බනී කුරෙයිසා ගාසාව

නිය්‍යතය උම්‍රාවයි, ප්‍රතිඵලය හුදෙයිබියාවයි

එය හිජ්‍රා හි හයවන වසරේ දුල්-කඅ’දා මාසයයි. දිනක් රාත්‍රියක, ගෞරවනීය නබි සල්ලල්ලාහු අලයිහිවසල්ලම් තුමාණන් සිහින මැව්වේ ඔහු සහ අස්හාබ් අල් කිරාම් මක්කමට ගොස්, කඅ’බාව වටා තවාෆ් කළ බවත්, ඔවුන්ගෙන් සමහරෙකු තම හිසකෙස් කෙටි කර, සමහරක් රැවුල කපන බවත්‍ය. අපගේ ශාස්තෘවරයාණන් රසූලුල්ලාහ් ඔහුගේ සිහිනය ගැන ඔහුගේ අස්බ්ට පැවසූ විට, ඔවුන් ඉතා සතුටට පත් විය. ඔවුන් හැදී වැඩුණු සහ හිජ්‍රා සිට දැක නැති මතකයන්ගෙන් පිරුණු ඔවුන්ගේ සුන්දර නිජබිම වන මක්කමට යති. ඔවුන් මුකද්දස් (ශුද්ධ වූ) කබා වටා ගොස් තවාෆ් ඉටු කරනු ඇත, ඔවුන් දිනපතා සලාතය පහට හැරී ආශා කළහ. මෙය මොනතරම් හොඳ ආරංචියක්ද... අපගේ ආදරණීය නබිතුමාගේ ශුභාරංචිය ඔවුන්ට ලැබුණු වහාම, “ඔබ නිසැකවම මස්ජිදුල් හරාම් වෙත ඇතුළු වනු ඇත!” අස්හාබ් අල්-කිරාම් වහාම සූදානම් වීමට පටන් ගත්තේය.

අපගේ නායකයා හබීබ් අල්-අක්‍රම් ඔහුගේ සූදානම අවසන් වූ පසු, ඔහු අබ්දුල්ලාහ් ඉබ්නු උම්මි මක්තූම්ව මදීනාවේ ඔහුගේ නියෝජ්‍ය නායකයා ලෙස හැර ගියේය. දුල්-කඅ’දා මාසයේ පළමු සඳුදා ඔහු කුස්වා නම් ඔටුවෙකු පිට නැග්ගේය. ඔහුගේ 1400 අස්හාබ් සමඟ ඔවුන් මදීනාවේ නැවතී සිටි අයගෙන් සමුගත්හ. ඔවුන් ‘උම්‍රා (මක්කමට සුන්නා වන්දනාව) සඳහා නියියත්(අල්ලාහ් වෙනුවෙන් ක්‍රියාවක් කිරීමට කෙනෙකුගේ හදවතේ ඇති චේතනාව) සාදා මක්කම මුකද්දස් නගරය දෙසට ගමන් කළහ. ඔව්හු තම ගමන් ආයුධ වූ කඩු ද බිලි කිරීමට ඔටුවන් හැත්තෑවක් ද රැගෙන ගොස් සිටියහ. රථ පෙළේ දෙසියයක් අසරුවන් වූ අතර හතර දෙනෙක් සහාබි කාන්තාවෝ වූහ. එක් කාන්තාවක් වූයේ අපගේ ආදරණීය නබිතුමාගේ ආශීර්වාද ලත් පිරිසිදු භාර්‍යාව වූ හස්‍රත් උම්මු සලාමා ය.

ඔවුන් මිකාත් ස්ථානයට පැමිණි විට (හරාම් වලට ඇතුළු වීමට පෙර මුස්ලිම්වරුන් එක්‍රැස් වන ස්ථාන. මෙම රැස්වීම් ස්ථාන කරා ළඟා වූ පසු, ඔවුන් මෙම පූජනීය රාජකාරිය සඳහා ශාරීරිකව හා අධ්‍යාත්මිකව සූදානම් වෙති), එය දුල්හුලයිෆා නම් වූ අතර, ඔවුහු ඉහ්‍රාම් පැළඳ සිටියහ. (හජ් සහ උම්‍රා සඳහා අඳින ලද ඇඳුම) සහ දහවල් නාමාස් ඉටු කළේය. ඉන්පසු ඔවුන් බිලි දෙන ඔටුවන්ගේ කන් සලකුණු කර ඔවුන්ගේ ගෙලෙහි ලණු ගැට ගැසූහ. නජියා තබ්නි ජුන්දුබ් අස්ලමිට සහායකයින් ලබා දුන් අතර ඔටුවන් බලාගැනීම සඳහා ඔහුව පත් කරන ලදී. අබ්බාද් ඉබ්නු බිෂ්‍ර් විසි දෙනෙකුගෙන් යුත් අශ්වාරෝහක ඒකකයක අණ දෙන නිලධාරියා ලෙස පත් කරන ලද අතර නැවත සලකා බැලීම සඳහා පෙරටම යවන ලදී. බිෂ්‍ර් ඉබ්නු සුෆියාන් මක්කම වෙත පණිවිඩකරුවෙකු ලෙස යවන ලදී.11

ඉහ්‍රාම් ඇඳුමින් සැරසී, අපගේ ආදරණීය නබිතුමා සහ වීරෝදාර අස්හාබ් අල්ලාහු තආලාට ප්‍රශංසා කිරීමට පටන් ගත් අතර, ඔහුගේ මහිමය තහවුරු කරමින් සහ ඔහුගෙන් ඉල්ලා සිටියේ ය.

"ලබ්බයික්! අල්ලාහුම්මා ලබයික්! ලැබ්බයික ලා ෂරීක ලක ලබ්බයික්!ඉන්නල් හම්ද වන්නිඅ’මත ලක වල් මුල්ක් ලා ෂරීක ලක්!”

(මෙන්න මම! මගේ අල්ලාහ්, මෙන්න මම! මම ඔබේ ආරාධනයට නැවත නැවතත් මගේ වචනයෙන් සහ පැවැත්මෙන් ප්‍රතිචාර දක්වමි; මම ඔබේ අණට යටත් වෙමි. ඔබට සහකරුවෙකු නැත; මගේ මුළු පැවැත්මෙන් මම ඔබ වෙත හැරෙමි. සියලු ප්‍රශංසා සහ ආශිර්වාදය ඔබටයි පරමාධිපත්‍යය ඔබටයි. ඔබට සහකරුවෙකු නැත).

මෙම ආශීර්වාද ලත් තල්බියාව සමඟ, පෘථිවිය සහ අහස වෙව්ලමින් සිටි අතර, දුල්-හුලෙයිෆා දීප්තිමත් තත්වයක් ලබා ගත්තේය. හැමෝම උද්වේගය වී ඔවුන් හැකි ඉක්මනින් මක්කම වෙත ළඟා වීමට දුල් හුලෙයිෆාවෙන් පිටත් විය.

අතරමගදී හස්‍රත් උමර් සහ හස්‍රත් සඅද් ඉබ්නු උබදා අපගේ නායකයා වන හබීබ් අල්-අක්‍රම් වෙත පැමිණ ඔවුන්ගේ කනස්සල්ල ප්‍රකාශ කරමින්, “අනේ රසූලල්ලාහ්! ආයුධයක් නැතුව ඔබත් එක්ක යුද්ධ කරන මිනිස්සු ගාවට අපි යා හැකිද? කුරෙයිෂ්වරු ඔබට පහර දී ඔබේ භාග්‍යවත් ශරීරයට හානියක් කරයි යැයි අපි බිය වෙමු. දෙලොවෙහිම ශාස්තෘන් වහන්සේ “මම උම්‍රා සඳහා චේතනාවක් කළෙමි. මම මේ තත්ත්වය තුළ සිටියදී ආයුධ රැගෙන යාමට මට අවශ්‍ය නැත. ”

ගමන සාමකාමී විය. ඔවුන් මඟදී විවිධ ගෝත්‍ර අසල නතර වූ අතර අපගේ ශාස්තෘවරයාණන් නබිතුමා ඔවුන්ට ඉස්ලාමයට ආරාධනා කළේය. සමහරු පිළිගැනීමට පසුබට වූහ, සමහරු තෑගි එවූහ. මේ ආකාරයෙන්, ඔවුන් මාර්ගයෙන් අඩක් පසුකර උස්ෆාන් පිටුපසින් පිහිටි ගාදිර් අල්-අෂ්තාත් නම් ස්ථානයට පැමිණ ඇත. මෙහිදී, මක්කානුවන්ට ප්‍රවෘත්ති යැවීමට පවරා ඇති හස්‍රත් බිෂ්‍ර් ඉබ්නු සුෆියාන්, කුරේෂ් හමුවීමෙන් පසු ආපසු පැමිණියේය. ඔහු දුටු දේ අපගේ ආදරණීය නබිතුමාට පැවසුවේය, “අනේ රසූල්ලාහ්! ඔබ එන බව කුරේෂිවරු ඉගෙන ගෙන ඇත. බිය නිසා ඔවුන් අසල්වැසි ගෝත්‍රවලට උත්සවයක් ලබා දී ඔවුන්ගේ උදව් ඉල්ලා සිටියහ. ඔබ දෙස ඔත්තු බැලීම සඳහා ඔවුන් දෙසිය දෙනෙකුගෙන් යුත් අශ්වාරෝහක ඒකකයක් යවා ඇත. අසල්වැසි ගෝත්‍රිකයන් මෙම ඉල්ලීම පිළිගත් අතර, ඔවුන් බල්ඩා නම් ස්ථානයේ එක්සත් වී ඇත. ඔවුන් බොහෝ හමුදා බලකොටු ගොඩනඟා ඔබට මක්කමට ඇතුළු වීමට ඉඩ නොදෙන බවට දිවුරුම් දී ඇත.

මේ ප්‍රවෘත්තිය නිසා ලෝකයාගේ ශාස්තෘන් වහන්සේ මහත් ශෝකයට පත් වී “කුරේෂ් විනාශ වේ. යුද්ධය දැනටමත් ඔවුන්ව විනාශ කර ඇත ... කුරේෂ් බහුදේවවාදීන් සිතන්නේ ඔවුන්ට බලයක් තිබේද? වල්ලාහි, මගේ හිස මගේ ශරීරයෙන් වෙන් වන තුරු හෝ අල්ලාහු තආලා මට පතුරුවා හැරීමට එවූ මෙම දහම ප්‍රමුඛ හා උසස් බවට පත් කරන තුරු මම ඔවුන් සමඟ සටන් කිරීම කිසි විටෙකත් නතර නොකරමි! ”

එවිට ඔහු තම වීරෝදාර අස්හාබ් දෙසට හැරී මේ කාරණය සම්බන්ධයෙන් ඔවුන්ගේ අදහස් විමසීය. තම මුළු පැවැත්මෙන්ම රසූලුල්ලාහ්ට කැප වූ තේජාන්විත අස්හාබ් පැවසුවේ, “අල්ලාහු තආලා සහ ඔහුගේ රසූල් තුමාණෝ වඩාත් හොඳින් දනී. අපගේ ජීවිත ඔබ වෙනුවෙන් කැප වේවා, රසූල්! අපි බයිතුල්ලාහ් ව වටේ තවාෆ් කිරීමේ අදහසින් පිටත්ව ගියෙමු. අපි මෙතන ඉන්නේ කාවවත් මරන්නවත් සටන් කරන්නවත් නෙවෙයි. කෙසේ වෙතත්, ඔවුන්ට අපව කඅ’බාඉවෙත පැමිණීම වැළැක්වීමට අවශ්‍ය නම්, අපි නිසැකවම ඔවුන් සමඟ සටන් කර අපගේ ඉලක්කය කරා ළඟා වෙමු! ”

අපගේ ආදරණීය නබිතුමා අස්හාබ් අල් කිරාම්ගේ අධිෂ්ඨානය ගැන සතුටු විය. ඔහු පැවසුවේ, “එසේ නම් අල්ලාහු තආලාගේ කීර්තිමත් නාමයෙන් ගමන් කරන්න!” අපගේ ශාස්තෘ, නබි, සහාබිවරුන් තල්බියා කියමින් මක්කම දෙසට ගමන් කිරීමට පටන් ගත්හ, “ලබ්බයික්! අල්ලාහුම්මා ලබයික්!” සහ තක්බීර්, “අල්ලාහු අක්බර්! අල්ලාහු අක්බර්!”

එක් සවස් වරුවේ, හදත් බිලාල් අල්-හබාෂි තම කටහඬේ සියලු අලංකාරයෙන් අදාන් අල්-මුහම්මදි පාරායනය කර නාමස්ගේ කාලය පැමිණ ඇති බව ප්‍රකාශ කළේය.

මේ අතර, මිනිසුන් දෙසියයකින් යුත් කුරේෂ් අශ්වාරෝහක හමුදාව එහි පැමිණ සහාබිවරුන් සහ මක්කම අතර නතර විය. ඔවුන් පහර දීමට සූදානම් විය. එසේ තිබියදීත්, ලෝකයේ නායකයා, ඔහුගේ උසස් වූ අස්හාබ් සමඟ, පෙළි සකස් කර නාමාස් කිරීමට පටන් ගත්තේය. එය නැරඹිය යුතු දසුනක් විය; එක්දහස් හාරසියයක් පමණ වූ ඔහුගේ අස්හාබ්, අපගේ ආදරණීය නබිතුමාට පිටුපසින් පේළිවල සිටගෙන, කියාම් හි නොසෙල්වී, රුකූ සඳහා හිස නමා ආචාර කළේය. විශේෂයෙන්ම ඔවුන් සියලු දෙනාම එකට සජ්දා සඳහා බැස යන විට, එය තේජාන්විත කන්දක් නැමී නැඟී සිටින්නාක් මෙන් පෙනී.

හුදයිබියා මෙහෙයුම

අල්ලාහු තආලා ගේ ඉදිරියේ තම ගෞරවනීය නළල බිම තබා නිහතමානීව කටයුතු කිරීම සමහර කුරේෂ් අශ්වාරෝහකයන්ගේ හදවත් තුළට ඉස්ලාම් ආදරය ගෙන ආවේය. අස්හාබ් අල්-කිරාම් සලාම් කියමින් සලාතය අවසන් කළ විට, කුරේෂ් අශ්වාරෝහක සෙන්පතියා සිය කණගාටුව ප්‍රකාශ කළේ, “අපි මුස්ලිම්වරුන්ගේ මේ තත්වයෙන් ප්‍රයෝජන ගෙන වැටලීමක් කළා නම්, අපි ඔවුන්ගෙන් වැඩි දෙනෙකු මරා දමන්නෙමු! ඔවුන් සලාතය කරන විට අපි පහර නොදුන්නේ ඇයි?” ඉන්පසු ඔහු තම මිතුරන්ට පැවසුවේ ඔවුන් මෙවර අවස්ථාව අතපසු නොකරනු ඇති බවයි, “කලබල වෙන්න එපා. නියත වශයෙන්ම ඔවුන් තම ජීවිතයට සහ දරුවන්ට වඩා ප්‍රිය කරන තවත් නමසක් ආරම්භ කරනු ඇත!

“කුරේෂ් බහුදේවවාදීන් සිතන්නේ ඔවුන්ට බලයක් තිබේන බවද? වල්ලාහි, මගේ හිස මගේ ශරීරයෙන් වෙන් වන තුරු හෝ අල්ලාහු තආලා මට පතුරුවා හැරීමට එවූ මෙම දහම ප්‍රමුඛ හා උසස් බවට පත් කරන තුරු මම ඔවුන් සමඟ සටන් කිරීම කිසි විටෙකත් නතර නොකරමි!”
හදීස් අෂ් ෂරීෆ්

අල්ලාහු තආලා ඔවුන්ගේ මෙම වචන අපගේ ශාස්තෘවරයා වන නබිතුමාට ජිබ්‍රායිල් අලයිහිස් සලාම් සමඟ වහි යවමින් දැනුම් දුන්නේය.

පහළ වූ ආයාත් අල් කරීමා හි මෙසේ සඳහන් විය, “(මගේ හබීබ්!) ඔබ ඔවුන් අතර සිටින විට සහ (සතුරා ඉදිරියෙහි) (ඔබේ අස්හාබ්) සමඟ සලාතය පටන් ගන්න (ඔවුන් කණ්ඩායම් දෙකකට බෙදන්න), සමහරෙකුට ඔබ සමඟ සිටින්න ඉඩ දෙන්න. ඔවුන්ගෙන් ඔබ සමඟ (නාමාස්හි සහ අනෙක් අය සතුරාට එරෙහිව) සිටිති. ඔවුන්ට ආයුධ ගැනීමට ඉඩ දෙන්න. ඔබ සමඟ සිටි සහ එක් රක්අත් ඉටු කළ අය සතුරාට එරෙහිව යාමට ඉඩ දෙන්න (නාමාස් අවලංගු කරන ක්‍රියාවන්ගෙන් වැළකී). මෙයින් පසු, තම සලාතය ඉටු නොකළ අනෙක් කණ්ඩායමට පැමිණ ඔබ සමඟ දෙවන රක්අත් ඉටු කිරීමට ඉඩ දෙන්න, ඔවුන්ට ඔවුන්ගේ සන්නාහ, පලිහ සහ ආයුධ රැගෙන යාමට ඉඩ දෙන්න.

(ඔවුන්ට ඔබ සමඟ තෂහ්හුද් පාරායනය කිරීමට ඉඩ දෙන්න. ඔබ සලාම් ඉටු කරන විට, ඔවුන් සලාම් ඉටු නොකර සතුරාට එරෙහිව යා යුතුය, එක් රක්අත් එකක් සලාතය කළ අය නැවත පැමිණ, තනිවම තවත් රක්අත් එකක් සලාතය කර සලාම් කරන්න. ඉමාම් සමඟ දෙවන රක්අත් ඉටු කළ අය නැවත පැමිණ, තවත් එක් රක්අත් සහ සලාම් ඉටු කිරීමෙන් සලාතය සම්පූර්ණ කළ යුතුය.) නොඇදහිලිවන්තයන් ප්‍රාර්ථනා කරන්නේ ඔබ ඔබේ ආයුධ සහ භාණ්ඩ නොසලකා හරිනු ඇත, එවිට ඔවුන් හදිසි වැටලීමක් සිදු කරනු ඇත ... ඔබ වර්ෂාවෙන් කරදර වුවහොත් හෝ ඔබ අසනීප වුවහොත්, ඔබේ ආයුධ ඉවත දැමීමේ වරදක් නැත. කෙසේ වෙතත්, සියලු පූර්වාරක්ෂාවන් ගන්න. නියත වශයෙන්ම අල්ලාහු තආලා ප්‍රතික්ෂේප කරන්නන්ට නින්දා සහගත වධයක් සූදානම් කර ඇත.”12

සවස් වේලාවේ හස්‍රත් බිලාල් අදාන් පාරායනය කරන විට, කුරෙයිෂ් අශ්වාරෝහක අස්හා්‍බ් අල්-කිරාම් සහ මක්කම අතර නැවතත් ප්‍රහාර එල්ල කිරීමට සූදානම් විය. අපගේ ශාස්තෘවරයාණෙනි, නබිතුමාණෝ ඔහුගේ අස්හාබ්ව නාමාස්හි ගෙන ගියහ. මුස්ලිම්වරුන්ගේ මෙම සුපරීක්ෂාකාරී නාමාස් ගැන බහුදේවවාදීන් පුදුමයට පත් විය. අල්ලාහු තආලා ඔවුන්ගේ සිත් තුළ බිය ඇති කළේය. ඔවුන් කිසිදු පියවරක් ගැනීමට එඩිතර වූයේ නැත. මක්කමට ප්‍රවෘත්ති ගෙන ඒමට ඔවුහු එතැනින් පිටත් වූහ. අපගේ ශාස්තෘන් වහන්සේ, නබිතුමා සහ ඔහුගේ අස්හාබ් ද මක්කම වෙත ගියහ.

ඔවුන් මුකද්දස් මක්කාවේ මායිමබළඟා වූ විට, අපගේ ශාස්තෘවරයාණන් වන රසූලුල්ලාහ් සල්ලල්ලාහු අලයිහිවසල්ලම් තුමාණන්ගේ ඔටුවා වන කුස්වා කිසිදු හේතුවක් නොමැතිව හදිසියේම වාඩි විය. ඔවුන් එය ඉහළ නැංවීමට බොහෝ උත්සාහ කළහ; කෙසේ වෙතත්, එය නැගී සිටියේ නැත. මේ පිළිබඳව විශ්වයේ සුල්තාන්වරයා පැවසුවේ, “මෙසේ වාඩි වීමට එවැනි නැඹුරුවක් නොමැත. කෙසේ වෙතත්, වරක් (අබ්‍රහාගේ) ඇතා මක්කමට ඇතුළු වීම වැළැක්වූ අල්ලාහු තආලා දැන් කුස්වා අල්ලාගෙන ඇත. අල්ලාහු තආලා හරාම්හි කිරීමට තහනම් කර ඇති (සටන් කිරීම සහ ලේ වැගිරීම වැනි) කුරෙයිෂිවරුන් මගෙන් ඉල්ලා සිටින ඕනෑම දෙයක් (සටන් කිරීම අත්හැරීම සහ ලේ වැගිරීම වැනි) මා විසින් කරනු ලබන බවට මාගේ පැවැත්ම අල්ලාහ්ගේ බලය ඇති අල්ලාහු තආලා මත දිවුරමි. නිසැකවම ඔවුන්ගේ ඉල්ලීම් ඉටු කරන්න!

ඊට පසු, ඔවුන් කුස්වා නැගිටීමට උත්සාහ කළහ. ඔටුවා උඩ පැන්නේ ය.එය හරාම් දේශ සීමාවට ඇතුළු නොවූ අතර, එය හරියටම මායිමේ පිහිටි හුදයිබියා ප්‍රදේශයේ නතර විය. අපගේ ශාස්තෘවරයාණෝ, නබිතුමා සහ අස්හාබ් අල් කිරාම් තුමාණෝ ජලය ස්වල්පයක් සමඟ මෙම ස්ථානයේ රැඳී සිටියහ. රසූල් අල්-අක්‍රම් (සල්ලල්ලාහු අලයිහි ව සල්ලම්) තුමාගේ කූඩාරම ආශීර්වාද ලත් මක්කම මායිමෙන් පිටත පිහිටුවා තිබුණි. ඔහු තම අස්හාබ් සමඟ එහි රැඳී සිටීයේය.

කාලය පැමිණි විට ඔවුන් මක්කා අල්-මුකර්‍රමා හි සීමාව තුළ ඔවුන්ගේ සලාතය ඉටු කරනු ඇත. බීමට හෝ භාවිතයට ළිංවල ජලය ඉතිරි නොවීය. වතුර තිබුණේ අපේ ශාස්තෘන් වහන්සේ නබිතුමාගේ කළයේ විතරයි. දුෂ්කර තත්වයක සිටි සහාබිවරු, “රසුලල්ලාහ්, ඔබ වෙනුවෙන් අපගේ ජීවිත කැප වේවා! ජලය ඇත්තේ ඔබේ කළයේ පමණි. අපි විනාශයි.”

ලෝකයාගේ ශාස්තෘන් වහන්සේ “මා ඔබ අතර සිටින තුරු ඔබ විනාශ නොවන්නේ ය”යි වදාළ සේක. ඉන්පසු “බිස්මිල්ලාහ්” යැයි පවසමින් ඔහු තම ආශිර්වාද ලත් හස්තය එවර මත තැබීය. ඔහු එය ඔසවා, "කරුණාකර එය ගන්න!" උන් වහන්සේගේ ආශිර්වාද ලත් ඇඟිලි අතරින් දිය උල්පතක් මෙන් ජලය ගලා එන්නට විය. අස්හාබ් අල්-කිරාම් එය පානය කර, අබ්දාස් (වුදු, චාරිත්‍රා කිරීම), ඔවුන්ගේ සියලු ජල සම් පුරවා ඔවුන්ගේ අශ්වයන්ට සහ ඔටුවන්ට වතුර දැමූහ. සිනහවකින් ඔහුගේ අස්හාබ් දෙස බලා සිටි අපගේ ආදරණීය නබි, දයාවේ සාගරය, අල්ලාහු තආලාට ප්‍රශංසා කළේය.

එදින එහි පැමිණ සිටි හස්‍රත් ජාබිර් ඉබ්නු අබ්දුල්ලාහ් පැවසුවේ “අපි එක්දහස් හාරසියයක් සිටිමු. අපි ලක්ෂයක් වුණොත් ඒ වතුර අපි හැමෝටම ප්‍රමාණවත් ය.”

බයිඅත් අර්-රිද්වාන්

අපේ නායකයා රසූල් අල් අක්‍රම් හුදෙයිබියා, හි සිටියදී, මුස්ලිම්වරුන් සමඟ මිතුරු වූ හුස්සා ගෝත්‍රයේ ප්‍රධානියා වන බුදෙයිල් පැමිණේ ය, අසල්වැසි ගෝත්‍රිකයන් සමඟ එකතු වූ කුරේෂ් හමුදාව නතර වූ බව වාර්තා කළේය. හුදයිබියා සහ ඔවුන්ගේ හමුදා විසිර යන තෙක් සටන් කිරීමට දිවුරුම් දුන්හ. මේ පිළිබඳව අපගේ ශාස්තෘවරයාණෝ, නබි තුමාණන් පැවසුවේ, “අපි මෙහි පැමිණියේ කිසිවෙකු සමඟ සටන් කිරීමට නොවේ. අපි මෙහි පැමිණ ඇත්තේ ‘උම්‍රා’ කිරීමට, කබා අල් මුඅස්සමාව වට කිරීමට සහ සංචාරය කිරීමට පමණි. එසේ තිබියදීත්, බයිතුල්ලාහ්ව නැරඹීමට යාම වැළැක්වීමට උත්සාහ කරන ඕනෑම කෙනෙකුව අපි සටන් කරන්නෙමු. අවිවාදයෙන්ම, යුද්ධ කුරෙයිෂ්වරුන් විශාල වශයෙන් ඛාදනය කර, ඔවුන් දුර්වල වූ අතර බොහෝ හානි සිදු කළේය. ඔවුන් කැමති නම්, මම ඔවුන් වෙනුවෙන් සටන් විරාම කාලයක් නියම කරමි. මෙම කාලය තුළ ඔවුන් මගෙන් ආරක්ෂා වනු ඇත. ඔවුන් මා සහ වෙනත් ගෝත්‍ර අතරට නොපැමිණෙන්නේය. ඔවුන් මා ඔවුන් (වෙනත් ගොත්‍ර)සමඟ තනිකරනු ඇත.මම එම ගෝත්‍රවලට එරෙහිව ජයග්‍රහණය කළහොත් සහ ජනාබ් අල්-හක් ඔවුන්ට මඟ පෙන්වමින් ඔවුන් මුස්ලිම්වරුන් බවට පත් වුවහොත්, කුරේෂ් බහුදේවවාදීන් කැමති නම්, ඔවුන්ට ඔවුන් මෙන් මුස්ලිම් විය හැකිය. ඔවුන් සිතන පරිදි මම වෙනත් ප්‍රජාවන් අභිබවා නොගියහොත්, ඔවුන්ම සැනසීම සහ ශක්තිය ලබා ගනී. කුරෙයිෂ් බහුදේවවාදීන් මේවා පිළිනොගෙන මා සමඟ සටන් කිරීමට උත්සාහ කළහොත්,මා සිටින මේ දහම පැතිරීමට කරන උත්සාහ වෙනුවෙන් මගේ හිස ශරීරයෙන් වෙන් වන තුරු ඔවුන් සමඟ සටන් කරන බවට මාගේ පැවැත්ම කාගේ බලයෙන්ද අල්ලාහු තආලා මත දිවුරමි.එවිට අල්ලාහු තආලා මට උදව් කරන බවට වූ පොරොන්දුව නියත වශයෙන්ම ඉටු කරනු ඇත!

