سره ډېر برابر دي. باید د لمانځه په څېر ودرېدل شي. باید زموږ د سردار رسول الله مبارکه او لطیفه بڼه په خیال کې راوستل شي او فکر وشي چې هغه زیارت کوونکی پېژني، خبرې، سلام او دعاوې یې اوري، ځواب ورکوي او آمین وايي. لکه څنګه چې زموږ سردار رسول الله فرمایلي دي: «څوک چې زما د قبر تر څنګ پر ما درود ووايي، اورم یې.» په حدیث شریف کې هم خبر ورکړل شوی دی چې زموږ د سردار رسول الله پر شریف قبر یوه پرښته وکیل ټاکل شوې ده چې د هغه د امت د هغو کسانو سلام چې سلام وايي، هغه ته رسوي. بیا ویل کېږي: «اَلسَّلامُ عَلَیْکَ یا سَیِّدِی یا رَسُولَ اللهِ! اَلسَّلامُ عَلَیْکَ یا نَبِیَّ اللهِ! اَلسَّلامُ عَلَیْکَ یا صَفِیَّ اللهِ! اَلسَّلامُ عَلَیْکَ یا حَبِیبَ اللهِ! اَلسَّلامُ عَلَیْکَ یا نَبِیَّ الرَّحْمَةِ! اَلسَّلامُ عَلَیْکَ یا شَفِیعَ الْاُمَّةِ! اَلسَّلامُ عَلَیْکَ یا سَیِّدَ الْمُرْسَلِینَ! اَلسَّلامُ عَلَیْکَ یا خاتَمَ النَّبِیِّینَ!»
«الله تعالی دې تا ته تر ټولو لوړ اجر او بدله درکړي. شاهدي ورکوم چې تا د پیغمبرۍ دنده ترسره کړه. امانت دې ادا کړ. خپل امت ته دې نصیحت وکړ. تر څو چې یقین (مرګ) درته راغی، د الله تعالی په لاره کې دې جهاد وکړ. الله تعالی دې تر قیامته پر تا درود او سلام ولېږي. یا رسول الله! موږ له ډېرو لرې ځایونو تا ته راغلي یو. راغلي یو چې ستا د شریف قبر زیارت وکړو، ستا حق ادا کړو، ستا کارونه په خپل ځای ووینو، ستا په زیارت برکت ترلاسه کړو او وغواړو چې د الله تعالی په نزد زموږ شفاعت کوونکی شې. ځکه چې خطاګانو مو شاوې کږې کړې دي. ګناهونه مو پر اوږو درانه دي. یا رسول الله! ته هم شفاعت کوونکی یې او هم هغه څوک چې شفاعت یې منل کېږي. مقام محمود درسره وعده شوی دی. او الله تعالی په قرآن کریم کې (د نساء سورت په ۶۴م آیت کریمه کې چې معنا یې دا ده) فرمایي: ‹موږ هر پیغمبر یوازې د دې لپاره لېږلی دی چې د الله تعالی په امر (د هغه قوم له خوا چې ورته لېږل شوی و) اطاعت یې وشي. که هغوی وروسته له دې چې پر خپلو نفسونو یې ظلم (ځان ته یې زیان) وکړ، تا ته راشي او له الله تعالی بښنه وغواړي او زما رسول هم ورته استغفار وکړي، الله تعالی به خامخا توبه قبلوونکی او مهربان ومومي.› موږ ستا حضور ته راغلي یو؛ خو پر خپلو نفسونو مو ظلم کړی دی. د ګناهونو بښنه غواړو. یا رسول الله! د الله تعالی په نزد زموږ لپاره شفاعت وکړه. یا رسول الله! له الله تعالی وغواړه چې زموږ روح ستا پر سنت واخلي، سبا د قیامت په ورځ موږ د هغو کسانو په منځ کې کړي چې له تا سره محشر ته راځي، او ستا حوض ته رسېدل او ستا له حوضه څښل موږ ته نصیب کړي. یا رسول الله! ستا شفاعت غواړو.» باید داسې دعا وشي او بیا د حشر سورت ۱۰م آیت کریمه ولوستل شي، چې معنا یې داسې ده: «… اې زموږ ربه! موږ او زموږ هغه ورونه چې په ایمان سره له موږ مخکې تېر شوي دي، وبښه! زموږ په زړونو کې د هغو کسانو لپاره چې ایمان یې راوړی دی، کینه مه اچوه! اې زموږ ربه! خامخا ته د شفقت او رحمت خاوند یې!..»
