අපගේ නායකයාණන් වන නබි (සල්ලල්ලාහු අලෙයිහි වසල්ලම්) තුමාණන් සමඟ තවස්සුල් කිරීම

මිනිසුන් අපගේ නායකයාණන් වන නබි (සල්ලල්ලාහු අලෙයිහි වසල්ලම්) තුමාණන් සමඟ සැමවිටම තවස්සුල්1 (අතරමැදියෙකු ලෙස යොදා ගැනීම/ආයාචනා කිරීම) කළහ; එතුමාණන් මවා ලීමට පෙර, එතුමාණන් මවා ලීමෙන් පසු, මිහිපිට එතුමාණන්ගේ ජීවිත කාලය තුළ සහ එතුමාණන්ගේ මරණයෙන් පසු, සොහොන් ගැබේ ජීවිත කාලය තුළ, තවද කියාමත් (විනිශ්චය) දිනයේ නැවත නැඟිටුවීමෙන් පසු අරසාත් (එකතු වන) ස්ථානයේදී සහ ජන්නා (ස්වර්ගය) හිදී එතුමාණන් සමඟ තවස්සුල් කරනු ඇත. වසීලා (අතරමැදියා, පිහිට) යනු අල්ලාහු තආලා සමීපත්වය සහ අවශ්‍යතා සපුරා ගැනීම සඳහා හේතුවක් කර ඇති සෑම දෙයකි.

රසූල් අල්-අක්‍රම් (අති ගෞරවනීය දූතයාණන්) සමඟ තවස්සුල් කිරීම, එනම් අපගේ නායකයාණන් වන රසූලුල්ලාහ් (සල්ලල්ලාහු අලෙයිහි වසල්ලම්) තුමාණන්ව අල්ලාහු තආලා ඉදිරියේ වසීලා කර එතුමාණන්ගේ උපකාරය සහ මැදිහත් වීම ඉල්ලා සිටීම අනුමතය. මෙය නබිවරුන් (අලෛහිමුස්-සලාම් - ඔවුන් සැමට ශාන්තිය අත්වේවා), සලෆ් අස්-සාලිහීන් (අස්හාබ් අල්-කිරාම් - ගෞරවනීය සහාබාවරුන් සහ මුල්කාලීන විද්වතුන්), උලමාවරුන් (ඉස්ලාමීය විද්වතුන්) සහ අනෙකුත් මුස්ලිම්වරුන් විසින් සිදු කර ඇති දෙයකි. කිසිදු මුස්ලිම්වරයෙකු මෙය නරක දෙයක් ලෙස සලකා නැත. දූෂිත විශ්වාසයක සිටින අය හැර, මේ දක්වා මෙය ප්‍රතික්ෂේප කළ කිසිවෙකු සිට නැත.

මිනිසුන්ගේ පියා වන ආදම් (අලෛහිස්සලාම්) තුමාණන් මිහිපිටට පහළ කරනු ලැබූ විට, එතුමාණෝ අපගේ නායකයාණන් වන නබි (සල්ලල්ලාහු අලෙයිහි වසල්ලම්) තුමාණන්ව වසීලා කළහ. අපගේ ප්‍රියතම නබි (සල්ලල්ලාහු අලෙයිහි වසල්ලම්) තුමාණන් මෙම සිදුවීම එතුමාණන්ගේ එක් හදීස් අෂ්-ෂරීෆ් (ශුද්ධ වූ හදීසයක) මෙසේ විස්තර කර ඇත:

“ආදම් (අලෛහිස්සලාම්) තුමාණන් වරදක් කර ජන්නා (ස්වර්ගය) වෙතින් පිටතට ගෙන යනු ලැබූ විට, එතුමාණෝ මෙසේ පැවසූහ: ‘මාගේ රබ්බ් (පරමාධිපතියාණෙනි)! මුහම්මද් (සල්ලල්ලාහු අලෙයිහි වසල්ලම්) තුමාණන් උදෙසා මට සමාව දුන මැනව!’ අල්ලාහු තආලා මෙසේ විමසුවේය: ‘යා ආදම්! ඔබ මුහම්මද් (සල්ලල්ලාහු අලෙයිහි වසල්ලම්) තුමාණන්ව හඳුනන්නේ කෙසේද? මම තවමත් එතුමාණන්ව මවා නැත!’ ආදම් (අලෛහිස්සලාම්) තුමාණෝ මෙසේ පිළිතුරු දුන්හ: ‘මාගේ රබ්බ්! ඔබ මාව මවා මට මාගේ ආත්මය ලබා දුන් විට, මා දෑස් විවර කළ විගස, අර්ෂ් (දේව සිංහාසනය) හි දාරවල ‘ලා ඉලාහ ඉල්ලල්ලාහ් මුහම්මදුන් රසූලුල්ලාහ්’ (අල්ලාහ් හැර වෙනත් දෙවියෙකු නැත, මුහම්මද් (සල්ලල්ලාහු අලෙයිහි වසල්ලම්) තුමාණෝ අල්ලාහ්ගේ දූතයාණෝය) යනුවෙන් ලියා ඇති බව මම දුටුවෙමි. එතුමාණෝ ඔබගේ නාමය සමඟ ඔබ ආදරය කරන තැනැත්තාය.’ අල්ලාහු තආලා මෙසේ පැවසුවේය: ‘ඔබ සත්‍යය පැවසුවෙහිය, යා ආදම්! මාගේ මැවීම් අතරින් මා වඩාත්ම ආදරය කරන්නේ එතුමාණන්ටය. ඔබ එතුමාණන් උදෙසා සමාව ඉල්ලා සිටි නිසා මම ඔබට සමාව දෙමි.”2

වෙනත් වාර්තාවකට අනුව, එතුමාණෝ (අල්ලාහු තආලා) මෙසේ පැවසූහ: “එතුමාණෝ ඔබගේ පරම්පරාවෙන් පැමිණෙන නබිවරයෙකි. මම එතුමාණන්ව නොමැව්වේ නම්, මම ඔබව සහ ඔබගේ දරුවන්ව නොමවන්නෙමි.”