කුස්සා ගෝත්‍රයේ ප්‍රධානියා වන බුදෙයිල්, අපගේ ශාස්තෘවරයාණන් වන නබිතුමාණන් කුරේෂ් මූලස්ථානයට පැවසූ දේ පැවසීමට පිටත් විය. බහුදේවවාදීන් අපගේ ශාස්තෘවරයාණන් රසූලුල්ලාහ් බුදෙයිල්ගෙන් පැවසූ දෙයට සවන් දුන් පසු, ඔවුන් ඔවුන්ගේ ප්‍රකට පුරුෂයෙකු වන උර්වා ඉබ්නු මස්උද්ව අපගේ ශාස්තෘවරයා වන නබිතුමා හමුවීමට යැවීය. කිසිවකුට මක්කමට ඇතුළු වීමට ඉඩ නොදීමට කුරේෂ් අධිෂ්ඨාන කර ගත් බව උර්වා ප්‍රකාශ කළ විට, අපගේ නායකයා හබීබ් අල්-අක්‍රම් ඇසුවේ, “අනේ උර්වා! අල්ලාහ් වෙනුවෙන් මට කියන්න! එම ඔටුවන් කැප කිරීමට, කඅ’බා අල් මුඅස්සමා වෙත ගොස් එය වට කිරීමට බාධා කිරීම සුදුසුද? එවිට ඔහු කුස්සා ගෝත්‍රයේ ප්‍රධානියාට කී දේ උර්වාට කීවේය.

“අනේ උර්වා! අල්ලාහ් වෙනුවෙන් මට කියන්න! එම ඔටුවන් කැප කිරීමට, කඅ’බා අල් මුඅස්සමා වෙත ගොස් එය වට කිරීමට බාධා කිරීම සුදුසුද?”
හදීස් අෂ් ෂරීෆ්

උර්වා අපගේ ශාස්තෘවරයාණන් වන නබිතුමාට සවන් දෙන අතරතුර, ඔහු අස්හාබ් අල් කිරාම්ගේ හැසිරීම් සහ ක්‍රියාවන්, එකිනෙකා කෙරෙහි සහ විශ්වයේ ශාස්තෘවරයා කෙරෙහි ඔවුන්ගේ හැසිරීම්, ඔවුන්ගේ ගෞරවය හා ගෞරවය කෙරෙහි ද අවධානය යොමු කළේය. ඔහු අපගේ ආදරණීය නබිතුමාගේ යෝජනාවට සවන් දුන් පසු, ඔහු නැඟිට ගොස් කුරේෂිට මේ ගැන පැවසීමට ගියේය. ඔහු ඔවුන් වෙත ගොස්, “අනේ කුරේෂිවරුනි! සීසර්, නෙගස් සහ ෂා වැනි බොහෝ පාලකයන් ඉදිරියේ මම දූතයෙකු ලෙස ගිය බව ඔබ දන්නවා. මුස්ලිම්වරුන් මුහම්මද් තුමාට දක්වන ගෞරවය හා ගෞරවයෙන් සලකන කිසිදු පාලකයෙකු මා කිසිදා දැක නැති බව දිවුරමි.

ඔහුගේ අවසරයකින් තොරව ඔහුගේ සහබාවරුන් කිසිවෙක් කතා නොකරයි. උන්වහන්සේගේ හිසෙන් කෙස් වැටුණොත් ඔවුන් එය උදුරා තම පපුව මත තබාගෙන ආශීර්වාද කරනවා. ඔවුන් උන් වහන්සේ අසල කතා කරන විට, ඔවුන්ට ඇසෙන්නේ නැති තරමට ඔවුන්ගේ කටහඬ පහත් කරයි. උන් වහන්සේ කෙරෙහි ඔවුන් දක්වන ගෞරවය නිසා, ඔවුන්ට උන් වහන්සේගේ මුහුණ දෙස බැලිය නොහැක; ඔවුහු බිම බලාගනිති. ඔහු තම අස්හාබ්ට සංඥාවක් හෝ නියෝගයක් ලබා දෙන්නේ නම්, ඔවුන් තම ජීවිතය පවා පරදුවට තබා එය ඉටු කිරීමට වෙහෙසෙති.

අහෝ කුරේෂ් ජනතාවනි! ඔබ කොපමණ වාරයක් කඩු ඇන්දත්, ඔබ කුමන පිළියමක් උත්සාහ කළත්, ඔවුන් තම නබිවරයාගේ එක කෙස්ක්වත් ඔබට භාර දෙන්නේ නැත. ඔවුන් කිසිවකට ඔහුට හානියක් කිරීමට ඉඩ නොදෙනු ඇත. ඔවුන් කිසිවෙකුට උන් වහන්සේව ස්පර්ශ කිරීමට පවා ඉඩ නොදෙනු ඇත. තත්ත්වය මෙයයි. ඊළඟට සිදු වන දේ ගැන හොඳින් සිතා බලන්න! මෙය එසේ වුවත්, මුහම්මද් අපට හොඳ සටන් විරාමයක් ලබා දෙයි, එයින් ප්‍රයෝජන ගන්න!

කුරේයිෂ් බහුදේවවාදීන් මෙම වචන පිළි නොගත් අතර උර්වාට අකාරුණික ලෙස සැලකූ අතර ඔහුව අමනාප කළහ. කුරේෂ් මූලස්ථානයෙන් කිසිදු ආරංචියක් නොමැති වූ විට, අපගේ ගුරුවරයා වන රසූල් අල්-අක්‍රම් (සල්ලල්ලාහු අලෙයිහි ව සල්ලම්) හිරාෂ් ඉබ්න් උමය්‍යා ඔහුගේ ඉල්ලීම් නැවත කිරීමට දූතයෙකු ලෙස එවන ලදී. බහුදේවවාදීන් ඉස්ලාම් දූතයාට ඉතා අකාරුණික ලෙස සැලකූහ. ඔවුන් ඔහුගේ ඔටුවෙකු මරා අනුභව කර ඔහුව මරා දැමීමට පහර දුන්හ. ඔවුන්ගේ ග්‍රහණයෙන් යන්තම් ගැලවී ගිය හිරාෂ් ඉබ්නු උමයියා අපගේ ශාස්තෘවරයාණන් වන නබිතුමා වෙත පැමිණ තත්වය පැහැදිලි කළ විට, තම දූතයාට සිදු වූ මෙම අපහාසය ගැන ඔහු ඉතා කණගාටු විය.

මේ අතර, අහාබිෂ් ගෝත්‍රයේ නායකයා වූ හුලෙයිස් බහුදේවවාදී මූලස්ථානයෙන් පෙනී සිටියේය. ඔහු අපේ ශාස්තෘන්වහන්සේ වන නබිතුමා වෙතට පැමිණෙමින් සිටියේය. බහුදේවවාදීන් ඔහුව දූතයෙකු ලෙස පත් කර ඇත. අපගේ ආදරණීය නබිතුමා හුලෙයිස් පැමිණන බව දුටු විට, ඔහු පැවසුවේ, “එන පුද්ගලයා පරිත්‍යාගයන්ට ගරු කරන, අල්ලාහු තආලාගේ අණ ඉටු කිරීමට සහ නැමදීමට අපේක්ෂා කරන ජාතියකයෙකි. (අනේ මගේ අස්හාබ්!) ඔහුට පෙනෙනු පිණිස බිලි ඔටුවන් ඔහු දෙසට එලවන්න! අස්හාබ් අල්-කිරාම් බිලි ඔටුවන් ඔහු දෙසට මුදා හැර, “ලබ්බයික්! අල්ලාහුම්මා ලබයික්!” යැයි තල්බියා පැවසූහ.

ගෙල බැඳ, කන් සලකුණු කර ඇති බිලි සතුන් දුටු හුලෙයිස් බොහෝ වේලාවක් ඔවුන් දෙස බලා සිටියේය. ඔහුගේ දෑස්වල කඳුළු සහ ඔහුගේ ආත්මයේ ගැඹුරින් ශෝකජනක හඬක් නැඟී ඇති අතර, ඔහුට මෙසේ පැවසීමට නොහැකි විය: “මුස්ලිම්වරුන්ට තවාෆ් සෑදීම සහ කාඅ’බාව නැරඹීම හැර වෙනත් අදහසක් නැත. ඔවුන් මෙය කිරීමෙන් වැළකී සිටීම මොනතරම් නරක දෙයක්ද! ඔවුන්ගේ මෙම වැරදි ක්‍රියාව නිසා කුරෙයිෂ්වරුන් විනාශ වන බව මම කඅ’බාහි රබ් තුමාණන් ව දිවුරා කියමි. ලෝකයාගේ ශාස්තෘන් වහන්සේ මේ වචන අසා, “එසේය, කිනනා පුත්‍රයන්ගේ සහෝදරය, එසේය”යි වදාළ සේක. ඔහුගේ ලැජ්ජාව නිසා, හුලෙයිස්ට අපගේ ශාස්තෘවරයා වන රසූලුල්ලාහ් හමුවට පැමිණීමට නොහැකි වූ අතර, ඔහුගේ ආශීර්වාද ලත් මුහුණ දෙස බැලීමටවත් නොහැකි විය. ඔහු නැවත කුරේෂ් මූලස්ථානයට පැමිණියේය. ඔහු තමා දුටු දේ ඔවුන්ට පැවසූ අතර, “ඔහුව කඅ’බාව නැරඹීමට යාමෙන් ඔබ වැළැක්වීම සුදුසු යැයි මම නොසිතමි” යනුවෙන් තම අදහස විවෘතව ප්‍රකාශ කළේය. කුරෙයිෂ් බහුදේවවාදීන් ඉතා කෝපයට පත් වූ අතර හුලෙයිස් නූගත්කම ගැන චෝදනා කළහ.

මෙවර බහුදේවවාදීන් විසින් ඔහුගේ කෲරත්වය සඳහා ප්‍රසිද්ධ වූ මික්‍රාස් ඉබ්නු හෆ්ස්ව දූතයෙකු ලෙස යවා ඇත. ඔහුද පිළිතුර ලබාගෙන ආපසු ගියේය. මික්‍රාස්ගේ මෙහෙයුමෙන් පසු බහුදේවවාදීන් මුස්ලිම්වරුන්ගේ හදිසි ප්‍රහාරයකට බිය විය.

අපගේ ශාස්තෘතුමනි, නබිතුමාට එම කාර්‍යය අවසන් නොකර තැබීමට අවශ්‍ය නොවූ අතර කුරේෂිවරුන් විසින් ගරු කරන ලද ඔහුගේ අස්හාබ් කෙනෙකු යැවීමට අවශ්‍ය විය. අවසානයේ හස්‍රත් උස්මාන්ව යවන බව තීරණය විය. අපගේ ආදරණීය නබිතුමා උස්මාන් ඉබ්නු අෆ්ෆාන් ට පැවසුවේ, “අපි මෙහි පැමිණියේ කිසිවෙකු සමඟ සටන් කිරීමට නොවන බව ඔවුන්ට පවසන්න. අපි පැමිණ ඇත්තේ කඅ’බා අල් මුඅස්සමා නැරඹීමට සහ තවාෆ් කිරීමට පමණි. අපි ළඟ තියෙන බිලි ඔටුවන්ව මරලා ආපහු එනවා. තවද ඔවුන්ට ඉස්ලාමයට ආරාධනා කරන්න! ඊට අමතරව, මක්කමේ සිටින මුස්ලිම්වරුන්ට නුදුරු අනාගතයේ දී මක්කම අත්පත් කර ගන්නා බවට ශුභාරංචිය ප්‍රකාශ කරන ලෙස ඔහු ඔහුට උපදෙස් දුන්නේය.13

හස්‍රත් උස්මාන් බහුදේවවාදීන් වෙත ගොස් අපගේ ශාස්තෘන් වහන්ස, නබිතුමාණන් පැවසූ දේ හරියටම ඔවුන්ට කීවේය. ඔවුන් හස්‍රත් උස්මාන් ගේ යෝජනාවට ද විරුද්ධව ප්‍රතිචාර දැක් වූහ.

ඔහු කැමති නම් බයිතුල්ලාව වටා තව්ෆ් කළ හැක්කේ හස්‍රත් උස්මාන්ට පමණක් බව ඔවුහු පැවසූහ. හස්‍රත් උස්මාන් ප්‍රතිචාර දැක්වූයේ, “රසූල් අලෛහිස් සලාම් බයිතුල්ලාහ්හිදී තවාෆ් නොකරන්නේ නම් මමද නොකරමි!”

බහුදේව වාදයෝ මෙයින් දැඩි කෝපයට පත් වී ඔහු රඳවා ගත්හ. මෙම පුවත අස්හාබ් අල්-කිරාම් වෙත පැමිණියේ “‘උස්මාන් ප්‍රාණ පරිත්‍යාගිකයෙකි. ඔවුන් අපගේ ශාස්තෘන් වහන්සේ නබිතුමාට තත්ත්වය දැනුම් දුන් විට, ඔහු ඉතා ශෝකයට පත් වී, “මේ පුවත නිවැරදි නම්, අපි මේ මිනිසුන් සමඟ සටන් කරන තුරු අපි මෙම ස්ථානයෙන් නොයන්නෙමු” යනුවෙන් පැවසීය. ඉන්පසු ඔහු සාමූරා නම් ගසක් යට හිඳ, “මට පක්ෂපාතී වන ලෙස අල්ලාහ් තආලා ඔබට අණ කළේය” යනුවෙන් පවසමින් තම අස්හාබ්ට බයිඅත් වෙත ආරාධනා කළේය.

වීරෝදාර අස්හාබ් තුමා අපගේ ශාස්තෘවරයාණන්ගේ ආශීර්වාද ලත් හස්තය මත තම දෑත් තබා පොරොන්දු විය, “අල්ලාහු තආලා ඔබට ජයග්‍රහණය ලබා දෙන තුරු ජයග්‍රහණය සාක්ෂාත් කර ගැනීම සඳහා ඔබ ඉදිරියේ සටන් කිරීමට හෝ ප්‍රාණ පරිත්‍යාග කිරීමට අපි අපගේ පක්ෂපාතීත්වය ප්‍රතිඥා දුන්නෙමු. !" අපගේ ශාස්තෘතුමනි, නබිතුමාණෝ තම එක් අතක් තම අනෙක් අතට උඩින් තබා එහි නොසිටි හස්‍රත් උස්මාන් වෙනුවෙන් තමාට පක්ෂපාතී බවට ප්‍රතිඥා දුන්හ. අපගේ ගුරුවරයා වන රසූල් අල්-අක්‍රම් (සල්ලල්ලාහු අලයිහි වසල්ලම්) ඔහුගේ අස්හාබ්ගේ මෙම බයිඅත් ගැන ඉතා සතුටු වූ අතර, “සැබවින්ම ගස යට පක්ෂපාතීව ප්‍රතිඥා දුන් කිසිවෙක් ජහන්නම් වෙතට ඇතුළු නොවනු ඇත.” මෙම බයිඅත් හැඳින්වූයේ බයිඅත් අර් රිල්වාන්.14 ලෙසිනි

අස්හාබ් අල්-කිරාම් (රළියල්ලාහු අන්හූම්) ඔවුන්ගේ කඩු කොපුව ගලවා දැමූ අතර, ඔවුන් රසූල් අලෛහිස්සලාම්ගෙන් සංඥාවක් එනතුරු නොඉවසිල්ලෙන් බලා සිටියහ. “මේ අතර, ඉස්ලාමීය මූලස්ථානය දෙස බලා සිටින කුරේයිෂ් ඔත්තුකරුවන් දැක ඇත්තේ මුජාහිද්වරුන් අපගේ ආදරණීය නබිතුමාට පක්ෂපාතී බවට ප්‍රතිඥා දීම සහ මේ සඳහා ප්‍රාණ පරිත්‍යාග කරන තුරු සටන් කිරීමට සූදානම් වන ආකාරයයි. ඔත්තුකරුවෝ වහාම කුරේයිෂ් මූලස්ථානයට පැමිණ සිදු වූ දෙය ඔවුන්ට පැවසූහ.

අපගේ ශාස්තෘන් වහන්ස, නබිතුමා තම අස්හාබ් ආරක්ෂා කිරීමට පූර්වාරක්ෂාවක් ලෙස රාත්‍රියේ මුරකරුවන් පිහිටුවීය. එක් රාත්‍රියක, හස්‍රත් උස්මාන් සිරගතව සිටින අතරතුර, මුස්ලිම් සොල්දාදුවන් නිදා සිටියදී වැටලීමට හැකි වන පරිදි, මික්‍රාස්ගේ නායකත්වයෙන් යුත් බහුදේවවාදීන් පනස් දෙනෙකුගෙන් යුත් කණ්ඩායමක් පහර දුන්හ. එදින රාත්‍රියේ මුහම්මද් ඉබ්නු මස්ලමා සහ ඔහුගේ මිතුරන් රාජකාරියේ යෙදී සිටියහ. කෙටි අරගලයකින් පසු ඔවුන් නොඇදහිලිවන්තයන් අල්ලා ගත්හ. මික්‍රාස්ට පමණක් ගැලවිය හැකි විය. ඔවුන් වහලුන්ව අපේ නායකයා වන රසූලුල්ලාහ් වෙත ගෙන ආවේය. ඔවුන්ගෙන් සමහරෙකු සිරගත කරන ලදී, ඔවුන්ගෙන් සමහරෙකුට සමාව ලැබුණි. බහුදේවවාදීන්ට පසුදා රාත්‍රියේ තවත් වැටලීමක් කළේය නමුත් ඔවුන් නැවත අල්ලා ගන්නා ලදී. අපේ ශාස්තෘන් වහන්ස, නබි තුමා සමාව දී ඔවුන් ද නිදහස් කළේය.

හුදෙයිබියා සාම ගිවිසුම

ඉස්ලාමීය හමුදාව දිවා රෑ නොබලා යුද්ධයට සූදානම් බවත් ඕනෑම වේලාවක ප්‍රහාරයක් එල්ල කළ හැකි බවත් වටහාගත් නොඇදහිලිවන්තයන්ගේ හමුදාවේ හදවත් භීතියේ පිරී ගියේය. ගිවිසුමක් ඇති කර ගැනීම හැර වෙනත් මගක් නොමැති බව දුටු ඔවුහු ඉක්මනින් දූත කමිටුවක් තෝරා ගත්හ. සුහයිල් ඉබ්නු අම්‍ර්ගේ ප්‍රධානත්වයෙන් තේරී පත් වූ මෙම නියෝජිතයාට “මේ වසරේ මුස්ලිම්වරුන් මක්කමට ඇතුළු නොවිය යුතුය යන කොන්දේසිය මත ගිවිසුමක් ඇති කර ගන්න” යනුවෙන් ප්‍රකාශ කරන ලදී.

“ගස යට සත්‍ය වශයෙන්ම පක්ෂපාතීත්වය ප්‍රතිඥා දුන් කිසිවෙක් ජහන්නම් වෙතට ඇතුළු වන්නේ නැත.”
හදීස් අෂ් ෂරීෆ්

අපගේ ආදරණීය නබිතුමාට කුරේයිෂ් දූතයන් හමුවිය. දූතයන්ගේ පළමු ඉල්ලීම වූයේ ඔවුන්ගේ අල්ලා ගත් මිනිසුන් නිදහස් කිරීමයි. ලෝකයේ නායකයා පැවසුවේ, "ඔබ මක්කමේදී අත්අඩංගුවට ගත් මගේ අස්හාබ්ව ඔබ නිදහස් නොකරන්නේ නම්, මම ඔබේ මේ මිනිසුන්ව නිදහස් කරන්නේ නැහැ." සුහයිල්, “අවංකවම, ඔබ අපට ඉතා සාධාරණව සැලකුවේය” යැයි පවසමින් මක්කාවේ සිරගතව සිටි හස්‍රත් උස්මාන් සහ ඔවුන් කලින් සිරගත කර සිටි සහාබිවරුන් දස දෙනෙකු පමණ නිදහස් කිරීම සහතික කළේය. ඉන් පසු වැටලීමේදී අසුවී සිරගතව සිටි බහුදේව වාදයන් නිදහස් කරන ලදී.

දීර්ඝ සාකච්ඡාවලින් පසුව එකඟතාවකට පැමිණියේ ය. එවිට එය ලිවීමට කාලයයි. හස්‍රත් අලී ලියන්නා ලෙස තෝරා ගන්නා ලදී. සාම ගිවිසුම ලියන්න කඩදාසි පෑන ගෙනාවේය.

ලෝකයාට දයාව වශයෙන් එවන ලද අපගේ ශාස්තෘ හබිබුල්ලාහ්, හස්‍රත් අලී තුමාට පැවසුවේ “. බිස්මිල්ලාහිර්‍රහ්මානිර්‍රහීම් යැයි ලියන්න!" සුහයිල් වහාම මෙයට විරුද්ධ වී, “රහ්මාන් යන වචනයේ තේරුම මම නොදන්නා බව මම දිවුරමි. එහෙම ලියන්න එපා බිස්මික අල්ලාහුම්මා යැයි ලියන්න! නැත්නම් මම සාමය ඇති කරන්නේ නැහැ! ” අපේ ශාස්තෘන් වහන්ස, නබි තුමා සාමය ඇති කර ගැනීමේදී මහා ප්‍රඥාවක් දුටුවේය. මේ හේතුව නිසා, "බිස්මිකා අල්ලාහුම්මා ලස්සනයි" යැයි පැවසූ ඔහු, එය එසේ ලියන්නැයි හස්‍රත් අලීට පැවසීය. එය ලියා අවසන් වූ පසු, අපගේ ශාස්තෘවරයාණෝ, නබිතුමා පැවසූ විට, “මේවා පාර්ශවයන් එකඟ වූ සහ සාමය ඇති කර ගැනීම සඳහා සුහයිල් ඉබ්නු අම්‍ර් සමඟ මුහම්මද් රසූලුල්ලාහ් අත්සන් කළ ලිපි වේ”.

සුහයිල් හස්‍රත් අලීගේ අත අල්ලාගෙන සිටිනු දක්නට ලැබිණි. ඔහු අපගේ ශාස්තෘවරයාණන් වන නබි තුමාණන් දෙසට හැරී, “ඔබ අල්ලාහ්ගේ දූතයා බව අපි පිළිගත්තේ නම්, අපි ඔබට විරුද්ධ නොවන බවත්, ඔබ කඅ’බාව නැරඹීමට යාමෙන් වළක්වන්නේවත් නැති බවට අපි දිවුරා කියමු. එබැවින් රසූලුල්ලාහ් වෙනුවට අබ්දුල්ලාහ්ගේ පුත් මුහම්මද් යනුවෙන් ලියන්න!”

අපගේ ශාස්තෘතුමනි, නබිතුමා එයද පිළිගෙන, “මම අල්ලාහ්ගේ නාමයෙන් දිවුරමි, ඔබ මාව ප්‍රතික්ෂේප කළත්, නිසැකවම මම අල්ලාහු තආලාගේ රසූල් වෙමි. මගේ නම සහ මගේ පියාගේ නම ලියා තිබීම මගේ නබිත්වය නැති වෙන්නේ නැහැ. අලී! එය මකා අබ්දුල්ලාහ්ගේ පුත් මුහම්මද් යනුවෙන් ලියන්න.

රසූලුල්ලාහ් යන වචනය මකා දැමීමට අස්හාබ් අල්-කිරාම් කිසිවෙක් එකඟ වූයේ නැත. සියල්ල මොහොතකට අමතක කළ ඔවුහු “අනේ අලී! මුහම්මද් රසූලුල්ලාහ් ලියන්න; එසේ නොවුවහොත්, බහුදේවවාදීන් සමඟ අපගේ ගැටලුව කඩුවෙන් පමණක් විසඳනු ඇත! අපගේ ශාස්තෘවරයාණෙනි, නබිතුමාණෝ ඔහුගේ අස්හාබ්ගේ උනන්දුව ගැන සතුටු වූ නමුත්, ඔහු තම ආශීර්වාද ලත් දෑතින් නිහඬ වන ලෙස සංඥා කළේය. එය මකා දමන ලෙස හස්‍රත් අලීට අණ කළ විට, ඔහු සමාව දෙන ලෙස ඉල්ලා සිටියේ, “රසූලල්ලාහ්, ඔබ වෙනුවෙන් මාගේ ජීවිතය කැප වේවා! ඔබගේ මේ භාග්‍යවත් ගුණය මට මකා දැමිය නොහැක!" අපගේ ආදරණීය නබිතුමා ඔහුගෙන් සඳහන් කරන ලද වචනය පෙන්වන ලෙස ඉල්ලා සිටියේය. එය පෙන්වූ විට, ඔහු ගිවිසුම ගෙන තම ආශීර්වාද ලත් ඇඟිල්ලෙන් වචනය මකා දැමුවේය. ඔහු අබ්දුල්ලාහ්ගේ පුත්‍රයා යැයි ලියුවේය.

ඉන්පසුව, ලිපි ලිවීමට පටන් ගත්තේය:

1- ගිවිසුම වසර දහයක් සඳහා වලංගු වේ. මෙම කාලය තුළ දෙපාර්ශවය එකිනෙකා සමඟ සටන් නොකළ යුතුය.

2- මෙම වසරේ මුස්ලිම්වරුන් කඅ’බා වෙත නොපැමිණිය යුතුය. කෙසේ වෙතත්, වසරකට පසුව ඔවුන්ට එය නැරඹීමට හැකි වනු ඇත.