بیا د هغو کسانو سلام چې سلام یې لېږلی دی، ورسول شي او باید وویل شي: «السلام علیک یا رسول الله! فلانی له تا غواړي چې د الله تعالی په نزد یې شفاعت کوونکی شې. د هغه او د ټولو مسلمانانو لپاره شفاعت وکړه»، او څومره چې غواړي، درود دې ووايي.
بیا نیم متر ښي لوري ته، د حضرت ابوبکر صدیق د مبارک سر په برابر کې راتلل کېږي او باید داسې دعا وشي: «اَلسَّلامُ عَلَیْکَ یا خَلِیفَةَ رَسُولِ اللهِ! اَلسَّلامُ عَلَیْکَ یا رَفِیقَهُ فِی الْغارِ! اَلسَّلامُ عَلَیْکَ یا اَمِینَهُ عَلَی الْاَسْرارِ! الله تعالی دې د دې امت د امام په توګه تا ته تر ټولو لوړ اجر او بدله درکړي. ته په تر ټولو ښه توګه د رسول الله ځای ناستی شوې. د هغه د لوړ سنت پیروي دې په تر ټولو غوره توګه وکړه. له مرتدانو (له دینه اوښتو) او له هغو کسانو سره چې له سمې لارې جلا شوي وو، وجنګېدې. تل دې حق وویل. تر څو چې وفات شوې، د حق د لارې د خلکو ملاتړ وې. د الله تعالی سلام، رحمت او برکت دې پر تا وي! الهي! په خپل رحمت زموږ روح د هغه پر مینه واخله. زموږ زیارت له هغه بېګټې مه ګرځوه!»
«زما د قبر او منبر ترمنځ د جنت له باغونو څخه یو باغ دی. زما منبر زما پر حوض دی» حدیث شریف
بیا بیا نیم متر ښي لوري ته، د حضرت عمر د قبر په برابر کې راتلل کېږي او باید وویل شي: «اَلسَّلامُ عَلَیْکَ یا اَمِیرَ الْمُؤْمِنِینَ! اَلسَّلامُ عَلَیْکَ یا مُظْهِرَ الْاِسْلامِ! اَلسَّلامُ عَلَیْکَ یا مُکَسِّرَ الْاَصْنامِ! الله تعالی دې تا ته تر ټولو لوړه بدله او اجر درکړي. هم په ژوند او هم په مرګ کې دې له اسلام او مسلمانانو سره مرسته وکړه. د یتیمانو سرپرست وې. له خپلوانو سره دې نېکي وکړه. د مسلمانانو لپاره داسې لارښود وې چې ترې راضي وو، پخپله په هدایت و او خلک یې هم سمې لارې ته بیول. کارونه دې یې راټول او سم کړل. فقیران دې یې بډایه کړل او ټپونه دې یې وتړل. د الله تعالی سلام، رحمت او برکت دې پر تا وي!»
بیا حضرت ابوبکر او حضرت عمر ته په خطاب باید وویل شي: «اَلسَّلامُ عَلَیْکُما یا ضَجِیعَیْ رَسُولِ اللهِ وَرَفِیقَیْهِ وَوَزِیرَیْهِ وَمُشِیرَیْهِ وَالْمُعاوِنَیْنِ لَهُ عَلَی الْقِیامِ فِی الدِّینِ وَالْقائِمَیْنِ بَعْدَهُ بِمَصالِحِ الْمُسْلِمِینَ! الله تعالی دې تاسې ته تر ټولو ښه بدله درکړي. تاسې د رسول الله په نزد وسیله ګرځوو ترڅو له الله تعالی وغواړئ چې رسول الله زموږ لپاره شفاعت وکړي، زموږ هڅه قبوله کړي، موږ د اسلام پر دین مړه کړي او بیا مو د اسلام پر دین را ژوندي کړي، او د قیامت په ورځ مو د رسول الله د نږدې کسانو په منځ کې حشر کړي.»
