زموږ د سردار پیغمبر معجزې

هغه شاهدان چې ښيي زموږ ګران پیغمبر محمد علیه السلام د الله تعالی پیغمبر دی، دومره ډېر دي چې نه شمېرل کېږي. الله تعالی وفرمایل: «که ته نه وای، عالم به مې نه وای پیدا کړی!»1 لکه څنګه چې ټول موجودات د الله تعالی پر وجود او یووالي دلالت کوي، همداسې د محمد علیه السلام پر پیغمبرۍ او برترۍ هم دلالت کوي. هغه کرامتونه چې د هغه د امت په اولیاوو کې څرګندېږي، ټول د هغه معجزې دي؛ ځکه چې کرامتونه په هغو کسانو کې څرګندېږي چې د هغه پیروي کوي او د هغه په پل پسې ځي. حتی ځکه چې ټولو پیغمبرانو غوښتل د هغه له امت څخه وي، بلکې په سمه توګه، ځکه چې ټول د هغه له نور څخه پیدا شوي دي، د هغوی معجزې هم د محمد علیه السلام له معجزو څخه شمېرل کېږي. زموږ د ګران پیغمبر محمد علیه السلام معجزې د زمانې له پلوه په درې برخو وېشل شوې دي:

لومړۍ – هغه چې د هغه د مبارک روح له پیدا کېدو څخه تر بعثت پورې، یعنې تر هغه وخته چې پیغمبري یې ورته اعلان شوه، پېښې شوې دي. دویمه – هغه چې له بعثت څخه د هغه تر وفات پورې په موده کې دي.

دریمه – هغه شیان چې له وفات څخه یې تر قیامته پورې شوي دي او کېږي به. لومړیو ته ارهاص ویل کېږي. هره یوه یې هم په دوو برخو وېشل کېږي: هغه معجزې چې په سترګو لیدل شوې دي او هغه چې نه دي لیدل شوې او په عقل پرې پوهېدل کېږي. ټولې معجزې دومره ډېرې دي چې محدودول او شمېرل یې ممکن نه دي شوي. بیان شوي دي چې د دویمې برخې معجزې شاوخوا درې زره دي. له دوی څخه یو څو مشهورې لاندې راغلې دي. ۱. د محمد علیه السلام تر ټولو لویه معجزه قرآن کریم دی. ټول هغه شاعران او ادیبان چې تر نن پورې راغلي دي، د قرآن کریم د نظم او معنا په وړاندې عاجز او حیران پاتې شوي دي. د یوه آیت کریمه په څېر یې هم نه دي ویلای شوي. اعجاز او بلاغت یې د انسان خبرو ته ورته نه دی؛ یعنې که یوه کلمه ترې وایستل شي یا یوه کلمه ورزیاته شي، د لفظ او معنا ښکلا یې خرابېږي. هغو کسانو چې د یوې کلمې پر ځای د ایښودلو لپاره یې بله کلمه لټوله، ونه یې موندله. نظم یې د عرب شاعرانو شعرونو ته ورته نه دی. د تېر او راتلونکي زمان له ډېرو پټو شیانو خبر ورکوي. اورېدونکي او لوستونکي یې له خوند څخه نه مړېږي؛ که ستړي هم شي، نه ستومانه کېږي. په بې‌شمېره تجربو معلومه شوې ده چې لوستل او اورېدل یې غمونه لرې کوي. حتی داسې کسان هم لیدل شوي دي چې کله یې واورېد، پر زړونو یې هیبت او وېره خوره شوه او له همدې امله مړه شول. د اسلام د ډېرو سرسختو دښمنانو زړونه د قرآن کریم په اورېدو نرم شول او ایمان یې راوړ. که څه هم د اسلام له دښمنانو او له هغو زندیقانو څخه چې د مسلمان نوم لري او معطله، ملاحده او قرامطه بلل کېږي، داسې کسان شوي دي چې هڅه یې کړې قرآن کریم بدل او تحریف کړي یا د هغه په څېر څه ووايي، خو هېڅ یو یې خپلې ارزو ته نه دی رسېدلی. خو تورات او انجیل تل د انسانانو له لوري بدل شوي او لا هم بدلېږي. هغه ښه شیان چې په هېڅ علم او تجربه نه موندل کېږي، ښه اخلاق، هغه ځانګړنې چې انسانانو ته برتري ورکوي، هغه نېکۍ چې د دنیا او آخرت سعادت ته رسوي، د موجوداتو د پیل او پای په اړه معلومات، او ټول هغه شیان چې انسانانو ته ګټور او زیانمن دي، ټول په قرآن کریم کې په ښکاره یا پټ ډول بیان شوي دي. په پټو یې د هغو اهل پوهېږي. د ټولو آسماني کتابونو، د تورات، زبور او انجیل ټول علوم او اسرار په قرآن کریم کې بیان شوي دي. په قرآن کریم کې په شته ټولو علومو یوازې الله تعالی پوهېږي. ډېری یې خپل ګران پیغمبر (صلی الله تعالی علیه وسلم) ته ښودلي دي. علي او حسین (رضی الله تعالی عنهما) خبر ورکړی دی چې په دې علومو کې په ډېرو پوهېدل. د قرآن کریم لوستل ډېر لوی نعمت دی. الله تعالی دا نعمت د خپل حبیب امت ته ورکړی دی. پرښتې له دې نعمت بې‌برخې دي؛ له همدې امله هغه ځای ته چې قرآن کریم پکې لوستل کېږي، راټولېږي او غوږ ورته نیسي. ټول تفسیرونه د قرآن کریم له علومو څخه ډېر لږ بیانوي. د قیامت په ورځ، کله چې محمد علیه السلام منبر ته وخېژي او قرآن کریم ولولي، اورېدونکي به یې په ټولو علومو پوه شي. ۲. د محمد علیه السلام د مشهورو معجزو تر ټولو لویو څخه یوه هم د سپوږمۍ دوه ټوټې کول دي. دا معجزه بل هېڅ پیغمبر ته نه ده په برخه شوې. کله چې محمد علیه السلام دوه پنځوس کلن و، په مکه کې د قریشو د کافرانو مشران ورته راغلل او ویې ویل: «که پیغمبر یې، سپوږمۍ دوه ټوټې کړه.» محمد علیه السلام ډېر غوښتل چې ټول، په تېره بیا پېژندګلي او خپلوان یې، ایمان راوړي. لاسونه یې پورته کړل او دعا یې وکړه. الله تعالی دعا قبوله کړه او سپوږمۍ یې دوه ټوټې کړه. نیمه یې د یوه غره پر سر او بله نیمه یې د بل غره پر سر ولیدل شوه. کافرانو وویل: «محمد پر موږ جادو وکړ.» ایمان یې رانه وړ.

«له محمد علیه السلام څخه زر معجزې څرګندې شوې، دوست او دښمن هر چا دا وویل. د دومره معجزو تر ټولو قیمتي دا وه چې باادبه و او ښه اخلاق یې درلودل» ریاض الناصحین

شعر:
سپی چې سپوږمۍ ته وګوري، غاپي؛
په دې کې د سپوږمۍ څه ګناه ده؟
سپي تل غاپي؛
احمق له دې څه پوهېږي؟
بیت:
د خولې د خوند تلل د ناروغۍ نښه ده؛
تر ټولو خوږ شربتونه ناروغ ته تریخ ښکاري.