"ඔබ ඔහුව මැදිහත්කරුවෙකු කළ බැවින්, මම ඔබට සමාව දී ඇත්තෙමි.”3
මේ සඳහා උදාහරණ දහස් ගණනක් ඇත. ඒවායින් සමහරක් පහත දැක්වේ: දෑස්ම අන්ධ වූ මිනිසෙක් අපගේ නායකයා වන රසූලුල්ලාහ් (සල්ලල්ලාහු තආලා අලෙයිහි වසල්ලම්) තුමාණන්ගෙන් ඔහුගේ ඇස් පෙනීම ලැබෙන ලෙස ප්‍රාර්ථනා කරන මෙන් ඉල්ලා සිටියේය. රසූලුල්ලාහ් තුමාණෝ, “ඔබ කැමති නම් මම ප්‍රාර්ථනා කරමි. නමුත් ඔබ ඉවසිලිවන්තව විඳදරා ගන්නේ නම්, එය ඔබට වඩා හොඳය” යැයි පැවසූහ. ඔහු, “මට ඉවසීමට තරම් ශක්තියක් නැත. මම ඔබෙන් ප්‍රාර්ථනා කරන මෙන් අයදිමි!” යැයි කීවේය. එවිට අපගේ නබිතුමාණෝ, “වුළු කර මෙම ප්‍රාර්ථනාව පවසන්න:

"අල්ලාහුම්ම ඉන්නී අස්අලුක ව අතවජ්ජහු ඉලයික බි-නබිය්‍යික මුහම්මදින් නබිය්‍යි-ර්-රහ්මා, යා මුහම්මද් ඉන්නී අතවජ්ජහු බික ඉලා රබ්බී ෆී හාජතී හාදිහී, ලි-තක්දිය ලී අල්ලාහුම්ම ෂෆ්ෆි: හු ෆිය්‍ය."

හදීස් විද්වතෙකු වන ඉමාම් අන්-නසාඊ වාර්තා කරන්නේ එම මිනිසා එම ප්‍රාර්ථනාව පැවසූ විට, අල්ලාහු තආලා ඔහුගේ ප්‍රාර්ථනාව පිළිගත් බවත්, ඔහුට පෙනීම ලැබුණු බවත්‍ය.

හද්‍රත් උස්මාන් ඉබ්නු හනීෆ් අපගේ නායකයා වන රසූලුල්ලාහ් තුමාණන් සමඟ තවස්සුල් කිරීම පිළිබඳ පහත සිදුවීම පැවසුවේය: “උස්මාන් ඉබ්නු අෆ්ෆාන් කලීෆාවරයාව සිටියදී, මහත් විපතකට පත් අයෙක් කලීෆාවරයා ඉදිරියට පැමිණීමට ලැජ්ජා වූ නිසා මට පැමිණිලි කළේය. මම ඔහුට, ‘වහාම වුළු කර මස්ජිද් අස්-සආදත් වෙත යන්න! ඉහත සඳහන් ප්‍රාර්ථනාව සහ ඔබට අවශ්‍ය දේ පවසන්න’ යැයි කීවෙමි.

ප්‍රාර්ථනා කිරීමෙන් පසු, එම මිනිසා කලීෆාවරයා සිටි ස්ථානයට ගිය අතර, ඔහුව එතුමා ඉදිරියට ගෙන එන ලදී. කලීෆාවරයා ඔහුව තම සජ්ජාදාව (සලාත් පලස) මත හිඳුවා, ඔහුගේ කරදරයට සවන් දී ඔහුගේ ඉල්ලීම පිළිගත්තේය. තම ගැටලු එකවර විසඳුණු බව දුටු එම මිනිසා ප්‍රීතියෙන් මා වෙත පැමිණ, ‘අල්ලාහු තආලා ඔබ ගැන සතුටු වේවා! ඔබ කලීෆාවරයා සමඟ වචනයක් කතා නොකළේ නම් මට මෙම කරදරවලින් මිදීමට නොහැකි වනු ඇත’ යැයි කීවේය. මා කලීෆාවරයා සමඟ කතා කළ බව ඔහු උපකල්පනය කළේය.” හස්‍රත් උමර් කලීෆාවරයාව සිටියදී නියඟයක් ඇති විය. අස්හාබ් අල්-කිරාම්වරුන්ගෙන් කෙනෙකු වූ හස්‍රත් බිලාල් ඉබ්නු හර්ස්, රසූලුල්ලාහ් තුමාණන්ගේ සොහොන වෙත ගොස්, “යා රසුලල්ලාහ්! ඔබගේ උම්මතය (ප්‍රජාව) කුසගින්නේ මිය යමින් සිටී. වැසි ලැබීම සඳහා ඔබ මැදිහත් වන මෙන් මම අයදිමි” යැයි කීවේය. එදින රාත්‍රියේ, අපගේ නායකයා වන රසූලුල්ලාහ් තුමාණෝ ඔහුගේ සිහිනයෙන් පෙනී සිට, “කලීෆාවරයා වෙත යන්න! ඔහුට මගේ සලාම් පවසා, වැසි සඳහා ප්‍රාර්ථනා කිරීමට පිටතට යන ලෙස ඔහුට කියන්න!” යැයි පැවසූහ. හස්‍රත් උමර් වැසි සඳහා ප්‍රාර්ථනා කිරීමට පිටතට ගිය විට, වැසි වසින්නට විය.