بیا باید د ځان، د مور او پلار، د هغو کسانو چې ترې یې دعا غوښتې ده او د ټولو مسلمانانو لپاره دعا وکړي. له هغه وروسته زموږ د سردار رسول الله د مبارک مخ په وړاندې ودرېږي او داسې دعا کوي: «الهي! ته فرمایې: ‹موږ هر پیغمبر یوازې د دې لپاره لېږلی دی چې د الله تعالی په امر (د هغه قوم له خوا چې ورته لېږل شوی و) اطاعت یې وشي. که هغوی وروسته له دې چې پر خپلو نفسونو یې ظلم (ځان ته یې زیان) وکړ، تا ته راشي او له الله تعالی بښنه وغواړي او زما رسول هم ورته استغفار وکړي، الله تعالی به خامخا توبه قبلوونکی او مهربان ومومي.›12 یا ربي! ستا د لوړ کلام په پیروي او ستا د امر په منلو غواړو چې ستا ګران پیغمبر ستا په وړاندې زموږ لپاره شفاعت وکړي.» له دې دعا وروسته د حشر سورت ۱۰م آیت کریمه لولي چې مخکې یې لوستی و، او معنا یې داسې ده:
«اې زموږ ربه! موږ او زموږ هغه ورونه چې په ایمان سره له موږ مخکې تېر شوي دي، وبښه! زموږ په زړونو کې د هغو کسانو لپاره چې ایمان یې راوړی دی، کینه مه اچوه! اې زموږ ربه! خامخا ته د ډېر شفقت او رحمت خاوند یې!» بیا د «رَبَّنَا اغْفِرْ لَنا وَلِآبائِنا وَلِاُمَّهاتِنا وَلِاِخْوانِنَا الَّذِینَ سَبَقُونا بِالْاِیمانِ»، «رَبَّنا آتِنا…» او «سُبْحانَ رَبِّکَ…» آیتونو کریمه په لوستلو د سعادت د کوټې زیارت پای ته رسوي. بیا روضې مطهرې ته راځي چې د رسول الله د قبر او منبر ترمنځ ده. دا یو څلور ګوټی ځای دی. هلته څومره چې غواړي لمونځ کوي، دعا کوي، تسبیح وايي او د الله تعالی حمد او ثنا کوي. بیا منبر ته راځي. د دې په نیت چې د رسول الله برکت ورته ورسېږي، خپل لاس پر هغه ځای ږدي چې زموږ سردار پیغمبر به د خطبې ویلو پر مهال خپل مبارک لاس پرې ایښود. هلته دوه رکعته لمونځ کوي. څه چې غواړي، له الله تعالی یې غواړي. د الله تعالی له غضب څخه د هغه رحمت ته پناه وړي. بیا هغې ستنې ته راځي چې د حنانه ستنې په پخواني ځای کې درول شوې ده. حنانه هغه ستن ده چې کله زموږ سردار رسول الله د خطبې ویلو لپاره منبر ته لاړ او هغه یې پرېښوده، ویې ژړل، او بیا د رسول الله په ښکته کېدو او په غېږ کې نیولو ارامه شوه. بیا هغې ستنې ته راځي چې حضرت ابولبابه ځان پرې تړلی و او توبه یې کړې وه. هلته دوه رکعته لمونځ کوي او د الله تعالی په درشل کې توبه او استغفار کوي. هره دعا چې غواړي، کوي یې.