3- කඅ’බාව නැරඹීමට පැමිණෙන මුස්ලිම්වරුන් දින තුනක් මක්කාවේ රැඳී සිටිය යුතු අතර, ඔවුන් ගමන් සඳහා සාමාන්‍ය ආයුධ හැර වෙනත් ආයුධ රැගෙන නොයා යුතුය.

4- මුස්ලිම්වරුන් කඅ’බාව වටා තවාෆ් ඉටු කරන අතරතුර, මක්කා බහුදේවවාදීන් කඅ’බාවෙන් පිටතට ගොස් ඔවුන්ට නිදහසේ තවාෆ් කිරීමට පහසුකම් සැලසිය යුතුය.

5- කුරේෂ්හි අයෙක් මුස්ලිම්වරයෙකු වී ඔහුගේ භාරකරුගේ අවසරයකින් තොරව මදීනාවට ගියහොත් ඔහු ආපසු එවනු ලැබේ, නමුත් මුස්ලිම්වරයෙකු පැති මාරු කර මක්කමට ගියහොත් ඔහු ආපසු නොඑනු ඇත. මෙම කොන්දේසි සම්බන්ධයෙන් හස්‍රත් උමර් තුමා මෙසේ ඇසීය. ඔබ මේ කොන්දේසිය පිළිගන්නවාද?” අපගේ ආදරණීය නබිතුමා සිනාසෙමින්, “ඔව්. අල්ලාහු තආලා අපෙන් ඔවුන් වෙත යන අයගෙන් අපව ඈත් කරත්වා!”

6- අස්හාබ්ගෙන් කෙනෙකු හජ් හෝ උම්‍රා ඉටු කිරීමේ අදහසින් මක්කම වෙත පැමිණෙන්නේ නම්, ඔහුගේ ජීවිතය සහ දේපළ සුරක්ෂිත වනු ඇත.

7- බහුදේවවාදීන්ගෙන් කෙනෙකු දමස්කස්, ඊජිප්තුව හෝ වෙනත් ස්ථානයකට යන අතරමගදී මදීනා අසල නතර වුවහොත්, ඔහුගේ ජීවිතය සහ දේපළ ද සුරක්ෂිත වනු ඇත.

8- අනෙකුත් අරාබි ගෝත්‍රිකයන්ට ඔවුන්ට අවශ්‍ය ඕනෑම පාර්ශවයක ආරක්ෂාව පිළිගත හැකි අතර මුස්ලිම්වරුන් හෝ බහුදේවවාදීන් සමඟ එක්වීමට නිදහස ඇත.15

“අහෝ! අබූ ජන්දාල් තව ටිකක් ඉවසන්න! ඔබට කරන දේ විඳදරාගන්න! ඔවුන්ගේ විපාක අල්ලාහු තආලාගෙන් ඉල්ලන්න. නියත වශයෙන්ම අල්ලාහු තආලා ඔබට සහ ඔබ වැනි දුර්වල සහ තනිව සිටින අනෙකුත් මුස්ලිම්වරුන්ට පහසු මගක් ලබා දෙනු ඇත." හදීස් අෂ් ෂරීෆ්

ගිවිසුම අත්සන් කරන විට,එම අවස්ථාවේදී දම්වැල් දෙක දෙපයින් ඇදගෙන ඉස්ලාම් හමුදාව දෙසට පුද්ගලයෙක් එමින් සිටිනු දක්නට ලැබිණි. ඔහු තව තවත් ළං වී “මාව බේරගන්න!” කියා කෑගැසුවේය. මේ හඬ ඇසූ කුරේයිෂ් කමිටු නායකයා වහා උඩ පැන්නේය. ඔහු කටු ගස් අත්තක් ගෙන ඒ පුද්ගලයාගේ හිසට සහ මුහුණට පහර දීමට පටන් ගත්තේය. දම්වැල් බැඳගත් පුද්ගලයා අපගේ ශාස්තෘවරයාණන්ගේ ආශීර්වාද ලත් පාමුල වැඳ වැටී, “අනේ රසූලල්ලාහ්, මාව බේරගන්න!” කියා බැගෑපත් විය. මෙම පුද්ගලයා මක්කමේදී ඉස්ලාමය වැළඳගෙන ඇති අතර, මේ හේතුව නිසා ඔහුගේ පියා විසින් ඔහුව දම්වැලකින් බැඳ ඇත. සෑම දිනකම ඔහුට දරුණු වධ හිංසා පමුණුවන ලද අතර පිළිම වන්දනා කිරීමට බල කෙරුනි. බහුදේවවාදීන් හුදයිබියා වෙත පිටත්ව යාමෙන් ප්‍රයෝජන ගත් ඔහු තම දම්වැල් කඩා, කිසිවෙකුට නොපෙනී මක්කම හැර ගොස් මුස්ලිම්වරුන් අතරට ගියේය. මගපෙන්වීම ලැබූ මෙම භාග්‍යවත් පුද්ගලයා බහුදේවවාදී කමිටුවේ ප්‍රධානියා වූ සුහයිල්ගේ පුත් හස්‍රත් අබූ ජන්දල් ය. සුහයිල් තම පුත් අබූ ජන්දල්ව පෙන්වා අපගේ ආදරණීය නබිතුමාට පැවසුවේ “අපි දැන් ලියා ඇති ගිවිසුමට අනුව ඔබ මා වෙත ආපසු යවන පළමු මිනිසා මෙයයි.”

අපේ ශාස්තෘවරයාණෝ, නබිතුමාණෝ සහ සහාබිවරු බොහෝ සේ කලබල වූහ. හැමෝම කුතුහලයෙන් අපේ ශාස්තෘන් වහන්සේ රසූලුල්ලාහ් තුමාගේ පිළිතුර බලාපොරොත්තුවෙන් සිටියා. එක් අතකින් සාම ගිවිසුමක් වූ අතර අනෙක් පැත්තෙන් වධහිංසාවට ලක් වූ සහාබියෙක් සිටියේය. ලෝකයේ නායකයා සුහයිල්ට පැවසුවේ “අපි තවම සාම ගිවිසුමට අත්සන් කර නැත!” සුහයිල් දිගටම කියා සිටියේ, “අනේ මුහම්මද්! පුතා මෙහෙට එන්න කලින් අපි ගිවිසුමේ ලිපි ලියා අවසන් කළහ. ඔබ මගේ පුතා ආපසු නොදුන්නේ නම්, මම කිසිදා මෙම සාම ගිවිසුම අත්සන් නොකරමි!”

අපේ ශාස්තෘවරයාණෝ, “මා වෙනුවෙන් ඔහු ගිවිසුමෙන් ඈත් කරන්න” යැයි කීවද බහුදේවවාදීන් එය පිළිගත්තේ නැත. සුහයිල් ඉබ්නු අම්‍ර් තම පුත්‍රයා ඇදගෙන යද්දී අබූ ජන්දාල් අඬමින් සිටියේ “අනේ රසූලල්ලාහ්! අහෝ මගේ මුස්ලිම් සහෝදරවරුනි! මා මුස්ලිම් කෙනෙක් වී ගෞරවාදරයට පාත්‍ර වී ඔබ වහන්සේ සරණ ගියත් ඔබ මා බහුදේවවාදීන්ට භාර දෙනවද? හැමදාම මට දරාගන්න බැරි වද හිංසාවලට ලක්වෙන එක සුදුසුයි කියලා ඔබ හිතනවාද? අහෝ රසූලල්ලාහ්! ඔවුන් මාව මගේ ආගම අත්හැරීමට සලස්වන පිණිස ඔබ මාව ආපසු දෙනවාද?!”

මේ හද කම්පා කරවන ආයාචනය දරා ගැනීම ඉතා අපහසු විය. ශෝකයෙන් පිරුණු හදවත් ඇති සහාබිවරු හඬන්නට වූහ. දයාවේ සාගරය වන අපගේ ආදරණීය නබිතුමාගේ දෑස් කඳුලින් පිරී තිබුණි. ඔහු සුහයිල් වෙත පැමිණ, “මේක කරන්න එපා! ඔහුව මට දෙන්න!” කෙසේ වෙතත්, සුහයිල් පිළිතුරු දුන්නේ, "එය කළ නොහැක, මම ඔහුට සමාව නොදෙමි!"

මෙයින් පසු අපගේ ආදරණීය නබිතුමා ඔහුව සනසමින් පැවසුවේ, අහෝ !අබූ ජන්දාල් තව ටිකක් ඉවසන්න! ඔබට කරන දේ විඳදරාගන්න! ඔවුන්ගේ විපාක අල්ලාහු තආලාගෙන් ඉල්ලන්න. නියත වශයෙන්ම අල්ලාහු තආලා ඔබට සහ ඔබ වැනි දුර්වල සහ තනිව සිටින අනෙකුත් මුස්ලිම්වරුන්ට පහසු මගක් ලබා දෙනු ඇත." එවිට ඔහු පැවසුවේ, “අපේ පොරොන්දුව ඉටු නොකිරීම අපට හොඳ නැත.” අබූ ජන්දාල්, “මට තේරෙනවා, රසූලල්ලාහ්” යැයි පැවසූ අතර, ඔහු ඉවසිලිවන්තව සිටින බව ප්‍රකාශ කළේය.

කමිටුවේ සිටි බහුදේවවාදීන් පවා මෙම හද කම්පා කරවන සිදුවීම දරාගත නොහැකිව “අනේ මුහම්මද්! ඔබ වෙනුවෙන්, අපි අබූ ජන්දාල් අපගේ ආරක්ෂාව යටතේ ගෙන යන්නෙමු. අපි සුහයිල්ට ඔහුට වධ දීමට ඉඩ නොදෙමු! ”

මෙයින් පසු, අපගේ නායකයා රසූලුල්ලාහ් සහ අස්හාබ් අල්-කිරාම් තරමක් සැහැල්ලු විය. (සුහයිල් ඉබ්නු අම්‍ර් මුස්ලිම්වරයෙකු බවට පත් වූ අතර මක්කම ජයග්‍රහණයෙන් පසු අස්හාබ් අල්-කිරාම් වලින් එක් කෙනෙක් විය.) සාම ගිවිසුමේ පිටපත් දෙකක් පාර්ශවයන් විසින් ලියා අත්සන් කරන ලදී. බහුදේවවාදීන් නැවත ඔවුන්ගේ මූලස්ථානයට පැමිණියහ.16

මුස්ලිම්වරුන්ට විරුද්ධ යැයි පෙනෙන මෙම ලිපි ගැන කුරේෂ් කමිටුව බෙහෙවින් සතුටට පත් විය. ඊට පටහැනිව, මෙම සාම ගිවිසුම ඇදහිලිවන්තයන් සඳහා විශාල ජයග්‍රහණයක් වූ අතර, මෙම ලිපි මුස්ලිම්වරුන්ට පක්ෂව විය.

පළමුවෙන්ම, බහුදේවවාදීන් ඉස්ලාමීය රාජ්‍යය හඳුනා ගත්හ. මක්කම සිට බහුදේවවාදියෙකු වෙළඳාම හෝ වෙනත් අරමුණක් සඳහා දමස්කස් හෝ ඊජිප්තුවට යන අතරමගදී මදීනා අසල නතර වුවහොත් ඔහුගේ ජීවිතය හා දේපළ සුරක්ෂිත වනු ඇත. මේ අනුව, බහුදේවවාදීන් මුස්ලිම්වරුන්ගේ ජීවිත සමීපව දකිනු ඇත, ඉස්ලාමයේ යුක්තිය සහ අස්හාබ් එකිනෙකාගේ සුන්දර ආකල්ප ගැන මවිතයට පත් වනු ඇත, ඔවුන් ඉස්ලාමයට ආදරය කරනු ඇත. එහි ප්‍රතිඵලයක් වශයෙන්, ඔවුන් මුස්ලිම්වරුන් බවට පත් වී සහාබිවරුන් අතරට එක්වනු ඇත.

වසර දහයක් පැවතීමට නියමිතව තිබූ මෙම ගිවිසුමත් සමඟ මුස්ලිම්වරුන් සංඛ්‍යාවෙන් වැඩි වී ශක්තිය ලබා ගනී. ඉස්ලාමය සෑම තැනකම පැතිරෙනු ඇත. කෙසේ වෙතත්, “කුරෙයිෂ්හි කෙනෙක් මුස්ලිම්වරයෙකු වී මදීනාවේ රැකවරණය ලබා ගැනීමට කැමති නම්, ඔහු ආපසු එවනු ලැබේ” යනුවෙන් කියවන ලද කොන්දේසිය අපගේ ශාස්තෘවරයා වන නබිතුමාට කණගාටුදායක විය. “නියත වශයෙන්ම අල්ලාහු තආලා ඔවුන්ට අවස්ථාවක්, මාර්ගයක් නිර්මාණය කරනු ඇතැ’යි ඔහු පැවසීය.

බහුදේවවාදයන්ට කරන්න දෙයක් ඉතුරු වුණේ නැහැ. අපගේ ගුරුවරයා වන රසූල් අල් අක්‍රම් (සල්ලල්ලාහු අලයිහි ව සල්ලම්) තුමාණෝ අස්හාබ් අල්-කිරාම් තුමාට “කරුණාකර නැගී සිටින්න! ඔබේ බිලි සතුන් පූජා කරන්න. ඔබේ හිස මුඩු කළ පසු, ඉහ්‍රාම් වලින් ඉවත් වන්න. අපේ ශාස්තෘතුමනි, නබි තුමාණෝ තම බිලි සතාට සියල්ලන්ටම පෙර ඝාතනය කළහ. ඔහුගේ කෙස් කපන්නා වන හස්‍රත් කිරාෂ් ඉබ්නු උමය්‍යා ඔහුගේ කෙස් කැපුවේය. අස්හාබ් අල්-කිරාම් එම ආශීර්වාද ලත් හිසකෙස් බිමට වැටීමට පෙර අල්ලා ආශීර්වාද සඳහා තබා ගත්තේය. සහාබිවරු ඔවුන්ගේ බිලි පූජාවන් ද ඝාතනය කළහ. සමහරුන් කෙස් රැවුල් කපා ඇත, සමහරුන් කෙටි කර ඇත.17

ඔවුන් දින විස්සක් පමණ හුදෙයිබියාවේ නැවතී සිට ඇත. අපගේ ශාස්තෘන් වහන්ස, නබි තුමාණෝ තම මිතුරන් සමඟ නැවත මදීනාවට යාමට පිටත් වූහ. අතරමගදී, අල්ලාහු තආලා අපගේ නායකයා වන නබිතුමාට සූරා අල්-ෆත්හ් හෙළි කළ අතර, ඔහුගේ ආශිර්වාදය සහ උපකාරය සම්පූර්ණ කරන බවට ශුභාරංචිය ප්‍රකාශ කළේය. විශ්වයේ සුල්තාන් (සල්ලල්ලාහු අලයිහි ව සල්ලම්) දීප්තිමත් මදීනාවට ජයග්‍රාහී ලෙස පැමිණි දිනවලදී, කුරේයිෂ්හි තකීෆ් ගෝත්‍රයේ අබූ බසීර් මුස්ලිම්වරයෙකු බවට පත්වීමෙන් ගෞරවයට පාත්‍ර විය. තමාට බහුදේවවාදීන් අතර ජීවත් විය නොහැකි බව වටහාගත් අබූ බසීර් පා ගමනින් මදීනාවට පැමිණියේය. හුදෙයිබියා ගිවිසුමට අනුව ඔහු මදීනාවෙන් පිටවී රතු මුහුදේ වෙරළ තීරයේ ඉයිස් නම් ස්ථානයක පදිංචි විය.18

මෙම ස්ථානය පිහිටා තිබුණේ කුරේයිෂ් බහුදේවවාදීන් දමස්කස් වෙත ගිය වෙළඳ මාර්ගයේ ය. මෙයින් පසු, කුරේයිෂ් වලින් මුස්ලිම් බවට පත් වූ අය මක්කම හැර ගොස් මදීනාව වෙනුවට අබූ බසීර් වෙත ගියහ. ඔවුන්ගෙන් පළමුවැන්නා හස්‍රත් අබූ ජන්දාල් ය. මෙම ක්‍රයාවලිය දිගටම පැවතුනි. ඔවුන් මිනිසුන් පනහක්, මිනිසුන් සියයක්, දෙසියයක්, තුන්සියයක් මිනිසුන් බවට පත් විය. කුරේයිෂ් තවලමට දමස්කස් වෙත යන ගමනේදී මෙතැනින් යාමට සිදු විය. හස්‍රත් අබූ බසීර් සහ ඔහු සමඟ සිටි මුස්ලිම්වරු මෙහි ගමන් කරන බහුදේවවාදීන් අල්ලා ඔවුන්ගෙන් මුස්ලිම් වන ලෙස ඉල්ලා සිටියහ. ඔවුන් මුස්ලිම් නොවන අය සමඟ සටන් කර ඔවුන්ව දුෂ්කර තත්වයකට පත් කරනු ඇත.

නියත වශයෙන්ම අපි ඔබට ජයග්‍රහණයක් ලබා දී ඇත්තෙමු.”
අල්-ෆත්හ්: 1

මක්කානු බහුදේවවාදීන්, දමස්කස් වෙත ඔවුන්ගේ වෙළඳ මාර්ග අවහිර වී ඇති බව දැක, මදීනා වෙත කමිටුවක් යැවීය. හුදෙයිබියා ගිවිසුමේ “කුරෙයිෂ්හි මිනිසෙක් මුස්ලිම්වරයෙකු වී ඔහුගේ භාරකරුගේ අවසරයකින් තොරව මදීනාවට ගියහොත් ඔහු ආපසු ලබා දෙනු ඇත” යන කොන්දේසිය ඉවත් කරන ලෙස ඔවුහු ඉල්ලා සිටියහ. අපගේ ශාස්තෘතුමනි, නබිතුමා දයාව පෙන්වා ඔවුන්ගේ ඉල්ලීම පිළිගත්තේය. මේ අනුව, දමස්කස් වෙත කුරේයිෂ්ගේ වෙළඳ මාර්ගය විවෘත විය. ඔවුන්ගේ ඉවසීම වෙනුවෙන් මුස්ලිම්වරු අපගේ ශාස්තෘවරයා වන නබිතුමා වෙත මදීනාවට පැමිණියහ.

මවුලානා හාලිද් අල් බග්දාදි(කුද්දිසා සිර්‍රුහ්)

අපගේ නායකයා රසූලුල්ලාහ් ගේ ආරාධනා ලිපි

සූර්‍යයා පෘථිවියට ළඟා නොවනු ඇත,

එය එම ආදරණීයයා නොවන්නට,

එය පෘථිවිය ආලෝකවත් නොවනු ඇත,

එය එම උපත නොවේ නම්.

එය නූර් සමඟ මිශ්‍ර නොවනු ඇත,

ඔහුගේ රෝස මුහුණ ප්‍රීතියෙන්,

නූර් හදවත් තුළට පිළිබිඹු වේ,

ඔහු ක්‍රියාවට නොපැමිණියේ නම්.

අයියුබි

නෙගුස් අෂාමා වෙත ලිපිය

අබිසීනියාවට යන හස්‍රත් අම්‍ර් ඉබ්නු උමයියා වෙත ලිපියක් මගින් නීගස් අෂ් ෂාමා ගෙන් ඉල්ලා සිටියේ මීට පෙර එහි සංක්‍රමණය වූ අස්හාබ් අල් කිරාම් මදීනාවට යවන ලෙසයි. අපේ නායකයා රසූලුල්ලාහ් නිගස් වෙත ලිපි දෙකක් එව්වේය.

අම්‍ර් ඉබ්නු උමයියා ඉක්මනින්ම අබිසීනියාවට ළඟා වී නගිස් අෂාමා වෙත ගියේය. පළමුව, ඔහු පළමු ලිපිය ඉදිරිපත් කළේය. නිගස් ඔහුගේ සිංහාසනයෙන් බැස, ලිපිය ඉතා ගෞරවයෙන් හා ආදරයෙන් ගත්තේය. ඔහු එය සිපගෙන, එය ඔහුගේ මුහුණේ සහ ඇස්වල පිසදමා, එය විවෘත කර එය ශබ්ද නඟා කියවීමට සැලසුවේ ය:

“බිස්මිල්ලාහිර් රහ්මානිර් රහීම්!

අල්ලාහු ත’ආලාගේ රසූල් මුහම්මද් ‘අලයිහිස්-සලාම්ගෙන් අබිසීනියාවේ පාලකයා වන නිගස් අෂාමා දක්වා! සැබෑ මඟ පෙන්වීම අනුගමනය කරන්නන්ට සාමය ලැබේවා! ඕ පාලකයාණෙනි! ඔබ සාමයෙන් සිටිනු ඇතැයි මම ප්‍රාර්ථනා කරමි, ඔබ කෙරෙහි ඔහු කළ ආශිර්වාද සඳහා අල්ලාහු ත’ආලාට මම ප්‍රශංසා කරමි. ඔහු හැර වෙනත් දෙවියෙකු නැත. ඔහු අල්-මලික් (මුළු විශ්වයේම පාලනය ඇති එකම තැනැත්තා ඔහුය, ඔහුගේ ආධිපත්‍යය සහ පරමාධිපත්‍යය ස්ථිරයි). ඔහු අල්-කුද්දූස් (සියලු දෝෂ වලින් නිදහස් වූ සහ සියලු ප්‍රශංසාවට සුදුසු තැනැත්තා). ඔහු අස්-සලාම් (සියලු අනතුරු වලින් තම සේවකයන් ආරක්ෂා කරන තැනැත්තා). ඔහු අල්-මු’මින් (ආරක්ෂාව සහ සන්සුන් භාවය ලබා දෙන සහ ඊමාන්ගේ ආලෝකය ලබා දෙන තැනැත්තා). ඔහු අල්-මුහයිමින් (සියල්ල බලා සිටින සහ ආරක්ෂා කරන තැනැත්තා).

අපගේ ශාස්තෘන් වහන්සේ වන රසූලුල්ලාහ් සල්ලල්ලාහු අලයිහිවසල්ලම් තුමා පාලකයන්ට යවන ලද ලිපි වලින් එකක්.

ලිපියේ පහළ වම් කෙළවරේ ඇති මුද්‍රාවේ "මුහම්මද්, රසූල්, අල්ලාහ්" යන වාක්‍ය ඛණ්ඩය පහළ සිට ඉහළට පේළි තුනකින් ලියා ඇත.

සෑම ආරාධනා ලිපියකම රිදී මුද්දක කැටයම් කර ඇති මෙම මුද්‍රාව සමඟ පහළින් මුද්‍රා තබනු ලැබේ. රසූලුල්ලාහි සල්ලල්ලාහු අලයිහිවසල්ලම් තුමා මිය යන තුරුම මෙම මුද්ද රාජ්‍ය මුද්‍රාව ලෙස භාවිතා කළේය.

පසුව, ඔවුන්ගේ කලීෆා රාජ්‍යය අතරතුර, එය හස්‍රත් අබූ බකර්, හස්‍රත් උමර් සහ අවසානයේ හස්‍රත් උස්මාන්ගේ මුද්‍රාව බවට පත් විය. හස්‍රත් උස්මාන් එය භාවිතා කළේ මාස හයක් පමණි. දිනක්, මුද්ද කලීෆාගේ ඇඟිල්ලෙන් ලිස්සා ගොස් අරිස් ළිඳට වැටුණි. සියලු සෙවීම් තිබියදීත්, එය සොයාගත නොහැකි විය.

"ඔහුගේ පැමිණීම සඳහා ග්‍රන්ථයේ මිනිස්සුන් යනු යුදෙවුන් සහ ක්‍රිස්තියානු බලාපොරොත්තුවෙන් සිටි නබිවරයා බවත්, ඔහුගේ පැමිණීම පෙර නබිවරුන් විසින් ප්‍රකාශ කරන ලද බවත් මම දිවුරමි”
නිගස් අස්හමා (රළියල්ලාහු අන්හ්)

ඊසා (‘අලෛහිස්-සලාම්’) යනු අල්ලාහු ත’ආලාගේ ආත්මය සහ වචනය බව මම සාක්ෂි දෙමි, ඔහු මරියම් (මරියම්) තුළ තැබුවාය, ඇය නිර්මල වූ අතර සියලු ලෞකික ජීවිතයෙන් වැළකී සිටියාය.

මේ අනුව, ඇය ඊසාව ගැබ් ගත්තාය. අල්ලාහු ත’ආලා තම බලයෙන් ආදම්ව මැව්වාක් මෙන්, ඔහු ඊසාවද මැව්වේය.

ඕ පාලකයාණෙනි! සහකරුවෙකු නොමැති අල්ලාහු ත’ආලාව විශ්වාස කරන ලෙසත්, ඔහුට නමස්කාර කරන ලෙසත්, මා අනුගමනය කරන ලෙසත්, අල්ලාහු ත’ආලා මා වෙත එවූ දේ විශ්වාස කරන ලෙසත් මම ඔබට ආරාධනා කරමි. මක්නිසාද යත් මම අල්ලාහු ත’ආලාගේ රසූල්වරයා වන අතර, මේවා ප්‍රකාශ කිරීම ඔහුගේ යුතුකමයි.

දැන්, මම ඔබට අවශ්‍ය දැනුම්දීම කර ඇති අතර මෙලොව සහ 'ආහිරත්' හි ඔබේ සතුට සහතික කරන උපදෙස් ඔබට ලබා දී ඇත. මගේ උපදෙස් පිළිගන්න! මඟ පෙන්වීම ලබා සැබෑ මාර්ගයට ළඟා වූ අයට සලාම් (සාමය) වේවා.

අපගේ ශාස්තෘ රසූල් අල්-අක්‍රම් (සල්ලල්ලාහු අලෙයිහි වසල්ලම්) ගේ ලිපියට මහත් ගෞරවයෙන් හා නිහතමානීව සවන් දුන් පාලක අෂාමා, "අෂ්-හදු අන් ලා ඉලාහ ඉල්ලල්ලා ව අෂ්-හදු අන්නා මුහම්මද් අබ්දුහු ව රසූලුහ්" යන කාලිමා අෂ්-ෂහාදා කියමින් වහාම මුස්ලිම්වරයෙකු බවට පත් විය. ඉන්පසු ඔහු මෙසේ පැවසීය, "ඔහුගේ පැමිණීම සඳහා ග්‍රන්ථයේ මිනිස්සුන් යනු යුදෙවුන් සහ ක්‍රිස්තියානු බලාපොරොත්තුවෙන් සිටි නබිවරයා බවත්, ඔහුගේ පැමිණීම පෙර නබිවරුන් විසින් ප්‍රකාශ කරන ලද බවත් මම දිවුරමි.මට යාමට අවස්ථාවක් ලැබුනේ නම්, මම නිසැකවම ගොස් ඔහුගේ සේවයේ සිටීමෙන් ගෞරවයට පාත්‍ර වන්නෙමි!" ගෞරවාන්විතව, ඔහු ලිපිය ලස්සන පෙට්ටියකට දමා, "මේ ලිපි මෙහි තිබෙන තාක් කල්, අබිසීනියාවෙන් ශුභසිද්ධිය සහ ආශිර්වාදය ඉවත්ව යන්නේ නැහැ" යැයි පැවසීය.21

නිගස් අෂාමා දෙවන ලිපියේ දී ඇති නියෝග ගෞරවයෙන් කියවා, අපගේ මව උම්මු හබීබාව රසූල් අල්-අක්‍රම් සමඟ අම්‍ර් අන්-නබවි (නබිතුමාගේ නියෝගය) මත විවාහ කර දුන්නේය. ඉන්පසු, අපගේ මව උම්මු හබීබා සහ අස්හාබ් අල්-කිරාම් මාස දෙකක් පමණ එහි සිටි අතර, ඔහු ඔවුන් නැව්වලට නංවා බොහෝ තෑගි සමඟ මදීනා වෙත යැවීය. ඔහු යැවූ ලිපියේ, ඔහු ඉස්ලාමය වැළඳ ගත් බව සඳහන් කළේය.