۳. محمد علیه السلام په ځینو غزاګانو کې، کله چې به اوبه خلاصې شوې، خپل مبارک لاس به یې د یوه لوښي په اوبو کې ننایست؛ له ګوتو به یې اوبه بهېدې او هغه لوښی چې اوبه پکې وې، پرله پسې به ډکېده او تویېده. کله اتیا، کله درې سوه، کله یو زر او پنځه سوه، او د تبوک په غزا کې ټولو اویا زره کسانو او د هغوی څارویو له دې اوبو وڅښلې او ویې کارولې. کله چې به یې مبارک لاس له اوبو راوایست، د اوبو بهېدل به ودرېدل. ۴. یوه ورځ د خپل تره عباس کور ته ورغی او هغه او اولاد یې ځان ته نږدې کېنول. په خپل احرام یې پټ کړل او ویې فرمایل: «یا ربي! لکه څنګه چې ما دا خپل تره او اهل بیت پټ کړل، ته یې هم د دوزخ له اوره وساته!» له دېوالونو درې ځله د «آمین» غږ واورېدل شو.2 ۵. یوه ورځ د هغو کسانو په وړاندې چې ترې یې معجزه غوښته، یوه لرې ونه یې راوبلله. ونه خپلې ریښې پر ځمکه راکښلې راغله، سلام یې وکړ او ویې ویل: «اشهد ان لا اله الا الله واشهد ان محمدا عبده ورسوله.» بیا لاړه او په خپل ځای کې ودرېده. ۶. د خیبر په غزا کې، کله چې یې مخې ته زهرجن شوی د پسه کباب کېښود، غږ واورېدل شو: «یا رسول الله! ما مه خوره، زه زهرجن یم.»

۷. یوه ورځ یې هغه سړي ته چې په لاس کې یې بت و، وفرمایل: «که بت ما ته خبره وکړي، ایمان به راوړې؟» سړي وویل: «پنځوس کاله کېږي چې د دې عبادت کوم. ما ته یې هېڅ نه دي ویلي. تا ته به څنګه ووايي؟» کله چې محمد علیه السلام وفرمایل: «اې بته! زه څوک یم؟»، غږ واورېدل شو: «ته د الله پیغمبر یې.» د بت خاوند سمدستي ایمان راوړ.

۸. په مدینه کې، په مسجد نبوي کې د خرما یوه ولاړه ډډ وه. رسول الله (صلی الله علیه وسلم) به د خطبې ویلو پر وخت پر دې ستنې تکیه کوله. دې ته حنانه ویل کېدل. کله چې منبر جوړ شو، د حنانې خوا ته نور ورنه غی. ټول جماعت له هغې د ژړا غږونه واورېدل. له منبر څخه راکښته شو او حنانه یې په غېږ کې ونیوله. غږ یې ودرېد. ویې فرمایل: «که مې په غېږ کې نه وای نیولې، زما د بېلتون له امله به یې تر قیامته پورې ژړل.»

د دې په څېر معجزې ډېرې لیدل شوې او خبر یې ورکړل شوی دی. ۹. ډېر ځله لیدل شوي دي چې هغو وړو ډبرو چې به یې په لاس کې اخیستې او د خوړو هغو ټوټو چې به یې نیولې، د شاتو مچۍ د غږ په څېر به د الله تعالی تسبیح ویله.

۱۰. یو کافر راغی او ویې ویل: «زه له کومه پوه شم چې ته پیغمبر یې؟» رسول الله (صلی الله علیه وسلم) وفرمایل: «که د خرما هغه ګېډۍ چې پر هغې ونې ده، راوبولم او راشي، ایمان به راوړې؟» کافر وویل: «هو، ایمان به راوړم.» رسول الله د خرما ګېډۍ راوبلله، ټوپونه وهلې راغله. رسول الله وفرمایل: «خپل ځای ته ولاړه شه!» پر ونه خپل ځای ته وختله او ځوړنده شوه. هغه کافر چې دا یې ولیدل، ایمان یې راوړ. ۱۱. په مکه کې څو لېوانو له یوې رمې څخه پسونه وتښتول او بوتلل. کله چې شپانه پرې حمله وکړه او پسونه یې د لېوانو له منګولو واخیستل، یوه لېوه وویل: «هغه رزق چې الله تعالی موږ ته رالېږلی، زموږ له لاسه یې اخلې؛ ایا له الله تعالی څخه ونه وېرېدې؟» شپانه وویل: «ډېر حیران شوم؛ ایا لېوه هم خبرې کوي؟» لېوه وویل: «ایا له دې څخه د لا زیاتې حیرانۍ وړ شي خبر درکړم؟ په مدینه کې د الله تعالی پیغمبر محمد (صلی الله تعالی علیه وسلم) معجزې ښيي.» شپون راغی، دا یې رسول الله (صلی الله علیه وسلم) ته بیان کړل او مسلمان شو.

۱۲. زموږ سردار محمد (صلی الله علیه وسلم) چې له یوه څړځای تېرېده، درې ځله یې د «یا رسول الله!» غږ واورېد. هغه لوري ته یې وکتل او یوه تړلې هوسۍ یې ولیده. تر څنګ یې یو سړی ویده و. کله یې چې له هوسۍ وپوښتل چې څه غواړي، هوسۍ وویل: «دې ښکاري زه ښکار کړې یم. د مخامخ غونډۍ پر سر مې دوه بچي دي. خوشې مې کړه! ولاړه شم، ماړه یې کړم او بېرته راشم.» رسول علیه السلام وفرمایل: «پر خپله خبره به ودرېږې او بېرته به راشې؟» هوسۍ وویل: «د الله لپاره ژمنه کوم؛ که رانه شم، د الله عذاب دې پر ما وي!» رسول الله هوسۍ خوشې کړه. لږ وروسته بېرته راغله. سړی راویښ شو او ویې ویل: «یا رسول الله! څه امر لرئ؟» زموږ سردار پیغمبر وفرمایل: «دا هوسۍ آزاده کړه!» سړي د هوسۍ رسۍ خلاصه کړه او خوشې یې کړه. هوسۍ وویل: «اشهد ان لا اله الا الله و انک رسول الله» او لاړه.

۱۳. یوه ورځ یې یو کلیوال ایمان ته راوباله. هغه وویل: «که زما د یوه مسلمان ګاونډي وفات شوې لور ژوندۍ کړې، ایمان به راوړم.» د هغې قبر ته ورغلل. نجلۍ یې په نوم غږ کړه. لومړی له قبر څخه غږ واورېدل شو او بیا نجلۍ بهر راووته. زموږ سردار رسول الله وفرمایل: «غواړې چې دنیا ته راشې؟» نجلۍ وویل: «یا رسول الله! نه غواړم دنیا ته راشم. دلته د خپل پلار تر کور ډېره ارامه یم. د مسلمان آخرت تر دنیا یې ښه دی.» کلیوال چې دا ولیدل، سمدستي یې ایمان راوړ. ۱۴. جابر بن عبدالله (رضی الله تعالی عنه) یو پسه پوخ کړ. رسول الله (صلی الله علیه وسلم) له خپلو اصحابو سره وخوړ. ویې فرمایل: «هډوکي یې مه ماتوئ!» هډوکي یې راټول کړل، خپل مبارک لاسونه یې پرې کېښودل او دعا یې وکړه. الله تعالی پسه ژوندی کړ. ۱۵. رسول الله ته یو داسې ماشوم راوستل شو چې سره له دې چې لوی شوی و، هېڅکله یې خبرې نه وې کړې. پوښتنه یې وفرمایله: «زه څوک یم؟» ماشوم ځواب ورکړ: «ته رسول الله یې.» او تر مرګه یې خبرې کولې.

