ماشومتوب

تی ورکوونکې ته سپارل کېدل

کله چې زموږ مور آمنې خپل نوراني ماشوم په غېږ کې ونیو، لکه چې د خپل مېړه حضرت عبدالله د وفات درد یې هېر کړ. وروسته له دې چې مور یې نهه ورځې تی ورکړ، د ابولهب وینځې ثویبه خاتون څو ورځې د تی ورکوونکې خدمت وکړ. ثویبه خاتون مخکې حضرت حمزه او وروسته ابوسلمه ته هم تی ورکړی و. حافظ ابن جزري وايي: «ابولهب په خوب کې ولیدل شو او ترې وپوښتل شول چې په څه حال کې دی، ویې ویل: ‹د قبر عذاب ګالم. خو هر کال د ربیع الاول میاشتې د دولسمې په شپو کې مې عذاب سپکېږي. هغه یخې اوبه چې زما د دوو ګوتو له منځه راوځي، رودم او تازه کېږم. په هغه شپه چې رسول الله دنیا ته راغی، ثویبې نومې وینځې مې دا زېری راکړ. ما هم له خوښۍ هغه آزاده کړه او امر مې ورته وکړ چې هغه ته تی ورکړي. له همدې امله په دې شپو کې مې عذاب سپکېږي.›» په هغه وخت کې د مکې د خلکو دود و چې خپل ماشومان یې تی ورکوونکو ته ورکول. هغه ماشومان چې د شاوخوا هغو لوړو سیمو ته لېږل کېدل چې هوا یې ښه او اوبه یې خوږې وې، یو څه وخت به له خپلو تی ورکوونکو سره پاتې کېدل. د دې سبب د مکې ګرمه هوا وه. هر کال په همدې موخه ډېرې ښځې مکې ته راتلې. هرې یوې به د تی ورکولو لپاره یو ماشوم اخیست او بیوه به یې. کله چې به یې ماشومان لوی کړل او بېرته یې وسپارل، ډېره مزدوري او ډالۍ به یې ترلاسه کولې. په هغه کال هم چې زموږ سردار پیغمبر دنیا ته راغی، لکه د هر کال په څېر، د بني سعد له قبیلې، چې په لوړو سیمو کې اوسېدله، ډېرې ښځې د تی ورکولو په نیت مکې ته راغلې. هرې یوې لا یو یو ماشوم د تی ورکولو لپاره اخیستی و. د مکې د شاوخوا قبیلو په منځ کې د بني سعد قبیله په شرافت، سخاوت، مېړانه، تواضع او د عربي ژبې په سمو خبرو کې ډېره مشهوره وه. د قریشو مشرانو تر ټولو ډېر غوښتل چې خپل ماشومان دې قبیلې ته ورکړي. هغه کال د بني سعد د قبیلې په سیمه کې سخته وچکالي او قحطي وه. د دې قبیلې حلیمه خاتون دا حال داسې بیانوي: «زه هغه کال په دښتو کې ګرځېدم او واښه مې ټولول، او د دې لپاره چې موندل مې، الله تعالی ته مې شکر کاوه. کله کله به درې ورځې تېرې شوې او هېڅ به مې خولې ته نه وو اچولي. په همدې حال کې مې یو ماشوم وزېږېد. له یوې خوا لوږه وه، له بلې خوا د زېږون ستونزه. داسې شېبې هم وې چې له لوږې به مې ځمکه له آسمانه او شپه له ورځې نه شوه بېلولای. یوه شپه په دښته کې ویده شوم. په خوب کې یو کس زه په داسې اوبو کې ډوبه کړم چې تر شیدو سپینې وې، او ویې ویل: ‹له دې اوبو وڅښه.› تر ماړه مې وڅښلې. بیا یې ټینګار وکړ چې نورې هم وڅښم. څښلې مې او څښلې مې؛ تر شاتو خوږې وې. ‹شیدې دې ډېرې شي، اې حلیمې! ایا ما وپېژندلم؟› ویې پوښتل. کله چې مې وویل چې ونه مې پېژانده، ویې ویل: ‹زه هغه حمد او شکر یم چې تا د خپل تنګ حال پر مهال کاوه. اې حلیمې! مکې ته ولاړه شه. هلته به یو «نور» ستا ملګری شي، او له برکتونو به ډکه شې. دا خوب هېچا ته مه بیانوه!› کله چې راویښه شوم، ومې لیدل چې سینې مې له شیدو ډکې دي، او تنګسه او لوږه رانه تللې ده.» هغه کال، د قحطۍ له امله، د نورو کلونو په پرتله ډېرې تی ورکوونکې مکې ته راغلې وې، تر څو په مزدورۍ ماشومانو ته تی ورکړي او خپله تنګسه لرې کړي.

«موږ د لوبو لپاره نه یو پیدا شوي» حدیث شریف

د بني سعد دښته

ټولو بېړه کوله چې د شتمنو کورنیو ماشومان واخلي. له هغو ښځو څخه هرې یوې یو یو ماشوم واخیست. څرنګه چې زموږ سردار پیغمبر یتیم و، دوی فکر کاوه چې ډېره مزدوري به ترلاسه نه کړي، نو د هغه اخیستو ته یې لېوالتیا ونه ښوده. د دې ښځو په منځ کې حلیمه خاتون هم وه چې په پاکدامنۍ، پاکۍ، حلم یعنې نرمۍ، حیا او ښو اخلاقو مشهوره وه. څرنګه چې هغه څاروی چې پرې سپاره وو، کمزوری و، مکې ته ناوخته ورسېدل. خو همدا ځنډ د دې سبب شو چې تر هغه څه زیات ترلاسه کړي چې لټول یې. حلیمه او مېړه یې د مکې په کوڅو کې وګرځېدل او ویې لیدل چې د شتمنو کورنیو ماشومان اخیستل شوي دي. خو نه یې غوښتل چې تش لاس ستانه شي. یوازینۍ هیله یې دا وه چې له یوه ماشوم سره بېرته ولاړ شي.