څومره موده چې هلته پاتې کېږي، باید خپلې شپې د قرآن کریم په لوستلو، د الله تعالی په ذکر، د منبر او قبر تر څنګ په پټه او ښکاره دعا، او په رابطه کې تېرې کړي. زموږ د سردار رسول الله له زیارت وروسته د بقیع هدیرې ته تګ او د هغې زیارت هم مستحب دی. بیا باید نور قبرونه، په تېره بیا د سید الشهداء (د شهیدانو سردار) حضرت حمزه قبر زیارت شي. بیا په بقیع کې باید حضرت عباس او هغه کسان زیارت شي چې هلته ارام دي: حسن بن علي، زین العابدین، د هغه زوی محمد باقر او د هغه زوی جعفر صادق، امیر المؤمنین حضرت عثمان، زموږ د سردار رسول الله زوی ابراهیم، زموږ د سردار رسول الله پاکې مېرمنې چې هلته ارامې دي، د هغه ترور صفیه او د صحابه وو او تابعینو ډېر نور مشران (رضی الله عنهم اجمعین). په بقیع کې د فاطمې په جومات کې باید لمونځ وشي. د پنجشنبې په ورځ د احد د شهیدانو زیارت مستحب دی. هلته باید وویل شي: «سَلامٌ عَلَیْکُمْ بِما صَبَرْتُمْ فَنِعْمَ عُقْبَی الدّارِ. سَلامٌ عَلَیْکُمْ یا اَهْلَ دارِ الْقَوْمِ الْمُؤْمِنِینَ، وَاِنّا اِنْ شاءَ اللهُ عَنْ قَرِیبٍ بِکُمْ لاحِقُونَ.» بیا باید آیة الکرسي او د اخلاص سورت ولوستل شي. هغه کسان چې د سعادت کوټه زیارتوي، باید ډېر ویښ وي. په زړونو کې دې یې د دنیا فکرونه نه وي. باید د محمد علیه السلام په مبارک نور او د هغه د درجې په لوړوالي فکر وکړي. هغه دعاوې چې د دنیا د کارونو، له مشرانو سره د لیدو د ګټې او د راکړې ورکړې په فکر وشي، الله تعالی یې نه قبلوي او هغوی خپلو غوښتنو ته نه رسېږي. د سعادت د کوټې زیارت یو شریف عبادت دی. د هغو کسانو په اړه چې پر دې باور نه لري، وېره ده چې له مسلمانۍ ووځي؛ ځکه چې دوی له الله تعالی، د هغه له رسول او له ټولو مسلمانانو سره مخالفت کړی دی. که څه هم د مالکي مذهب څو علماوو ویلي دي چې زموږ د سردار رسول الله (صلی الله علیه وسلم) زیارت واجب دی، په اتفاق خبر ورکړل شوی دی چې مستحب دی.
«اې زموږ ربه! موږ او زموږ هغه ورونه چې په ایمان سره له موږ مخکې تېر شوي دي، وبښه! زموږ په زړونو کې د هغو کسانو لپاره چې ایمان یې راوړی دی، کینه مه اچوه! اې زموږ ربه! خامخا ته د ډېر شفقت او رحمت خاوند یې» حشر: ۱۰
اَلصُّبْحُ بَدا
اَلصُّبْحُ بَدا مِنْ طَلْعَتِهِ
وَاللَّیْلُ دَجا مِنْ وَفْرَتِهِ
فاقَ الرُّسُلا فَضْلاً وَعُلا
اَهْدَی السُّبُلا لِدَلالَتِهِ
سهار خپله رڼا د هغه له مخ واخیسته.
او شپې خپله تیاره د هغه له تورو ویښتانو واخیسته.
هغه په خپل فضیلت او لوړتیا تر ټولو رسولانو غوره شو.
هدایت موندونکو خپله لاره د هغه په لارښوونه وموندله.
کَنْزُ الْکَرَمِ مَوْلَی النِّعَمِ
هادِی الْاُمَمِ لِشَرِیعَتِهِ
اَزْکَی النَّسَبِ اَعْلَی الْحَسَبِ
کُلُّ الْعَرَبِ فِی خِدْمَتِهِ
د سخاوت خزانه وه او له هغې خزانې یې نعمتونه بښل.
امتونه یې خپل دین او هدایت ته ورسول.
نسب یې ډېر پاک او شرف یې ډېر لوړ دی.
ټول عرب د هغه په خدمت کې دي.
سَعَتِ الشَّجَرُ نَطَقَ الْحَجَرُ
شُقَّ الْقَمَرُ بِاِشارَتِهِ
جِبْرِیلُ اَتی لَیْلَةَ اَسْری
وَالرَّبُّ دَعا لِحَضْرَتِهِ
ونې د هغه حضور ته ورمنډې شوې او ډبرې په خبرو راغلې.
د هغه په (معجزه ییزه) اشاره سپوږمۍ دوه ټوټې شوه.
د اسراء په شپه جبرئیل (علیه السلام) هغه ته راغی.
او د هغه رب هغه خپل حضور ته راوباله.
نالَ الشَّرَفا وَاللهُ عَفا
عَمّا سَلَفا مِنْ اُمَّتِهِ
فَمُحَمَّدُنا هُوَ سَیِّدُنا
فَالْعِزُّ لَنا بِاِجابَتِهِ
هغه لویو مرتبو ته ورسېد.
او الله (جل جلاله) هم د هغه امت وباښه.
زموږ محمد (صلی الله علیه وسلم)، چې هغه زموږ سردار دی.
څرنګه چې هغه مو ومانه، شرف زموږ دی.
عبدالله بن رواحه (رضی الله عنه)