«یا ربي! لکه څنګه چې ما دا خپل تره (عباس) او اهل بیت پټ کړل، ته یې هم د دوزخ له اوره وساته!» حدیث شریف

۱۶. یو سړي د مار پر هګۍ پښه کېښوده او دواړه سترګې یې ړندې شوې. رسول الله (صلی الله علیه وسلم) ته یې راوست. کله چې یې خپلې مبارکې لاړې د هغه پر سترګو ومښلې، لیدل یې پیل کړل؛ حتی په اتیا کلنۍ کې به یې په ستنه کې تار ننایست.

۱۷. محمد بن حاطب وايي: «کوچنی وم. پر ما ایشېدلې اوبه توی شوې. بدن مې وسوځېد. پلار مې رسول الله (صلی الله تعالی علیه وسلم) ته یوړم. په خپلو مبارکو لاسونو یې خپلې لاړې پر سوځېدلو ځایونو ومښلې او دعا یې وفرمایله. سمدستي سوځېدلي ځایونه روغ شول.»

۱۸. یوې ښځې خپل یو ګنجی زوی راوست. رسول الله په خپلو مبارکو لاسونو د هغه پر سر لاس راښکود. شفا یې وموندله. ویښتو یې په اوږدېدو پیل وکړ.

۱۹. د ترمذي او نسائي د «سنن» په کتابونو کې وايي: یو کس چې دواړه سترګې یې ړندې (کورې) وې، راغی او ویې ویل: «یا رسول الله! دعا وکړه چې سترګې مې خلاصې شي.» زموږ سردار په رحم ورته وفرمایل چې بشپړ اودس وکړي، بیا دا دعا ووايي: «یا ربي! تا ته زاري کوم. ستا ګران پیغمبر محمد علیه السلام په منځ کې اچوم او له تا څخه غواړم. اې زما ډېر ګران پیغمبره، حضرت محمده! تا وسیله ګرځوم او خپل رب ته زاري کوم. غواړم چې ستا د عزت لپاره یې قبوله کړي. یا ربي! دا لوړ پیغمبر زما شفاعت کوونکی وګرځوه! د هغه په حرمت زما دعا قبوله کړه!» سړي اودس وکړ او دعا یې وکړه، سترګې یې خلاصې شوې. مسلمانانو دا دعا تل ویلې ده او خپلو ارمانونو ته رسېدلي دي. ۲۰. رسول الله له ابوطالب سره په یوه دښته کې روان و. ابوطالب وویل چې ډېر تږی دی. رسول الله (صلی الله تعالی علیه وسلم) له سورلۍ ځمکې ته راښکته شو، ویې فرمایل: «تږی شوې؟» او د خپلو مبارکو پښو پونده یې پر ځمکه ووهله. اوبه راوخوټېدې. ویې فرمایل: «اې تره، له دې اوبو وڅښه!» ۲۱. د حدیبیې په سفر کې د یوه لږ اوبو لرونکي کوهي تر څنګ ودرېدل. لښکر له تندې شکایت وکړ. یو سطل اوبه یې وغوښتې، له هغو یې اودس وکړ او لاړې یې پکې واچولې او ویې فرمایل چې کوهي ته یې توی کړي. بیا یې یو غشی واخیست او کوهي ته یې واچاوه. ولیدل یې چې کوهی تر خولې له اوبو ډک شو.

۲۲. په یوه غزا کې لښکر له تندې شکایت وکړ. رسول علیه السلام دوه عسکر د اوبو لټولو ته ولېږل. هغوی یوه ښځه پر اوښ سپره له دوو ډکو مشکونو اوبو سره ولیده او راویې وسته. رسول علیه السلام له ښځې څخه یو څه اوبه وغوښتې او ویې فرمایل چې په یوه لوښي کې یې توی کړي. ټول لښکر راغی او په نوبت یې خپل لوښي او مشکونه ډک کړل. ښځې ته یې یو څه خرما ورکړه او د اوبو مشکونه یې هم ورته ډک کړل.

رسول الله وفرمایل: «ستا له اوبو مو څه کم نه کړل. اوبه موږ ته الله تعالی راکړې.»

۲۳. په مدینه کې، کله چې یې پر منبر خطبه ویله، یو سړي وویل: «یا رسول الله، (صلی الله تعالی علیه وسلم)! له وچکالۍ زموږ اولاد، څاروي او کروندې هلاکېږي. زموږ فریاد ته ورسېږه!» لاسونه یې پورته کړل او دعا یې وکړه. په آسمان کې هېڅ ورېځ نه وه، خو مخکې له دې چې مبارک لاسونه پر مخ راښکاږي، ورېځې راټولې شوې. سمدستي باران پیل شو او څو ورځې یې دوام وکړ. کله چې یې بیا پر منبر خطبه ویله، هغه سړي وویل: «یا رسول الله! له بارانه به هلاک شو.» رسول علیه السلام مسکا وکړه او ویې فرمایل: «یا ربي! خپل رحمت نورو بندګانو ته هم ورکړه!» ورېځې خورې شوې او لمر راښکاره شو. ۲۴. جابر بن عبدالله (رضی الله تعالی عنه) وايي: ډېر پور مې درلود. رسول الله (صلی الله تعالی علیه وسلم) ته مې خبر ورکړ. زما باغ ته راغی او د خرما د ډېري شاوخوا یې درې ځله وګرځېد. ویې فرمایل: «خپل پور غوښتونکي راوبله، چې راشي!» هر یوه ته خپل حق ورکړل شو او له ډېري څخه هېڅ شی کم نه شو. ۲۵. یوې ښځې د ډالۍ په توګه شات ولېږل. شات یې ومنل او تش لوښی یې بېرته ولېږه. د الله تعالی په قدرت لوښی له شاتو ډک بېرته ورغی. ښځه راغله او ویې ویل: «یا رسول الله! زما ګناه څه ده؟ ولې مو زما ډالۍ ونه منله؟» ویې فرمایل: «ستا ډالۍ مو ومنله. هغه شات چې دې ولیدل، هغه برکت دی چې الله تعالی ستا ډالۍ ته ورکړی دی.» ښځې په خوښۍ شات کور ته یوړل. له خپل اولاد سره یې میاشتې میاشتې وخوړل. هېڅ کم نه شول. یوه ورځ یې په تېروتنه شات بل لوښي ته واچول. له هغه یې وخوړل او خلاص یې کړل. دا یې رسول الله ته خبر کړل. ویې فرمایل: «که په هغه لوښي کې چې ما لېږلی و، پاتې وای، تر هغه چې دنیا ولاړه وه، خوړل به یې او هېڅکله به نه کمېدل.»