په پای کې له یوه داسې کس سره مخ شول چې درناوی یې راپاراوه او ډېر خوږ مخ یې درلود. دا د مکې مشر عبدالمطلب و. کله چې د هغوی په غوښتنه خبر شو، سپارښتنه یې ورته وکړه چې د هغه لمسی واخلي، او ورته یې وویل چې په دې سره به لوی دولت او نېکمرغۍ ته ورسېږي. د عبدالمطلب مینې او نږدېوالي هغوی ځان ته راکښل. سمدستي یې د هغه وړاندیز ومانه. بیا زوړ نیکه حلیمه خاتون د حضرت آمنې کور ته بوتله.

حلیمه خاتون بیانوي: «کله چې د ماشوم سرګوټ ته ورغلم، په ټوټو کې نغښتی، د شنو ورېښمو پر یوه ټوکر په ارامه ویده و، او شاوخوا یې د مشکو بوی خپرېده. حیرانه شوم او په یوه شېبه کې یې مینې زما په زړه کې داسې ځای ونیو چې زړه مې ونه غوښتل ویې ویښ کړم. کله چې مې خپل لاس د هغه پر سینه کېښود، راویښ شو، ماته یې وکتل او مسکی شو. زه په دې مسکا داسې بنده شوم چې له ځانه ووتم. بیا، په دې فکر چې مور به یې داسې ښکلی او مبارک ماشوم راته را نه کړي، مخ مې یې پټ کړ او سمدستي مې په غېږ کې ونیو. ښی تی مې ورکړ، رودل یې پیل کړل. چپ تی مې ورکړ، ویې نه روده. عبدالمطلب ماته مخ را واړاوه او ویې ویل: ‹زېری دې وي! په ښځو کې هېڅوک ستا په څېر نعمت ته نه دی رسېدلی!›1

کله چې آمنې خاتون خپل ګران ماشوم راته راکړ، ویې ویل: ‹اې حلیمې، درې ورځې مخکې مې یو غږ واورېد چې ویل یې هغه ښځه چې زما زوی ته به تی ورکوي، د بني سعد له قبیلې او د ابوذؤیب له کورنۍ څخه ده.› په دې مې ورته ځواب ورکړ: ‹زه د بني سعد له قبیلې یم، او د پلار کنیه مې ابوذؤیب ده.›»

حلیمه خاتون نور بیانوي: «آمنې خاتون راته ډېرې نورې پېښې بیان کړې او وصیتونه یې راته وکړل. ما هم هغه خوب ورته بیان کړ چې مکې ته له راتګ مخکې مې لیدلی و، او دا چې په لاره کې له ښي او چپ لوري راته غږونه راتلل: ‹زېری دې وي، اې حلیمې! هغه نور ته د تی ورکول به ستا برخه شي چې سترګې بریښوي او عالمونه روښانه کوي.›»

حلیمه خاتون بیانوي: «محمد علیه السلام مې واخیست او د حضرت آمنې له کوره ووتم. خپل مېړه ته راغلم. هغه هم چې زما په غېږ کې د ماشوم مخ ته وکتل، له ځانه ووت او ویې ویل: ‹اې حلیمې! تر نن ورځې مې داسې ښکلی مخ نه دی لیدلی!› او کله چې یې هغه برکت ولید چې همدا چې مو هغه واخیست راباندې ورسېد، ویې ویل: ‹اې حلیمې! پوه شه چې تا ډېر مبارک او لوړ قدر ماشوم اخیستی دی.› ما ورته ځواب ورکړ: ‹والله، همدا مې غوښتل؛ هیله مې پوره شوه.›»

له هغې شېبې چې حلیمه خاتون او مېړه یې له محمد علیه السلام سره له مکې څخه روان شول، د هغه برکت یې احساس کړ. د هغوی کمزوري خره، چې پخوا یې ګړندی نه شو تللای، اوس لکه اصیل عربي آس منډې وهلې. سره له دې چې هغه کاروان چې ورسره راغلي وو، له دوی ډېر مخکې روان شوی او ډېر لرې تللی و، دوی ورته ورسېدل او شاته یې پرېښود. کله چې د بني سعد سیمې ته ورسېدل، داسې پراخي او برکت یې وموند چې نه و لیدل شوی. د هغوی د څارویو غولانځې، چې پخوا یې لږې شیدې ورکولې، له شیدو ډکې وې. ګاونډیان چې دا یې ولیدل، حیران شول او په ښکاره پوه شول چې دا د هغه ماشوم له امله دی چې د تی ورکولو لپاره یې اخیستی. زموږ سردار پیغمبر یوازې د خپلې تی ورکوونکې حلیمه خاتون ښی تی روده.