“යම් දෙයකින් යමෙකුට හානියක් සිදු වූයේ නම්, ඔහු පරිපූර්ණ වුදූ (අබ්දස්ත් - දෝවනය) කර රකඅත් දෙකක සලාතයක් ඉටු කළ යුතුය! ඉන්පසු මෙසේ පැවසිය යුතුය, ‘යා රබ්බී! (මාගේ පරමාධිපතියාණෙනි!) මම ඔබෙන් ඉල්ලා සිටිමි. ලෝකයන්ට දයාව වන ඔබගේ නබි මුහම්මද් (සල්ලල්ලාහු අලෙයිහි වසල්ලම්) තුමාණන්ගේ මැදිහත් වීම තුළින් මම ඔබෙන් අයැද සිටිමි. යා හස්‍රත් මුහම්මද් (සල්ලල්ලාහු අලෙයිහි වසල්ලම්) තුමනි! මාගේ රබ් (පරමාධිපතියා) මාගේ ආයාචනය පිළිගැනීම සඳහා මම ඔබව මැදිහත්කරු කරමි. යා රබ්බී! මෙම උතුම් නබි (සල්ලල්ලාහු අලෙයිහි වසල්ලම්) තුමාණන් මාගේ මැදිහත්කරු බවට පත් කළ මැනව!’”
හදීස් අෂ්-ෂරීෆ්

අල්ලාහු තආලා තමන් ප්‍රිය කරන අය උදෙසා කරන ප්‍රාර්ථනා පිළිගනියි. අල්ලාහු තආලා, මුහම්මද් (අලෙයිහිස්සලාම්) තුමාණන්ට තමන් බෙහෙවින් ප්‍රිය කරන බව ප්‍රකාශ කර ඇත. එබැවින්, යමෙකු “අල්ලාහුම්ම ඉන්නී අස්අලුක බි-ජාහි නබිය්‍යිකල්-මුස්තෆා” යැයි පවසමින් ප්‍රාර්ථනා කරන්නේ නම්, ඔහුගේ ප්‍රාර්ථනාව ප්‍රතික්ෂේප නොවනු ඇත. නමුත් සුළු ලෞකික කටයුතු සඳහා රසූලුල්ලාහ් තුමාණන් වසීලාවක් (මාර්ගයක්) කර ගැනීම ආචාරධර්මවලට පටහැනිය.

බුර්හානද්දීන් ඉබ්‍රාහීම් මාලිකී මෙසේ පැවසුවේය: “ඉතා කුසගින්නෙන් පෙළුණු දුප්පත් මිනිසෙක් හුජ්‍රා අස්-සආදත් (ශුද්ධ වූ කුටිය) වෙත ගොස්, ‘යා රසුලල්ලාහ්! මට බඩගිනියි’ යැයි කීවේය. ටික වේලාවකට පසු, යමෙකු පැමිණ ඔහුව තම නිවසට ගෙන ගොස් ඔහුට කෑම දුන්නේය. එම දුප්පත් මිනිසා තම ප්‍රාර්ථනාව පිළිගත් බව පැවසූ විට, ඔහු (කෑම දුන් තැනැත්තා) මෙසේ කීවේය: ‘මාගේ සහෝදරයා! ඔබ නිවසේ පවුල අතහැර දමා රසූලුල්ලාහ් තුමාණන් බැහැදැකීමට දිගු, වෙහෙසකර ගමනක් පැමිණියෙහිය. පාන් කැබැල්ලක් සඳහා රසූලුල්ලාහ් තුමාණන්ගේ සන්නිධියට යාම සුදුසුද? එම උතුම් සන්නිධියේදී, ඔබ ජන්නාහ් (ස්වර්ගය) සහ නිමක් නැති ආශිර්වාද ඉල්ලා සිටිය යුතුව තිබුණි! අල්ලාහු තආලා එහිදී කරන ඉල්ලීම් ප්‍රතික්ෂේප නොකරයි.’ රසූලුල්ලාහ් තුමාණන් බැහැදැකීමේ ගෞරවය ලබන්නන්, කියාමත් (විනිශ්චය) දිනයේදී එතුමාණන්ගේ මැදිහත්වීම සඳහා ප්‍රාර්ථනා කළ යුතුය.”

දිනක්, ඉමාම් අබූ බක්‍ර් අල්-මුක්‍රී තුමා, ඉමාම් අල්-තබරානී තුමා සහ අබූ ෂෙයික් තුමා සමඟ මස්ජිද් අස්-සආදත් හි වාඩි වී සිටියහ. දින කිහිපයක් කිසිවක් අනුභව නොකළ නිසා ඔවුහු දැඩි කුසගින්නෙන් පෙළුණහ. ඉමාම් අබූ බක්‍ර් තුමාට තවදුරටත් එය දරාගත නොහැකිව, “යා රසුලල්ලාහ්! මට බඩගිනියි!” යැයි පවසා මුල්ලකට ගියේය. සෙයියිද්වරයෙක් තම සේවකයන් දෙදෙනා සමඟ පැමිණ, “මාගේ සහෝදරවරුනි! ඔබලා ඔබගේ කුසගින්න සඳහා මාගේ මුත්තණුවන් වන රසූලුල්ලාහ් (සල්ලල්ලාහු අලෙයිහි වසල්ලම්) තුමාණන්ගෙන් උදව් ඉල්ලා ඇත. එතුමා මට ඔබලාට කෑම දෙන ලෙස අණ කළේය.” යැයි පැවසීය. ඔවුහු සියල්ලෝම එකට ආහාර ගත්හ. ඔහු ඉතිරි ආහාර ඔවුන්ට තබා පිටත්ව ගියේය.