۲۶. ابوهریره وايي: رسول الله ته مې څو دانې خرما راوړې. ورته مې وویل چې د هغو د برکت لپاره دعا وکړي. د برکت لپاره یې دعا وفرمایله او ویې فرمایل: «دا واخله او په خپل لوښي کې یې کېږده. کله چې غواړې ترې واخلې، په لاس یې له دننه څخه واخله؛ مه یې تشوه او له ځمکې یې مه اخله!» هغه کڅوړه چې خرما پکې وه، شپه او ورځ مې له ځانه جلا نه کړه او د عثمان (رضی الله عنه) تر زمانې پورې مې ترې خوړل. له ما سره ملګرو ته مې هم ورکړل او لپې لپې مې صدقه ورکړه. په هغه ورځ چې عثمان (رضی الله عنه) شهید شو، کڅوړه مې ورکه شوه. ۲۷. رسول الله (صلی الله علیه وسلم) د سلیمان علیه السلام په څېر د ټولو څارویو په ژبه پوهېده. ډېر داسې څاروي ولیدل شول چې راتلل او له خپلو خاوندانو یا نورو یې ورته شکایت کاوه. رسول الله به دا اصحاب کرامو ته خبر ورکاوه. د حنین په غزا کې یې هغه سپین قاطر ته چې پرې سپور و او «دلدل» نومېده، وفرمایل: «پر ځمکه کېنه!» کله چې دلدل سمدستي کېناست، له ځمکې یې یوه لپه شګه راواخیسته او پر کافرانو یې وشیندله.

۲۸. یوه ورځ یې خپلې مېرمنې حفصې (رضی الله عنها) ته وفرمایل: «ابوبکر او ستا پلار به زما د امت اداره په لاس کې واخلي.» په دې خبره یې زېری ورکړ چې ابوبکر او د حفصې پلار عمر (رضی الله عنهم) به خلیفګان شي.

«اې حفصې! ابوبکر او ستا پلار به زما د امت اداره په لاس کې واخلي» حدیث شریف

۲۹. ابوهریره (رضی الله تعالی عنه) یې په مدینه کې د هغو خرماوو په ساتنه ګمارلی و چې د زکات په توګه راغلې وې. ابوهریره یو سړی د خرما د غلا پر مهال ونیو او ورته یې وویل: «تا رسول الله ته بیایم.» کله چې غله زارۍ وکړې او ویې ویل: «فقیر یم او کورنۍ مې ډېره ده»، خوشې یې کړ. بله ورځ رسول الله ابوهریره راوباله او ویې فرمایل: «هغه سړي چې پرون شپه دې خوشې کړ، څه کړي وو؟» کله چې ابوهریره پېښه بیان کړه، ویې فرمایل: «دوکه یې درکړې ده. بیا به راشي.» بله شپه بیا راغی او ونیول شو. بیا یې زارۍ وکړې او ویې ویل: «د الله لپاره مې خوشې کړه!» او خلاص شو. په دریمه شپه، کله چې بیا راغی او ونیول شو، زاریو یې ګټه ونه کړه. ویې ویل: «که مې خوشې کړې، څو شیان به درته وښیم چې تا ته به ډېره ګټه ولري.» ابوهریره ومنله. هغه سړي وویل: «که د شپې د ویده کېدو پر وخت آیة الکرسي ولولې، الله تعالی به دې وساتي او شیطان به درته نږدې نه شي» او لاړ. بله ورځ رسول الله بیا له ابوهریره پوښتنه وفرمایله او کله یې چې ځواب واورېد، ویې فرمایل: «اوس یې رښتیا ویلي دي؛ په داسې حال کې چې پخپله ډېر دروغجن دی. ایا پوهېږې چې درې شپې کېږي له چا سره خبرې کوې؟» کله چې ابوهریره وویل: «نه، نه پوهېږم»، ویې فرمایل: «هغه شیطان و.»

۳۰. کله یې چې د روم د امپراتور له لښکرو سره د جګړې لپاره «موته» نومي ځای ته لښکر ولېږه، د صحابه وو له منځه درې امیران (زید بن حارثه، جعفر بن ابي طالب او عبدالله بن رواحه) یو په بل پسې شهیدان شول؛ او هغه په داسې حال کې چې په مدینه کې پر منبر و، د الله تعالی په ښودلو دا ولیدل او خپل شاوخوا کسانو ته یې خبر ورکړ. ۳۱. کله یې چې معاذ بن جبل (رضی الله تعالی عنه) د والي په توګه یمن ته لېږه، د مدینې تر بهر پورې یې رخصت کړ، ډېر نصیحتونه یې ورته وکړل او ویې فرمایل: «له تا سره به نور تر قیامته پورې سره ونه وینو.» کله چې معاذ په یمن کې و، رسول الله (صلی الله علیه وسلم) په مدینه کې وفات شو.

۳۲. د وفات پر وخت یې خپلې لور فاطمې ته وفرمایل: «زما په خپلوانو کې تر ټولو لومړی به ته ما ته راورسېږې.» شپږ میاشتې وروسته فاطمه (رضی الله عنها) وفات شوه. له خپلوانو یې هېڅوک له هغې مخکې وفات نه شو.

۳۳. قیس بن شماس (رضی الله عنه) ته یې وفرمایل: «په ښه توګه به ژوند وکړې او شهید به مړ شې.» کله چې ابوبکر (رضی الله تعالی عنه) خلیفه و، په یمامه کې د مسیلمه کذاب سره په جګړه کې شهید شو. همدارنګه یې خبر ورکړ چې حضرت عمر فاروق، حضرت عثمان او حضرت علي (رضی الله تعالی عنهم اجمعین) به شهیدان شي. ۳۴. زېری یې ورکړ چې د ایران د پاچا کسری او د روم د پاچا قیصر هېوادونه به د مسلمانانو لاس ته ورشي او خزانې به یې د الله په لار کې ووېشل شي. ۳۵. خبر یې ورکړ چې د هغه له امت څخه به ډېر کسان له سمندر لارې غزا ته ځي او د صحابه وو له منځه ام حرام نومې یوه مېرمن به په هغه غزا کې وي. کله چې حضرت عثمان خلیفه و، مسلمانان په کښتیو د قبرس ټاپو ته ولاړل او جګړه یې وکړه. دا مېرمن هم ورسره وه او هلته شهیده شوه.3

۳۶. یوه ورځ رسول علیه السلام په یوه لوړ ځای کې ناست و. خپلو ملګرو ته یې مخ واړاوه او ویې فرمایل: «ایا هغه څه چې زه یې وینم، تاسې یې هم وینئ؟ قسم خورم چې هغه فتنې وینم چې ستاسې د کورونو په منځ کې، په کوڅو کې به راپورته شي.» په هغو ورځو کې چې عثمان (رضی الله عنه) شهید کړل شو او له هغه وروسته د یزید په زمانه کې، په مدینه کې لویې فتنې راپورته شوې. په کوڅو کې د ډېرو خلکو وینې توی شوې.

۳۷. یوه ورځ یې خبر ورکړ چې د هغه له مېرمنو څخه به یوه پر خلیفه پاڅون وکړي. کله چې عایشې (رضی الله تعالی عنها) پر دې خبره وخندل، ویې فرمایل: «اې حمیرا4! دا خبره مې مه هېروه! هسې نه چې هغه ښځه ته یې!» بیا یې علي (رضی الله عنه) ته مخ واړاوه او ویې فرمایل: «که د هغې کار ستا لاس ته درشي، ورسره نرمي وکړه!» دېرش کاله وروسته عایشې (رضی الله عنها) له علي (رضی الله عنه) سره جګړه وکړه او د هغه لاس ته اسیره شوه. علي (رضی الله عنه) هغه په عزت او درناوي له بصرې څخه مدینې ته ولېږله.