«زما له نیکونو څخه هېچا زنا نه ده کړې. الله تعالی زه له پاکو، نېکو پلرونو او پاکو میندو څخه راوړم» حدیث شریف

چپ تی یې خپل رضاعي ورور ته پرېښود. په دوه میاشتنۍ کې یې په ګونډو تلل پیل کړل. په درې میاشتنۍ کې به په پښو ودرېده، او په څلور میاشتنۍ کې به یې د دېوال په نیولو ګام اخیست. په پنځه میاشتنۍ کې یې په تګ پیل وکړ، او په شپږ میاشتنۍ کې یې په چټکۍ تګ پیل کړ. په اووه میاشتنۍ کې به هر لوري ته تلو. په اته میاشتنۍ کې یې د پوهېدو وړ خبرې کولې، او په نهه میاشتنۍ کې یې بالکل څرګندې خبرې پیل کړې. په لس میاشتنۍ کې یې د غشي ویشتل پیل کړل.

حلیمه خاتون بیان کړل: «کله چې یې په خبرو پیل وکړ، لومړی یې دا وفرمایل: ‹لا اله الا الله والله اکبر. والحمد لله رب العالمین.› له هغې ورځې وروسته یې د الله تعالی له یادولو پرته هېڅ شي ته لاس ونه غځاوه. په چپ لاس یې هېڅ نه خوړل. کله چې یې په تګ پیل وکړ، له هغو ځایونو به لرې پاتې کېده چې ماشومانو پکې لوبې کولې، او هغوی ته به یې فرمایل: ‹موږ د دې لپاره نه یو پیدا شوي.› هره ورځ به یو نور د لمر د رڼا په څېر هغه ونغاړه او بیا به لرې کېده. له سپوږمۍ سره به یې خبرې کولې، او هر کله به یې چې ورته اشاره وکړه، سپوږمۍ به خوځېده.»

د وچکالۍ له امله په ډېره تنګسه کې ولوېدل او یو ځل د باران د دعا لپاره ووتل. محمد علیه السلام یې له ځان سره بوت، دعا یې وکړه او د هغه په حرمت ډېر باران او برکت ته ورسېدل. حلیمه خاتون بیانوي: «کله چې محمد علیه السلام دوه کلن شو، له تي مې جلا کړ. بیا له خپل مېړه سره مکې ته ولاړو چې مور ته یې وسپارو. خو د هغه له امله مو داسې برکتونه موندلي وو چې له هغه بېلېدل او د هغه د مبارک مخ نه لیدل راباندې ډېر ګران وو. د هغه حالات مې مور ته بیان کړل. آمنې خاتون وویل: ‹زما زوی لوی شان لري.› ما وویل: ‹والله، تر ده څخه مې ډېر مبارک څوک نه دی لیدلی.› بیا مې د بېلابېلو پلمو په راوړلو له آمنې خاتون څخه وغوښتل چې لږ نور هم له موږ سره پاتې شي. زړه یې رانه مات نه کړ او اجازه یې راکړه چې له موږ سره پاتې شي. له هغه سره بیا خپلې قبیلې ته ستانه شو. په دې سره زموږ کور له برکت ډک شو، مال، شتمني او شان مو زیات شول. بې‌شمېره نعمتونو ته ورسېدو.»2

د هغه پر مبارک سر ورېځ

حلیمه خاتون بیان کړل: «یوه ورځ سرور عالم (صلی الله علیه وسلم) پوښتنه وفرمایله: ‹د ورځې مې وروڼه نه ښکاري. سبب یې څه دی؟› ما وویل: ‹د پسونو څرولو ته ځي. کور ته یوازې د شپې راځي.› بیا یې وفرمایل: ‹ما هم له هغوی سره ولېږه. زه به هم پسونه وڅروم.› ډېرې پلمې مې راوړې او ډېر عذرونه مې وکړل. په پای کې، د دې لپاره چې زړه یې خوشاله شي، ومې ویل: ‹ښه ده.›

بله ورځ مې یې مبارک ویښتان ږمنځ کړل، جامې مې ورته واغوستې او له رضاعي وروڼو سره مې ولېږه.

څو ورځې به تلو او راتلو. یوه ورځ، کله چې د هغه رضاعي خور شیماء له دښتې راغله، ومې پوښتل: ‹زما زوی محمد، زما د سترګو نور، چېرې دی؟› ویې ویل: ‹په دښته کې دی.› کله چې مې وپوښتل: ‹زما د ځیګر ټوټه دا ګرمي څنګه زغمي؟›، شیماء ځواب راکړ: ‹ګرانې مورې! هغه ته هېڅکله زیان نه رسېږي. ځکه چې د هغه پر مبارک سر یوه ورېځ تل له هغه سره ځي؛ په دې توګه د لمر له تودوخې ساتل کېږي.› کله چې مې وویل: ‹څه وایې؟ ایا دا چې ته یې وایې، په رښتیا سم دي؟›، قسم یې وخوړ. یوازې هغه وخت ارامه شوم.

د هغه د مبارکې سینې څېرل کېدل (شق صدر)

بیا یوه ورځ د غرمې پر مهال د هغه رضاعي ورور ضمره راغی او ویې ویل: ‹ګرانې مورې! ژر منډه کړئ!.. ما او زما قریشي ورور پسونه څرول. ناڅاپه درې کسان راغلل چې شنې جامې یې اغوستې وې. زما ورور یې زموږ له منځه واخیست او د غره سر ته یې بوت. پر شا یې څملاوه او په چاړه یې ګېډه ورته وڅیرله. کله چې زه د خبر ورکولو لپاره راتلم، هغوی لا هلته وو. نه پوهېږم چې ورور مې ژوندی پاتې دی که نه.› حلیمه خاتون داسې دوام ورکړ: په هغه شېبه کې وینه مې سر ته وخته. په بېړه هغه ځای ته ورسېدو او هغه مو ولید. سمدستي مې د هغه مبارک مخ او سر ښکل کړل او ومې پوښتل: ‹اې زما د سترګو نوره! اې زما زویه، د عالمونو رحمته! دا څه حال دی؟ پر تا څه راغلي دي؟ چا وځورولې؟›