ඉස්ලාමීය විද්වතුන්ගෙන් කෙනෙකු වන අබූ අබ්දුල්ලාහ් ඉබ්නු නුමාන් මර්‍රාකුෂී තිලිම්සානී (හිජ්‍රි 683 / ක්‍රි.ව. 1284 දී මිය ගිය) තුමා, සිය වටිනා ග්‍රන්ථය වන ‘මිස්බාහ්-උස්-සුලාම්’ හි, අපගේ නායක රසූලුල්ලාහ් (සල්ලල්ලාහු අලෙයිහි වසල්ලම්) තුමාණන් වසීලා කිරීම තුළින් තම පැතුම් සහ ප්‍රාර්ථනා ඉටු කරගත් මුස්ලිම්වරුන් සිය ගණනක් පිළිබඳව විස්තරාත්මකව ලියා ඇත. රසූලුල්ලාහ් (සල්ලල්ලාහු අලෙයිහි වසල්ලම්) තුමාණන් වසීලා කිරීම තුළින් තම අරමුණු ඉටු කරගත් අයගෙන් කෙනෙකු වන්නේ මුහම්මද් ඉබ්නු මුන්කදිර් තුමාය. ඔහු මෙසේ පවසයි: “පුද්ගලයෙක් රන් කාසි අසූවක් මාගේ පියාට ආරක්ෂාව සඳහා තබා ජිහාද් සඳහා ගියේය. ඔහු, ‘මේවා මා වෙනුවෙන් තබා ගන්න! ඔබට අවශ්‍ය නම් ඒවා දුප්පතුන්ට ණයට දිය හැකිය’ යි පවසා තිබුණි. මදීනාවේ සාගතයක් ඇති විය. මාගේ පියා එම රන් සියල්ල කුසගින්නෙන් පෙළුණු අයට බෙදා දුන්නේය. එම පුද්ගලයා ආපසු පැමිණ ඔහුගේ රන් ඉල්ලුවේය. මාගේ පියා, ‘හෙට රාත්‍රියේ නැවත එන්න’ යැයි කීවේය. ඔහු හුජ්‍රා අස්-සආදත් වෙත ගොස් උදෑසන වන තුරු රසූලුල්ලාහ් (සල්ලල්ලාහු අලෙයිහි වසල්ලම්) තුමාණන්ට ප්‍රාර්ථනා කළේය. මධ්‍යම රාත්‍රියේදී, පුද්ගලයෙක් පැමිණ, ‘ඔබේ අත අරින්න’ යැයි කීවේය. ඔහු රන් මල්ලක් දී පිටව ගියේය. මාගේ පියා නිවසේදී රන් කාසි ගණන් කර බැලූ විට කාසි අසූවක් ඇති බව දැක, ඔහු ඉමහත් සතුටට පත්ව වහාම එය එහි හිමිකරුට දුන්නේය.”

මෙම ග්‍රන්ථයේ, හස්‍රත් අබූ අබ්දුල්ලාහ් තිලිම්සානී තුමා තමන් අත්විඳි සිදුවීමක් පහත පරිදි විස්තර කරයි: “වර්ෂ 637 (ක්‍රි.ව. 1239) දී, අපි විශිෂ්ට පුද්ගලයන් පිරිසක් සමඟ සදර් බලකොටුවෙන් පිටත් වුණෙමු. අපට මඟ පෙන්වමින් සිටි පුද්ගලයෙක් සිටියේය. ටික දුරක් ගිය පසු, අපගේ ජලය අවසන් විය. අපි ජලය සෙවීමට පටන් ගත්තෙමු. මේ අතර, මම මගේ ශාරීරික අවශ්‍යතාවයක් සඳහා ගියෙමි. ඒ මොහොතේ, මට දැඩි නිදිමතක් දැනුණි. ඔවුන් පිටත්ව යන විට නිසැකවම මාව අවදි කරනු ඇතැයි සිතා, මම මගේ හිස බිම තැබුවෙමි.

මා අවදි වූ විට, මා කාන්තාරය මැද තනිව සිටිනු දුටුවෙමි. මාගේ මිතුරන්ට මාව අමතක වී ඔවුන් පිටත්ව ගොස් තිබුණි. සම්පූර්ණයෙන්ම තනිව, මා භීතියට පත් විය. මම කාන්තාරයේ සැරිසැරීමට පටන් ගත්තෙමි. මා සිටියේ කොහේදැයි හෝ යා යුත්තේ කොතැනටදැයි මට කිසිම අදහසක් තිබුණේ නැත. සෑම තැනකම සිනිඳු වැලි තිබුණි. ඉක්මනින්ම අඳුරු විය. මා ගමන් කරමින් සිටි තවලමේ කිසිදු සලකුණක්වත් තිබුණේ නැත. රාත්‍රියේ අඳුරේ මම සම්පූර්ණයෙන්ම තනිව සිටියෙමි. මාගේ බිය තවත් නරක අතට හැරුණි. මම කලබලයෙන් වේගයෙන් ඇවිදීමට පටන් ගත්තෙමි.

ටික දුරක් ගිය පසු, දැඩි පිපාසයෙන්, වෙහෙසට පත්ව සහ ක්ලාන්තව මම බිම ඇද වැටුණෙමි. මම දැන් මාගේ ජීවිතය පිළිබඳ බලාපොරොත්තු අත්හැර දමා තිබූ අතර, මාගේ මරණය ළඟා වෙමින් පවතින බව මට දැනුණි. මම වචනයෙන් විස්තර කළ නොහැකි වේදනාවකින් පෙළුණෙමි; මාගේ දුක් වේදනා සහ වේදනාව උච්චතම අවස්ථාවට පැමිණ තිබුණි. මට හදිසියේම සිහියට නැඟුණි. රාත්‍රියේ අඳුරේ, මාගේ සියලු ශක්තිය එක්‍රැස් කරගෙන, මම අවසන් වරට අවංකභාවයෙන් සහ නිර්ව්‍යාජ භක්තියෙන් (ඉක්ලාසයෙන්) මෙසේ කීවෙමි: ‘යා රසූලුල්ලාහ්! උදව් කරන්න! අල්ලාහු තආලාගේ අවසරය ඇතිව ඔබෙන් උදව් ඉල්ලා සිටිමි!’

මා එසේ පවසා අවසන් වූ වහාම, කවුරුන් හෝ මට කතා කරනවා මට ඇසුණි. හඬ පැමිණි දෙස බැලූ විට, මා මින් පෙර කිසි දිනෙක දැක නොතිබූ, පිරිසිදු සුදු වස්ත්‍රවලින් සැරසී, රාත්‍රියේ අඳුරේ එතුමා වටා ආලෝකය විහිදුවමින්, මට කතා කරමින් සිටින පුද්ගලයෙකු දුටුවෙමි.”