රෝම අධිරාජ්‍යයා වූ හෙරක්ලියස් වෙත ලිපිය

රෝම අධිරාජ්‍යයාට ඉස්ලාමයට ආරාධනා කිරීම සඳහා හස්‍රත් දිහ්‍යා අල්-කල්බිට පැවරී තිබුණි. ඔහු ලිපිය බුස්‍රාහි ගස්සාන් පාලකයා වූ හරිත් වෙත ලබා දීමට යන අතර ඔහු එය රෝම අධිරාජ්‍යයා වූ හෙරක්ලියස් වෙත යවනු ඇත. අපගේ ශාස්තෘවරයා වන නබි (සල්ලල්ලාහු අලයිහිවසල්ලම්)තුමාගේ ආරාධනා ලිපිය ගෞරවාන්විතව භාරගත් හස්‍රත් දිහ්‍යා ඉක්මනින් බුස්‍රා වෙත පැමිණියේය. ඔහු හරිත් හමුවී තත්වය ගැන ඔහුට කීවේය. හරිත් තවමත් මුස්ලිම් වී නොමැති ආදි ඉබ්න් ඛත්තාම්ව දිහ්‍යා සමඟ යුගලනය කර ඒ වන විට කුඩ්ස් හි සිටි හෙරක්ලියස් වෙත යැවීය. ඔවුන් දෙදෙනා එක්ව කුඩ්ස් වෙත පැමිණ අධිරාජ්‍යයා හමුවීමට උත්සාහ කළහ. අධිරාජ්‍යයාගේ මිනිසුන් හස්‍රත් දිහ්‍යාට මෙසේ පැවසීය, “ඔබ අධිරාජ්‍යයා හමුවන විට, ඔබ හිස නමා ඇවිදින්නෙහිය, ඔබ ඔහු අසලට එන විට, ඔබ ඔහු ඉදිරියේ වැඳ වැටෙනු ඇත. ඔහු ඔබට නැගී සිටීමට ඉඩ නොදෙන තුරු, ඔබ කිසි විටෙකත් ඔබේ හිස බිමෙන් ඔසවන්න එපා.

“මෙම වචන හස්‍රත් දිහ්‍යා තුමාගේ සිත් රිදවූ අතර, ඔහු ඔවුන්ට මෙසේ පැවසීය, “අපි මුස්ලිම්වරුන් වන අල්ලාහු ත’අලා හැර වෙනත් කිසිවෙකුට සුජූද් නොකරමු. තවද, තවත් මිනිසෙකුට සුජූද් කිරීම මිනිස් ස්වභාවයට පටහැනිය.” මෙයට ප්‍රතිචාර වශයෙන්, අධිරාජ්‍යයාගේ මිනිසුන් මෙසේ පැවසූහ, “එසේ නම් අධිරාජ්‍යයා කිසි විටෙකත් ඔබ ගෙනා ලිපිය පිළිගන්නේ නැත, ඔබව සේවයෙන් පහ කරනු ඇත.” හස්‍රත් දිහ්‍යා පිළිතුරු දුන්නේ, “අපගේ නබිතුමා මුහම්මද් ‘අලයිහිස් සලාම් කිසිවෙකුට තමාට මඳක් හිස නමා ආචාර කිරීමට ඉඩ නොදේ, ඔහු ඉදිරියේ සුජූද් කිරීම පසෙකලා. පුද්ගලයෙකු තමා සමඟ කතා කිරීමට කැමති නම්, ඔහු වහලෙකු වුවද, ඔහු ඔහු කෙරෙහි අවධානය යොමු කරයි.

"වල්ලාහි, මූසා සහ ඊසා (අලයිහිමාස් සලාම්) ශුභාරංචිය දුන් නබිවරයා ඔහුය. අපි දැනටමත් ඔහු එනතුරු බලා සිටියෙමු."
කුද්ස්හි උස්කුෆ්

ඔහු ඔහුව ඔහුගේ ඉදිරියට පිළිගනී, ඔහුගේ ඉල්ලීම්වලට සවන් දෙයි, ඔහුගේ කරදර සමනය කරයි සහ ඔහුව සතුටු කරයි. මේ හේතුව නිසා, ඔහුගේ සියලු යටත්වැසියන් නිදහස් හා ගෞරවනීය ය.

”සවන්දෙන්නන්ගෙන් එක් අයෙක් මෙසේ පැවසීය, “ඔබ අධිරාජ්‍යයා ඉදිරියේ වැඳ වැටෙන්නේ නැති නිසා, ඔබේ කාර්‍යය ඉටු කිරීමට ඔබට හැකි වන පරිදි මම ඔබට වෙනත් ක්‍රමයක් පෙන්වන්නම්. මාලිගාව ඉදිරිපිට, අධිරාජ්‍යයා විවේක ගන්නා ස්ථානයක් තිබේ. සෑම දහවල්ම, ඔහු මෙම මාලිගාව ගොස් වටේ ඇවිදියි. එහි ධර්ම ශාලාවක් ඇත. එහි කිසියම් ලියවිල්ලක් තිබේ නම්, පළමුව ඔහු එය රැගෙන කියවයි, පසුව විවේක ගනී. දැන්, ගොස් එම ධර්ම ශාලාව මත ලිපිය තබා පිටත රැඳී සිටින්න. ඔහු ලිපිය දුටු විට, ඔහු ඔබ කැඳවනු ඇත. එවිට ඔබ ඔබේ යුතුකම ඉටු කරනු ඇත. ”

මෙයින් පසු, හස්‍රත් දිහ්‍යා ලිපිය සඳහන් කළ ස්ථානයේ තැබුවේය. හෙරක්ලියස් ලිපිය රැගෙන අරාබි භාෂාව දන්නා පරිවර්තකයෙකු ඉල්ලා සිටියේය. පරිවර්තකයා අපගේ ගුරුවරයා වන රසූලුල්ලාහ්ගේ ලිපිය කියවීමට පටන් ගත්තේය. ලිපියේ ඉහළින්ම ලියා තිබුණේ, “බිස්මිල්ලාහිර් රහ්මානිර් රහීම්! අල්ලාහු ත’ආලාගේ රසූල් මුහම්මද් (‘අලයිහිස්-සල්ලම්’) ගෙන් රෝමවරුන්ගේ ප්‍රධානියා වන හෙරක්ලියස් දක්වා” යනුවෙනි. හෙරක්ලියස්ගේ සහෝදරයාගේ පුත්‍රයා වන යෙනක් ලිපිය ආරම්භ වූ ආකාරය ගැන දැඩි කෝපයට පත් වී පරිවර්තකයාගේ පපුවට තදින් පහර දුන්නේය. පරිවර්තකයා පහරේ බලයෙන් බිම වැටුණු අතර ආශීර්වාද ලත් ලිපිය ඔහුගේ අතින් වැටුණි. හෙරක්ලියස් “ඔබ මෙය කළේ ඇයි?” යනුවෙන් යෙනක්ගෙන් ඇසූ විට ඔහු පිළිතුරු දුන්නේ, “ඔබට ලිපිය නොපෙනේද? ඔහු ලිපිය ආරම්භ කළේ ඔබේ නමට පෙර ඔහුගේ නම යොදාගෙන වන අතර ඔබ පාලකයා බව සඳහන් නොකළ නමුත් ‘රෝමවරුන්ගේ ප්‍රධානියා වන හෙරක්ලියස්ට’ යැයි පැවසීය. උන්වහන්සේ ‘රෝමවරුන්ගේ පාලකයා’ කියා ලියා මුලින්ම ඔබේ නමින් පටන් නොගත්තේ ඇයි? අද ඔහුගේ ලිපිය කියවන්නේ නැහැ.”

මේ ගැන හෙරක්ලියස් මෙසේ පැවසීය, “මම දිවුරමා, ඔබ ඉතා මෝඩයෙක් හෝ සම්පූර්ණයෙන්ම පිස්සු. ඔබ එවැනි පුද්ගලයෙක් බව මම දැන සිටියේ නැහැ. ලිපියේ අන්තර්ගතය දැකීමටත් පෙර ඔබට එය ඉරා දැමීමට අවශ්‍යද? මගේ ජීවිතය මත දිවුරමි, ඔහු පවසන පරිදි ඔහු අල්ලාහ්ගේ රසූල් නම්, ඔහුගේ ලිපියේ මගේ නමට පෙර ඔහුගේ නම ලිවීමට සහ මාව රෝමවරුන්ගේ ප්‍රධානියා ලෙස හැඳින්වීමට ඔහුට අයිතියක් තිබේ. මම ඔවුන්ගේ ප්‍රධානියා පමණයි, ඔවුන්ගේ පාලකයා නොවේ.” ඔහු යෙනැක්ව ඔහුගේ ඉදිරියෙන් නෙරපා හැරියේය.

ඉන්පසු ඔහු කිතුනුවන්ගේ ප්‍රධානියා සහ වඩාත්ම දැනුමැති උස්කුෆ් නම් පුද්ගලයෙකු කැඳවීය. ඔහු හෙරක්ලියස් ගේ උපදේශකයෙකු ද විය. ඔහු ඔහුට ලිපිය කියවීමට සැලැස්වීය. ලිපියේ පහත කොටසේ මෙසේ ලියා තිබුණි: “අල්ලාහු ත’ආලාගේ මඟ පෙන්වීමට කීකරු වී සැබෑ මාර්ගය අත්කර ගන්නා අයට සාමය ලැබේවා!” ඉන්පසු, “(අහෝ රෝම ප්‍රධානියා!) මම ඔබට ඉස්ලාමයට ආරාධනා කරමි. ඔබට ගැලවීම ලබා ගැනීම සඳහා ඉස්ලාමය පිළිගන්න. අල්ලාහු ත’ආලා ඔබට දෙගුණයක් විපාක දෙන පරිදි මුස්ලිම්වරයෙකු වන්න. ඔබ එයින් ඉවත් වුවහොත්, සියලුම කිතුනුවන්ගේ පාප ඔබ මත පැටවෙනු ඇත. ‘(මගේ රසූල්!) පවසන්න: ඕ (යුදෙව්වන් සහ කිතුනුවන්) ග්‍රන්ථයේ ජනතාවනි, අප අතර පොදු වචනයට එන්න. එනම්, අපි අල්ලාහු ත’ආලා හැර වෙනත් කිසිවක් නමස්කාර නොකර ඔහුට කිසිදු සහකරුවෙකු ආරෝපණය නොකරමු. අපි අල්ලාහු ත’ආලා අත් නොහරින අතර අප අතර කිසිවෙකු මැවුම්කරු ලෙස හඳුනා නොගනිමු. ඔවුන් මෙම වචනයෙන් ඉවත් වුවහොත්, මෙසේ පවසන්න: සාක්ෂි දරන්න. අපි තමයි සැබෑ මුස්ලිම්වරු.”22

අපගේ ශාස්තෘන් වහන්සේ වන රසූල් අල්-අක්‍රම් (සල්ලල්ලාහු අලෙයිහි වසල්ලම්) තුමාගේ ලිපිය කියවන අතරතුර, හෙරක්ලියස්ගේ නළල දිගේ දහඩිය ගලා ගියේය. ලිපිය අවසන් වූ පසු, ඔහු මෙසේ පැවසීය, "සුලෙයිමාන් අලෙයිහිස් සලාම්ගේ කාලයේ සිට 'බිස්මිල්ලාහිර් රහ්මානිර් රහීම්' යනුවෙන් ආරම්භ වන ලිපියක් මම කිසි දිනෙක දැක නැත." හෙරක්ලියස් මේ කාරණය සම්බන්ධයෙන් උස්කුෆ්ගෙන් ඔහුගේ මතය විමසූ විට, ඔහු පිළිතුරු දුන්නේ, "වල්ලාහි, මූසා සහ ඊසා (අලයිහිමාස් සලාම්) ශුභාරංචිය දුන් නබිවරයා ඔහුය. අපි දැනටමත් ඔහු එනතුරු බලා සිටියෙමු."

"මේ කාරණය සම්බන්ධයෙන් ඔබ මට කුමක් කිරීමට නිර්දේශ කරනවාද, ඔබ සුදුසු යැයි සිතන්නේ කුමක්ද?" හෙරක්ලියස් ඇසුවේය. උස්කුෆ් පිළිතුරු දුන්නේ, "ඔබ ඔහුව අනුගමනය කිරීම සුදුසු යැයි මම සිතමි." හෙරක්ලියස් පැවසුවේ, "ඔබ පවසන දේ මම හොඳින් දනිමි. කෙසේ වෙතත්, ඔහුව අනුගමනය කර ඉස්ලාමය වැළඳ ගැනීමට මට බලයක් නැත. මන්ද මගේ පාලනය අවසන් වනවා පමණක් නොව, ඔවුන් මා මරා දමයි."

මෙයින් පසු, ඔහු හස්‍රත් දිහ්‍යා සහ ආදි ඉබ්නු ඛත්තාම් ව කැඳවීය. ආදි මෙසේ පැවසීය, “අහෝ පාලකයාණෙනි! මා අසල සිටින, ගවයන් සහ ඔටුවන් ඇති අරාබි හිමිකරුවෙකු වන මේ පුද්ගලයා තම රටේ සිදු වූ පුදුම සහගත සිදුවීමක් ගැන කතා කරයි.” හෙරක්ලියස් “ඔබේ රටේ ඒ සිදුවීම කුමක්ද?” යනුවෙන් විමසූ විට හස්‍රත් දිහ්‍යා මෙසේ පැවසීය, “අප අතර පුද්ගලයෙක් පෙනී සිට ඇත. ඔහු නබිවරයෙකු බව ඔහු ප්‍රකාශ කර ඇත. සමහර අය ඔහුව අනුගමනය කරති; සමහරු ඔහුට විරුද්ධ වෙති. අප, ඇදහිලිවන්තයන් සහ නොඇදහිලිවන්තයන් අතර ගැටුම් පවතී.”

මෙයින් පසු, හෙරක්ලියස් අපගේ ශාස්තෘවරයා වන නබිවරයා ගැන විමසීමට පටන් ගත්තේය. ඔහු දමස්කස් ආණ්ඩුකාරවරයාට අපගේ ශාස්තෘවරයා වන රසූල් අල්-අක්‍රම්ගේ පරම්පරාවෙන් කෙනෙකු සොයා ගැනීමට නියෝග කළේය. මේ අතර, ඔහු රෝමයේ සිටි ඔහුගේ මිතුරෙකු වූ සහ හෙබ්‍රෙව් භාෂාව දන්නා විද්වතෙකුට ලිපියක් ලියා මේ කාරණය ගැන විමසීය. රෝමයේ සිටි ඔහුගේ මිතුරෙකුගෙන් ලිපියක් ලැබුණේ ඔහු ලියූ පුද්ගලයා අවසාන යුගයේ නබිවරයා බවයි. දමස්කස් ආණ්ඩුකාරවරයාට වෙළඳාම සඳහා යන කුරෙයිෂ් කැරවානයක් හමු විය. ඔවුන් අතර කුරෙයිෂ් නායක අබූ සුෆ්‍යාන් ද විය, ඔහු තවමත් මුස්ලිම් නොවීය.

අබූ සුෆ්‍යාන් මෙසේ විස්තර කරයි: අපි ගසාවේ සිටියදී, දමස්කස්හි හෙරක්ලියස් ආණ්ඩුකාරයා අපට පහර දෙන ආකාරයට පැමිණියේය. ඔහු ඇසුවේ, “ඔබ හිජාස්හි මේ පුද්ගලයාගේ ජනතාවගෙන්ද?” අපි පිළිතුරු දුන්නෙමු, “ඔව්”. ඔහු කිව්වා, “එන්න, ඔබ අප සමඟ අධිරාජ්‍යයා වෙත යනු ඇත!” ඔහු අබූ සුෆ්‍යාන් සහ ඔහුගේ සහකරුවන් ව හෙරක්ලියස්ට පෙර දමස්කස් වෙත ගෙන ගියේය. මේ අතර, හෙරක්ලියස් කුඩ්ස් හි බයිට් අල්-මක්ඩිස් හි සිටියේය. ඔහු තම ඇමතිවරයා සමඟ වාඩි වී ඔහුගේ ඔටුන්න පැළඳ සිටියේය. හෙරක්ලියස් අබූ සුෆ්‍යාන් සහ ඔහු සමඟ තවත් මක්කානුවන් තිහක් පමණ මෙහි පිළිගත්තේය.

ඔහු පරිවර්තකයෙකු කැඳවා ඔවුන්ගෙන් මෙසේ ඇසුවේය, “ඔබ අතරින් නබිවරයෙකු යැයි කියා ගන්නා පුද්ගලයාට සමීපතමයා කවුද?” අබූ සුෆ්‍යාන් පිළිතුරු දුන්නේ, “මම ඔහුට සමීපතම පරම්පරාවයි.” හෙරක්ලියස් අබූ සුෆ්‍යාන්ව තමාට සමීප කර ගැනීමට අවශ්‍ය වූ අතර අනෙක් අයට අබූ සුෆ්‍යාන් පිටුපස සිටින ලෙස පැවසීය. හෙරක්ලියස් “ඔබේ ඥාතිත්වයේ මට්ටම කුමක්ද?” යනුවෙන් විමසූ විට ඔහු පැවසුවේ, “ඔහු මගේ පියාගේ මාමාගේ පුත්‍රයා” යනුවෙනි. (අබූ සුෆ්‍යාන්ගේ සීයා උමයියා ය. රසුලුල්ලාගේ සීයා අබ්දුල්මුත්තලිබ් ය. ඔවුන්ගේ සීයා පියාගේ ඥාති සහෝදරයන් විය. ඔහු පැවසුවේ, “ඔහු මගේ පියාගේ මාමාගේ පුත්‍රයා” යනුවෙනි. ඔවුන්ගේ පරම්පරාව ඔවුන්ගේ සීයාගේ සීයා වන අබ්දුල්-මනාෆ් තුළ එක්සත් වේ.) අබූ සුෆ්‍යාන් මුලින් බොරු කීවත්, පාලකයාගේ තර්ජනයට ඔහු බිය වූ අතර බොරු කීමට නොහැකි විය.

ඉන්පසු ඔවුන් අතර මෙම සංවාදය සිදු විය. හෙරක්ලියස්:

- ඔහු නබිවරයෙකු යැයි පවසන පුද්ගලයාගේ පෙළපත කුමක්ද?

- ඔහු අපේ කාලයේ උතුම්ම පුද්ගලයාය. පෙළපත අනුව ඔහු අප අතරින් වඩාත්ම කැපී පෙනෙන තැනැත්තාය.

- ඔහුට පෙර නබිවරයෙකු යැයි කියාගත් කිසිවෙකු ඔබ අතර සිටියාද?

- නැත, එසේ නොවීය.

- ඔහුගේ මුතුන් මිත්තන් අතර පාලකයෙක් සිටියාද?

- නැත.

- ජනතාවගේ වංශවත් අය හෝ දුප්පතුන් සහ දුර්වලයන් ඔහුව අනුගමනය කරනවාද?

- ඔහුව අනුගමනය කරන්නේ දුප්පතුන්, දුර්වලයන්, තරුණයින් සහ කාන්තාවන් ය. ඔහුගේ ජනතාවගේ වැඩිමහල්ලන් සහ කැපී පෙනෙන අය බොහෝ දෙනෙක් ඔහුව අනුගමනය නොකරති.

- ඔහුගේ අනුගාමිකයින්ගේ සංඛ්‍යාව වැඩි වෙමින් පවතීද අඩු වෙමින් පවතීද?

- එය වැඩි වෙමින් පවතී.

- ඔහුගේ ආගමට ඇතුළු වූ පසු, අප්‍රසාදයෙන් හෝ කෝපයෙන් එයින් ඉවත් වූ කිසිවෙකු සිටීද? - නැත.

- ඔහු නබිවරයෙකු බව පැවසීමට පෙර, ඔහු කවදා හෝ බොරු කීවාද?

- නැත.

- එම නබිවරයා කවදා හෝ ඔහුගේ වචනය කඩ කර තිබේද නැතහොත් ඔහුගේ පොරොන්දුව ඉටු නොකළා ද්‍?

- නැත, ඔහු එසේ කර නැත. කෙසේ වෙතත්, අපි දැන් ඔහු සමඟ ගිවිසුමක් ඇති කරගෙන ඇත්තේ ටික කලකට සටන් කිරීම නවත්වන්න. මේ කාලය තුළ ඔහු කුමක් කරයිදැයි අපි නොදනිමු.

- ඔහු ඔබට කුමක් කිරීමට අණ කරයිද?

- එකම දෙවියා වන අල්ලාහ්ට පමණක් නමස්කාර කරන ලෙසත්, ඔහුට කිසිදු සහකරුවෙකු ආරෝපණය නොකරන ලෙසත් ඔහු අපට අණ කරයි. අපගේ මුතුන් මිත්තන් වන්දනාමාන කළ දේ (පිළිම) වන්දනා කිරීම ඔහු අපට තහනම් කරයි. සලාතය ඉටු කිරීමට, අවංක වීමට, දුප්පතුන්ට උපකාර කිරීමට, තහනම් කිරීම් වලින් වැළකී සිටීමට, අපගේ වචනය තබා ගැනීමට, භාර දුන් දේපළ අත්පත් කර නොගැනීමට සහ අපගේ ඥාතීන් බැලීමට ඔහු අපට අණ කරයි.

මෙම සංවාදය බයිත් අල්-මක්දිස් හි සිදු වූ අතර, රසූලුල්ලාහ් සල්ලල්ලාහු අලයිහිවසල්ලම් තුමාගේ ආශිර්වාද ලත් ලිපිය කියවා තිබුණි. හෙරක්ලියස් ලිපිය සිපගෙන එය ඔහුගේ ඇස් සහ හිස මත තැබූ විට, රෝමවරුන් අතර මැසිවිලි නැඟීම වැඩි විය. සීසර් අබූ සුෆ්‍යාන් සහ අනෙකුත් කුරෙයිෂ් ජනතාව පිටතට ගෙන යන ලෙස නියෝග කළේය. තවමත් මුස්ලිම්වරයෙකු නොවූ අබූ සුෆ්‍යාන්, අපගේ ආදරණීය නබිතුමාගේ අරමුණ සාර්ථක වනු ඇතැයි තමා විශ්වාස කරන බවට මෙහිදී දිවුරුම් දුන්නේය.

හස්‍රත් දිහ්‍යා හෙරක්ලියස් ඉදිරිපිට සිටගෙන තම ආශිර්වාද ලත්, ලස්සන මුහුණින් සහ මිහිරි හඬින් මෙසේ පැවසීය, “ඕ සීසර්! බුස්‍රාහි පුද්ගලයෙක් (හාරිත්) මාව ඔබ වෙත එව්වේ ය. ඔහු ඔබට වඩා සුබදායකයි. අල්ලාහුතආලා මත දිවුරනවා, මාව ඔහු වෙත එවූ පුද්ගලයා (රසූලුල්ලාහ්) ඔහුට සහ ඔබට වඩා සුබදායකයි. ඔබ නිහතමානීව මගේ වචනවලට සවන් දී දෙන උපදෙස් පිළිගත යුතුයි! මන්ද ඔබ නිහතමානී නම්, ඔබට උපදෙස් තේරුම් ගත හැකි බැවිනි. ඔබ උපදෙස් පිළිගන්නේ නැත්නම්, ඔබට සාධාරණ විය නොහැක!”

"ඔහු අවසාන යුගයේ අනාගතවක්තෘවරයා බවට සැකයක් නැත, ඔහුගේ පැමිණීම හස්‍රත් මූසා සහ හස්‍රත් ඊසා විසින් දන්වන ලදී."
පූජක සෆාතිර්

"ඉදිරියට යන්න" යැයි හෙරක්ලියස් ඔහුට පැවසූ විට හස්‍රත් දිහ්‍යා මෙසේ පැවසීය, "එබැවින්, ඊසා අලයිහිස්සලාම් සලාතය කළ අල්ලාහුතලා කෙරෙහි විශ්වාස කරන ලෙස මම ඔබට ආරාධනා කරමි. මුසා අලයිහිස්සලාම් විසින් සහ පසුව ඊසා අලයිහිස්සලාම් විසින් ප්‍රකාශ කර නිවේදනය කරන ලද එම උම්මි (කියවීමට හා ලිවීමට ඉගෙන නොගත් පුද්ගලයෙකු) නබිවරයා කෙරෙහි විශ්වාස කරන ලෙස මම ඔබට ආරාධනා කරමි. මුසා අලෙයිහිස්සලාම් විසින්ද පසුව ඊසා අලෙයිහිස්සලාම් විසින්ද පෙර දැනුම් දෙන ලද නබිවරයා ය. ඔබ මෙම විෂය ගැන යමක් දන්නා අතර මෙලොව සහ අහිරත්හි සැපත ලබා ගැනීමට අවශ්‍ය නම්, ඒවා ඔබේ ඇස් ඉදිරිපිටට ගෙනෙන්න. එසේ නොවුවහොත්, ඔබ අහිරත්හි සැපත අහිමි කර අවිශ්වාසයේ සහ බහු දේවවාදයේ රැඳී සිටිනු ඇත. ඔබේ රබ් වන අල්ලාහු ත'ආලා කුරිරු දේ විනාශ කරන බවත් ආශිර්වාද වෙනස් කරන බවත් හොඳින් දැන ගන්න."