هغه وفرمایل: ‹کله چې له کوره ووتم، دوه کسان مې ولیدل چې شنې جامې یې اغوستې وې. د یوه په لاس کې د سپینو زرو لوټه وه، او د بل په لاس کې د شنه زمرد لګن. لګن له یوه داسې شي ډک و چې تر واورې سپین و. زه یې د غره سر ته بوتلم. یوه زه پر شا وڅملولم. په داسې حال کې چې ما کتل، سینه یې تر نوم پورې وڅیرله. هېڅ درد او تکلیف مې احساس نه کړ. لاسونه یې ننویستل او هر څه چې پکې وو، راوایستل. هغه یې په هغه سپین شي ومینځل او بېرته یې ځای پر ځای کړل. بیا یوه بل ته وویل: «پاڅه، اوس زه خپل خدمت ترسره کړم»، لاس یې ننویست او زړه یې راته راوویست. په دوو ټوټو یې کړ، له منځه یې یو تور شی راوویست او ویې غورځاوه. او ویې ویل: «دا ستا په بدن کې د شیطان برخه وه. راومو ایسته او ومو غورځاوه. اې د الله تعالی محبوبه! ته مو له وسوسې3 او د شیطان له چل څخه خوندي کړې.» بیا یې زما زړه له یوه لطیف او نرم شي ډک کړ چې له ځان سره یې درلود. د نور په مهر یې مهر کړ. د هغه مهر یخوالی اوس هم په ټولو غړو کې احساسوم. کله چې له هغوی څخه یوه خپل لاس پر څیرل شوي ځای کېښود، زخم مې جوړ شو. بیا یې زه زما د امت له لسو کسانو سره وتللم – زه درانه شوم. له زرو کسانو سره یې وتللم – بیا هم زه درانه شوم. بیا له هغوی څخه یوه بل ته وویل: «نور یې تلل پرېږده. والله، که یې له ټول امت سره هم وتلې، هغه به درانه شي.» بیا هر یوه زما لاس او مخ ښکل کړل، زه یې دلته پرېښودم او ولاړل.› څیرل شوی ځای د هغه پر مبارکې سینې ښکارېده.»4

زموږ د ګران پیغمبر د ژوند دې پېښې ته، چې د قرآن کریم د انشراح سورت په لومړي آیت کریمه کې یې یادونه شوې ده، «شق صدر»، یعنې د سینې څېرل کېدل، ویل کېږي.

کله چې محمد علیه السلام ته پیغمبري اعلان شوه، له اصحاب کرامو څخه ځینو وویل: «یا رسول الله! ایا موږ ته د خپل ځان په اړه څه بیانولای شئ؟» هغه وفرمایل: «زه د خپل نیکه ابراهیم دعا یم. د خپل ورور عیسی زېری یم!

او د خپلې مور خوب یم. کله چې زه یې په ګېډه کې وم، ولیدل چې له هغې یو نور راووت چې د شام ماڼۍ یې روښانه کړې… زه د بني سعد بن بکر په منځ کې تی ورکړل شوی او لوی شوی یم.»

له څلور کلنۍ وروسته حلیمې خاتون هغه مکې ته راووست او مور ته یې وسپاره. نیکه یې عبدالمطلب حلیمې خاتون ته ډېرې لویې ډالۍ ورکړې او احسان یې ورسره وکړ. کله چې حلیمې خاتون هغه په مکه کې پرېښود، د بېلتون درد یې په دې خبرو څرګند کړ: «لکه چې زما ساه او زړه هم له هغه سره پاتې شول.»

«تر هغه وخته چې ما محمد (صلی الله علیه وسلم) ته تی ورکاوه، له هغه ډېره راضي وم. هېڅکله یې هېڅ شی ناولی نه کړ. د ورځې او شپې یو ځل به یې تشې متیازې کولې او تر هماغه وخته به یې بیا نه کولې» حلیمه خاتون

د هغه د محترمې مور وفات

زموږ ګران پیغمبر (صلی الله علیه وسلم) تر شپږ کلنۍ پورې له خپلې مور سره لوی شو. کله چې شپږ کلن و، له خپلې مور او ام ایمن نومې وینځې سره د خپلوانو او د خپل پلار عبدالله د قبر د زیارت لپاره مدینې ته ولاړ.

هلته یوه میاشت پاتې شول. زموږ سردار پیغمبر په مدینه کې د بني نجار په حوض کې لامبو زده کړه. په دې وخت کې یوه یهودي عالم په هغه کې د نبوت نښې ولیدې. ورنږدې شو او نوم یې ترې وپوښت. کله چې هغه وفرمایل: «احمد»، هغه عالم چیغه کړه: «دا ماشوم به د آخر زمان پیغمبر وي!» سربېره پر دې، د هغه ځای ځینو نورو یهودي عالمانو هم په هغه کې د پیغمبرۍ نښه ولیدله او په خپلو منځو کې یې خبرې کولې چې پیغمبر به شي.

کله چې ام ایمن د هغوی دا خبرې واورېدې او زموږ مور حضرت آمنې ته یې خبر ورکړ، د هغه مبارکې مور، له دې وېرې چې کوم زیان به ورته ورسېږي، هغه واخیست او د مکې د راستنېدو لپاره په لاره شوه. کله چې ابواء نومي ځای ته ورسېدل، زموږ مور حضرت آمنه ناروغه شوه. ناروغي یې زیاته شوه او ډېر ځله به بې‌هوښه کېده.