එතුමා මා වෙත පැමිණ මාගේ අත අල්ලා ගත්තේය. ඒ මොහොතේ, මාගේ සියලු වෙහෙස සහ පිපාසය පහව ගියේය. මා නැවත උපන්නාක් මෙන් විය. මට හදිසියේම එතුමා කෙරෙහි උණුසුමක් ඇති විය. අපි ටික වේලාවක් අත්වැල් බැඳගෙන ඇවිද ගියෙමු. මාගේ ජීවිතයේ සුන්දරම මොහොතක් මා ගත කරමින් සිටින බව මට දැනුණි. වැලි කන්දක් උඩට නැඟීමෙන් පසු, මා ගමන් කරමින් සිටි තවලමේ ආලෝකය දුටු අතර, මාගේ මිතුරන්ගේ හඬවල් ඇසුණි. අපි ඔවුන් වෙත ළඟා වුණෙමු.

මා ගමන් කරමින් සිටි සත්වයා තවලම පිටුපසින් පැමිණෙමින් සිටියේය. හදිසියේම එය පැමිණ මා ඉදිරියේ නතර විය. මාගේ සත්වයා මා ඉදිරියේ දුටු විට, මම ප්‍රීතියෙන් කෑගැසුවෙමි. මා කෑගැසූ විට, මා සමඟ සිටි පුද්ගලයා මාගේ අත අතහැරියේය. ඉන්පසු එතුමා නැවතත් මාගේ අත අල්ලාගෙන මාගේ සත්වයා පිට නැඟීමට මට උදව් කළේය. ඉන් අනතුරුව, එතුමා, ‘අපෙන් යමක් ඉල්ලන හෝ උදව් ඉල්ලන කිසිවෙකු අපි ප්‍රතික්ෂේප නොකරන්නෙමු’ යැයි පවසා පිටත්ව ගියේය. ඒ මොහොතේ, එතුමා අපගේ නායක රසූලුල්ලාහ් (සල්ලල්ලාහු අලෙයිහි වසල්ලම්) තුමාණන් බව මට වැටහුණි. එතුමා පිටත්ව යද්දී, එතුමා විහිදුවමින් සිටි නූර් (ආලෝකය) රාත්‍රියේ අඳුරේ අහස දෙසට නැඟී යන අයුරු දැකගත හැකි විය. එතුමා මාගේ දෘෂ්ටියෙන් නොපෙනී ගිය විට, මට හදිසියේම සිහිය ආවේය. මම පසුතැවිල්ලෙන් මටම කියා ගත්තෙමි, ‘මා අපගේ නායක රසූලුල්ලාහ් (සල්ලල්ලාහු අලෙයිහි වසල්ලම්) තුමාණන්ගේ අත් සහ පාද සිප නොගත්තේ මන්ද?’ කෙසේ වෙතත්, එය ප්‍රමාද වැඩි වූ අතර, මට අවස්ථාව මඟ හැරී තිබුණි.”

අබුල්-කයිර් අක්තා තුමා, මදීනාවේ දින පහක කුසගින්නෙන් පසු, හුජ්‍රා අස්-සආදත් වෙත පැමිණ රසූලුල්ලාහ් (සල්ලල්ලාහු අලෙයිහි වසල්ලම්) තුමාණන්ට ආචාර කළේය. තමා කුසගින්නෙන් පෙළෙන බව පවසා, ඉක්මනින්ම පැත්තකට වී නින්දට වැටුණේය. ඔහුගේ සිහිනයේදී, රසූලුල්ලාහ් (සල්ලල්ලාහු අලෙයිහි වසල්ලම්) තුමාණන්, එතුමාගේ දකුණු පසින් අබූ බක්‍ර් අස්-සිද්දීක් (රළියල්ලාහු අන්හු) තුමාද, වම් පසින් උමර් අල්-ෆාරූක් (රළියල්ලාහු අන්හු) තුමාද, එතුමා ඉදිරියෙන් අලී අල්-මුර්තළා (රළියල්ලාහු අන්හු) තුමාද (රළියල්ලාහු තආලා අන්හුම් අජ්මඊන්) ගමන් කරමින් සිටිනු ඔහු දුටුවේය. හස්‍රත් අලී (රළියල්ලාහු අන්හු) තුමා පැමිණ, “අබා’ල්-කයිර්! නැඟිටින්න, ඔබ ඇයි වැතිර සිටින්නේ? රසූලුල්ලාහ් (සල්ලල්ලාහු අලෙයිහි වසල්ලම්) තුමාණන් පැමිණෙමින් සිටී!” යැයි කීවේය. ඔහු වහාම නැඟිට්ටේය. රසූලුල්ලාහ් (සල්ලල්ලාහු අලෙයිහි වසල්ලම්) තුමාණන් පැමිණ ඔහුට විශාල පාන් ගෙඩියක් දුන්නේය. පසුව අබුල්-කයිර් තුමා මෙසේ පැවසීය: “මා දැඩි කුසගින්නෙන් සිටි නිසා මම වහාම කෑමට පටන් ගත්තෙමි. මා එයින් අඩක් අනුභව කළ විට, මම අවදි වුණෙමි. ඉතිරි භාගය මාගේ අතේ තිබෙනු මම දුටුවෙමි.”

මිස්බාහ්-උස්-සුලාම් හි මෙසේද ලියා ඇත: අහ්මද් ඉබ්නු මුහම්මද් සූෆී තුමා මෙසේ පැවසීය, “හිජාස් කාන්තාරවල සිටියදී, මා සතුව කිසිදු වස්තුවක් ඉතිරිව තිබුණේ නැත. මම මදීනාවට ළඟා වුණෙමි. මම හුජ්‍රා අස්-සආදත් අසල රසූලුල්ලාහ් (සල්ලල්ලාහු අලෙයිහි වසල්ලම්) තුමාණන්ට සලාම් කීවෙමි. ඉන්පසු මම පසෙකට වී නිදා ගත්තෙමි. රසූලුල්ලාහ් (සල්ලල්ලාහු අලෙයිහි වසල්ලම්) තුමාණන් දර්ශනය වී, ‘අහ්මද්, ඔබ පැමිණියාද? ඔබේ දෑත් විවෘත කරන්න!’ යැයි පැවසීය. එතුමා මාගේ දෑත් රනින් පිරෙව්වේය. මම අවදි වුණෙමි. මාගේ දෑත් රන් කාසිවලින් පිරී තිබුණි.”