හෙරක්ලියස් මෙසේ පැවසීය, “මම කිසිම ලියවිල්ලක් නොකියවා තබන්නේ නැහැ, මා වෙත පැමිණි විද්වතෙකු ඔහුගෙන් මා නොදන්නා දේ විමසා ඉගෙන නොගෙන මම අත් හරින්නේ කරන්නේ නැහැ. එසේ කිරීමෙන් මට ලැබෙන්නේ යහපත සහ ප්‍රතිලාභ පමණි. මේ ගැන සිතා බැලීමට සහ සත්‍යය සොයා ගැනීමට මට යම් කාලයක් දෙන්න.” පසුව, ඔහු හස්‍රත් දිහ්‍යා අමතා ඔහුට පෞද්ගලිකව කතා කළේය. ඔහුගේ හදවතේ ඇති දේ ඔහු මෙසේ පැහැදිලි කළේය: “ඔබව එවූ පුද්ගලයා අවසාන යුගයේ නබිවරයා බවත්, ඔහුගේ පැමිණීම පොත්වල ප්‍රකාශ කර ඇති බවත්, ඔහුගේ පැමිණීම අපේක්ෂාවෙන් සිටි බවත් මම දනිමි. කෙසේ වෙතත්, මම ඔහුව අනුගමනය කළහොත්, රෝමානුවන් මාව මරා දමනු ඇතැයි මම බිය වෙමි. මම ඔබව ඔවුන්ගේ ශ්‍රේෂ්ඨතම විද්වතා සහ ඔවුන් මට වඩා ගරු කරන සෆාතිර් වෙත යවමි. සියලුම කිතුනුවන් ඔහුව අනුගමනය කරයි. ඔහු විශ්වාස කරන්නේ නම්, සියලුම රෝමානුවන් විශ්වාස කරනු ඇත. එවිට මම මගේ හදවතේ සහ මගේ ඇදහිල්ලේ ඇති දේ හෙළි කරමි.”

ඉන්පසු හෙරක්ලියස් ලිපියක් ලියා එය හස්‍රත් දිහ්‍යාට දී සෆාතිර් වෙත යැවීය.

සෆාතිර් පූජකයා

අපගේ ගුරු රසූලුල්ලාහ් සෆාතිර් වෙත ද ලිපියක් යවා තිබුණි. සෆාතිර් ලිපි කියවා අපගේ ගුරු නබිතුමාගේ ගුණාංග ඇසූ විට, ඔහු පැවසුවේ ඔහු අවසාන යුගයේ නබිවරයා බවත්, ඔහුගේ පැමිණීම හස්‍රත් මූසා සහ හස්‍රත් ඊසා විසින් දැනුම් දුන් බවත්, ඔහු ඉස්ලාමය වැළඳ ගත් බවත්‍ය. ඔහු නිවසට ගොස්, කට වසාගෙන, සති තුනක් තිස්සේ, සෑම ඉරිදාවකම ඔහු දේශනා කළ දේශන සඳහා පෙනී සිටියේ නැත. කිතුනුවන් කෑ ගැසුවේ, “සෆාතිර්ට මොකද වුණේ, ඔහු ඒ අරාබි ජාතිකයාට කතා කළ දා සිට එළියට ආවේ නැහැ? අපට ඔහුව අවශ්‍යයි!”

සෆාතිර් තම පූජකයාගේ කළු ඇඳුම් ගලවා දැමීය. ඔහු සුදු ඇඳුම් ඇඳගෙන අතේ පොල්ලක් රැගෙන පල්ලියට පැමිණියේය. නගරයේ ජනතාව එක්‍රැස් කිරීමෙන් පසු ඔහු නැඟිට මෙසේ පැවසීය: “අහෝ කිතුනුවන්! අහමද් (‘අලයිහිස්-සලාම්’) ගෙන් අපට ලිපියක් ලැබී ඇති බව දැන ගන්න. ඔහු අපට සැබෑ ආගමට ආරාධනා කර ඇත. ඔහු අල්ලාහුතආලාගේ සැබෑ රසූල් බව මම පැහැදිලිව දනිමි සහ විශ්වාස කරමි.”

මෙය ඇසූ කිතුනුවන් සෆාතිර්ට පහර දී ඔහුව ප්‍රාණ පරිත්‍යාග කළහ. හස්‍රත් දිහ්‍යා පැමිණ තත්වය හෙරක්ලියස්ට දැනුම් දුන්නේය. හෙරක්ලියස් මෙසේ පැවසීය, “මම ඔබට කිව්වේ නැද්ද? කිතුනුවන්ට, සෆාතිර් මට වඩා ආදරණීය හා උසස් ය. ඔවුන් ඇසුවොත්, ඔවුන් මා ඔහු මෙන් මරා දමනු ඇත.”

සුහ්‍රිගෙන් විස්තර කරන ලද සහීහ් නම් පොතේ බුහාරිගේ වාර්තාවට අනුව, මෙසේ සඳහන් වේ: හෙරක්ලියස් රෝමයේ වංශාධිපතීන් හෝම්ස් හි ඔහුගේ මන්දිරයට කැඳවා දොරවල් වසා දැමීමට නියෝග කළේය. ඉන්පසු ඔහු උස් ස්ථානයක සිටගෙන මෙසේ පැවසීය: “ඕ රෝම ප්‍රජාව! ඔබට සතුට හා සාමය ලබා ගැනීමට, ඔබේ ස්වෛරීභාවය සදහටම පවත්වා ගැනීමට සහ හස්‍රත් ඊසා (ජේසුස්) පැවසූ දේට කීකරු වීමට අවශ්‍යද?” රෝමවරු ඇසූහ, “අහෝ අපගේ පාලකයා! මේවා ලබා ගැනීමට අපි කුමක් කළ යුතුද?” හෙරක්ලියස් පිළිතුරු දෙමින්, “අහෝ රෝම ප්‍රජාව! මම ඔබව හොඳ අරමුණක් සඳහා රැස් කළෙමි. මට හස්‍රත් මුහම්මද් තුමාගේ ලිපිය ලැබුණා. ඔහු මට ඉස්ලාම් ආගමට ආරාධනා කරනවා. අල්ලාහුත’ලාගේ නාමයෙන් මම දිවුරමි ඔහු අපි බලා සිටි නබිවරයා බවත්, ඔහු අපගේ පොත්වල සඳහන් කර ඇති බවත්, ඔහුගේ සංඥා අපි දනිමු. එන්න, අපි ඔහුව අනුගමනය කර මේ ලෝකයේ සහ අහිරත්හි ගැලවීම ලබා ගනිමු.” මෙයින් පසු, ඔවුන් සියල්ලෝම ශාප කිරීමට, මැසිවිලි නැඟීමට පටන් ගත් අතර පිටතට යාමට දොරටු වෙත දිව ගියහ. නමුත් දොරවල් වසා තිබූ නිසා ඔවුන්ට පිටව යාමට නොහැකි විය.

රෝමවරුන්ගේ මෙම ක්‍රියාවන් දුටු හෙරක්ලියස්, ඔවුන් ඉස්ලාමය ප්‍රතික්ෂේප කරන ආකාරය දුටු විට, ඔහු තම ජීවිතය ගැන බිය වී මෙසේ පැවසීය, “අහෝ රෝම ප්‍රජාව! මා පැවසූ වචන ඔබේ ආගම කෙරෙහි ඔබේ භක්තිය පරීක්ෂා කිරීමටයි. ඔබේ ආගම කෙරෙහි ඔබේ භක්තිය සහ මා සතුටට පත් කළ ඔබේ ක්‍රියාවන් මම මගේම දෑසින් දුටුවෙමි.” මෙයින් පසු, රෝමානුවන් හෙරක්ලියස්ට වැඳ වැටී මන්දිරයේ දොරවල් විවෘත වූ විට පිටව ගියහ.23

හෙරක්ලියස් හස්‍රත් දිහ්‍යා තුමා කැඳවා සිදු වූ දේ පැහැදිලි කළේය. ඔහු ඔහුට වටිනා තෑගි රාශියක් ලබා දුන්නේය. ඊට අමතරව, ඔහු අපගේ ශාස්තෘන් වහන්සේ වන නබි සල්ලල්ලාහු අලයිහිවසල්ලම් තුමාට ලිපියක් ලිවීය. ඔහු තම ලිපිය සහ අපගේ ආදරණීය නබිතුමාට සූදානම් කළ තෑගි හස්‍රත් දිහ්‍යා සමඟ යැවීය.

හෙරක්ලියස්ට මුස්ලිම්වරයෙකු වීමට අවශ්‍ය වූ නමුත්, ඔහුගේ තනතුර සහ ජීවිතය අහිමි වේ යැයි බිය නිසා ඔහු ඉස්ලාමය වැළඳ ගත්තේ නැත. අපගේ ශාස්තෘන් වහන්සේ වන නබිතුමාට ඔහු ලියූ ලිපියේ ඔහු මෙසේ පැවසීය, “රෝම අධිරාජ්‍යයා වන සීසර්ගෙන් හස්‍රත් ඊසා විසින් ශුභාරංචිය ලබා දුන් අල්ලාහුතආලාගේ රසූල් මුහම්මද් තුමාට! ඔබගේ දූතයා ඔබගේ ලිපිය සමඟ මා වෙත පැමිණියේය. ඔබ අල්ලාහ්ගේ සැබෑ රසූල් බව මම සාක්ෂි දරමි. ඉන්ජිල් හි ඔබ ගැන සඳහන් කර ඇති බව අපි දැනටමත් සොයාගෙන ඇති අතර හස්‍රත් ඊසා ඔබගේ ශුභාරංචිය අපට ලබා දී තිබුණි. මම රෝමවරුන්ට ඔබව විශ්වාස කරන ලෙස ආරාධනා කළත්, ඔවුන් එය ප්‍රතික්ෂේප කළහ. "ඔවුන් මට ඇහුම්කන් දුන්නා නම්, ඒක ඔවුන්ට හොඳක් වීමට තිබුණි. මම ඔබ සමඟ සිටීමටත්, ඔබට සේවය කිරීමටත්, ඔබේ පාද සේදීමටත් බොහෝ සේ කැමතියි."

“අහෝ කාතිබ්! අල්ලාහු ත’ආලා ඔබගේ මෙම යුතුකම ඔබට ආශිර්වාද කරත්වා!”
හදීස් අෂ් ෂරීෆ්

හස්‍රත් දිහ්‍යා හෙරක්ලියස් හැර ගොස් හිස්මා වෙත පැමිණියේය. අතරමගදී, ජුසාම් නිම්නවලින් එකක් වන ෂනාර් නිම්නයේ, හුනයිඩ් ඉබ්නු උස්, ඔහුගේ පුත්‍රයා සහ ඔහුගේ මිනිසුන් හස්‍රත් දිහ්‍යා කොල්ල කෑහ. ඔහුගේ පැරණි ඇඳුම් හැර ඔහු සතුව තිබූ සියල්ල ඔවුන් රැගෙන ගියහ. මෙම ස්ථානයේ, ඩුබයිබ් ඉබ්නු රිෆා ඉබ්නු සෙයිද් සහ ඔහුගේ ජනතාව ඉස්ලාමය වැළඳගෙන සිටියහ. දිහ්‍යා ඔවුන් වෙත පැමිණ සිදු වූ දේ ඔවුන්ට පැවසූ විට, ඔවුන් හුනයිඩ් ඉබ්නු උස් සහ ඔහුගේ ගෝත්‍රයට එරෙහිව පෙළපාළි ගොස් ඔහුගේ සියලු දේපළ ආපසු ලබා ගත්හ. පසුව, අපගේ නායකයා වන රසූලුල්ලාහ් සෙයිද් ඉබ්නු උස් සහ ඔහුගේ මිනිසුන්ට එරෙහිව හුනයිඩ් ඉබ්නු උස් සහ ඔහුගේ මිනිසුන්ට එරෙහිව යවන ලදී. එම නගරයේ සියලු දෙනා මුස්ලිම්වරුන් බවට පත් වූහ.

හස්‍රත් දිහ්‍යා මදීනා වෙත පැමිණි විට, ඔහු තම නිවසේ නතර නොවී අපගේ නායකයා වන හබීබ් අල්-අක්‍රම්ගේ දොරකඩට කෙළින්ම ගියේය. ඔහු දොරට තට්ටු කළේය. අපගේ නබිවරයා ඇසුවේ, “ඒ කවුද?” දිහ්‍යා පිළිතුරු දුන්නේ, “දිහ්‍යාත් අල්-කල්බි” යනුවෙනි. ලෝකේ නායකයා, “ඇතුළට එන්න” යනුවෙන් කීවේය. හස්‍රත් දිහ්‍යා නිවසට ඇතුළු වී සිදු වූ සියල්ල විස්තරාත්මකව පැවසීය. ඔහු හෙරක්ලියස්ගේ අපගේ නායකයා වන නබිවරයාට යැවූ ලිපිය කියෙව්වේය. රසූලුල්ලාහ් මෙසේ පැවසීය, “ඔහු ටික වේලාවක් (ඔහුගේ සිංහාසනයේ) රැඳී සිටිනු ඇත. මගේ ලිපිය ඔවුන් සමඟ ඇති තාක් කල්, ඔවුන්ගේ පාලනය දිගටම පවතිනු ඇත.”

හෙරක්ලියස් ඔහුගේ ලිපියේ අපගේ නබි සල්ලල්ලාහු අලයිහිවසල්ලම් තුමාණන්ව විශ්වාස කරන බව ලියා තිබුණද, අපගේ ගුරු රසූලුල්ලාහ් පැවසුවේ, "ඔහු බොරු කියනවා. ඔහු තම ආගම අතහැර දමා නැත." හෙරක්ලියස් අපගේ ආදරණීය නබිතුමාගේ ලිපිය සේද රෙද්දකින් ඔතා වටකුරු රන් පෙට්ටියක තබා ඇත. හෙරක්ලියස් පවුල මෙම ලිපිය සංරක්ෂණය කර සෑම කෙනෙකුගේන්ම එය රහසක් ලෙස තබා ගත්තේය.

මෙම ලිපිය ඔවුන් සතුව ඇති තාක් කල් ඔවුන්ගේ පාලනය පවතිනු ඇතැයි ඔවුන් පැවසූ අතර විශ්වාස කළහ. ඇත්ත වශයෙන්ම, එය සිදු විය.24

ඊජිප්තු පාලක, මුකව්කස් (ඇලෙක්සැන්ඩ්‍රියාවේ සයිරස්) වෙත ලිපිය

කාතිබ් ඉබ්නු අබී බල්තා ඊජිප්තු පාලකයා වෙත යැවීමට පෙර, අපගේ නායකයා වන රසූල් අලක්‍රම් (සල්ලල්ලාහු අලයිහි ව සල්ලම්) “අනේ මගේ අස්හාබ්! අල්ලාහු ත’ආලාගෙන් විපාකය අපේක්ෂාවෙන් ඔබ අතරින් කවුද මෙම ලිපිය ඊජිප්තු පාලකයා වෙත ගෙන යන්නේ?” යනුවෙන් ඇසූ විට, හස්‍රත් ඛාතිබ් ඉදිරියට දිව ගොස්, “අනේ රසූලල්ලාහ්! මම එය ගන්නෙමි!” යනුවෙන් පැවසීය. අපගේ නබිතුමා මෙසේ පැවසීය, “අනේ කාතිබ්! අල්ලාහු ත’ආලා ඔබගේ මෙම යුතුකම ඔබට ආශීර්වාද කරත්වා!”

හස්‍රත් කාතිබ් ඉබ්නු අබී බල්තා අපගේ ආදරණීය නබිතුමාගෙන් ලිපිය ලබා ගත්තේය. ඔහු සමුගෙන තම නිවසට ගියේය. ඔහු තම සතා සූදානම් කළේය. ඔහුගේ පවුලේ අයට සමුදීමෙන් පසු ඔහු පිටත් විය.

ඊජිප්තුවේ පාලකයා වූ මුකව්කස් ඇලෙක්සැන්ඩ්‍රියාවේ සිටින බව හස්‍රත් කාතිබ් දැනගත්තේය. ඔහු තම මාලිගාවට ළඟා විය. ඔහුට ඇතුළුවීමට පෙර ඔහුගේ අරමුණ දැනගත් දොරටු පාලකයා හස්‍රත් කාතිබ්ට බොහෝ සෙයින් ගරු කළේය. ඔහු ඔහුට බලා සිටීමට ඉඩ දුන්නේ නැත. ඒ අවස්ථාවේ මුකව්කස් මුහුදේ නැවක නැගී තම මිනිසුන් සමඟ කතා කරමින් සිටියේය. හස්‍රත් කාතිබ් බෝට්ටුවකට නැඟී මුකව්කස් සිටි ස්ථානයට පැමිණියේය. ඔහු අපගේ නායකයා වන නබිවරයාගේ ලිපිය ඔහුට ලබා දුන්නේය. මුකව්කස් කාතිබ්ගෙන් ලිපිය ලබාගෙන මෙසේ කියවීමට පටන් ගත්තේය:

“බිස්මිල්ලාහිර් රහ්මානිර් රහීම්! අල්ලාහු ත’ආලාගේ වහලෙකු සහ රසූල්වරයෙකු වන මුහම්මද්ගෙන් කොප්ට් (ඊජිප්තුවේ පුරාණ ජනයා) හි ප්‍රධානියා වන මුකව්කස් දක්වා!

මඟ පෙන්වීම අනුගමනය කරන්නන්ට සාමය ලැබේවා. ඔබගේ ගැලවීම සඳහා මම ඔබට ඉස්ලාමයට ආරාධනා කරමි. ඔබට ගැලවීම ලබා ගැනීමට සහ අල්ලාහු ත’ආලා විසින් දෙවරක් විපාක ලබා ගැනීමට මුස්ලිම්වරයෙකු වන්න. ඔබ හැරී ගියහොත්, සියලුම කොප්ට්වරුන්ගේ පාප ඔබ මත පැටවෙනු ඇත! ‘(මගේ රසූල්,) පවසන්න: ඕ (යුදෙව්වන් සහ කිතුනුවන්) ග්‍රන්ථයේ ජනතාවනි! අප අතර පොදු වචනයට එන්න. එනම්, අපි අල්ලාහු ත’ආලා හැර වෙනත් කිසිවෙකුට නමස්කාර නොකර ඔහුට කිසිදු සහකරුවෙකු ආරෝපණය නොකරමු. අපි අල්ලාහු ත’ආලාව අත් නොහරින අතර අප අතර කිසිවෙකු මැවුම්කරු ලෙස හඳුනා නොගනිමු. ඔවුන් මෙම වචනයෙන් ඉවත් වුවහොත්, මෙසේ පවසන්න: සාක්ෂි දරන්න. අපි සැබෑ මුස්ලිම්වරු!’”25

විශ්වයේ සුල්තාන්ගේ ලිපිය කියවන විට, මුකව්කස් හස්‍රත් කාතිබ්ට මෙසේ කීවේය, “සුභ දවසක් වේවා!” ඊජිප්තුවේ පාලකයා තම සෙන්පතියන් සහ රාජ්‍ය නායකයින් රැස්කර කාතිබ් සමඟ කතා කිරීමට පටන් ගත්තේය. ඔහු මෙසේ පැවසීය:

"මට තේරුම් ගැනීමට අවශ්‍ය දේවල් කිහිපයක් ගැන මම ඔබෙන් අහන්නම්; මේ කාරණය සම්බන්ධයෙන් මම ඔබ සමඟ කතා කරන්නම්." හස්‍රත් කාතිබ් පිළිතුරු දුන් විට, "හොඳයි, අපි කතා කරමු" යනුවෙන් මුකව්කස් පැවසීය:

- ඔබව එවූ පුද්ගලයා ගැන මට දන්වන්න. ඔහු නබිවරයෙක්ද? ඔහු ගැන මට කියන්න!

- ඔව්, ඔහු නබිවරයෙක්.

- ඔහු සැබවින්ම නබිවරයෙක් නම්, තම මව්බිම හැර ගොස් වෙනත් තැනක රැකවරණය ලබා ගැනීමට බල කළ ඔහුගේ ජනතාවට ඔහු ශාප නොකළේ ඇයි?

- ඊසා ඉබ්නු මරියම් අලෙයිහිස් සලාම් නබිවරයෙක් බව ඔබ විශ්වාස කරනවා නේද? ඔහුගේ ජනතාව ඔහුව අල්ලා මරා දැමීමට කැමති වූ විට, ඔහු ඔවුන්ට ශාප කළේ නැත, ජනාබ් අල්-හක් ඔහුව අහසට නැග්ගුවේය. ඔහු ඔහුට විපාක දුන්නේය. කෙසේ වෙතත්, ඔහුගේ ජනතාව විනාශ කිරීම සඳහා අල්ලාහුත'ලාට යාච්ඤා කළ යුතුව තිබුණා නොවේද? ඔහු කළේ එය නොවේ.

- ඔබ ඉතා හොඳ පිළිතුරක් දුන්නේ ය. ඇත්ත වශයෙන්ම, ඔබ ඥානවන්ත පුද්ගලයෙකුගේ පැත්තෙන් පැමිණි ඥානවන්ත මිනිසෙකි. "අද රෑ අපිත් එක්ක ඉන්න, හෙට මගේ පිළිතුර දෙන්නම්."

හස්‍රත් මූසාගේ කාලයේ පාරාවෝ ගැන සඳහන් කරමින් හස්‍රත් කාතිබ් මුකව්කස්ට මෙසේ පැවසීය:

- ඔබට පෙර මෙහි පාලකයෙක් සිටියේය. ඔහු දේවත්වය ප්‍රකාශ කරමින්, "මම ශ්‍රේෂ්ඨතම දෙවියන්!" යැයි කියා සිටියේය. අල්ලාහු ත’ආලා ඔහුට මෙලොව වධ හිංසාවලින් සහ 'ආහිරත්' වලින් දඬුවම් කර ඔහුගෙන් පළිගත්තේය. මෙයින් පාඩමක් ඉගෙන ගන්න, අන් අයට පාඩමක් නොවන්න!

- අපට දැනටමත් ආගමක් තිබේ. වඩා හොඳ එකක් නොමැති නම් අපි මෙම ආගම අත් නොහරිමු.

- ඔබ පිළිපදින ආගමට වඩා හොඳ සහ වඩා හොඳ දෙයක් නොමැති නම් ඔබ අත් නොහරින බව පවසන ආගම නිසැකවම ඉස්ලාමයයි. අපි ඔබට ආරාධනා කරන්නේ අල්ලාහුතආලාගේ අවසාන ආගම වන ඉස්ලාමයටයි. අල්ලාහුතආලා ඔහු හරහා ඔහුගේ ආගම සම්පූර්ණ කර ඇත, එය මිනිසුන්ට ප්‍රමාණවත් කර ඇත, මෙය නිශ්චිත ය. මෙම නබිතුමා ඔබට පමණක් නොව සියලුම මිනිසුන්ට ඉස්ලාමයට ආරාධනා කර ඇත. එකල, මිනිසුන් අතර, කුරෙයිෂ්වරු වඩාත් ප්‍රතික්‍රියාශීලී සහ රළු වූහ; යුදෙව්වන් වඩාත්ම සතුරු වූ අතර, කිතුනුවන් ඔහුට සමීපතමයන් විය. මූසා අලයිහිස් සලාම් ඊසා අලයිහිස් සලාම්ගේ පැමිණීම ප්‍රකාශ කිරීම ඊසා අලයිහිස් සලාම් මුහම්මද් අලයිහිස් සලාම්ගේ පැමිණීම ප්‍රකාශ කිරීම හා සමාන බව අල්ලාහුතආලාගේ නාමයෙන් මම දිවුරමි. එබැවින්, අපි ඔබට කුර්ආන් අල්-කරීම් වෙත ආරාධනා කිරීම ඔබ යුදෙව්වන්ට ඉන්ජිල් වෙත ආරාධනා කිරීම හා සමානයි. සෑම නබිවරයෙකුම ඔහුව තේරුම් ගත හැකි සහ තේරුම් ගත හැකි ජනතාවක් වෙත යවන ලද බව ඔබ නිසැකවම හොඳින් දනී. එම නබිවරයාට කීකරු වීම එම ජනතාවට අනිවාර්‍ය විය. ඔබ මෙම නබිවරයා වෙත ළඟා වූ අයගෙන් කෙනෙකි. මෙම නව ආගමට අපි ඔබට ආරාධනා කරන්නෙමු.

හස්‍රත් කාතිබ්ගේ මෙම වචනවලට අනුව මුකව්කස් මෙසේ පැවසීය: - මම මෙම නබිවරයාගේ තත්වය නිරීක්ෂණය කළෙමි. ඔහුගේ අණපනත් සහ තහනම් කිරීම් වල අසාධාරණ කිසිවක් මට සොයාගත නොහැකි විය. මට තේරෙන පරිදි, ඔහු මන්තර ගුරුකම් කරන්නෙකු, ශාස්ත්‍ර කියන්නෙකු හෝ බොරුකාරයෙකු නොවේ. ඔහු තුළ නබිත්වයේ සමහර සලකුණු මට හමු විය. සැඟවුණු දේවල් හෙළි කිරීම මෙම සලකුණු වලින් එකකි. ඇතැම් රහස් පිළිබඳ තොරතුරු ලබා දීම මෙම පුද්ගලයාගෙන් පෙනී ගියේය.

“(මගේ දූතයාණෙනි,) මෙසේ පවසන්න: අහෝ!(යුදෙව්වන් සහ කිතුනුවන්) ග්‍රන්ථයේ ජනයා! අප අතර පොදු වචනයට එන්න. එනම්, අපි අල්ලාහුතආලා හැර වෙනත් කිසිවෙකුට නමස්කාර නොකරමු, ඔහුට කිසිදු සහකරුවෙකු ආරෝපණය නොකරමු. අපි අල්ලාහුතආලාව අත්හැර අප අතර කිසිවෙකු මැවුම්කරු ලෙස හඳුනා නොගනිමු. ඔවුන් මෙම වචනයෙන් ඉවත් වුවහොත්, මෙසේ පවසන්න: සාක්ෂි දරන්න, අපි සැබෑ මුස්ලිම්වරු වෙමු!”
ආල ඉම්‍රාන්: 64

ඉන්පසු, “මට ටිකක් කල්පනා කරන්න දෙන්න” කියා ඔහු ටික වේලාවක් ඉල්ලා සිටියේය.

රාත්‍රියේදී, මුකව්කස් හස්‍රත් කාතිබ්ව අවදි කර, අපගේ නබිවරයා ගැන තවත් බොහෝ ප්‍රශ්න අසන්නට අවශ්‍ය බව ඔහුට පැවසීය. එවිට ඔවුන් අතර මෙම සංවාදය සිදු විය: - මම ඔහු ගැන අසන ප්‍රශ්නවලට ඔබ නිවැරදිව පිළිතුරු දෙන්නේ නම්, මම ඔබෙන් කරුණු තුනක් අසන්න කැමතියි.