۳۸. حضرت معاویه ته یې وفرمایل: «که یوه ورځ زما پر امت حاکم شوې، نېکي کوونکو ته بدله ورکړه! بدي کوونکي هم وبښه!» حضرت معاویه د حضرت عمر او حضرت عثمان په زمانو کې شل کاله په شام کې والي و، بیا یې شل کاله خلافت هم وکړ. ۳۹. یوه ورځ یې وفرمایل: «معاویه به هېڅکله مغلوب نه شي.» کله چې علي (رضی الله تعالی عنه) د صفین په جګړه کې دا حدیث واورېد، ویې ویل: «که مې مخکې اورېدلی وای، له معاویه (رضی الله تعالی عنه) سره به مې جګړه نه وای کړې.» ۴۰. عمار بن یاسر (رضی الله تعالی عنه) ته یې وفرمایل: «تا به باغي او سرکښه کسان ووژني.» هغه له علي (رضی الله عنه) سره یوځای د معاویه (رضی الله عنه) پر وړاندې د جګړې پر مهال شهید شو. ۴۱. د خپلې لور فاطمې د زوی حسن (رضی الله تعالی عنهما) په اړه یې وفرمایل: «دا زما زوی ډېر خیر لرونکی دی. الله تعالی به یې د مسلمانانو د دوو لویو لښکرو د سولې سبب وګرځوي.» کله چې حسن له یوه لوی لښکر سره د معاویه (رضی الله عنه) پر وړاندې د جګړې په حال کې و، د فتنې د مخنیوي او د مسلمانانو د وینې د نه تویېدو لپاره یې خلافت، چې د هغه حق و، معاویه (رضی الله عنه) ته وسپاره. ۴۲. عبدالله بن زبیر (رضی الله تعالی عنهما) د رسول الله (صلی الله تعالی علیه وسلم) هغه وینه وڅښله چې د حجامت پر وخت وتلې وه. کله یې چې دا ولیدل، ویې فرمایل: «پوهېږې چې له خلکو به پر تا څه راځي؟ له تا هم خلکو ته ډېر شیان رسېږي. د دوزخ اور به تا ونه سوځوي.» کله چې عبدالله بن زبیر په مکه کې خپل خلافت اعلان کړ، عبدالملک بن مروان حجاج له یوه لوی لښکر سره له شامه مکې ته ولېږه. عبدالله یې ونیو او ویې واژه. ۴۳. د عبدالله بن عباس مور ته یې وکتل او ویې فرمایل: «ته به یو زوی ولرې. کله چې وزېږېد، ما ته یې راوړه!» کله چې ماشوم یې راوړ، په غوږ کې یې ورته اذان او اقامت وویل او د خپلې مبارکې خولې له لاړو یې د هغه پر خوله ومښلې. نوم یې عبدالله کېښود، د مور غېږ ته یې ورکړ او ویې فرمایل: «د خلیفګانو پلار واخله او یوسه!» کله چې د ماشوم پلار، حضرت عباس، دا واورېدل او راغی او پوښتنه یې وکړه، ویې فرمایل: «هو، همداسې مې وویل. دا ماشوم د خلیفګانو پلار دی. د هغوی په منځ کې به سفاح، مهدي او هغه څوک وي چې له عیسی علیه السلام سره لمونځ کوي.» د عباسي دولت پر سر ډېر خلیفګان راغلل او ټول د عبدالله بن عباس له نسل څخه وو.

«اې معاویه! که یوه ورځ زما پر امت حاکم شوې، نېکي کوونکو ته بدله ورکړه! بدي کوونکي هم وبښه!» حدیث شریف

۴۴. یوه ورځ یې وفرمایل: «زما په امت کې به ډېر داسې کسان راپیدا شي چې رافضي ورته ویل کېږي. دوی به د اسلام له دین څخه جلا شي.»

۴۵. خپلو ډېرو اصحابو ته یې د خیر دعاوې کړې، ټولې قبولې شوې او ګټه یې ترې ولیده. علي (رضی الله تعالی عنه) وايي: رسول الله (صلی الله تعالی علیه وسلم) غوښتل ما د قاضي (حاکم) په توګه یمن ته ولېږي. ما وویل: «یا رسول الله، (صلی الله تعالی علیه وسلم)! زه قضاوت کول نه پېژنم.» خپل مبارک لاس یې زما پر سینه کېښود او ویې فرمایل: «یا ربي! د ده زړه ته سم شیان ور معلوم کړه. تل رښتیا ویل ورته نصیب کړه!» له هغه وروسته، په هغو شکایت کوونکو کې چې ما ته به راتلل، سمدستي پوهېدم چې حق د چا دی او د حق پر بنسټ به مې حکم کاوه.

۴۶. هغو لسو کسانو ته چې رسول الله د جنت د تګ زېری ورکړی، «عشره مبشره» ویل کېږي. له دوی څخه سعد بن ابي وقاص (رضی الله عنه) ته یې د احد په غزا کې وفرمایل: «یا ربي! د ده غشي خپلو موخو ته ورسوه او دعاوې یې قبولې کړه!» له هغه وروسته د سعد هره دعا قبوله شوه او هر غشی چې یې ویشت، پر دښمن ولګېد.

۴۷. د خپل تره د زوی عبدالله بن عباس پر تندي یې خپل مبارک لاس کېښود او ویې فرمایل: «یا ربي! ده په دین کې ژور عالم او د حکمت خاوند وګرځوه! د قرآن کریم علوم ورته عطا کړه!» له هغه وروسته عبدالله بن عباس په ټولو علومو کې، په ځانګړې توګه د تفسیر، حدیث او فقهې په علومو کې، د زمانې بې‌ساری شو. صحابه او تابعینو هر څه له ده څخه زده کول. په «ترجمان القرآن»، «بحر العلم» او «رئیس المفسرین» نومونو مشهور شو، او د اسلام هېوادونه د ده له شاګردانو ډک شول.5

۴۸. د خپلو خدمتګارانو له جملې څخه انس بن مالک ته یې دا دعا وکړه: «یا ربي! د ده مال او اولاد ډېر، عمر یې اوږد کړه او ګناهونه یې وبښه!» څومره چې وخت تېرېده، مالونه او ملکیتونه یې زیاتېدل. ونو او باغونو یې هر کال مېوه نیوله. ډېر زیات اولاد یې شو. یو سل او لس کاله یې ژوند وکړ. د عمر په پای کې یې وویل: «یا ربي! له هغو دعاوو څخه چې ستا حبیب زما لپاره کړې وې، درې دې قبولې کړې او راکړې! څلورمه، چې د ګناهونو بښنه مې ده، نه پوهېږم څنګه به وي؟» او غږ یې واورېد: «څلورمه مې هم قبوله کړه. زړه دې ډاډه لره!»

«یا ربي! ده (عبدالله بن عباس) په دین کې ژور عالم او د حکمت خاوند وګرځوه! د قرآن کریم علوم ورته عطا کړه!» حدیث شریف

۴۹. مالک بن ربیعه (رضی الله تعالی عنه) ته یې دعا وفرمایله او ویې فرمایل: «اولاد دې با برکته شي!» اتیا زامن یې شول.

۵۰. کله چې نابغه نومي مشهور شاعر له خپلو شعرونو څخه څو شعرونه ولوستل، زموږ پیغمبر هغه دعا وفرمایله چې د عربو په منځ کې مشهوره وه: «الله تعالی دې غاښونه درنه وانه چوي!» نابغه سل کلنۍ ته رسېدلی و، او غاښونه یې سپین او روښانه، د ملغلرو په څېر قطار ولاړ وو. ۵۱. د عروه بن جعد (رضی الله تعالی عنه) لپاره یې وفرمایل: «یا ربي! د ده سوداګرۍ ته برکت ورکړه!» عروه وايي: «له هغه وروسته مې چې هره سوداګري وکړه، ټوله ګټوره وه. هېڅکله مې تاوان ونه کړ.» ۵۲. یوه ورځ د هغه خپله لور فاطمه (رضی الله تعالی عنها) ورته راغله. له لوږې یې رنګ زېړ شوی و. لاس یې د هغې پر سینه کېښود او ویې فرمایل: «اې زما ربه چې وږي مړوې! د محمد لور فاطمه وږې مه پرېږده!» سمدستي د فاطمې مخ ته وینه راغله او ژوندۍ شوه. تر وفاته یې هېڅکله لوږه احساس نه کړه.