ඉමාම් අස්-සම්හූදී තුමා තම “මදීනාවේ ඉතිහාසය” නම් ග්‍රන්ථයේ තමන් අත්විඳි සිදුවීමක් මෙසේ විස්තර කරයි: “මාගේ නිවසේ යතුර නැති විය. මට එය සොයාගත නොහැකි විය. මම හුජ්‍රා අස්-සආදත් වෙත පැමිණ, ‘යා රසුලල්ලාහ්! මාගේ යතුර නැති විය; මට ගෙදර යා නොහැක!’ යැයි කීවෙමි. ඒ මොහොතේ, පිරිමි ළමයෙක් පැමිණියේය. ඔහුගේ අතේ තිබූ යතුර පෙන්වමින්, ‘මට මෙම යතුර හමු විය. මෙය ඔබගේද?’ යැයි ඔහු ඇසුවේය.”

කිලිස්හි මුස්තෆා ඉෂ්කී එෆෙන්ඩි තුමා තම ඉතිහාස ග්‍රන්ථය වන මවාරිද්-ඉ මජීදියියා හි මෙසේ ලිවීය: “මම වසර විස්සක් මක්කාවේ නැවතී සිටියෙමි. රන් කාසි හැටක් ඉතිරි කර ගැනීමෙන් පසු, මම, මාගේ බිරිඳ සහ දරුවන් හිජ්‍රි 1247 (ක්‍රි.ව. 1831) දී මදීනාවට පැමිණියෙමු. ගමනේදී අපි සියලු මුදල් වියදම් කළෙමු. අපි මිතුරෙකුගේ නිවසට අමුත්තන් ලෙස ගියෙමු. මම හුජ්‍රා අස්-සආදත් වෙත ගොස් රසූලුල්ලාහ් (සල්ලල්ලාහු අලෙයිහි වසල්ලම්) තුමාණන්ගෙන් උදව් ඉල්ලුවෙමි. දින තුනකට පසු, මහත්මයෙක් අප නැවතී සිටි නිවසට පැමිණ අප වෙනුවෙන් නිවසක් කුලියට ගත් බව පැවසීය. ඔහු මාගේ බඩු බාහිරාදිය එහි ගෙන ගියේය. ඔහු වසරක කුලිය ගෙවා තිබුණි. මාස කිහිපයකට පසු, මම රෝගාතුර වී මාසයක් ඇඳේ සිටියෙමි. නිවසේ කෑමට හෝ විකිණීමට කිසිවක් ඉතිරිව තිබුණේ නැත. මාගේ බිරිඳගේ උදව්වෙන්, මම වහලයට නැග්ගෙමි.”

"මම රසූලුල්ලාහ් (සල්ලල්ලාහු අලෙයිහි වසල්ලම්) තුමාණන්ගේ සොහොන දෙසට (ගොස්) මාගේ දුක් ගැනවිලි පවසා උදව් ඉල්ලීමට සිතුවෙමි. නමුත් මා ප්‍රාර්ථනා කිරීමට දෑත් එසවූ විට, ලෞකික දෙයක් ඉල්ලීමට මට ලැජ්ජාවක් දැනුණි. මට කිසිවක් කියාගත නොහැකි විය. මම මාගේ කාමරයට බැස ගියෙමි.

පසුදා, කෙනෙකු පැමිණ, ‘අසුවල් පුද්ගලයා මෙම රන් කාසි තෑග්ගක් ලෙස එවා ඇත’ යැයි කීවේය. මම පසුම්බිය ගත්තෙමි. අපගේ ජීවනෝපාය යහපත් වුවද, මට රෝගයෙන් මිදීමට නොහැකි විය. උදව් ඇතිව, මම හුජ්‍රා අස්-සආදත් වෙත ගොස් රසූලුල්ලාහ් (සල්ලල්ලාහු අලෙයිහි වසල්ලම්) තුමාණන්ගෙන් සුවය ඉල්ලුවෙමි. මම මස්ජිදයෙන් පිටවී කිසිවෙකුගෙන් උදව් නොඉල්ලා ගෙදර ගියෙමි. මා නිවසට ඇතුළු වන විට මම සම්පූර්ණයෙන්ම සුවය ලබා සිටියෙමි. නස්‍ර් (නරක ඇස) වළක්වා ගැනීම සඳහා, මම දින කිහිපයක් සැරයටියකට වාරු වී පිටතට ගියෙමි. ඉක්මනින්ම, මුදල් අවසන් විය. මාගේ භාර්‍යාව සහ දරුවන් අඳුරේ තබා, මම මස්ජිද් අන්-නබවී වෙත ගියෙමි. රාත්‍රී සලාතයෙන් පසු, මම රසූලුල්ලාහ් (සල්ලල්ලාහු අලෙයිහි වසල්ලම්) තුමාණන්ට මාගේ ගැටලුව පැවසුවෙමි. ගෙදර එන අතරමඟදී, මා නොදන්නා පුද්ගලයෙක් මා වෙත පැමිණ මට පසුම්බියක් දුන්නේය. එහි කුරුෂ් නවයක් වටිනා රන් කාසි හතළිස් නවයක් තිබෙනු මම දුටුවෙමි. මම ඉටිපන්දම් සහ වෙනත් අවශ්‍යතා මිල දී ගෙන ගෙදර ආවෙමි.”