- ඔබට අවශ්‍ය ඕනෑම දෙයක් අසන්න! මම සැමවිටම ඔබට සත්‍යය කියන්නම්.

- මුහම්මද් මිනිසුන්ට ආරාධනා කරන්නේ කුමක් සඳහාද?

- ඔහු මිනිසුන්ට අල්ලාහුතආලාට පමණක් නමස්කාර කිරීමට ආරාධනා කරයි. දිනකට පස් වතාවක් සලාතය කිරීමට, රාමදාන්හි උපවාස කිරීමට, පොරොන්දු ඉටු කිරීමට ඔහු අණ කරයි. ඔහු මළකුණු අනුභව කිරීම තහනම් කරයි.

මෙයින් පසු, මුකව්කස් ඇසුවේය:

- ඔහුගේ හැඩය සහ බාහිර ස්වරූපය (ශාරීරික පෙනුම) මට විස්තර කරන්න!

ඔහු කෙටියෙන් ඔහුගේ පෙනුම විස්තර කළේය. ඔහු බොහෝ දේ සඳහන් කර නැත. මුකාව්කාස් පැවසූ විට:

- ඔබ තවමත් නොකියූ සමහර දේවල් තිබේ, එනම් ඔහුගේ ඇස්වල රතු පැහැයක් සහ ඔහුගේ පිටේ නබිත්වයේ මුද්‍රාව තිබීම වැනි. ඔහු බූරුවෙකු පිට නැඟී, ලොම් රෙදි ඇඳගෙන, දින සහ ආහාර ස්වල්පයක් සමඟ ජීවත් වේ. ඔහුගේ පියාගේ මාමාවරුන් හෝ ඔහුගේ පියාගේ මාමාවරුන්ගේ පුතුන් විසින් ඔහුව ආරක්ෂා කරනු ලැබේ.

හස්‍රත් කාතිබ් පිළිතුරු දුන්නේය:

- මේවා ඔහුගේ ගුණාංග ද වේ. මුකාව්කස් නැවතත් හස්‍රත් කාතිබ්ගෙන් අපගේ නබිවරයා ගැන ඇසුවේය:

- ඔහු අඳුන් භාවිතා කරනවාද?

- ඔව්! ඔහු කැඩපතක් භාවිතා කරයි, ඔහුගේ හිසකෙස් පීරයි, සෑම විටම ඔහුගේ කැඩපත ඔහු ළඟ තබා ගනී, අඳුනු පෙට්ටිය, පනාව සහ මිස්වාක් (එය අරාබියේ වැඩෙන අරක් ගසේ අත්ත වන අතර දත් මදින්නට භාවිතා කරයි), ඔහු ගමන් කළත් නිවසේ සිටියත්.

- නබිවරයෙකු පැමිණීමට ඇති බව මම දැන සිටියෙමි, ඔහු දමස්කස් වලින් පිටතට පැමිණෙනු ඇතැයි මම සිතුවෙමි. මන්ද පෙර නබිවරුන් සැමවිටම පැමිණියේ එතැනිනි. අවසාන නබිවරයා කටුකකම, හිඟය සහ සාගතය ඇති දේශයක් වන අරාබියේ පෙනී සිටින බව මම පොත්වල දැක තිබුණේ ය. පොත්වල ලියා ඇති ගුණාංග අපට හමු වූ නබිවරයාට මෙය නිසැකවම කාලයයි. "ඔහු එක් විවාහයකින් සහෝදරියන් දෙදෙනෙකු එක්සත් නොකරයි, ඔහු තෑගි පිළිගනී නමුත් සදකා පිළිගන්නේ නැත, ඔහු දුප්පතුන් සමඟ වාඩි වී ඇවිදියි" යනුවෙන් පොතේ ලියා ඇති ඔහුගේ ගුණාංග අපට හමු විය. ඔහු අනුගමනය කිරීම ගැන කොප්ට්වරු මට සවන් නොදෙති. මමත් මගේ පාලනය අත්හරින්නේ නැහැ. මේ සම්බන්ධයෙන් මම ඉතා කෑදරයි. ඒ නබිවරයා රටවල් ආධිපත්‍යය දරනු ඇත, ඔහුගෙන් පසු ඔහුගේ සහාබිවරු පැමිණ අපගේ මෙම රටවල පදිංචි වනු ඇත. අවසානයේදී, ඔවුන් මෙහි සිටින අය කෙරෙහි ජයග්‍රහණය කරනු ඇත. මම මේ ගැන කොප්ට්ස්ලට වචනයක්වත් කියන්නේ නැහැ, මගේ මේ වචන කාටවත් දැනුම් දෙන්නත් මම කැමති නැහැ!

මෙම සංවාදයෙන් පසු, මුකාව්කාස් අරාබි භාෂාවෙන් ලියූ ඔහුගේ ලේඛකයාට කතා කළේය. ඔහු අපගේ නායකයා වන නබිවරයාගේ ලිපියට පහත පිළිතුර ලියා දුන්නේය: “කොප්ට්වරුන්ගේ ප්‍රධානියා වන මුකාව්කස්ගෙන් අබ්දුල්ලාහ්ගේ පුත් මුහම්මද් වෙත! ඔබට සාමය ලැබේවා! ඔබ එවූ ලිපිය මම කියෙව්මි. ඔබ සඳහන් කළ දේ සහ එහි ඔබේ ආරාධනය මට වැටහුණේ ය. නබිවරයෙකු පැමිණෙන බව මමත් දැන සිටියෙමි. නමුත් ඔහු දමස්කස් වලින් පිටතට එනු ඇතැයි මම සිතුවෙමි. මම ඔබේ දූතයාට ගෞරවය පෙන්වූවෙමි. කොප්ට්වරුන්ට ඉතා වටිනා කාන්තා වහලුන් දෙදෙනෙකු සහ ඇඳුම් මම ඔබට එව්වෙමි. ඔබට පදින්න තෑග්ගක් ලෙස ගැහැණු කොටළුවෙකු ද මම ඔබට ලබා දුන්නෙමි.”

මුකාව්කස් මෙය හැර අන් කිසිවක් නොකළ අතර ඔහු මුස්ලිම්වරයෙකු බවට පත් නොවීය. ඔහු දින පහක් ඊජිප්තුවේ හස්‍රත් කාතිබ්ට සත්කාර කළේය. ඔහු මහත් ගෞරවයක් දැක්වූ අතර ඔහුට තෑගි දුන්නේය. ඉන්පසු ඔහු මෙසේ පැවසීය, “වහාම ඔබේ දේශයට, ඔබේ නායකයා වෙත ආපසු යන්න! මම ඔවුන්ට අණ කළේ ඔවුන් වෙනුවෙන් කාන්තා වහලුන් දෙදෙනෙකු, අශ්වයන් දෙදෙනෙකු, මිත්කාල් දහසක් (මිත්කාල් එකක් ග්‍රෑම් 4.8) රන්, ඊජිප්තු අලංකාර ඇඳුම් කට්ටල විස්සක් සහ වෙනත් තෑගි යවන ලෙසයි. මම ඔවුන්ට අණ කළේ ඩිනාර් සියයක් සහ ඇඳුම් කට්ටල පහක් ඔබට දෙන ලෙසයි. දැන්, මාව දාලා යන්න! කොප්ට්වරුන්ට ඔබේ මුඛයෙන් එක වචනයක්වත් ඇසීමට ඉඩ නොදෙන්න!

අපගේ නායකයා වන නබිවරයාට තෑගි වශයෙන්, මුකව්කස් පළිඟු කෝප්පයක්, සුවඳැති මී පැණි, හිස්වැස්මක්, ඊජිප්තු ලිනන් රෙදි, අගාර්වුඩ් සහ කස්තුරි වැනි සුවඳ විලවුන්, ඇවිදින සැරයටියක්, අඳුන් පෙට්ටියක්, රෝස තෙල්, පනාව, කතුර, මිස්වාක්, කැඩපත, ඉඳිකටුවක් සහ නූල් ද යැවීය. මුකව්කස් ඉස්ලාමීය දූතයා වූ හස්‍රත් කාතිබ් ඉබ්නු අබී බල්තා ආරක්ෂක සොල්දාදුවන් සමඟ පිටත් කර හැරියේය. ඔවුන් අරාබියේ දේශවලට පා තැබූ විට, ඔවුන් මදීනා වෙත යන තවලමක් දුටුවේය. කාතිබ් මුකව්කස්ගේ සොල්දාදුවන් ආපසු යවා එම තවලමට එක් විය. කාතිබ් ඉබ්නු අබී බල්තා තෑගි රැගෙන මදීනා වෙත පැමිණ රසූල්ලාහ්ගේ ඉදිරියට ගියේය. අපගේ ආදරණීය නබි සල්ලල්ලාහු අලයිහියසල්ලම් තුමා මුකව්කස්ගේ තෑගි පිළිගත්තේය. කාතිබ් මුකව්කස්ගේ ලිපිය ලබා දී ඔහුගේ වචන වාර්තා කළ විට, අපගේ ශාස්තෘන් වහන්සේ වන නබිතුමා මෙසේ පැවසීය, “මොනතරම් නපුරු මිනිසෙක්ද! ඔහුට තම පාලනය අත්හැරිය නොහැකි විය. කෙසේ වෙතත්, ඔහු විශ්වාස කිරීමෙන් වළක්වන මහ රජ ඔහු සමඟ පවතින්නේ නැත!”26

මුකව්කස් අපගේ නබිතුමාට තෑග්ගක් ලෙස එවූ ජාරියා දෙන්නගේ නම් මරියා සහ ඇගේ සහෝදරිය සිරින් ය. කාතිබ් ඉබ්නු අබී බල්තා ඔවුන්ට සංචාරය කරන අතරතුර මුස්ලිම් වීමට ඉදිරිපත් වූ විට, ඔවුන් පිළිගෙන මුස්ලිම් වූහ. අපගේ ගුරුතුමනි, අපගේ මව හස්‍රත් මරියා මුස්ලිම්වරයෙකු වීම ගැන නබිතුමා ඉතා සතුටු වූ අතර ඇයව විවාහ කර ගැනීමෙන් ඇයට ගෞරව කළේය. ඔහුට ඇයගෙන් ඉබ්‍රාහිම් නම් පුතෙකු ලැබුණි. සිරින් සම්බන්ධයෙන් ගත් කල, අපගේ නබිතුමා ඇයව ඔහුගේ අස්හාබ්ගෙන් කෙනෙකු වන හසන් ඉබ්නු සාබිත්ට ලබා දුන්නේය, ඔහු නබිතුමාගේ කවියෙකි.

“අහෝ මාගේ අල්ලාහ්! ඔහු මගේ ලිපිය කැබලිවලට ඉරා දැමූ ආකාරයටම ඔහු සහ ඔහුගේ පාලනය කැබලිවලට ඉරා දමන්න!”
හදීස් අෂ් ෂරීෆ්

සුදු-අළු පැහැති හිසකෙස් ඇති පිරිසිදු ලේ ඇති අශ්වයන් දෙදෙනාගෙන්, කොටළුවාට දුල්දුල් ලෙසත්, බූරුවාට උෆයර් හෝ යාෆූර් ලෙසත් නම් කරන ලදී. ඒ දවස වන තුරු, අරාබියේ සුදු ලොම් සහිත කොටළුවෙකු දැක නොතිබුණි. මුස්ලිම්වරුන් දුටු පළමු සුදු ලොම් සහිත කොටළුවා දුල්දුල් ය. අපගේ නබිතුමා තෑග්ගක් ලෙස ලබා දුන් පළිඟු කෝප්පයෙන් ජලය පානය කළේය.

මුකාව්කස් අපගේ නබිතුමාගේ ලිපියට මහත් ගෞරවයක් දැක්වූ අතර එය ඇත්දළවලින් සාදන ලද පෙට්ටියක තැබීය. ඔහු පෙට්ටිය මුද්‍රා තබා ඔහුගේ කාන්තා වහලියකට භාර දුන්නේය. (ඉහත සඳහන් ලිපිය 1267 [ක්‍රි.ව. 1850] දී ඊජිප්තුවේ අහ්මින් ප්‍රදේශයේ පැරණි ආරාමයක කොප්ටික් පොත් අතර තිබී හමු වූ අතර එය 96 වන කලීෆා ඔටෝමාන් සුල්තාන් අබ්දුල්මජිඩ් හෑන් විසින් මිලදී ගන්නා ලදී. එය ඉස්තාන්බුල්හි ටොප්කාපි මාලිගයේ පූජනීය ධාතු අංශයේ තැන්පත් කරන ලදී.)

ඉරානයේ ෂා, ඛොස්‍රෝ පර්විස් වෙත ලිපිය

අබ්දුල්ලාහ් ඉබ්නු හුසාෆා ඉරානයේ පාලකයා වෙත යවන ලදී. හස්‍රත් අබ්දුල්ලාහ් විශ්වයේ නායකයාගේ වටිනා ලිපිය ඉරානයේ අහංකාර පාලකයාට ඉදිරිපත් කළ විට, ඔහු එය ශබ්ද නඟා කියවීමට තම ලේකම්වරයාට දුන්නේය.

“බිස්මිල්ලාහිර් රහ්මානිර් රහීම්!

අල්ලාහු ත’ආලාගේ රසූල් මුහම්මද් (‘අලයිහිස්-සලාම්’)ගෙන්, පර්සියානුවන්ගේ ප්‍රධානියා වන ෂා වෙත...”

ලේකම්වරයා මෙතරම් දුරක් කියවා තිබුණේ අහංකාර ෂා කෝපයට පත් වූ විටය; ඔහු ලිපිය රැගෙන එය ඉරා දැමීය. අපගේ නායකයා වන නබිතුමා තම ආශිර්වාද ලත් නාමයෙන් ලිපිය ආරම්භ කිරීම ගැන ඔහු අතිශයින් කෝපයට පත් විය. ඉස්ලාමීය දූතයා වූ හස්‍රත් අබ්දුල්ලාහ් ඉබ්නු හුසාෆා නෙරපා හැරීමට අවශ්‍ය වූ විට, හස්‍රත් අබ්දුල්ලාහ් ෂා සහ ඔහු වටා රැස්ව සිටි ගිනි නමස්කාරකයින්ට මෙසේ පැවසීය:

: “පර්සියාවේ ජනයෙනි! ඔබ නබිවරුන් විශ්වාස කරන්නේ නැහැ, ඔබ ස්වර්ගීය පොත් පිළිගන්නේ නැහැ. ඔබ ජීවත් වන්නේ සිහිනයක; ඔබ ජීවත් වන මේ දේශවල ඔබේ සීමිත දින ගෙවී යනවා!

අහෝ ෂා! ඔබට පෙර බොහෝ පාලකයන් මෙම සිංහාසනයේ වාඩි වී පාලනය කළහ. අල්ලාහුතආලාගේ ආඥාවන් ඉටු කළ අය ඔවුන්ගේ “ආහිරත්” දිනා මෙලොවින් මිය ගිය අතර, එසේ නොකළ අය දිව්‍ය දඬුවමක් විඳ ඇත!

අහෝ ෂා! මම ගෙනැවිත් ඉදිරිපත් කළ මෙම ලිපිය ඇත්ත වශයෙන්ම ඔබට මහත් ආශිර්වාදයක් විය. ඔබ එය අවඥාවට ලක් කළා. ඔබ පිළිකුල් කරන ආගම මෙහි පැමිණි විට, ඔබ පැන යාමට ස්ථානයක් සොයන බවට අල්ලාහුතආලා මත දිවුරමි!”

ඉන්පසු ඔහු ෂා රජුගේ මාලිගාවෙන් පිටව ගොස් තම සතා පිට නැඟී ගියේය. ඔහු ඉක්මනින් එතැනින් ඉවත් විය. ඔහු මදීනා වෙත පැමිණ විශ්වයේ සුල්තාන්ට තත්වය පැහැදිලි කළ විට, ඔහු මෙසේ පැවසීය, “අහෝ මාගේ අල්ලාහ්! ඔහු මගේ ලිපිය කැබලිවලට ඉරා දැමූ ආකාරයටම ඔහු සහ ඔහුගේ පාලනය කැබලිවලට ඉරා දමන්න!” අල්ලාහුත’අලා තම රසූල්ගේ යාච්ඤාව පිළිගත් අතර, එක් රාත්‍රියක, ෂා රජුට ඔහුගේම පුත්‍රයා විසින් පිහියෙන් ඇන කැබලිවලට ඉරා දමන ලදී. හස්‍රත් උමර්ගේ කාලයේදී, සියලුම ඉරාන ඉඩම් මුස්ලිම්වරුන් විසින් අත්පත් කර ගන්නා ලදී.27

ගස්සාන් පාලක, හාරිත් ඉබ්නු අබී ෂිම්‍ර් වෙත ලිපිය

හස්‍රත් ෂුජා ඉබ්නු වහබ් තුමා ගසාන් හි පාලකයා වෙත යවන ලදී. පළමුව, ෂුජා රදියල්ලාහු අන්හු පාලකයාගේ දොරටු පාලකයාට කතා කළේය. ඔහු ඔහුට ඉස්ලාමයට ආරාධනා කළ විට, දොරටු පාලකයා පිළිගෙන අපගේ ශාස්තෘන් වහන්සේ වන රසූලුල්ලාහ්ට ඔහුගේ ගෞරවය සහ සුබ පැතුම් පිරිනැමීය. වහාම, ඔහු පාලකයා සමඟ හස්‍රත් ෂුජා හමුවීම සංවිධානය කළේය. හරිත් ඉබ්නු අබී ෂිම්‍ර් ලිපිය ශබ්ද නඟා කියවූ විට, ඔහු කෝපයට පත් වී එය බිම විසි කළේ ය. හස්‍රත් ෂුජා වහාම මදීනා වෙත ආපසු ගොස් අල්ලාහු ත’ආලාගේ ආදරණීයයාට සිදු වූ දේ පැවසීය. ඔහුගේ ලිපිය බිම විසි කිරීම ගැන අපගේ ආදරණීය නබිතුමා කලබල වූ අතර, “ඔහුගේ පාලනය විනාශ වේවා!” යනුවෙන් පැවසීය. ටික කලකට පසු, හරිත් ඉබ්නු අබී ෂිම්‍ර් මිය ගිය අතර, ඔහුගේ රාජ්‍යය විසිරී ගියේය.28

යමාමා පාලක, හව්සා ඉබ්නු අලී වෙත ලිපිය

සාලිත් ඉබ්න් අම්‍ර් ව යමාමා පාලකයා වෙතට යැව්වේ ය. හව්සා කිතුනුවකු විය. අපගේ ශාස්තෘන් වහන්සේ වන නබිතුමා තම ලිපියේ මෙසේ පැවසීය:

“බිස්මිල්ලාහිර් රහ්මානිර්‍රාහිම්!

අල්ලාහු ත’ආලාගේ රසූල් මුහම්මද් (‘අලයිහිස්-සලාම්’) ගෙන් හව්සා ඉබ්න් අලී වෙත! මඟ පෙන්වීම ලබා සැබෑ මාර්ගයට ළඟා වූ අයට සාමය ලැබේවා! (ඕ හව්සා!) ඉස්ලාමය ඔටුවන්ට සහ අශ්වයන්ට යා හැකි දුරම ස්ථාන දක්වා පැතිර යන බවත්, එය සියලු ආගම් අභිබවා ජයග්‍රහණය කරන බවත් දැනගන්න. ඔබට ගැලවීම ලබා ගැනීම සඳහා ඉස්ලාමය පිළිගන්න. ඔබ මුස්ලිම්වරයෙකු වුවහොත්, ඔබගේ පරමාධිපත්‍යය යටතේ ඇති ඉඩම්වල පරිපාලනය මම ඔබට භාර කරමි…”

යමමාහි පාලකයා වන හව්සා මෙම ආශිර්වාද ලත් ආරාධනය පිළිගැනීම ප්‍රතික්ෂේප කළේය. ඔහුගේ පාලනයට ඇති ආදරය සහ තනතුරට ඇති කෑදරකම ඔහුව අන්ධ කළේය. මේ නිසා, විශ්වයේ සුල්තාන්ගේ යාච්ඤාව ලබා ගැනීමේ ආශිර්වාදය ඔහුට අහිමි නොවිය. ඉස්ලාමීය දූතයා වූ හස්‍රත් සාලිත් ඉබ්නු අම්‍ර් ඔහුට අනුකම්පා කර මෙසේ පැවසීය:

“අහෝ හවුසා!, යමාමාගේ පාලකයා! ඔබ මේ මිනිසුන්ගේ ප්‍රධානියා! ඔබ ශ්‍රේෂ්ඨ යැයි සලකන සීසර්වරු දැනටමත් මිය ගොස් පස බවට පත්ව ඇත. සැබෑ උසස් අය වන්නේ අල්ලාහු ත'ආලාගේ ආඥාවන් ඉටු කිරීමෙන් සහ ඔහුගේ තහනම් කිරීම් වළක්වා ගැනීමෙන් ජන්නාවට සුදුසු අයයි. ඇදහිල්ලෙන් ගෞරවයට පාත්‍ර වූ ප්‍රජාවක් නම්, ඔබේම දූෂිත විශ්වාසයෙන් ඔවුන්ව නිවැරදි මාර්ගයෙන් නොමඟ යැවීමෙන් පරිස්සම් වන්න! අවංකවම, අල්ලාහු ත'ආලාගේ ආඥාවන් ඉටු කරන ලෙසත් ඔහුගේ තහනම් කිරීම්වලින් වැළකී සිටින ලෙසත් මම ඔබට උපදෙස් දෙමි. ඔබ අල්ලාහු ත'ආලා විශ්වාස කර ඔහුගේ නියෝග ක්‍රියාත්මක කරන්නේ නම්, ඔබ ජන්නාවට ඇතුළු වනු ඇත. ඔබ ෂෙයිතාන් අනුගමනය කරන්නේ නම්, ඔබ ජහන්නම්හි රැඳී සිටිනු ඇත. ඔබ මගේ මෙම උපදෙස පිළිගන්නේ නම්, ඔබ බිය වන දෙයින් ඔබ ආරක්ෂිත වන අතර ඔබ බලාපොරොත්තු වන දේ ඔබට ලැබෙනු ඇත.

ඔබ මගේ උපදෙස ප්‍රතික්ෂේප කළහොත්, ඔබ වෙනුවෙන් මට කිරීමට කිසිවක් ඉතිරිව නැත. එය ඔබට භාරයි!”

හව්සා ඉස්ලාමීය දූතයාගේ මෙම සුන්දර උපදෙසට සවන් දුන්නේ නැත. සාලිත් ඉබ්නු අම්‍ර් තවදුරටත් යමමා හි රැඳී සිටීම අවශ්‍ය නොවන බව වටහාගෙන ඉක්මනින් මදීනා වෙත ආපසු ගියේය. ඔහු අපගේ ආදරණීය නබිතුමාට ප්‍රතිඵලය දැනුම් දුන්නේය. හව්සා ඉස්ලාමය වැළඳ ගැනීමේ සතුට අහිමි නොකර ගැනීම ගැන අපගේ ශාස්තෘ රසූල් අල්-අක්‍රම් දුක් විය. ටික වේලාවකට පසු, හව්සාගේ මරණය පිළිබඳ පුවත පැමිණියේය. ඔහුගේ පාලනය කෙරෙහි ඇති ඇල්ම සහ තරාතිරම සඳහා වූ අභිලාෂය ඔහුගේ සොහොනෙන් අවසන් විය, එය ජහන්නම් වලකි.29

බහරේන් ආණ්ඩුකාර, මුන්සිර් ඉබ්නු සාවා වෙත ලිපිය

“අනේ මාගේ අල්ලාහ්! උම් රූමන් තුමිය ඔබේ මාර්ගයේ සහ ඔබේ රසූල්වරයා වෙනුවෙන් විඳි දුෂ්කරතා ඔබෙන් සැඟවී නැත.”
හදීස් අෂ් ෂරීෆ්

හස්‍රත් අලා ඉබ්නු හද්‍රමි යවමින් බහරේනයේ ආණ්ඩුකාරවරයා වෙත ලිපියක් ගෙන ආවේය. ආණ්ඩුකාරවරයා තේජාන්විත ලිපිය ආදරයෙන් කියවා, එහි අන්තර්ගතය තේරුම් ගත් අතර ඉමාන් සම්මානයෙන් පිදුම් ලැබීය. අනෙක් අය මෙන් නොව (නිගස් අෂාමා හැර), "මිනිස්සු මට මේක කියයි, මම මගේ සිංහාසනය නැති කර ගනිමි” යැයි පැවසුවේ නැත "අෂ්-හදු අන් ලා ඉලාහ ඉල්ලල්ලා ව අෂ්-හදු අන්නා මුහම්මද් අබ්දුහු ව රසූලුහ්!" යනුවෙන් පැවසීමෙන් ඔහු තමා සහ තමා අනුගමනය කළ යටත්වැසියන් ජහන්නම් ගින්නෙන් බේරා ගත්තේය. තවත් පාලකයෙක් මුස්ලිම්වරයෙකු වීමට ආරාධනා ලිපියක් හරහා විශ්වාස කිරීමට බුද්ධිය පෙන්වීය. ඔහුගේ යටත්වැසියන්ගෙන් සමහරක් ඔහු අනුගමනය කර මුස්ලිම්වරුන් බවට පත් විය. ඔවුන්ගෙන් සමහරක් විශ්වාස කළේ නැත.

මුන්සීර් ඔහුගේ තත්වය ලියා එය අපගේ ආදරණීය නබිතුමාට අලා ඉබ්නු හද්‍රමි රදි-අල්ලාහු අන්හු විසින් ඉදිරිපත් කළේය. අපගේ ගුරුතුමනි, නබිතුමාගේ ප්‍රතිචාර ලිපිය මෙසේය:

“ඔබට කීකරු වන අයට ඉස්ලාමය උගන්වනු ලැබේ. කැරලිකාර සහ විරුද්ධ වන අයට ජිස්‍යා (ඉස්ලාමීය රාජ්‍යයක් එහි මුස්ලිම් නොවන යටත්වැසියන්ගෙන් අය කරන බද්ද) ට යටත් වේ. ඔවුන් (මුස්ලිම්වරුන්) සොරොස්ට්‍රියානුවන් විසින් මරා දමන ලද සතුන් අනුභව නොකළ යුතු අතර, ඔවුන්ගෙන් මනාලියන් ලබා නොදිය යුතුය.”