۵۳. د عشره مبشره له ډلې عبدالرحمن بن عوف ته یې د برکت دعا وکړه. مال یې دومره زیات شو چې د خلکو په خوله کې داستان شو.

۵۴. ویې فرمایل: «د هر پیغمبر دعا قبلېږي. هر پیغمبر په دنیا کې د خپل امت لپاره دعا وکړه. خو زه دعا کوم چې د قیامت په ورځ ما ته د خپل امت د شفاعت اجازه راکړل شي. ان شاء الله زما دعا به قبوله شي. د ټولو هغو کسانو لپاره به شفاعت وکړم چې مشرکان نه دي.»

۵۵. د مکې ځینو کلیو ته ورغی او د هغوی د ایمان راوړلو لپاره یې ډېره هڅه وکړه. ونه یې منله. نو دعا یې وکړه چې د هغې قحطۍ په څېر سختۍ ته ورګیر شي چې د یوسف پیغمبر (علیه الصلاة والسلام) په زمانه کې په مصر کې لیدل شوې وه. هغه کال هلته داسې قحطي شوه چې مردارونه یې وخوړل. ۵۶. د هغه د تره ابولهب زوی عتیبه، سره له دې چې د رسول الله (علیه الصلاة والسلام) زوم و، پر رسول الله یې ایمان رانه وړ او هغه سرور (صلی الله علیه وسلم) یې ډېر خپه کړ. د هغه مبارکه لور ام کلثوم خاتون یې طلاقه کړه. بدې خبرې یې وکړې. هغه پر دې ډېر خپه شو او ویې فرمایل: «یا ربي! د خپلو سپو له منځه یو پر ده مسلط کړه!» عتیبه چې د سوداګرۍ لپاره شام ته روان و، یوه شپه د خپلو ملګرو په منځ کې ویده و. یو زمری راغی، ملګري یې بوی کړل او پرېښودل. کله چې د عتیبه وار راغی، ویې نیو او ټوټې ټوټې یې کړ. ۵۷. یو کس په کیڼ لاس ډوډۍ خوړله. ویې فرمایل: «په ښي لاس وخوره!» هغه دروغ وویل: «ښی مټ مې نه خوځېږي.» ویې فرمایل: «نو ښی لاس دې نور ونه خوځېږي!»6 تر مرګه یې ښی لاس خولې ته نه شو وړلای.

۵۸. د ایران پاچا خسرو پرویز ته یې لیک ولېږه چې ایمان راوړي. سپک خسرو لیک ټوټې ټوټې کړ او هغه استازی یې شهید کړ چې لیک یې راوړی و. رسول علیه السلام چې دا واورېدل، ډېر خپه شو او ویې فرمایل: «یا ربي! لکه څنګه چې هغه زما لیک ټوټې ټوټې کړ، ته د هغه ملک ټوټې ټوټې کړه!» لا رسول الله ژوندی و چې د خسرو زوی شیرویه هغه په خنجر ټوټې ټوټې کړ. کله چې عمر (رضی الله تعالی عنه) خلیفه و، مسلمانانو د ایران ټول هېواد فتح کړ، او د خسرو نه نسل پاتې شو او نه ملک.

۵۹. کله چې رسول علیه السلام په بازار کې امر بالمعروف او نهی عن المنکر کاوه او نصیحت یې ورکاوه، د مروان پلار، حکم بن عاص نومی سپک سړی به د رسول الله (صلی الله تعالی علیه وسلم) شاته راته، سترګې به یې پټولې او خلاصولې او مخ به یې ګونجاوه، او په دې ډول به یې ملنډې وهلې. رسول علیه السلام شاته وګرځېد او کله یې چې د هغه دا بد حال ولید، ویې فرمایل: «په هماغه بڼه پاتې شه چې ځان دې پکې وښود!» تر مرګه یې مخ او سترګې رپېدې. ۶۰. الله تعالی خپل حبیب له بلاوو ساته. ابوجهل د رسول الله (صلی الله علیه وسلم) تر ټولو لوی دښمن و. کله یې چې یوه لویه ډبره پورته کړه چې د هغه پر مبارک سر یې ووهي، د رسول الله پر هره اوږه یې یو یو مار ولید؛ ډبره یې له لاسه ولوېده او وتښتېد.

۶۱. کله چې هغه د کعبې معظمې تر څنګ لمونځ کاوه، بیا سپک ابوجهل وویل: «همدا یې سم وخت دی» او غوښتل یې په چاړه ورباندې حمله وکړي؛ خو سمدستي بېرته وګرځېد او وتښتېد. کله چې ملګرو یې ورته وویل: «ولې ووېرېدې؟»، ویې ویل: «د ځان او د محمد (صلی الله تعالی علیه وسلم) ترمنځ مې له اوره ډکه کنده ولیده. ډېرو کسانو زما انتظار کاوه. که مې یو ګام اخیستی وای، نیولی به یې وم او اور ته به یې غورځولی وم.» کله چې مسلمانانو دا واورېدل او له رسول الله (صلی الله تعالی علیه وسلم) یې وپوښتل، ویې فرمایل: «د الله تعالی پرښتو به نیولی او ټوټې ټوټې کړی وای.»

۶۲. د هجرت په څلورم کال، په «بني نضیر» کې، کله چې رسول الله (صلی الله تعالی علیه وسلم) د یهودیانو د کلا د دېوالونو لاندې له خپلو اصحابو سره خبرې کولې، یوه یهودي وغوښتل چې له پاسه یوه لویه د ژرندې ډبره ورباندې وغورځوي. کله یې چې ډبرې ته لاس اوږد کړ، دواړه لاسونه یې شل شول. ۶۳. د هجرت په نهم کال خلک له لرې ځایونو ډلې ډلې راتلل او ایمان یې راوړ. عامر او اربد نومي دوه کافران د راتلونکو په منځ کې ګډ شول. کله چې عامر رسول الله (صلی الله تعالی علیه وسلم) ته ویل چې د ایمان راوړلو لپاره راغلي دي، اربد د هغه شاته ورغی او غوښتل یې خپله توره له تېکي وباسي. لاس یې له کاره ولوېد. کله چې عامر له مخې ورته اشاره وکړه چې «ولې ولاړ یې؟»، رسول علیه السلام وفرمایل: «الله تعالی زه ستاسې د دواړو له زیانه وساتلم.» کله چې له هغه ځایه جلا شول، عامر اربد ته وویل: «ولې دې پر خپله خبره ونه درېدې؟» هغه وویل: «څه مې کړي وای؟ څو ځله مې وغوښتل چې توره وباسم، خو تل مې ته زموږ د دواړو په منځ کې ولیدې.» څو ورځې وروسته، چې هوا صافه وه، ناڅاپه ورېځو آسمان ونیو. پر اربد تندر ولګېد او له خپل اوښ سره یوځای مړ شو.