خپل ګران زوی محمد علیه السلام ته یې چې د هغې سرګوټ ته ولاړ و، وکتل او ویې ویل: «اې د هغه چا زویه چې د الله تعالی په لطف او مرسته، د سلو اوښانو په بدل کې، د مرګ له وېرونکي غشي څخه وژغورل شو! الله تعالی دې تا مبارک کړي. که هغه څه چې ما په خوب کې لیدلي، رښتیا شي، ته به د الله تعالی له لوري، چې د جلال او پراخ کرم څښتن دی، د آدم اولادې ته د حلال او حرام د خبرولو لپاره ولېږل شې. جناب حق به تا له هغو بتانو او بت پرستۍ څخه وساتي او خوندي به دې کړي چې له پخوا راهیسې د قومونو ترمنځ روان دي.» بیا یې دا بیتونه وویل:

هر نوی زوړ کېږي، هر ژوندی مري،
هر ډېر پای ته رسي – څوک ځوان پاتې شوی؟
زه به هم مړه شم، یوازې په دې کې توپیر لرم:
ما ته وزېږولې – دا زما شرف دی.
شاته مې غوره اولاد پرېښود،
سترګې مې پټې کړې، زړه مې ډېر ارام دی.
زما نوم به تل په ژبو پاتې وي،
ستا مینه به تل په زړونو کې ژوندۍ وي.

بیا وفات شوه. هلته خاورو ته وسپارل شوه. کله چې زموږ مور آمنه وفات شوه، شل کلنه وه. ام ایمن د عالمونو سردار له ځان سره واخیست او له څو ورځني سفر وروسته یې مکې ته راووست او د هغه نیکه عبدالمطلب ته یې وسپاره.5

د هغه مور او پلار مؤمنان وو

زموږ د سردار حبیب اکرم (صلی الله علیه وسلم) پلار او مور د ابراهیم علیه السلام پر دین وو.6 یعنې مؤمنان وو. د اسلام علماوو بیان کړي دي چې هغوی د ابراهیم علیه السلام پر دین وو، او وروسته له دې چې محمد علیه السلام ته پیغمبري اعلان شوه، د دې لپاره چې د هغه له امت څخه شي، بیا ژوندي کړای شول، کلمه شهادت یې واورېده او ویې ویله، او په دې توګه له دې امت څخه هم شول.7

د خپل مبارک نیکه سره

محمد علیه السلام تر اتو کلنۍ پورې له خپل نیکه سره لوی شو. نیکه یې عبدالمطلب په مکه کې یو محبوب سړی و چې بېلابېلې چارې یې پر مخ وړې؛ هیبتناک، صابر، با اخلاقه، رښتینی، مېړنی او سخي و. فقیرانو ته یې ډوډۍ ورکوله، حتی وږو او تږو څارویو ته یې هم خوراک ورکاوه.

پر الله تعالی او آخرت یې ایمان درلود. له بدیو یې ځان ساته او د جاهلیت دورې له هر ډول بدو دودونو لرې پاتې کېده. په مکه کې یې د ظلم او ناحقۍ مخه نیوله، او راغلي مېلمانه یې په درناوي پالل. دود یې و چې د رمضان په میاشت کې به د حرا په غره کې په ګوښه کېناست. عبدالمطلب، چې له ماشومانو سره یې مینه درلوده او د شفقت خاوند و، خپل ګران لمسی به یې په غېږ کې نیو او نه د ورځې او نه د شپې به یې له ځانه بېلاوه. ډېره مینه او شفقت به یې ورته ښوده. د کعبې په سیوري کې به له هغه سره پر خپله ځانګړې توشکه کېناست، او هغو ته چې غوښتل یې مخه یې ونیسي، ویل به یې: «زوی مې پرېږدئ، د هغه شان لوړ دی.»8 زموږ د سردار پیغمبر روزونکې ام ایمن ته به یې په ټینګار سپارښتنه کوله چې ښه پام ورته وکړي: «زما د زوی ښه پالنه وکړه. اهل کتاب زما د زوی په اړه وايي: ‹د دې امت پیغمبر به شي.›» ام ایمن وویل: «هېڅکله مې ونه لیدل چې په ماشومتوب کې یې له لوږې یا تندې ګیله کړې وي. سهار به یې د زمزم یو غړپ وڅښه. کله به چې مو غوښتل خواړه ورکړو، فرمایل به یې: ‹نه غواړم، موړ یم.›»

کله چې به عبدالمطلب ویده و یا په خپله کوټه کې یوازې و، له هغه پرته یې بل چا ته د ننوتلو اجازه نه ورکوله. په شفقت به یې په غېږ کې نیو، لاس به یې ورباندې تېراوه او د هغه له خبرو او کړنو به بې‌حده خوشاله کېده. پر دسترخوان به یې له ځان سره کېناوه، پر زنګانه به یې کېناوه، تر ټولو ښه او خوندور خواړه به یې ورکول، او تر څو چې هغه نه وای راغلی، پر دسترخوان به نه کېناست. د هغه په اړه یې ډېر خوبونه ولیدل او د ډېرو پېښو شاهد شو.

یو ځل په مکه کې وچکالي او قحطي راغله. عبدالمطلب د یوه خوب له مخې چې لیدلی یې و، د محمد علیه السلام لاس ونیو، د ابوقبیس غره ته وخوت او دعا یې وکړه: «الهي، د دې ماشوم د حق لپاره موږ په برکتي باران خوشاله کړه!» دعا یې قبوله شوه او ډېر باران وورېد. د هغه وخت شاعرانو دا پېښه په خپلو شعرونو کې یاده کړه.