මේ අනුව, ඉස්ලාමයේ දූතයින් හත් දෙනා තම යුතුකම ඉටු කළ අතර එකල ශ්‍රේෂ්ඨ රාජ්‍යයන්ට ඉස්ලාමයේ පැවැත්ම ප්‍රකාශ කළහ. ඔවුන් සැබෑ සතුට ගැන ඔවුන්ට දැනුම් දුන් අතර කියියාමාත් දිනයේදී “අපි ඒ ගැන අසා තිබුණේ නැහැ” යැයි පැවසීමට ඉඩක් ඉතිරි කළේ නැත. කෙටියෙන් කිවහොත්, පාලකයන් දෙදෙනෙක් ඇදහිලිවන්තයන් බවට පත් වූහ. ඔවුන්ගෙන් එක් අයෙක් නිගස් වන අතර අනෙක් කෙනා මුන්සිර් ය. අනෙක් අය අවිශ්වාසයේ සිටියහ.

අබිසීනියානු පාලකයා අෂාමා (රහ්මතුල්ලාහි අලෙයිහි) මුස්ලිම්වරයෙකු වීම, අස්හාබ් අල්-කිරාම් කිහිපයක් දැකීම, අපගේ ශාස්තෘවරයා වන නබිවරයාගේ ආශිර්වාද ලත් යාච්ඤා ලබා ගැනීම සහ රසූලුල්ලාහ් සහ උම් හබීබා රදි-අල්ලාහු අන්හාගේ නිකාහ් ඉටු කිරීම මගින් ගෞරවයට පාත්‍ර විය.

නැගෙනහිර රෝම අධිරාජ්‍යයා වූ හෙරක්ලියස් සහ ඊජිප්තුවේ සුල්තාන් මුකව්කස් මුස්ලිම්වරුන් බවට පත් නොවූ නමුත් ඔවුන් ලිපිවලට මහත් ගෞරවයක් දැක්වූ අතර මෘදු පිළිතුරු ලබා දී, දූතයින්ට හොඳින් සැලකූ අතර අපගේ ශාස්තෘවරයා වන රසූලුල්ලාහ්ට තෑගි යවා තිබුණි.

ගසාන් සහ ඉරානයේ පාලකයෝ දූතයින්ට හොඳින් සැලකුවේ නැත, ඔවුන්ගේ සතුරුකම විවෘතව පෙන්නුම් කළහ.

යමමාහි පාලකයා ඉස්ලාමීය දූතයාට ආචාරශීලීව සැලකුවේය.

හිජ්‍රතයේ හයවන වසරේ සිදු වූ වෙනත් සිදුවීම්

සිහාර් (දික්කසාද වීමේ ක්‍රමයක් )හව්ලා ඉබ්නු සඅ’ලබා ඉබ්නු කයිස් ඉබ්නු මලික් අල්-හස්‍රාජි සහ ඇගේ සැමියා වන අවුස් ඉබ්නු සාමිත් ඉබ්නු අහ්සාමි අන්සාරි අතර සිදු විය. සූරා අල්-මුජාදලා හෙළිදරව් කරන ලදී.

රසූලුල්ලාහ් සල්ලල්ලාහු අලයිහිවසල්ලම් තුමා අශ්ව සහ ඔටු ධාවන තරඟ සඳහා අවසර දුන්නේය.

මීට පෙර කිසිදා පරාජය නොවූ ඔහුගේ ඔටුවා අරාබි ඔටුවෙකු විසින් පහර දෙන ලද අතර ඔහුගේ අස්හාබ් ශෝකයට පත් වූ විට, ඔහු මෙසේ පැවසීය, “සෑම නැග්මකටම යහපත් තැනක් ඇත.”

අපගේ මව අයිෂා (රළියල්ලාහු අන්හා) ගේ මව වන උම් රූමන් මිය ගියේය. රසූලුල්ලාහ් සල්ලල්ලාහු අලයිහිවසල්ලම් තුමා ඇගේ අවමංගල්‍ය සලාතය මෙහෙයවා ඇයව භූමදාන කළේය. රසූලුල්ලාහ් ඇයව පෞද්ගලිකව සොහොනට ගෙන ගියේය. අපගේ ශාස්තෘන් වහන්සේ වන නබිතුමා ඇයට ජන්නා පිළිබඳ ශුභාරංචිය ප්‍රකාශ කරමින් මෙසේ පැවසූහ: “ජන්නාහ් හූරීන් දෙස බැලීමට කැමති ඕනෑම අයෙක් උම් රූමන් දෙස බැලිය යුතුය.” ඇයට සමාව දෙන ලෙස යාච්ඤා කිරීමෙන් පසු, ඔහු මෙසේ පැවසීය: “අනේ අල්ලාහ්! උම් රූමන් ඔබේ මාර්ගයේ සහ ඔබේ රසූල්වරයා වෙනුවෙන් විඳි දුෂ්කරතා ඔබෙන් සැඟවී නැත.”

කයිබර් ගසාව

"අපි කයිබර් බලකොටුව යටත් කරගත් දින, රසූලුල්ලාහි සල්ලල්ලාහු අලයිහි වසල්ලම් තුමා හීලෑ කොටළුවන් අනුභව කිරීම සහ මුත්ආ නිකාහ් සෑදීම තහනම් කළේය."
හස්‍රත් අලී (රළියල්ලාහු අන්හු)

ඊළඟ දවසේ, නටාත් ඉදිරිපිටට පැමිණි වීරෝදාර අස්හාබ් සවස් වන තුරු සටන් කළේය. වටලෑම තුන්වන, හතරවන සහ පස්වන දිනවල දිගටම පැවතුනි. යුදෙව්වන් සැමවිටම ආරක්ෂිතව සිටියහ. ඒ දිනවල, අපගේ ආදරණීය නබිතුමාට දින දෙකක් මුජාහිද්වරුන් අතර සිටිය නොහැකි විය .ඔහුට දරුණු හිසරදයක් ඇති වූ නිසා. පළමු දිනයේදී, ඔහු හස්‍රත් අබූ බකර්ට, දෙවන දිනයේදී හස්‍රත් උමර්ට කොඩිය භාර දුන්නේය. අස්හාබ් අල්-කිරාම් භාරව සිටි ඔවුන් දෙදෙනාම යුදෙව්වන්ට එරෙහිව ඉතා දරුණු ලෙස සටන් කළ නමුත් ඔවුන්ට බලකොටුව යටත් කර ගැනීමට නොහැකි විය.

මේ අතර, ධෛර්‍යය වැඩි වූ යුදෙව්වන් බලකොටුවේ දොරටු විවෘත කර ප්‍රහාරයක් දියත් කරන බව දක්නට ලැබුණි. දැන් ඔවුන් මුහුණට මුහුණ සටන් කිරීමට පටන් ගෙන තිබුණි. සටන තවත් උණුසුම් වී තිබුණි. අපගේ ශාස්තෘන් වහන්සේ වන නබිතුමා තම අස්හාබ්ට “තක්බීර් කියන්න, අල්ලාහු අක්බර්! අල්ලාහු අක්බර්!” යැයි පැවසූ විට, ඔවුන් තක්බීර් හඬින් සතුරාට ඉතා උනන්දුවෙන් පහර දෙනු ඇත. එක් අවස්ථාවක, මුහම්මද් ඉබ්නු මස්ලාමාගේ සහෝදරයා වන මහමුද් දිවි පිදූහ. සවස් වන තුරුම ගැටුම් දරුණු ලෙස පැවතුනි.

ඊළඟ දවසේ, කයිබර්හි වඩාත් ප්‍රසිද්ධ අණ දෙන නිලධාරීන්ගෙන් කෙනෙකු වන මර්හබ්, සම්පූර්ණ සන්නාහයෙන් බලකොටුවෙන් පිටතට පැමිණියේය. ඔහු ශක්තිමත්, යෝධයෙකු වැනි මිනිසෙකි. මේ වන තෙක් කිසිවෙකුට ඔහුව පරාජය කළ නොහැකි විය. ඔහු මුජාහිද්වරුන් දෙසට හැරී පුරසාරම් දොඩමින්, “මම ඔහුගේ ධෛර්‍යය හා නිර්භීතකම සඳහා ප්‍රසිද්ධ මර්හබ්!” යනුවෙන් පවසමින්

සිටියදී, සහාබිවරුන් අතර මුජාහිදි කෙනෙක් ඉදිරියට පැමිණෙනු දක්නට ලැබුණි. මර්හබ්ට ප්‍රතිචාර වශයෙන්, ඔහු කෑගැසුවේ, “මම නම්, භයානක හා ප්‍රචණ්ඩකාරී සටන්වලට කිමිදීමට බිය නොවන ආමිර්” යැයි කෑගසුවේ ඔහු ඉදිරිපිට සිටගෙනය. යෝධයෙකු වැනි මර්හබ් තම කඩුවෙන් හස්‍රත් ආමිර්ට පහර දුන් අතර, එහි “එය ස්පර්ශ කරන ඕනෑම කෙනෙකුට එය විනාශ වේ!” යන වචන ලියා තිබුණි. නිර්භීත ආමිර් ක්ෂණිකව තම පලිහ ඔසවා ගත්තේය. ඝන කඩුව පලිහට වැදුණු විට, විශාල ශබ්දයක් ඇසුණි. එය පලිහට ඇලී ගියේය.

අල්ලාහ්ගෙන් රැකවරණය ලබා ගත් ආමිර්, "යා අල්ලාහ්!" යනුවෙන් කෑගසමින් තම කඩුව මර්හාබ්ගේ සන්නාහ සහිත කකුල් වලට පහර දුන්නේය. කඩුව වානේ සන්නාහයේ ස්පර්ශ වූ විගස එය පසුපසට ගොස් සහාබිගේ කකුලට වැදුණි. කඩුවේ දරුණු පසුබෑම නිසා හස්‍රත් ආමිර්ගේ කකුලේ ධමනිය කපා දමන ලදී. අස්හාබ් අල්-කිරාම් දුව ගොස් ආමිර්ව ඔසවා ගත්තේය. ඔවුන් ඔහුව ප්‍රතිකාර සඳහා මූලස්ථානයට ගෙන ආහ. කෙසේ වෙතත්, ආමිර් එහිදී ප්‍රාණ පරිත්‍යාගයක් ලබා ජන්නා වෙත පියාසර කළේය.35

සටන දරුණු ලෙස දිගටම පැවතුනි. සවස් වන විට, අපගේ ආදරණීය නබිතුමා යුදෙව්වන්ට උදව් කිරීම සඳහා යුද්ධයට එක්වීමට සොල්දාදුවන් හාරදහසක් සමඟ පැමිණි බහුදේවවාදී ඝාට්ෆානයිට්වරුන්ට පිටත්ව ගොස් ඔවුන්ගේ ඉඩම් වෙත ආපසු යන ලෙස යෝජනා කළේය. ඔවුන් එසේ කළහොත් ඔවුන්ට කයිබාර්හි රටඉඳි වලින් වසරක අස්වැන්නක් ලබා දෙන බවටද ඔහු පොරොන්දු විය. කෙසේ වෙතත්, ඝාට්ෆානයිට්වරු මෙම යෝජනාව ප්‍රතික්ෂේප කළහ. මෙයින් පසු, විශ්වයේ අධිපති සල්ලල්ලාහු අලයිහි වසල්ලම් තුමාණන් තම අස්හාබ්ට ඝාට්ෆානයිට්වරුන් සිටින බලකොටුව වටා රාත්‍රිය රැඳී සිටින ලෙස නියෝග කළේය. මුජාහිද්වරු රාත්‍රියේ පහර දෙනු ඇතැයි බිය වූ ඝාට්ෆානයිට්වරුන්ට නිදා ගැනීමට නොහැකි විය. එදින රාත්‍රියේ, නොදන්නා මූලාශ්‍රයකින් හඬක් නිවේදනය කළේ ඝාට්ෆානයිට්වරුන්ගේ ඉඩම් වැටලූ බවත්, ඔවුන්ගේ පවුල් සහ දේපළ අත්පත් කරගත් බවත්‍ය.

මෙය තුන් වතාවක් කියවූ අතර, සියලුම ඝාට්ෆානයිට්වරු භීතියෙන් එයට සවන් දුන්හ. ඔවුන්ගේ අණ දෙන නිලධාරියා වූ උයෙයිනා ද මෙම හඬ අසා තිබූ අතර, අලුයම උදාවීමට පෙර ඔහු තම සොල්දාදුවන් එක්‍රැස් කළේය. ඔවුන් කඩිමුඩියේ කයිබාර් වෙතින් පිටත්ව ගොස් තම මව්බිම බලා පිටත් විය. උදෑසන, ඝාට්ෆානයිට්වරු කිසිදු හේතුවක් නොමැතිව කයිබාර් හැර යාම ගැන යුදෙව්වන් පුදුමයටත් බලාපොරොත්තු සුන්වීමටත් පත් වූහ. උදව් ඉල්ලා ඔවුන් ඇමතීම ගැන ඔවුන් බොහෝ සේ කනගාටු වූහ.

හස්‍රත් අලී තුමාණන්ගේ වීරත්වය

එදිනත් කයිබර් ඉදිරිපිට ප්‍රචණ්ඩ ගැටුම් ඇති විය. නමුත් බලකොටුව ජය ගැනීමට නොහැකි විය. සවස් වරුවේ, විශ්වයේ සුල්තාන්වරයා ශුභාරංචිය ප්‍රකාශ කරමින්, “හෙට දින, අල්ලාහු ත’ආලාට සහ ඔහුගේ රසූල්වරයාට ආදරය කරන නිර්භීත මිනිසෙකුට මම ධජය ලබා දෙන්නෙමි. අල්ලාහු ත’ආලා සහ ඔහුගේ රසූල්වරයා ඔහුට ආදරය කරයි. අල්ලාහු ත’ආලා තම අතින් ජයග්‍රහණය සාක්ෂාත් කර ගනු ඇත!”

ඒ රාත්‍රියේ, අස්හාබ් අල්-කිරාම්වරු උදෑසන වන තෙක් උද්‍යෝගයෙන් බලා සිටියහ. ඔවුන් සෑම කෙනෙකුම කොඩිය තමන්ටම ලබා දෙනු ඇතැයි බලාපොරොත්තු වූ අතර මේ සඳහා අල්ලාහු ත’ආලාට ප්‍රාර්ථනා කළහ. හස්‍රත් බිලාල් අල්-හබෂි තුමා උදෑසන සලාතය සඳහා අදාන් ඔහුගේ සංවේදී හා සුන්දර හඬින් කියෙව්වෙය. අදාන් කියවන අතරතුර, සෑම කෙනෙකු තුළම අද්විතීය උද්‍යෝගයක්, අද්විතීය සතුටක් ඇති වනු ඇත. එය දිව්‍යමය සතුටක් විය. උදෑසන සලාතය හි අස්හාබ්ව මෙහෙයවීමෙන් පසු, අපගේ ආදරණීය නබිතුමා නැගී සිටියේය. ඉස්ලාමයේ ආශීර්වාද ලත් ධජය ගෙන එන ලෙස ඔහු අණ කළේය. මුකද්දස් ධජය ගෙන එන අතරතුර, අස්හාබ් අල්-කිරාම්වරු අපගේ ආදරණීය නබිතුමාගේ ආශීර්වාද ලත් තොල්වලින් පිටවන වචන ඇසීමට කුතුහලයෙන් බලා සිටියහ. අවසාන වශයෙන්, ලෝකවල නායකයා මෙසේ පැවසීය, “මුහම්මද් තුමාට නබි ධුරයෙන් ගෞරව කළ අල්ලාහු ත’ආලා මත මම දිවුරමි, පලා යාම යනු කුමක්දැයි නොදන්නා නිර්භීත මිනිසෙකුට මම මෙම කොඩිය දෙන්නෙමි.” ඉන්පසු උන්වහන්සේ තම අස්හාබ් ව පරීක්ෂා කර, “අලී කොහෙද?” යනුවෙන් විමසූහ. සහාබිවරු, “අහෝ රසූලල්ලාහ්! ඔහුගේ ඇස් රිදෙනවා” යැයි පිළිතුරු දුන්හ.

“අපගේ ශාස්තෘන් වහන්සේ, “ඔහු මා වෙත කැඳවන්න” යැයි පැවසූහ. ඒ දිනවල හස්‍රත් අලී තුමාට ඇස්වල වේදනාවක් ඇති වූ අතර ඔහුගේ ඇස් විවෘත කිරීමට නොහැකි විය. ඔවුන් ඔහු වෙත ගොස් තත්වය ඔහුට දැනුම් දුන්හ. ඔහුගේ ආශිර්වාද ලත් දෑත් අල්ලාගෙන, ඔවුන් ඔහුව රසූලුල්ලාහ් තුමාගේ ඉදිරියට ගෙන ආවේය. විශ්වයේ සුල්තාන්වරයා හස්‍රත් අලී තුමා සුව කරන ලෙස අල්ලාහු තආලාට යාච්ඤා කළේය. ඔහු තම ආශිර්වාද ලත් ඇඟිලි තම මුඛයෙන් තෙත් කර ඔහුගේ ඇස්වලට ආලේප කළේය. ඒ මොහොතේ, හස්‍රත් අලී තුමාගේ ඇස්වල තිබූ සියලු වේදනාවන් අතුරුදහන් විය. ඊට අමතරව, අපගේ ශාස්තෘන් වහන්සේ ඔහු වෙනුවෙන් යාච්ඤා කළහ, “අහෝ මාගේ රබ්! මේ පුද්ගලයාගෙන් උණුසුමේ සහ සීතල කරදර ඉවත් කරන්න.” ඉන්පසු උන්වහන්සේ තම ආශිර්වාද ලත් දෑතින් හස්‍රත් අලී තුමාට සන්නාහ පළඳවා, තමන්ගේම කඩුවෙන් ඔහු ඉණ බැඳ, ඉස්ලාමයේ සුදු ධජය ඔහුට භාර දෙමින්, “අල්ලාහු තආලා ඔබට ජයග්‍රහණය ලබා දෙන තුරු සටන් කරන්න. කිසි විටෙකත් ආපසු නොයන්න!” යැයි පැවසුවේය.

හස්‍රත් අලී (රළියල්ලාහු අන්හු) තුමා මෙසේ පැවසීය, “මගේ ජීවිතය ඔබ වෙනුවෙන් කැප වේවා, ඕ රසූලල්ලාහ්! ඔවුන් ඉස්ලාම් ආගම වැළඳ ගන්නා තුරු මම ඔවුන් සමඟ සටන් කරන්නෙමි.” අපගේ ආදරණීය නබිතුමා පිළිතුරු දුන්නේ, “ඔබ බොහෝ රතු ඔටුවන් හිමි කරගෙන අල්ලාහු ත’ආලාගේ මාර්ගයේ සදකා ලෙස දීමට වඩා අල්ලාහු ත’ආලා ඔවුන් අතරින් එක් පුද්ගලයෙකුට ඔබ නිසා මඟ පෙන්වීම ඔබට බොහෝ සෙයින් යහපත් බව මම අල්ලාහ් මත දිවුරමි.”36

හස්‍රත් අලී යුදෙව් බලකොටුව දෙසට ධජය අතැතිව ඉදිරියට යද්දී, තේජාන්විත සහාබිවරු ඔහු පසුපස ගියහ. ඔවුන් බලකොටුවට ළඟා වූ විට සහ ධජය ගලක් අසල සිටුවන විට, නටාත් බලකොටුවේ දොරටු විවෘත වී ඇති බව දක්නට ලැබුණි. යුදෙව්වන්ගේ ප්‍රහාරක හමුදා පිටතට පැමිණියහ. ඔවුන් කයිබර්හි වඩාත්ම කීර්තිමත් වීරයන් විය. ඔවුන් සියල්ලෝම ද්විත්ව යකඩ සන්නාහයෙන් සැරසී සිටියහ. ඔවුන්ගෙන් එක් අයෙක් හස්‍රත් අලී දෙසට ඇවිද ගොස් ඔහු ඉදිරිපිට නතර වී සටන් කරන බව දක්නට ලැබුණි. මේ මර්හබ්ගේ සහෝදර හරිත් ය, ඔහුට සමාන ධෛර්‍යයක් නොතිබුණි. ඔහු වේගයෙන් පහර දුන්නේය... වානේ දෙකේ ශබ්දය චතුරස්‍රය පුරවන අතරතුර, සුල්ෆිකාර් අකුණු සැරයක් මෙන් බැස හරිත්ගේ හිස ඔහුගේ ශරීරයෙන් වෙන් කරන බව දක්නට ලැබුණි. මේ මොහොතේ, "අල්ලාහු අක්බර්! අල්ලාහු අක්බර්!" යන ශබ්ද අහස පුරවා ගත්තේය.

“මම එවැනි පුද්ගලයෙක් නිසා මගේ මව මට හයිදාර් (සිංහයා) යන නම තැබීය. මම තේජාන්විත සිංහයෙක් වගේ!”
හස්‍රත් අලී රළියල්ලාහු අන්හු

තම සහෝදරයා මරා දැමූ බව ඇසූ මර්හබ්, තම අණ යටතේ සිටි සොල්දාදුවන් සමඟ සටන් බිමට ඇවිද ගියේය. ඔහු හස්‍රත් අලී ඉදිරිපිට සිටියේය. ඔහු ද ද්විත්ව සන්නාහයක් පැළඳ සිටියේය. ඔහුගේ කඩු දෙක සහ විශාල ශරීරය සමඟ, ඔහු යෝධයෙකුට සමාන විය. ඔහු තම සියලු කෝපයෙන් පුරසාරම් දෙඩීමට පටන් ගත්තේය, "මම ඉදිරියට පැන යුද්ධ දරුණුතම විට නිර්භීතව සටන් කරන මර්හබ්! මම මගේ හෙල්ලයෙන් හෝ කඩුවෙන් ගොරවන සිංහයන් පවා සිදුරු කරමි!"

අපගේ නායකයා වන හස්‍රත් අලී (කර්‍රම්-අල්ලාහු වජහාහ් ව රදි-අල්ලාහු ‘අන්හු) පිළිතුරු දෙමින්, “මම එවැනි පුද්ගලයෙක් නිසා මගේ මව මට හයිදාර් (සිංහයා) යන නම තැබීය. මම තේජාන්විත සිංහයෙක් වගේ! එක පහරකින් ඔබව බිම හෙළන ශූරයා මමයි!”

හස්‍රත් අලීගෙන් හයිදාර් යන වචනය මර්හබ්ට ඇසුණු විට ඔහුගේ හදවත බියෙන් පිරී ගියේය. මන්ද, ඒ රාත්‍රියේ ඔහුගේ සිහිනයේදී සිංහයෙකු ඔහුව ඉරා දමන ලෙස ඔහු දුටුවේ ඉ. ඔහු සිහිනෙන් දුටු සිංහයා මේ පුද්ගලයාද? ඒ මොහොතේ, යෝධ මර්හබ් පහර දුන් බව දක්නට ලැබුණු අතර, හස්‍රත් අලී තම පලිහෙන් ප්‍රහාරයට මුහුණ දුන්නේය. ඉන්පසු, අල්ලාහු ත’අලාගෙන් රැකවරණය ලබා, “යා අල්ලාහ්!” යැයි පවසමින් ඔහු අවිශ්වාසවන්තයාගේ හිසට සුල්ෆිකාර්ගෙන් පහර දුන් අතර, ඔහු සුල්ෆිකාර්ට එරෙහිව අල්ලාගෙන සිටි මර්හබ්ගේ ඝන වානේ පලිහ කැඩී ගොස්, ඔහුගේ වානේ හිස්වැස්ම බෙදී ගොස්, ඔහුගේ හිස බෙල්ල දක්වා දෙකට බෙදී ගියේය. ඔහුගේ බෙල්ලෙන් ලේ ගලා ගොස් ඔහුගේ යෝධ ශරීරය බිම වැටී ඇති බව දක්නට ලැබුණි. සුල්ෆිකාර්ගෙන් පැමිණි භයානක ශබ්දය කයිබර් පුරා ඇසුණි.

අපගේ ශාස්තෘන් වහන්සේ වන නබිතුමා මෙසේ පැවසූහ, “ප්‍රීති වන්න! දැන්, කයිබර් ජයග්‍රහණය පහසු වී ඇත.” හස්‍රත් අලීගේ නිර්භීතකම ගැන අස්හාබ් අල්-කිරාම්වරු මවිතයට පත් වූ අතර, “අල්ලාහු අක්බර්! අල්ලාහු අක්බර්!” යන කෑගැසීම්වලින් අහස නාද විය.

දරුණු සටන දිගටම පැවතුනි. අස්හාබ් අල්-කිරාම්වරු සටන් කරමින් බලකොටුවේ දොරටුවලට ළං වන අතරතුර, යුදෙව්වෙක් තම කඩුවෙන් හස්‍රත් අලීගේ පලිහට පහර දුන්නේය. පලිහ බිම වැටුණි. නමුත් එය ගැනීමට වෙලාවක් නොතිබුණි. අවස්ථාව මග හැරීමට අකමැති යුදෙව්වා පලිහ අල්ලාගෙන ආපසු දිව ගියේය. අල්ලාහු තආලාගේ සිංහයා මෙයින් ඉතා දුක් විය. තම කඩුවෙන් සුල්ෆිකාර් සමඟ ඔහු වටා සිටි සතුරන් විසුරුවා හැරීමෙන් පසු, ඔහු බලකොටුවේ දොරටුව පලිහක් ලෙස භාවිතා කිරීමට අදහස් කළේය. "බිස්මිල්ලාහිර් රහ්මානිර් රහීම්" කියමින් ඔහු දැවැන්ත යකඩ දොරටුවේ වළලු ඇද ගත්තේය. ඔහු බිත්තියෙන් කොකු එළියට ගත්තේය. හස්‍රත් අලී ගේට්ටුව එළියට ඇද දමමින් සිටියදී, බලකොටුව සෙලවීය. අට දෙනෙකුට හෝ දහ දෙනෙකුට චලනය කළ නොහැකි මෙම දොරටුව එක් අතකින් පලිහක් ලෙස භාවිතා කර සටන් කිරීමට පටන් ගත්තේය. මෙම ඇදහිය නොහැකි සිදුවීම අපගේ ආදරණීය නබිතුමාගේ මුඅ’ජිසා (ප්‍රාතිහාර්‍යයක්) සහ අපගේ ගුරු හස්‍රත් අලී තුමාගේ කරාමතක් විය.37

යුදෙව්වන්ගේ නිර්භීතම ශූරයන් හය දෙනෙක් එකින් එක ඔහු ඉදිරියේ පෙනී සිටියහ. අල්ලාහු ත’ආලාගේ අවසරය ඇතිව ඔවුන් පරාජය කළ හස්‍රත් අලී, ඔහුගේ වීරෝදාර මිතුරන් සමඟ බලකොටුවට ඇතුළු විය. දැන් ඔවුන් බලකොටුව තුළ සටන් කරමින් සිටියහ. කෙටි කාලයක් තුළ ඔවුන්ට මුහුණ දීමට කිසිවෙකු ඉතිරි නොවීය. ඔවුන් බලකොටුව මත ඉස්ලාමයේ ධජය ඔසවූහ. මේ අනුව, ඔවුන්ගේ ශක්තිමත්ම බලකොටුව වන නටාත් බලකොටුව යටත් කර ගන්නා ලදී.