۶۴. یوه ورځ رسول علیه السلام اودس وکړ او یو موزه یې په پښه کړ؛ کله یې چې بل ته لاس اوږداوه، یوې مرغۍ موزه وتښتاوه او په هوا کې یې وڅاڼده. له منځه یې یو مار ولوېد. بیا مرغۍ موزه پر ځمکه وغورځاوه. له هغې ورځې وروسته، د بوټ اغوستلو پر وخت لومړی څنډل سنت شول. ۶۵. رسول علیه السلام په غزاګانو او دښتو کې د خپلې ساتنې لپاره له اصحابو څخه څارونکي ټاکلي وو. کله چې د مائدې سورت اووه شپېتم آیت کریمه نازل شو چې معنا یې دا ده: «الله به تا د خلکو له زیانه وساتي»، له دې کار یې لاس واخیست. د دښمنانو په منځ کې به یوازې ګرځېده، یوازې به ویده کېده او هېڅ به نه وېرېده.

«اې د شان او شوکت خاونده پیغمبره! الله به تا د خلکو له زیانه وساتي» مائده: ۶۷

۶۶. حضرت انس بیانوي: رسول الله یو دستمال درلود چې خپل مبارک مخ به یې پرې پاکاوه. مخ به یې پرې پاکاوه او کله چې به چټل شو، اور ته به یې اچاوه. چټلي به وسوځېده، خو دستمال به نه سوځېده او پاک صاف به راووت. ۶۷. د یوه کوهي اوبه یې له سطل څخه وڅښلې او پاتې یې کوهي ته توی کړې. له هغه وروسته به له هغه کوهي تل د مشکو بوی پورته کېده. ۶۸. د عتبه بن فرقد (رضی الله عنه) پر بدن د کهیر (اورتیکاریا) په نوم ناروغي راڅرګنده شوه. رسول علیه السلام د هغه جامې وایستې، پر خپلو مبارکو لاسونو یې لاړې واچولې او په لاسونو یې د هغه پر بدن ومښلې. ناروغ شفا وموندله. بدن یې د مشکو په څېر خوشبویه شو. دا حال ډېره موده دوام وکړ. ۶۹. کله چې رسول علیه السلام لمونځ کاوه، شیطان راغی چې لمونځ یې ورخراب کړي. هغه په خپلو مبارکو لاسونو ونیو. له هغه یې ژمنه واخیسته چې بیا به نه راځي او لمونځ به یې نه خرابوي، او بیا یې خوشې کړ.

۷۰. د مدینې د منافقانو مشر عبدالله بن ابی بن سلول چې مرګ ته نږدې شو، رسول الله یې راوباله. په زارۍ یې وویل: «هغه کمیس چې پر تاسې دی، زما کفن کړئ.» ځکه چې د هغه عادت دا و چې هر څه به ترې وغوښتل شول، ورکول به یې، کمیس یې ورکړ. حتی د جنازې لمونځ یې هم ورته وکړ. په مدینه کې زر منافقان د رسول الله (صلی الله تعالی علیه وسلم) له دې احسانه حیران پاتې شول او ټولو ایمان راوړ. ۷۱. د قریشو له کافرانو څخه ولید بن مغیره، عاص بن وائل، حارث بن قیس، اسود بن یغوث او اسود بن مطلب د رسول الله (صلی الله تعالی علیه وسلم) په ځورولو او جفا کې تر نورو زیات تېرېدل. جبرئیل علیه السلام راغی او د حجر سورت پنځه نویم آیت یې راوړ چې معنا یې دا ده: «هغو کسانو ته چې پر تا ملنډې وهي، موږ سزا ورکوو…»، او د ولید پښې ته، د دویم پوندې ته، د دریم پوزې ته، د څلورم سر ته او د پنځم سترګو ته یې اشاره وکړه. د ولید په پښه کې یو غشی ننوت. ځکه چې ډېر متکبر و، ښکته کېدل او د غشي ایستل او غورځول ورته دروند ښکاره شول. د غشي اوسپنه یې د پوندې په رګ کې ننوته او په عرق النسا ناروغۍ اخته شو. د عاص په پونده کې اغزی ننوت. د مشک په څېر وپړسېد. د حارث له پوزې پرله پسې وینه راتله. اسود چې د یوې ونې لاندې په خوښۍ ناست و، خپل سر یې ونې ته ووهه، او بل اسود ړوند شو، او ټول هلاک شول.

۷۲. په مدینه کې د بني نجار له قبیلې یوه ډېره ښکلې ښځه وه. یو پېری پرې مین شوی و او تل به ورته راته. وروسته له دې چې رسول علیه السلام مدینې ته راغی، یوه ورځ دا پېری د ښځې د کور مخې ته پر دېوال ناست و، ښځې وپېژانده او ویې ویل: «ولې نور ما ته نه راځې؟» پېري وویل: «د الله تعالی پیغمبر (صلی الله تعالی علیه وسلم) زنا او ټول حرام شیان منع کړي دي.»

۷۳. په هغه جګړه کې چې «بئر معونه» نومېږي، کافرانو خپله ورکړې ژمنه ماته کړه او له اویا صحابه وو څخه یې، له یوه دوو پرته، ټول شهیدان کړل. په دوی کې عامر بن فهیره (رضی الله تعالی عنه) هم و چې د ابوبکر (رضی الله عنه) مریی و، ابوبکر آزاد کړی و او له لومړنیو ایمان راوړونکو څخه و. کله یې چې په نېزه ووهه، پرښتو د کافرانو د سترګو په وړاندې آسمان ته پورته کړ. کله چې دا رسول الله (صلی الله تعالی علیه وسلم) ته خبر کړل شول، ویې فرمایل: «هغه د جنت پرښتو ښخ کړ او روح یې جنت ته پورته کړل شو.»

۷۴. سعد بن معاذ (رضی الله تعالی عنه) د خندق په غزا کې ټپي شو او یو څه موده وروسته وفات شو. رسول الله (صلی الله تعالی علیه وسلم) خبر ورکړ چې د هغه د جنازې په لمانځه کې اویا زره پرښتې حاضرې وې. کله چې یې قبر کیندل کېده، هر لوري ته د مشکو بوی خپور شو. ۷۵. سفینه نومي صحابي، چې د رسول الله (صلی الله تعالی علیه وسلم) له مېرمنو څخه ام سلمې (رضی الله تعالی عنها) آزاد کړی و، هېڅکله به د رسول الله له خدمته نه جلا کېده. له رومیانو سره په یوه غزا کې له لښکره جلا شو او د کافرانو اسیر شو. کله چې وتښتېد او راته، یو وېروونکی زمری یې مخې ته راغی. ویې ویل: «زه د رسول الله خدمتګار یم» او هغه څه یې چې پرې تېر شوي وو، زمري ته بیان کړل. زمري خپل سر او مخ پرې وموښه او تر څنګ یې روان شو. د دې لپاره چې له دښمنه ورته زیان ونه رسېږي، له څنګه یې جلا نه شو. کله چې د اسلام لښکر ښکاره شو، بېرته وګرځېد او لاړ. ۷۶. جهجاه غفاري نومي یو کس پر خلیفه عثمان (رضی الله تعالی عنه) پاڅون وکړ. هغه امسا یې چې رسول الله (صلی الله تعالی علیه وسلم) به تل په لاس کې نیوله، په زنګانه ماته کړه. یو کال وروسته یې په زنګانه کې د شیرپنجې (انتراکس) ناروغي راپیدا شوه او د مرګ سبب یې شوه.