نجراني راهب

یوه ورځ، کله چې عبدالمطلب د کعبې خوا ته ناست و، د نجران یو راهب ورته راغی او ورسره یې خبرې پیل کړې. په یوه شېبه کې یې وویل: «موږ لوستي دي چې د هغه پیغمبر صفتونه چې د اسماعیل له اولادې څخه به وروستی راځي، په کتابونو کې لیکل شوي دي. دا ځای، یعنې مکه، د هغه د ولادت ځای دی. صفتونه یې داسې او داسې دي!» او یو یو یې په شمېرلو پیل وکړ. په همدې وخت کې زموږ ګران پیغمبر هغوی ته راغی. نجراني راهب په ځیر ورته کتل پیل کړل؛ بیا ورنږدې شو، سترګو، شا او پښو ته یې وکتل او په جوش یې وویل:

«جناب حق به تا له هغو بتانو او بت پرستۍ څخه وساتي او خوندي به دې کړي چې له پخوا راهیسې د قومونو ترمنځ روان دي» آمنه خاتون

«همدا دی هغه. ایا دا ماشوم ستا له نسله دی؟» کله چې عبدالمطلب وویل: «دا زما زوی دی!»، نجراني راهب وویل: «د هغه څه له مخې چې موږ په کتابونو کې لوستي، باید پلار یې ژوندی نه وي!» کله چې عبدالمطلب وویل: «دا زما د زوی زوی دی. پلار یې لا د هغه له ولادت مخکې، کله چې مور یې په هغه امیندواره وه، وفات شوی و»، راهب وویل: «اوس دې رښتیا وویل.» بیا عبدالمطلب خپلو زامنو ته وویل: «د خپل ورور د زوی په اړه چې څه ویل کېږي، واورئ، پام ورته کوئ او ښه یې وساتئ.»

د هغه د مبارک نیکه وفات

کله چې د عبدالمطلب وفات نږدې شو، خپل زامن یې راټول کړل او ویې ویل: «اوس د دې وخت راغی چې له دنیا څخه آخرت ته سفر وکړم. یوازینۍ اندېښنه مې دا یتیم دی. کاشکې مې عمر اوږد وای او دا خدمت مې په مینه ادامه کړی وای! خو له لاسه څه کېږي؟ عمر وفا نه کوي. اوس مې زړه او ژبه د دې ارمان په اور کې سوځي. غواړم دا مرغلره ستاسې له منځه یوه ته امانت وسپارم. ستاسې څوک به یې حقونه څنګه چې وړ ده وساتي او د هغه په خدمت کې به هېڅ کمی ونه کړي؟» ابولهب په ګونډو کېناست او ویې ویل: «اې د عربو سرداره! که مو د دې امانت د سپارلو لپاره څوک په ذهن کې وي، ښه ده؛ که نه، دا خدمت به زه ترسره کړم.» عبدالمطلب ورته وویل: «مال دې ډېر دی. خو ته سخت زړی یې او رحم دې لږ دی. د یتیم زړه خو ټپي او نازک وي. ژر ماتېږي.» نورو ځینو زامنو هم همدا غوښتنه تکرار کړه. عبدالمطلب د هر یوه ځانګړنې وویلې او هېڅ یو یې ونه مانه. کله چې وار ابوطالب ته ورسېد، هغه وویل: «زه دا تر ټولو زیات غواړم. خو تر څو چې مشران مې شته، مخکې کېدل به مناسب نه وي. مال مې لږ دی، خو زما وفاداري تر وروڼو زیاته ده.» عبدالمطلب وویل: «رښتیا وایې. د دې خدمت وړ ته یې. خو زه په هر کار کې له ده سره مشوره کوم او د هغه د غوښتنې سره سم عمل کوم. او هر ځل سمې پایلې ته رسېږم. په دې اړه به هم له ده سره مشوره وکړم. ستاسې له منځه چې هر څوک غوره کړي، زه یې هم منم.»

بیا یې زموږ ګران پیغمبر ته مخ واړاوه او ویې پوښتل: «اې زما د سترګو نوره! ستا په ارمان آخرت ته مخ کوم. له دې ترونو دې کوم یو غوره کوې؟»

زموږ سردار پیغمبر په هغه شېبه کې پاڅېد، ابوطالب ته یې غاړه ورکړه او د هغه پر زنګانه کېناست. عبدالمطلب هغه وخت ډېر ارام شو او ویې ویل: «پر الله تعالی دې حمد وي. زما هم همدا غوښتل.» بیا یې ابوطالب ته مخ واړاوه او ویې پوښتل: «اې ابوطالب! دې مرغلرې د مور او پلار شفقت نه دی لیدلی. نو هماغسې یې پالنه وکړه او پرې ولړزېږه. زه تا تر خپلو نورو اولادونو غوره ګڼم. دا لوی او ډېر قیمتي امانت مې تا ته وسپاره. ځکه چې ته او د ده پلار له یوې مور څخه یاست. لکه خپل ځان یې وساته. ایا دا وصیت دې ومانه؟» هغه ځواب ورکړ:

«هو، ومې مانه.» بیا عبدالمطلب زموږ ګران پیغمبر په غېږ کې ونیو، د هغه مبارک سر او مخ یې ښکل کړل او بوی یې کړ. بیا یې وویل: «ټول شاهدان اوسئ چې ما هېڅکله تر دې ښه بوی نه دی بوی کړی او تر دې ښکلی مخ مې نه دی لیدلی.»9