“(ඔවුන්) තමන්ගේම නෆ්සයන්ට (ආත්මයන්ට) පීඩා කිරීමෙන් පසු, අල්ලාහු තආලාගේ සමාව පතා ඔබ වෙත පැමිණියේ නම්, තවද මාගේ රසූල්වරයා (සල්ලල්ලාහු අලෙයිහි වසල්ලම්) ඔවුන්ගේ සමාව සඳහා ප්‍රාර්ථනා කළේ නම්, ඔවුහු නිසැකවම අල්ලාහු තආලාව අතිශය දයාන්විත හා අතිශය කරුණාභරිත ලෙස දකිනු ඇත.”
අන්-නිසා: 64

“ෂකායික්-ඉ නුමානියියා” ග්‍රන්ථයේ පරිවර්තනයේ දෙවන වෙළුමේ මෙසේ ලියා ඇත: මහා ඉස්ලාමීය විද්වත්, ඔටෝමාන් අධිරාජ්‍යයේ පළමු ෂෙයික් අල්-ඉස්ලාම් සහ එතුමාගේ කාලයේ මුජද්දිද්වරයා වූ මව්ලානා ෂම්සද්දීන් මුහම්මද් ඉබ්නු හම්සා ෆනාරී තුමා ඇසේ සුද ඒම නිසා අන්ධ විය. එක් රාත්‍රියක, එතුමා සිහිනෙන් අපගේ නායක රසූලුල්ලාහ් (සල්ලල්ලාහු අලෙයිහි වසල්ලම්) තුමාණන් දුටුවේය. එතුමාණන්, “සූරා තාහා විස්තර කරන්න (තෆ්සීර් කරන්න)!” යැයි පැවසූ විට, එතුමා, “ඔබතුමාණන් ඉදිරියේ කුර්ආන් අල්-කරීම් විස්තර කිරීමට මට ශක්තියක් නැත, මට පෙනෙන්නේද නැත” යැයි පිළිතුරු දුන්නේය. නබිවරුන්ගේ සුව කරන්නා වූ අපගේ නායක රසූලුල්ලාහ් (සල්ලල්ලාහු අලෙයිහි වසල්ලම්) තුමාණන්, එතුමාගේ ශුද්ධ වූ හිර්කාවෙන් (සළුවෙන්) කපු කැබැල්ලක් ගෙන, එය එතුමාගේ ශුද්ධ වූ කෙළවලින් තෙත් කර ඔහුගේ ඇස් මත තැබුවේය.මොල්ලා ෆනාරී තුමා අවදි වූ විට, එතුමාගේ ඇස් මත කපු කැබැල්ල තිබෙනු දුටුවේය. එය ඉවත් කළ විට, එතුමාට පෙනීම ලැබුණි. එතුමා අල්ලාහු තආලාට ප්‍රශංසා කර ස්තූති කළේය. එතුමා එම කපු කැබැල්ල තබාගෙන, තමා මිය ගිය විට එය තම ඇස් මත තබන ලෙසට අවසන් කැමැත්ත පළ කළේය. එතුමා හිජ්‍රි 834 (ක්‍රි.ව. 1431) දී බුර්සාවේදී මිය ගිය විට, ඔවුහු එතුමාගේ අවසන් කැමැත්ත ඉටු කළහ.

හස්‍රත් ඉමාම් මාලික් තුමා, අබ්බාසීය කලීෆාවරුන්ගෙන් කෙනෙකු වූ අබූ ජෆර් මන්සූර් සමඟ මස්ජිද් අන්-නබවී හි කතා කරමින් සිටියේය. එතුමා මෙසේ පැවසීය, “ඕ මන්සූර්! මෙය මස්ජිද් අස්-සආදත් ය! ඔබේ කටහඬ පහත් කරන්න! අල්ලාහු තආලා සූරා අල්-හුජුරාත් හි, ‘රසූලුල්ලාහ් (සල්ලල්ලාහු අලෙයිහි වසල්ලම්) තුමාණන්ගේ හඬට වඩා උස් හඬින් කතා නොකරන්න!’4 යනුවෙන් පවසමින් පිරිසකට තරවටු කළේය. තවද, ‘රසූලුල්ලාහ් (සල්ලල්ලාහු අලෙයිහි වසල්ලම්) තුමාණන් ඉදිරියේ මෘදු ලෙස කතා කරන්නන්...5යන ආයත් අල්-කරීමාවෙන්, මෘදු ලෙස කතා කරන්නන්ව එතුමා ප්‍රශංසා කළේය. රසූලුල්ලාහ් (සල්ලල්ලාහු අලෙයිහි වසල්ලම්) තුමාණන්ගේ මරණයෙන් පසුව එතුමාට ගරු කිරීම, එතුමා ජීවත්ව සිටියදී එතුමාට ගරු කළා හා සමානය.”

මන්සූර් හිස නමා, “ඕ අබා අබ්දුල්ලාහ්! මා කිබ්ලාව දෙසට මුහුණ ලෑ යුතුද, නැතහොත් කබ්‍ර් අස්-සආදත් (ශුද්ධ වූ සොහොන) දෙසට මුහුණ ලෑ යුතුද?” යැයි ඇසීය. හස්‍රත් ඉමාම් මාලික් තුමා මෙසේ පැවසීය, “රසූලුල්ලාහ් (සල්ලල්ලාහු අලෙයිහි වසල්ලම්) තුමාණන්ගෙන් ඔබේ මුහුණ ඉවතට හරවා නොගන්න! කියාමත් දිනයේ මැදිහත්කරු වන ඒ උතුම් නබි (සල්ලල්ලාහු තආලා අලෙයිහි වසල්ලම්) තුමාණන්, කියාමත් දිනයේදී ඔබගේ සහ ඔබගේ පියා වන ආදම් (අලෙයිහිස්සලාම්) තුමාණන්ගේ ගැලවීම සඳහා වසීලාව වනු ඇත.

ඔබ කබ්‍ර් අස්-සආදත් දෙසට මුහුණලා එතුමාගේ මැදිහත් වීම ඉල්ලා සිටිය යුතු අතර, රසූලුල්ලාහ් (සල්ලල්ලාහු අලෙයිහි වසල්ලම්) තුමාණන්ගේ ශුද්ධ වූ ආත්මයට ඔබව සම්බන්ධ කරගත යුතුය.”