۷۷. معاویه (رضی الله تعالی عنه) له شامه حج ته راغلی و او ویې غوښتل چې د رسول الله (صلی الله تعالی علیه وسلم) شریف منبر چې په مدینه کې و، د برکت لپاره شام ته یوسي. کله یې چې منبر له خپل ځایه وخوځاوه، لمر ونیول شو. هر څه تیاره شول او ستوري ښکاره شول. له دې ارزو یې لاس واخیست. ۷۸. د احد په غزا کې د ابوقتاده یوه سترګه راووته او پر انګي یې ولوېده. رسول الله ته یې راوست. هغه په خپل مبارک لاس د هغه سترګه خپل ځای ته کېښوده او ویې فرمایل: «یا ربي! سترګه یې ښکلې کړه!» دا سترګه یې تر بلې ښکلې شوه. تر هغې یې لا ښه لیدل. د ابوقتاده له لمسیانو څخه یو د خلیفه عمر بن عبدالعزیز خوا ته راغلی و. خلیفه ورته وویل: «ته څوک یې؟» هغه یو بیت ولوست او ویې ښودل چې د هغه ذات لمسی دی چې رسول الله په خپل مبارک لاس د هغه سترګه خپل ځای ته ایښې وه. خلیفه چې دا بیتونه واورېدل، ډېر عزت او احسان یې ورته وکړ. ۷۹. ایاس بن سلمه وايي: د خیبر په غزا کې رسول الله زه ولېږلم او علي یې وغوښت (رضی الله عنهما). د علي سترګې خوږېدې. لاس یې ونیوم او په سختۍ مې راووست. رسول الله پر خپلو مبارکو ګوتو لاړې واچولې او د علي پر سترګو یې ومښلې. بیرغ یې ورته په لاس کې ورکړ او د خیبر دروازې ته یې جګړې ته ولېږه. علي (رضی الله عنه) هغه دروازه چې ډېر وخت یې پرانیستل نه کېدل، له خپل ځایه ورایستله او اصحاب کرام کلا ته ننوتل. ۸۰. زموږ سردار رسول الله یوه ورځ د خپلې لور حضرت فاطمې کور ته ورغی او د هغوی حال یې وپوښت. حضرت فاطمې ځواب ورکړ: «ګرانه پلاره! له درې ورځو راهیسې ما او ماشومانو مې څه نه دي خوړلي او څښلي. پر لوږه صبر کوو. زما حال مهم نه دی؛ خو د حسن او حسین حال مې ډېر خپه کوي.» بیا زموږ سردار سرور عالم وفرمایل: «اې فاطمې! ګرانې لورې! ته درې ورځې کېږي چې وږې یې؛ خو زه څلور ورځې کېږي چې وږی یم.» او د خپلو مبارکو لمسیانو حضرت حسن او حسین له وږي توب څخه ډېر خپه شو… ۸۱. حضرت علي ووت چې کار وکړي او څه وګټي، خپلو مبارکو ماشومانو ته څه واخلي او ماړه یې کړي. کله چې له مدینې څخه ووت، یو کلیوال یې ولید چې د یوه کوهي پر سر یې خپلو اوښانو ته اوبه ورکولې. ورنږدې شو او ویې فرمایل: «اې عربه! ایا یو چا ته اړتیا لرې چې په مزد دې اوښانو ته اوبه ورکړي؟» کلیوال وویل: «هو، زه هم د داسې چا په لټه کې وم. که غواړې، راشه، اوښانو ته مې اوبه ورکړه! د هر سطل لپاره چې راوباسې، درې دانې خرما درکوم.» حضرت علي ومنله او د اوبو په ایستلو یې پیل وکړ. نهه سطله یې راایستلي وو چې ناڅاپه د سطل رسۍ وشلېده او سطل په کوهي کې پاتې شو. کلیوال چې دا ولیدل، په غوسه له ځایه پاڅېد او په بدبختۍ یې د حضرت علي پر مخ په لاس ووهل. بیا یې د اتو سطلو اوبو په بدل کې څلېریشت دانې خرما ورکړه. حضرت علي چې له دې ډېر خپه شوی و، خپل لاسونه یې کوهي ته اوږد کړل، هغه سطل یې چې پکې و، راواخیست، د کوهي پر سر یې کېښود او له هغه ځایه لاړ. کلیوال له حیرانۍ وچ پاتې شو! د هغه لاس څنګه د داسې ژور کوهي تل ته رسېدلی و؟!.. ښايي دا ذات د هغه دین پیرو وي چې د راتګ خبر یې ورکړل شوی و؟ کلیوال چې په دې فکرونو کې حیران پاتې و، وویل: «د ده پیغمبر برحق پیغمبر دی. ایمان مې راوړ!» له هغه جرئت څخه چې لږ مخکې یې ښودلی و، او له هغه لوی جنایت څخه چې کړی یې و، پښېمانه شو. ویې ویل: «هغه لاسونه چې پر داسې چا پورته شي، باید پرې کړل شي او هډوکي یې مات شي» او په یوه لاس یې توره واخیسته او په چټکۍ یې د بل لاس پر مړوند راښکته کړه… هغه څه چې غوښتل یې، وشول. ډېر سخت درد یې احساس کړ، خو اوس یې زړه ارام و. پرې شوی لاس یې په بل لاس کې ونیو او سیده مسجد نبوي ته راغی. له اصحاب کرامو یې وپوښتل چې د دوی پیغمبر چېرته دی. ورته یې وویل چې د خپلې لور کور ته تللی دی. د حضرت فاطمې د کور پته یې ولګوله او هلته لاړ. په هغه وخت کې زموږ سردار پیغمبر خپل لمسیان حضرت حسن او حضرت حسین پر خپلو مبارکو زنګونونو کېنولي وو او هغه خرما یې ورته خوړله چې راوړل شوې وه. کلیوال چې څومره د خپلې تېروتنې لویوالي ته فکر کاوه، ته به وایې لېونی کېږي، او له سترګو یې د چینې په څېر اوښکې بهېدې. په همدې حال د حضرت فاطمې کور ته راغی او دروازه یې وټکوله. د عالمونو سردار، د لمر په څېر نور شیندونکی، له دننه راووت. کلیوال چې زموږ سردار یې ولید، په زارۍ یې وویل: «ایمان مې راوړ، ته د الله رسول یې! له خپل کار پښېمانه یم، ما وبښه، یا رسول الله!» کله چې زموږ ګران پیغمبر پوښتنه وفرمایله: «ولې دې لاس پرې کړ؟»، ویې ویل: «ځکه چې شرمېدم داسې لاس له ځانه سره وګرځوم چې پر هغه مبارک مخ یې ګوزار کړی چې پر تا یې ایمان راوړی دی!.. ځان مې پر تا قربان، یا رسول الله!» د رحمت سمندر، زموږ ګران پیغمبر، له کلیوال څخه پرې شوی لاس واخیست او د «بسم الله الرحمن الرحیم» په ویلو یې د هغه پر وینې بهېدونکي مړوند ونښلاوه. لاس د الله تعالی په اذن، زموږ د سردار پیغمبر د یوې معجزې په توګه، خپل پخواني حالت ته راوګرځېد. الله تعالی پر هر شي قادر دی، هر څه یې له وسه پوره دي.

«یا ربي! دا زما تره او زما د پلار ورور دی. او دا زما اهل بیت دي. لکه څنګه چې ما دوی په دې خپل پوښښ کې پټ کړل، ته هم دوی د دوزخ له اوره پټ کړه، ویې ساته!» حدیث شریف