د ابوطالب تر ساتنې لاندې

د خپل نیکه له وفات وروسته، د کائناتو سردار (صلی الله علیه وسلم) له اتو کلنۍ څخه له خپل تره ابوطالب سره اوسېدل پیل کړل او د هغه تر ساتنې لاندې لوی شو. ابوطالب هم هغه وخت، د خپل پلار عبدالمطلب په څېر، په مکه کې د قریشو له مشرانو څخه یو محبوب، د درناوي وړ او د خبرې خاوند سړی و. هغه هم زموږ سردار پیغمبر ته لویه مینه او شفقت وښود. تر خپلو اولادونو یې ډېر خوښاوه، بې له هغه به نه ویده کېده او نه به چېرې تلو، او ویل به یې: «ته ډېر خیر لرې، ډېر مبارک یې!» ابوطالب به تر هغو خوراک نه پیلاوه چې هغه لاس نه وای غځولی؛ غوښتل یې چې لومړی هغه پیل وکړي. کله کله به یې ورته جلا دسترخوان هم غوړاوه. سهار چې به راویښ شو، لیدل به یې چې مخ یې د سپوږمۍ په څېر ځلېږي او ویښتان یې ږمنځ شوي دي. ابوطالب ډېر مال نه درلود، او کورنۍ یې هم لویه وه. وروسته له دې چې رسول اکرم (صلی الله علیه وسلم) یې تر خپلې ساتنې لاندې ونیو، پراخۍ او برکت ته ورسېد. کله چې خلک په مکه کې د وچکالۍ له امله په تنګسه کې ولوېدل، ابوطالب هغه د کعبې خوا ته بوت او دعا یې وکړه. د هغه په برکت ډېر باران وورېد. له وچکالۍ او قحطۍ وژغورل شول.10

د غالب له آل څخه به یو پیغمبر راووځي،
د زمزم او حجر ترمنځ به ودرېږي.
د ښار له ټولو خلکو سره یې مرسته وکړئ،
اې بني عامر، نېکمرغي د هغه په مرسته کې ده.

«اوس د دې وخت راغی چې له دنیا څخه آخرت ته سفر وکړم. یوازینۍ اندېښنه مې دا یتیم دی. کاشکې مې عمر اوږد وای او دا خدمت مې په مینه ادامه کړی وای! خو له لاسه څه کېږي؟ عمر وفا نه کوي. اوس مې زړه او ژبه د دې ارمان په اور کې سوځي» عبدالمطلب

د مکې – بصری سفر

بحیرا راهب

کله چې زموږ ګران پیغمبر شاوخوا دولس کلن و، یوه ورځ یې ولیدل چې ابوطالب د سوداګرۍ لپاره د سفر تیاری کوي. کله چې پوه شو چې نه غواړي هغه له ځان سره بوځي، خپه شو او ابوطالب ته یې وفرمایل: «په دې ښار کې ما چا ته پرېږدې او ځې؟ نه مې پلار شته او نه څوک چې پر ما زړه وسوځوي!..» دې خبرې پر ابوطالب ډېر اغېز وکړ او پرېکړه یې وکړه چې هغه هم له ځان سره بوځي. د سوداګرۍ کاروان له اوږده سفر وروسته په بصری کې د مسیحیانو د یوې صومعې خوا ته تم شو.11

په دې صومعه کې بحیرا نومی یو راهب اوسېده. دې عالم راهب، چې پخوا یهودي عالم و او وروسته مسیحي شوی و، یو کتاب درلود چې لاس په لاس رسېدلی او پټ ساتل شوی و، او پوښتنو ته به یې له هغه ځواب ورکاوه. سره له دې چې د قریشو کاروان په تېرو کلونو کې ګڼ ځله له دې ځایه تېر شوی و، هغه یې هېڅ پروا نه وه کړې. هر سهار به د صومعې بام ته وخوت، هغه لوري ته به یې کتل چې کاروانونه ترې راتلل، او په لېوالتیا به یې د یو شي انتظار کاوه. خو دا ځل بحیرا راهب ته یو حال پېښ شو: په ډېر جوش له خپل ځایه ټوپ کړ. ځکه چې کله د قریشو کاروان له لرې ښکاره شو، پام یې شو چې د هغه پاسه یوه ورېځ هم له هغوی سره روانه ده. دې ورېځې زموږ پر سردار پیغمبر سیوری کاوه. کله چې کاروان تم شو، بحیرا ولیدل چې د هغې ونې څانګې چې حبیب اکرم یې لاندې ناست و، د هغه پر لور ټیټې شوې، او لا ډېر په جوش شو. سمدستي یې دسترخوانونه هوار کړل. بیا یې سړی ولېږه او د قریشو په کاروان کې ټول کسان یې د غرمې ډوډۍ ته وبلل. د کاروان خلکو زموږ ګران پیغمبر له خپلو مالونو سره پرېښود او راهب ته ورغلل. بحیرا راغلو کسانو ته په ځیر وکتل او ویې پوښتل: «اې د قریشو ډلې، ایا ستاسې په منځ کې څوک شته چې ډوډۍ ته نه وي راغلی؟» هغوی وویل: «هو، یو تن شته.» ځکه چې سره له دې چې قریشیان راغلل، ورېځ لا هلته وه. دا یې چې ولیدل، پوه شو چې په کاروان کې څوک پاتې دی. بحیرا راهب ټینګار وکړ چې هغه هم راشي. همدا چې راغی، بحیرا په ځیر ورته وکتل او په څېړلو یې پیل وکړ. ابوطالب ته یې وویل: «ایا دا ماشوم ستا له نسله دی؟» کله چې ابوطالب وویل: «زما زوی دی»، بحیرا وویل: «په کتابونو کې لیکل شوي دي چې د دې ماشوم پلار به ژوندی نه وي؛ دا ستا زوی نه دی.» بیا ابوطالب ځواب ورکړ: «دا زما د ورور زوی دی.» د بحیرا پوښتنې ته چې: «پلار یې څه شو؟» ویې ویل: «پلار یې د هغه له ولادت لږ مخکې وفات شو.» کله چې بحیرا وویل: «رښتیا دې وویل. مور یې څه شوه؟»، ابوطالب ځواب ورکړ: «هغه هم وفات شوه.» بحیرا دې ته وویل: «رښتیا دې وویل»، بیا یې زموږ سردار پیغمبر ته مخ واړاوه او د بتانو په نوم یې قسم ورکړ. خو زموږ ګران پیغمبر هغه ته وفرمایل: «د بتانو په نوم ماته قسم مه راکوه. په دنیا کې زما تر هغو لوی دښمن نشته. زه له هغو کرکه لرم.»