සූරා අන්-නිසා හි 64 වන ආයතයේ, මෙසේ සඳහන් වේ, (අර්ථය): ‘තම නෆ්ස්වලට (තමන්ටම) අසාධාරණයක් කර ගැනීමෙන් පසු, ඔවුන් ඔබ වෙත පැමිණ, අල්ලාහු තආලාගේ සමාව ඉල්ලා සිටින්නේ නම්, සහ මාගේ රසුල්වරයා ඔවුන්ගේ සමාව සඳහා ප්‍රාර්ථනා කරන්නේ නම්, ඔවුන් නිසැකවම අල්ලාහු තආලාව දයාන්විත හා කරුණාභරිත ලෙස දකිනු ඇත.’ මෙම ආයතය, රසූලුල්ලාහ් (සල්ලල්ලාහු අලෙයිහි වසල්ලම්) තුමාණන් වසීලාවක් කරගන්නා අයගේ තව්බාව (පසුතැවිල්ල) පිළිගනු ලබන බවට පොරොන්දු වේ.”

ඉන් අනතුරුව, මන්සූර් නැඟිට හුජ්‍රා අස්-සආදත් ඉදිරියට ගියේය. ඔහු මෙසේ පැවසීය, “මාගේ රබ්! මෙම ආයත් අල්-කරීමාවේ, ඔබගේ රසුල්වරයා වසීලාවක් කරගන්නා අයගේ තව්බාව ඔබ පිළිගන්නා බවට ඔබ පොරොන්දු විය! මමද, ඔබගේ මහා නබිතුමාණන්ගේ උතුම් අභිමුඛයේදී ඔබෙන් සමාව අයදිමි. එතුමාණන් ජීවත්ව සිටියදී සමාව ඉල්ලූ විට ඔබ සමාව දුන් ඔබගේ සේවකයන්ට මෙන් මටද සමාව දෙන්න! මාගේ රබ්! නබී-අර්-රහ්මා (දයාවේ නබි) වන ඔබගේ මහා නබිතුමාණන් වසීලාවක් කරගනිමින් මම ඔබෙන් අයදිමි. ඕ මුහම්මද්, නබිවරුන් අතර ශ්‍රේෂ්ඨතමයාණෙනි! මම ඔබව තවස්සුල් කරමින් මාගේ රබ්ගෙන් අයැද සිටියෙමි. මාගේ රබ්! ඒ උතුම් නබිතුමාණන් මා වෙනුවෙන් මැදිහත්කරුවෙකු බවට පත්කළ මැනව!” ඔහු ප්‍රාර්ථනා කරද්දී, කිබ්ලාවට පිටුපා, මුවාජහත් අස්-සආදත් හි කවුළුව දෙසට මුහුණලා සිටියේය. මින්බර් අන්-නබවී (නබිතුමාණන්ගේ දේශනා පීඨිකාව) ඔහුගේ වම් පසින් විය.

හස්‍රත් ඉමාම් මාලික් තුමා විසින් කලීෆා මන්සූර්ට දෙන ලද උපදෙසින් පෙනී යන්නේ හුජ්‍රා අස්-සආදත් ඉදිරිපිට ප්‍රාර්ථනා කරන්නන් ඉතා සුපරීක්ෂාකාරී විය යුතු බවයි. එම ස්ථානයට නිසි නිහතමානීකම සහ ගෞරවය දැක්විය නොහැකි අයට මදීනා අල්-මුනවර්‍රා හි දිගු කලක් රැඳී සිටීම සුදුසු නොවන බව ප්‍රකාශ විය.වසර ගණනාවක් මදීනා අල්-මුනවර්‍රා හි නැවතී විවාහ වී, හුජ්‍රා අස්-සආදත් හි යම් සේවාවක් කරමින් සිටි ඇනටෝලියානු ගම්වැසියෙකුට දිනක් උණ රෝගයක් වැළඳී, අයිරාන් (යෝගට් සහ ජලයෙන් සාදන ලද සිසිල් බීමක්) සඳහා ආශාවක් ඇති විය. ඔහු සිතුවේ, “මම මගේ ගමේ සිටියා නම්, යෝගට් වලින් සාදන ලද අයිරාන් පානය කරනු ඇත” කියාය. එදින රාත්‍රියේ, රසූලුල්ලාහ් (සල්ලල්ලාහු අලෙයිහි වසල්ලම්) තුමාණන් ෂෙයික් අල්-හරම් තුමාගේ සිහිනයේ දර්ශනය වී, එම යම් සේවාව වෙනත් කෙනෙකුට භාර දෙන ලෙස අණ කළේය. “යා රසුලල්ලාහ්! ඔබගේ උම්මාවෙන් අසුවල් පුද්ගලයා එම සේවයේ යෙදී සිටී” යැයි ඔහු පිළිතුරු දුන් විට, නබි (සල්ලල්ලාහු අලෙයිහි වසල්ලම්) තුමාණන්, “එම පුද්ගලයාට ඔහුගේ ගමට ගොස් අයිරාන් පානය කරන ලෙස පවසන්න!” යැයි කීවේය. පසුදා, මෙම නියෝගය ඔහුට දැනුම් දුන් විට, ගම්වැසියා, “ඔබ අණ කරන පරිදි!” යැයි පවසා තම මව්බිමට ගියේය.

හදවත හරහා ගමන් කරන තනි සිතුවිල්ලකින් මෙතරම් හානියක් සිදුවිය හැකි නම්, අල්ලාහ් තහනම් කළ මැනව, විහිළුවක් වුවද, නුසුදුසු වචනයකින් හෝ ආචාර ධර්මවලට අනුකූල නොවන ක්‍රියාවකින් කොතරම් විශාල හානියක් සිදුවිය හැකිද යන්න මෙතැනින් තේරුම් ගත යුතුය.

ඔබට ආදරය කරන මුඃමින්ගේ හදවතේ ඇති ඊමාන් ඔබයි,
ඔහු කිසිදා කරදර නොවනු ඇත, ඔහුගේ දුකට ඔසුව ඔබයි.
ඔහු ඔබගේ මැදිහත් වීම අපේක්ෂා කරයි, ඔහුගේ හදවතේ තීන්දුව ඔබයි,
උදව් බලාපොරොත්තු වන්නා එය නිසැකවම ලබනු ඇත, යා රසුලල්ලාහ්.