හස්‍රත් අලීගේ දෑස් සිප ගැනීමෙන් පසු, අපගේ ආදරණීය නබිතුමා මෙසේ පැවසීය, “ඔබ පෙන්වූ නිර්භීතකම නිසා, අල්ලාහු ත’ආලා සහ ඔහුගේ රසූල් සල්ලල්ලාහු අලයිහිවසලිලම් ඔබ ගැන සතුටු වෙති.” මෙම ආශීර්වාද ලත් වචන ඇසූ හස්‍රත් අලී ප්‍රීතියෙන් කෑගැසුවේය. අපගේ ශාස්තෘන් වහන්සේ වන නබිතුමා “ඔබ අඬන්නේ ඇයි?” යනුවෙන් ඇසූ විට, ඔහු පිළිතුරු දුන්නේ, “මගේ ජීවිතය ඔබ වෙනුවෙන් කැප වේවා, ඕ රසූලල්ලාහ්! මම ප්‍රීතියෙන් අඬමි. මන්ද අල්ලාහු ත’ආලා සහ ඔහුගේ රසූල් මා ගැන සතුටු වූ බැවිනි.” මෙයට පිළිතුරු දුන් අපගේ ආදරණීය නබිතුමා, “මා පමණක් නොව, ජිබ්‍රායිල්, මීකායිල් සහ සියලු දේවදූතයන් ඔබ ගැන සතුටු වෙති.”

මේ අතර, ඩවුස් ගෝත්‍රයේ මුස්ලිම්වරු හාරසියයක් අපගේ නායකයා වන නබිවරයාට උදව් කිරීමට පැමිණියහ. 38 මෙයින් පසු, අනෙකුත් බලකොටු යටත් කර ගැනීම සඳහා දරුණු සටන් දිගටම පැවතුනි. කයිබර්හි ඉතිරි බලකොටු හත එකින් එක කඩා වැටුණු විට, බලාපුරුත්තු සුන් වූ සහගත යුදෙව්වන් දූත පිරිසක් යවා සාමය ඉල්ලා සිටියහ. අපගේ නබි සල්ලල්ලාහු අලයිහි වසල්ලම් තුමා මෙම යෝජනාව පිළිගත් අතර, ඔවුන් පහත සඳහන් ලිපි වලට එකඟ විය:

මෙම යුද්ධයේදී මුස්ලිම්වරුන්ට එරෙහිව සටන් කළ යුදෙව්වන්ගේ රුධිරය වැගිරෙන්නේ නැත.

කයිබර් හැර යන යුදෙව්වන් තම දරුවන් සහ අවශ්‍ය ගෘහ භාණ්ඩ ඔටුවෙකුගේ බර පමණක් රැගෙන යනු ඇත.

ඉතිරිව ඇති සියලුම චංචල සහ චංචල නොවන භාණ්ඩ; සන්නාහ, කඩු, පලිහ, දුනු සහ ඊතල වැනි සියලුම ආයුධ; ඔවුන් පැළඳ සිටින ඇඳුම් හැර අනෙකුත් සියලුම ඇඳුම්; රෙදි, රත්තරන් මෙන්ම නිධන්; අශ්වයන්, ඔටුවන්, බැටළුවන් වැනි සියලුම සතුන්... සියල්ල මුස්ලිම්වරුන්ට ඉතිරි වේ.

මුස්ලිම්වරුන්ට ඉතිරි කළ යුතු ඕනෑම දෙයක් කිසිම ආකාරයකින් සඟවනු නොලැබේ. එය සඟවන අය අල්ලාහු තආලාගේ සහ ඔහුගේ රසූල්වරයාගේ ආරක්ෂක සහතිකයෙන් සහ ආරක්ෂාවෙන් බැහැර කරනු ලැබේ...

මෙම කොන්දේසිවලට අනුකූල නොවූ සහ එළු හම්වලින් තම වස්තු භූමියේ වළ දැමූ කිනානා ඉබ්නු රබීට දඬුවම් කරන ලදී. යුද්ධයෙන් අල්ලා ගත් යුද්දෙන් මුදාගත් සම්පත් ගණන් කළ නොහැකි තරම් විය. කයිබර්හි සාරවත් ඉඩම් සහ රට ඉඳි වතු සම්පූර්ණයෙන්ම ඉස්ලාමීය හමුදාවට භාර දෙන ලදී.39

මේ අතර, තම මව්බිමට ආපසු පැමිණි ඝාට්ෆානයිට්වරු යුදෙව්වන්ට උදව් කිරීම සඳහා කයිබර් වෙත ආපසු පැමිණියහ. අපගේ නායකයා වන නබිතුමා කයිබර් යටත් කරගෙන යුදෙව්වන් යටත් කර ගත් බව ඔවුන් දුටු විට, ඔවුන් මෙසේ පැවසූහ, “ඕ මුහම්මද්! අපි කයිබර් හැර ගියහොත් කයිබර්හි අස්වැන්නෙන් වසරක රට ඉඳි අපට ලබා දෙන බවට ඔබ පොරොන්දු විය. අපි අපගේ පොරොන්දුව ඉටු කර ඇත්තෙමු. දැන්, ඒවා අපට දෙන්න!” අපගේ නායකයා ඔවුන්ට මෙසේ පැවසීය, "එසේ වූ කන්ද ඔබේ වනු ඇත." ඝාට්ෆානයිට්වරු තර්ජනය කිරීමට උත්සාහ කළහ, “එසේ නම් අපි ඔබ සමඟ සටන් කරන්නෙමු!” අපගේ නායකයා වන රසූල් අල්-අක්‍රම් පිළිතුරු දුන්නේ, “ජනාෆා අපගේ යුධ භූමිය වනු ඇත” යනු ඝාට්ෆානයිට් කලාපයක නමකි. මෙය ඇසූ විට ඝට්ෆානයිට්වරු බියෙන් පිටව ගියහ.

අපගේ ආදරණීය නබි සල්ලල්ලාහු අලයිහිවසල්ලම් තුමා සහ උන්වහන්සේගේ වීර අස්හාබ් කයිබර් ජයග්‍රහණයෙන් ඉතා වෙහෙසට පත්ව සිටියහ. තුවාල ලැබූවන්ට ප්‍රතිකාර කරන අතරතුර, අනෙක් අය විවේක ගනිමින් සිටියහ. යුදෙව්වන්ගේ ප්‍රමුඛ චරිතයක් වන සල්ලාම් ඉබ්නු මිෂ්කාම්ගේ බිරිඳ වන සයිනබ්, අපගේ ශාස්තෘවරයා වන නබිතුමාට වස දී මරා දැමීමට අවශ්‍ය විය. මෙය සිදු කිරීම සඳහා, ඇය බැටළු පැටවෙකු මරා, එය පිසූ අතර මස් වලට විශාල විෂ ප්‍රමාණයක් එකතු කළාය. ඉන්පසු, ඇය අපගේ ශාස්තෘවරයා වන රසූලුල්ලාහ්ගේ ඉදිරියට ගොස් ඇය තෑග්ගක් ගෙන ආ බව පැවසුවාය. අපගේ ශාස්තෘවරයා වන රසූල් අල්-අක්‍රම් එය පිළිගෙන ඔහුගේ අස්හාබ් කැඳවේය. ඔවුන් සියල්ලෝම එකට කෑමට වාඩි වූහ.

"අනේ මගේ අස්හාබ්! මේ කෑමෙන් ඔබේ දෑත් ඉවත් කරන්න! මොකද මේ මස් මට පැවසුවේ එය විෂ වී ඇති බව."
හදීස් අෂ් ෂරීෆ්

ලෝක පාලකයා බැටළු මස් කෙබාබ් කැබැල්ලක් ගෙන, "බිස්මිල්ලහිර් රහ්මානිර් රහීම්" යැයි පවසමින්, එය තම ආශිර්වාද ලත් මුඛයට දැමුවේය. එය කිහිප වතාවක් හපමින්, ඔහු වහාම එය තම ආශිර්වාද ලත් මුඛයෙන් පිටතට ගෙන, "අනේ මගේ අස්හාබ්! මේ කෑමෙන් ඔබේ දෑත් ඉවත් කරන්න! මොකද මේ මස් මට පැවසුවේ එය විෂ වී ඇති බව."

සහාබිවරු වහාම තම දෑත් පිඟානෙන් ඉවත් කර ගත්හ. කෙසේ වෙතත්, මස් කටගැස්මක් අනුභව කිරීමෙන් පසු, හස්‍රත් බිෂ්‍ර් ඉබ්නු බරා තුමාගේ ශරීරය වහාම දම් පැහැයට හැරුණු අතර, ඔහු දිවි පිදූවෙකු බවට පත් විය. ජිබ්‍රායිල් අලෙයිහිස් සලාම් අපගේ ආදරණීය නබිතුමා වෙත පැමිණ, උන්වහන්සේගේ ආශිර්වාද ලත් කෙළවල මිශ්‍ර වූ විෂෙහි බලපෑමෙන් මිදීම සඳහා ලේ ගැලීම මගින් උන්වහන්සේගේ උරහිස් අතරින් රුධිරය ලබා ගන්නා ලෙස උන්වහන්සේට පැවසීය. එය සිදු කරන ලදී. පසුව විෂ සහිත මස් බිම වළලනු ලැබීය. මෙම විෂ වීමට වගකිව යුතු සයිනබ් අල්ලා අපගේ නබිතුමාගේ ඉදිරියට ගෙන එන ලදී. අපගේ ගුරුවරයා ඇයගෙන් ඇසුවේ, “ඔබ බැටළු කෙබාබ්ට විෂ මිශ්‍ර කළාද?” ඇය පිළිගත්තාය, “ඔව්! මම එයට විෂ කළා!” අපගේ ගුරුවරයා, නබිතුමා “ඔබ මෙය කිරීමට කැමති වූයේ ඇයි?” ඇය පිළිතුරු දුන්නාය, “ඔබ මගේ සැමියා, මගේ පියා සහ මගේ මාමා මරා දැමුවේ ය.

"ඔහු සැබවින්ම නබිවරයෙක් නම්, අල්ලාහු තආලා ඔහුට දන්වනු ඇත. එසේ නොවේ නම්, මෙම විෂ ඔහුට බලපානු ඇත, ඔහු මිය යනු ඇත. මේ අනුව, අපි ඔහුගෙන් මිදෙමු." මෙම සිදුවීම ගැන අස්හාබ් කිරාම්වරු ඉතා කණගාටුවට පත් වූහ. ඔවුන් ඇසූ විට, "අපේ ජීවිත ඔබ වෙනුවෙන් කැප වේවා, ඕ රසූලල්ලාහ්! අපි මේ කාන්තාව මරා දමමුද?" තමාගේම පුද්ගලයාට කරන සෑම අපහාසයක්ම සමාව දුන් ලෝකවල නායකයා ඇයටද සමාව දුන්නේය. මෙම මහා දයාව දුටු සයිනබ් කලිමා අෂ් ෂහාදා කියවා මුස්ලිම්වරයෙකු බවට පත්විය.40

කයිබර්හිදී අල්ලා ගන්නා ලද යුද්දෙන් මුදාගත් සම්පත් සහ සිරකරුවන් අතර හුයේයි ඉබ්නු අක්තාබ්ගේ දියණිය වන සෆියා ද සිටියාය. සේනාධිනායකයාගේ අයිතිය ලෙස, ඇය අපගේ ශාස්තෘවරයා වන නබිතුමාගේ කොටසට වැටී සිටියාය. ලෝක ශාස්තෘවරයා ඇයව නිදහස් කළේය. ඇය ඉතා සංවේදී වූ අතර කලිමා අෂ්-ෂහාදා පැවසීමෙන් අවංකවම මුස්ලිම්වරියක් බවට පත්විය. මෙම තත්වය ගැන ඉතා සතුටු වූ අපගේ ආදරණීය නබිතුමා, හස්‍රත් සෆියා තුමාට ඔහුගේ නිකාහ්‍යෙන් ගෞරව කර ඇයව සතුටු කළේය.

හස්‍රත් සෆියා තුමිය ඇදහිලිවන්තයන්ගේ මව බවට පත්විය. විවාහ මංගල්‍යය සහ්බා ප්‍රදේශයේ පැවැත්වූ අතර, කොමඩු සහ රටඉඳි වලින් සාදන ලද මංගල භෝජනයක් පිළිගන්වන ලදී.41

අපේ මව හස්‍රත් සෆියා ගේ ආශිර්වාද ලත් ඇස් වටා තැළීමක් තිබුණේ ය. අපේ ආදරණීය නබිතුමා “මේ සලකුණ මොකක්ද?” කියා ඇසූ විට ඇය කිව්වා, “එක් රාත්‍රියක, මම සිහිනෙන් දුටුවා සඳ අහසින් බැස මගේ පපුවට ඇතුළු වුණු බව. මම මගේ සැමියා වන කනනාට ඒක කිව්වම, ඔහු මගේ ඇසට පහර දීලා පැවසුවේ , ‘ඔයා අපිට විරුද්ධව එන අරාබි පාලකයාගේ බිරිඳ වෙන්න බලාගෙන ඉන්නේ!’ කියලා. ඔබට පෙනෙන පරිදි, එය තැළුණා.”

කයිබර් යටත් කරගත් පසු, යුදෙව්වන් අපගේ නායකයා වන නබිතුමාට මෙසේ පැවසූහ, “ඕ මුහම්මද්! අපි කයිබර් හැර යන්නෙමු. කෙසේ වෙතත්, අපි කෘෂිකර්මාන්තය, ගොවිපලවල් සහ උද්‍යාන නඩත්තු කිරීම හොඳින් දනිමු. ඔබ කැමති නම්, මෙම සාරවත් ඉඩම් අපට කුලියට දෙන්න. අපි මෙම ඉඩම්වල වැඩ කර අස්වැන්නෙන් අඩක් ඔබට දෙන්නෙමු! ” අපගේ ආදරණීය නබිතුමාට සහ සහබිවරුන්ට ගොවිපල කටයුතු සමඟ කටයුතු කිරීමට කාලයක් නොතිබුණි. ඔවුන් ඉස්ලාමයේ ආගම ව්‍යාප්ත කිරීමට සහ ජිහාද් ෆී සබිලිල්ලාහ් සඳහා උත්සාහ කරමින් සිටියහ.42 අපගේ නායකයා වන නබිතුමා මෙම දීමනාව ගැන සතුටු වූ අතර, “අපට අවශ්‍ය විටෙක අපි ඔබව නෙරපා හරින බවට කොන්දේසියක් මත” යැයි පැවසීය. යුදෙව්වන් මෙය පිළිගෙන කයිබර්හි ඉඩම්වල වැඩ කිරීමට පටන් ගත්හ.43

අපගේ ශාස්තෘන් වහන්සේ වන නබිතුමා සහ ඔහුගේ අස්හාබ් ජයග්‍රාහී ලෙස මදීනා වෙත ආපසු පැමිණියහ. ඒ කාලයේදී, ජඅ’ෆර් ඉබ්නු අබී තාලිබ්ගේ රැකවරණය යටතේ අබීසීනියාවේ රැඳී සිටි අස්හාබ්වරුන්ගෙන් අවසාන අය, උම් හබීබා රළියල්ලාහු අන්හා ඇතුළු, නිගස් විසින් සපයන ලද නැව් දෙකට නැඟී ජාර් වරායට ගොඩ බැස්සේය. ඔවුන් ඔටුවන් පිට නැඟී මදීනා වෙත පැමිණියහ. වසර දොළහකට පෙර අබීසීනියාවට සංක්‍රමණය වූ ඔහුගේ අස්හාබ් ජඅ’ෆර් ඉබ්නු අබී තාලිබ්ගේ නායකත්වය යටතේ පැමිණ ඇති බව දුටු විට අපගේ ශාස්තෘන් වහන්සේ ඉතා සතුටු වූහ. ඔහු හස්‍රත් ජඅ’ෆර්ගේ නළල සිපගෙන, ඔහුව වැළඳගෙන මෙසේ පැවසීය:

"කයිබර් ජයග්‍රහණය ගැන සතුටු වෙන්නද නැත්නම් ජඅ’ෆර්ගේ පැමිණීම ගැන සතුටු වෙන්නද කියලා මම දන්නේ නැහැ. ඔබේ සංක්‍රමණය දෙවරක්. ඔබ අබිසීනියාවට සහ මගේ දේශයට යන දෙකටම සංක්‍රමණය වී තිබෙනවා." නිගස් අෂාමා විසින් රසූලුල්ලාහ් වෙත යවන ලද තෑගි සහ ලිපිය ඔවුන් පිළිගැන්වූහ. අපේ මව වන උම්මු හබීබා සමඟ ඔහුගේ විවාහය ද මේ වසරේ සිදු විය. ඒ වන විට ඇයට වයස අවුරුදු තිස් හයකි.

කයිබාගර්හිදී අල්ලා ගන්නා ලද යුද්දෙන් මුදාගත් සම්පත්, හුදයිබියා සාම ගිවිසුමට සහභාගී වූ සියලුම අස්හාබ් අල්-කිරාම්වරුන්ට, කයිබර්හි ගසාට සම්බන්ධ වූ අයට, අබිසීනියාවට සංක්‍රමණය වූ අස්හාබ්වරුන්ට සහ ජයග්‍රහණයට සම්බන්ධ වූ ඩවුස් ගෝත්‍රයට බෙදා දෙන ලදී.44350

මම කයිබර් බලකොටුවේ ගේට්ටුව ඔසවූයේ ශාරීරික ශක්තියෙන් නොව අධ්‍යාත්මික ශක්තියෙන්.”
හස්‍රත් අලී (රළියල්ලාහු අන්හු)

කයිබර් ජයග්‍රහණයත් සමඟ අරාබියේ සිටි සියලුම යුදෙව්වන් අපගේ නායකයා වන නබිවරයාගේ පාලනය යටතට පත් විය. දැන්, බහුදේවවාදීන්ට උදව් කිරීමට ඔවුන්ට ක්‍රමයක් නොතිබුණි. ආයුධ සහ සොල්දාදුවන් අතින් ජයගත නොහැකි බවක් පෙනෙන්නට තිබූ කයිබර් බලකොටුව අත්පත් කරගත් මුස්ලිම්වරුන්ට විශාල බලයක් ඇති බවත්, මෙම ඉස්ලාමීය රාජ්‍යයට බිය වීමට පටන් ගත් බවත් අවට ගෝත්‍ර සහ රාජ්‍යයන් ද වටහා ගත්හ. කයිබර් ජයග්‍රහණයෙන් පසු මක්කම බහුදේවවාදීන් මහත් දුකකින් හා බලාපොරොත්තු සුන්වීමකින් ජය ගත්හ. මෙම ජයග්‍රහණයෙන් පසු, කුඩා හා විශාල ගෝත්‍ර රාශියක් මදීනා අල්-මුනාව්වරා වෙත පැමිණ මුස්ලිම්වරුන් බවට පත් වූ අතර අස්හාබ් අල්-කිරාම් බවට පත්වීමෙන් ගෞරවයට පාත්‍ර විය, ඝාට්ෆානයිට්වරුන් පවා... ඊට අනුකූල නොවූ සමහර ගෝත්‍ර ඔවුන්ට එරෙහිව හමුදා යැවීමෙන් යටත් කරන ලදී.

ලයිලා අත්-තඃරීස් සිදුවීම

කයිබර් ගසා සිට ආපසු එන අතරමගදී ඔවුන් තාරිස් ස්ථානයේ නතර විය. එදින රාත්‍රියේ, රසූලුල්ලාහ් හස්‍රත් බිලාල් අමතා, “ඕ බිලාල්! අද රෑ නිදාගන්න එපා. උදේ වෙනකම් බලාගෙන ඉඳලා අපිව සලාතය සඳහා අවදි කරන්න” යැයි පැවසීය. ඉන්පසු රසූලුල්ලාහ් තම අස්හාබ් සමඟ නින්දට ගියේය. හස්‍රත් බිලාල් ටික වේලාවක් සලාතය ඉටු කළේය. ඔහු නැගෙනහිර දෙසට මුහුණ හරවා තම බරට පිටුපසට හේත්තු විය. සලාතය වේලාව එනතුරු බලා සිටියදී, ඔහු නින්දට වැටුණි.

ඔවුන් කොතරම් වෙහෙසට පත්ව සිටියාද යත්, හිරු කිරණ පොළොව උණුසුම් කර ඔවුන්ගේ මුහුණුවලට පහර දෙන තුරු කිසිවෙකුට ඇස් ඇරීමට නොහැකි විය. අනෙක් සියල්ලන්ටම පෙර, රසූලුල්ලාහ් අවදි විය. ඔවුන් නැඟිට අබ්දස්ත් ඉටු කළහ. හස්‍රත් බිලාල් ඉකාමත් පාරායනය කළේය. ජමාඅත් ලෙස, ඔවුන් උදෑසන සලාතය ඉටු කළහ. සලාතය කිරීමෙන් පසු, රසූලුල්ලාහ් සල්ලල්ලාහු අලයිහිවසල්ලම් තුමා මෙසේ පැවසීය, “යමෙකු තම සලාතය අමතක කළහොත්, ඔහු එය සිහිපත් කළ මොහොතේම එය ඉටු කළ යුතුය. මන්ද හක් ත'අලා, ‘අකිමිස්-සලාත ලි දික්‍රි’ (මාව සිහිපත් කිරීමට, මගේ ශ්‍රේෂ්ඨත්වය සිහිපත් කිරීමට සලාතය ඉටු කරන්න)’ යැයි පැවසීය.

හස්‍රත් අලී තුමාණන් වෙනුවෙන් හිරු ආපසු හැරීම

කයිබර් ගසාවෙන් ආපසු එන අතරමගදී, රසූලුල්ලාහ් සල්ලල්ලාහු අලයිහිවසල්ලම් තුමා සහ්බාහි විවේක ගනිමින් සිටියේය. උන්වහන්සේ තම ආශිර්වාද ලත් හිස හස්‍රත් අලීගේ උකුල මත තබා තිබුණි. ඒ මොහොතේ, වහි බැස යාමට පටන් ගත්තේය. හිරු ක්ෂිතිජයේ සිටියේය. හස්‍රත් අලී (රළියල්ලාහු අන්හු) තුමා තවමත් තම දහවල් සලාතය ඉටු කර නොතිබුණි.

වහි අවසන් වූ විට, හිරු බැස ගියේය. රසූලුල්ලාහ් මෙසේ යාච්ඤා කළේය, “මගේ රබ්! අලී ඔබගේ සහ ඔබගේ රසූල්ගේ පැත්තේ සිටී නම්, හිරු ආපසු හරවන්න.” අල්ලාහු ත’ආලා උන්වහන්සේගේ යාච්ඤාව පිළිගත්හ. හස්‍රත් අලී සලාතය ඉටු කිරීමෙන් පසු, හිරු නැවත බැස ගියේය. අස්මා බින්ත් උමයිස් මෙසේ පැවසීය, “එය දැනටමත් බැස ගිය පසු, හිරු නැවත නැඟී පොළොව ආලෝකමත් කරන බව මම දුටුවෙමි.”

වාදි අල්-කුරා ගාසාව

මෙම ගසාව ජමාදල්-අහිරා මාසයේ වඩි අල්-කුරා හි සිදු විය. රසූලුල්ලාහ් ඉස්ලාමීය සොල්දාදුවන් සමඟ වඩි අල්-කුරා වෙත පැමිණි බව දැනගත් කලාපයේ යුදෙව්වන් අරාබි බහුදේවවාදීන් පිරිසකගේ සහාය ඇතිව යුද්ධයට සූදානම් වූහ. ඔවුන් තම ස්ථානයෙන් ඉවත් වී සටන් කණ්ඩායම් පිහිටුවා ගත්හ.

නබිතුමා සටන් කිරීමට අණ කළ අතර අස්හාබ්ගෙන් කෙනෙකුට ධජය ලබා දුන්නේය. ඔහු අවිශ්වාසවන්තයින්ට ඉස්ලාමයට ආරාධනා කළේය. ඔහු මෙසේ පැවසීය, "ඔබ ඇදහිල්ලට පැමිණියහොත්, ඔබ සහ ඔබේ දේපළ බේරා ගනු ඇත." ඔවුන් උපදෙස් පිළිගත්තේ නැත. බහු දේවවාදීන්ගෙන් එක් අයෙක් ඉදිරියට පැමිණ සටන් කරන ලෙස ඉල්ලා සිටියේය. සුබයිර් ඉබ්නු අව්වාම් රළියල්ලාහු අන්හු ඔහුව මරා දැමීය. තවත් අයෙක් හස්‍රත් අලීට මුහුණ දුන්නේය. හස්‍රත් ඉමාම් වහාම එම අවිශ්වාසවන්තයා ජහන්නම් ගින්නට යැවීය. තවත් අයෙක් එළියට පැමිණියේය. ඔහුවත් මරා දැමීය. අබූ දුජානා රළියල්ලාහු අන්හු යුදෙව්වන් දෙදෙනෙකු ඝාතනය කළේය. එදිනම අවිශ්වාසවන්තයින් පහළොස් දෙනෙකු මිය ගියේය.

සවස් වන විට, සියල්ලෝම තම තමන්ගේ ස්ථාන කරා ආපසු ගියහ. උදෑසන, දෙපාර්ශ්වයම තම කඩු ඇදගෙන යුද්ධයට සූදානම් වූහ. හිරු හෙල්ලයක් තරම් දිගට නැඟුණු විට, බියෙන් තැතිගත් නොඇදහිලිවන්තයන් පලා ගියහ. මුජාහිද්වරු බොහෝ භාණ්ඩ හා යුද්දෙන් මුදාගත් සම්පත් ලබා ගත්හ. තයිමාහි යුදෙව්වන් වාදි අල්-කුරාහි යුදෙව්වන්ගේ මෙම ඉරණම ගැන බිය වූහ. ඔවුන්ගේ දේපළ ආරක්ෂා කර ගැනීම සඳහා ජිස්‍යා ගෙවීමට ඔවුන් එකඟ වූ අතර, සටන් විරාමයක් ඇති කරන ලදී.

වාදි කුරා ගසාව

“ලබ්බයික! අල්ලාහුම්ම ලබ්බයික්! ලබ්බයික! ලා ෂරීක ලක ලබ්බයික්! ඉන්නල් හම්ද වන්-නි’මාත ලක වල්-මුල්ක, ලා ෂරීක ලක්.”
තල්බියා