بیا بحیرا د الله تعالی په نوم قسم ورکړ او ویې پوښتل: «ویده کېږې؟» هغه وفرمایل: «سترګې مې ویده کېږي، خو زړه مې نه ویده کېږي.»

بحیرا نورې ډېرې پوښتنې وکړې او ځوابونه یې ترلاسه کړل. هغه ځوابونه چې ترلاسه یې کړل، بالکل له هغو کتابونو سره سمون درلود چې پخوا یې لوستي وو. بیا یې زموږ د ګران پیغمبر مبارکو سترګو ته وکتل او له ابوطالب څخه یې وپوښتل:

«شاهدي ورکوم چې ته د الله تعالی رسول یې!.. دا دی د عالمونو سردار… دا دی د عالمونو د رب رسول… دا دی هغه لوی پیغمبر چې الله تعالی د عالمونو لپاره رحمت لېږلی دی!» بحیرا راهب

– «ایا دا سوروالی تل د هغه په مبارکو سترګو کې وي؟»

– «هو، هېڅکله مو نه دی لیدلی چې تللی وي»، ویې ویل.

کله چې بحیرا ولیدل چې دا نښه هم سمون لري، د دې لپاره چې زړه یې بشپړ یقین ته ورسېږي، ویې غوښتل چې د نبوت مهر وویني. خو زموږ سردار پیغمبر (صلی الله علیه وسلم) د خپل ادب له امله ونه غوښتل چې خپله مبارکه شا لوڅه کړي.

بیا تره یې ورته وویل: «اې زما د سترګو نوره! دا غوښتنه یې هم پوره کړه!» زموږ سردار پیغمبر خپله مبارکه شا لوڅه کړه، او بحیرا اوږد وخت، په حیرانتیا او تر ماړه، د نبوت مهر په ټوله ښکلا کې وکوت. په جوش یې ښکل کړ، او له سترګو یې د سیلاب په څېر اوښکې روانې شوې. بیا یې وویل:

– «شاهدي ورکوم چې ته د الله تعالی رسول یې!» غږ یې لا لوړ کړ او ویې ویل: «دا دی د عالمونو سردار… دا دی د عالمونو د رب رسول… دا دی هغه لوی پیغمبر چې الله تعالی د عالمونو لپاره رحمت لېږلی دی…»

هلته موجودو قریشیانو په حیرانتیا وویل: «د دې راهب په نزد د محمد ارزښت څومره زیات دی!»

بیا بحیرا ابوطالب ته مخ واړاوه او ویې ویل:

– «دا د پیغمبرانو وروستی او تر ټولو شریف دی. دین به یې په ټوله ځمکه کې خپور شي او پخواني دینونه به منسوخ کړي. دا ماشوم شام ته مه بیایه. ځکه چې بني اسرائیل یې دښمنان دي. وېرېږم چې د هغه مبارک بدن ته به زیان ورسوي. د هغه په اړه ډېر عهد او میثاق شوي دي.»

ابوطالب وپوښتل:

– «دا عهد او میثاق څه دی؟» بحیرا ځواب ورکړ:

– «الله تعالی له ټولو پیغمبرانو او په پای کې له عیسی علیه السلام څخه ژمنه اخیستې ده چې خپلو امتونو ته به خبر ورکړي چې د آخر زمان پیغمبر به راځي.»

د بحیرا له دې خبرو وروسته ابوطالب د شام له سفر څخه تېر شو. خپل مالونه یې په بصری کې وپلورل او مکې ته راستون شو.12 هغه څه چې ابوطالب له بحیرا څخه اورېدلي وو، د عمر تر پایه یې په غوږونو کې انګازه کوله. له زموږ سردار پیغمبر سره یې مینه لا زیاته شوه. تر مرګه یې وساته او په هر کار کې یې ورسره مرسته وکړه.

له خپل تره زبیر سره یمن ته سفر

زموږ ګران پیغمبر، چې په هر حال کې د فضیلتونو او ښکلاوو خاوند او یو بې‌ساری انسان و، لوی شوی او اوولس کلنۍ ته رسېدلی و. په دې وخت کې د هغه تره زبیر، چې د سوداګرۍ لپاره یمن ته تلو، هغه هم له ځان سره بوت، تر څو سوداګري یې برکتي شي. په دې سفر کې هم د هغه ډېر عجیب حالات ولیدل شول. کله چې مکې ته راستانه شول، د هغه دا حالات بیان شول، او د قریشو د قبیلې په منځ کې خبره خپره شوه چې: «د ده شان به ډېر لوړ وي.»13