හිල්‍යා අස්-සආදත්

අපගේ නබිතුමාණන්ගේ සුන්දරත්වය

“රසුලුල්ලාහ් (සල්ලල්ලාහු අලෙයිහි වසල්ලම්) තුමාණන් දරුවෙකුගේ හිසකෙස් පිරිමැදි විට, එම දරුවා අනෙක් දරුවන් අතරින් එහි අලංකාර සුවඳින් වහා හඳුනාගත හැකි විය.”
හස්‍රත් ආයිෂා (රළියල්ලාහු අන්හා) තුමිය.

සාහිර් (පැහැදිලි) සහ බාතින් (සැඟවුණු) යන දෙඅංශයේම දැනුමෙහි ප්‍රවීණයන් වන, අපගේ නබිතුමාණන්ගේ උරුමක්කාරයන් වන, ‘උලමා අර්-රාසිහීන්’ ලෙස හැඳින්වෙන ශ්‍රේෂ්ඨ ඉස්ලාමීය විද්වතුන්, අපගේ නබිතුමාණන්ව උන්වහන්සේගේ සියලු සුන්දරත්වයෙන් දැක උන්වහන්සේට ආදරය කර ඇත. අබූ බක්‍ර් අස්-සිද්දීක් තුමා ඔවුන් අතරින් පළමුවැන්නාය. අපගේ නබි රසූලුල්ලාහ් (සල්ලල්ලාහු අලයිහිවසල්ලම්) තුමාණන් තුළ නබිත්වයේ නූර් (ආලෝකය) දැක, උන්වහන්සේගේ ශ්‍රේෂ්ඨත්වය, සුන්දරත්වය සහ උසස් බව වටහාගෙන, එතුමා ආදරයෙන් බැඳී, වෙනත් කිසිදු පුද්ගලයෙකුට එතුමා මෙන් විය නොහැකි තරමට තම ආදරය තුළ දුර ගියේය. හස්‍රත් අබූ බක්‍ර් තුමා සෑම මොහොතකම සහ තමා බැලූ සෑම තැනකම අපගේ නබි රසූලුල්ලාහ් තුමාණන්ව දකිනු ඇත. එතුමා වරක් තම තත්ත්වය විස්තර කරමින්, “අහෝ රසූලල්ලාහ්! මා බලන සෑම තැනකම මම ඔබව දකිමි!” යැයි පැවසීය. තවත් වරෙක එතුමා, “ඔබතුමාගේ සුළු අත්වැරැද්දක් උදෙසා වුවද මාගේ සියලු යහපත් ක්‍රියා හුවමාරු කරගන්නෙමි.” යැයි පැවසීය.

අපගේ නබි රසූලුල්ලාහ් තුමාණන්ගේ සුන්දරත්වය හොඳින්ම දැක, තේරුම් ගෙන, පැහැදිලි කළ අයගෙන් කෙනෙකු වූයේ මුඃමින්වරුන්ගේ මව වන හස්‍රත් ආයිෂා තුමියයි. හස්‍රත් ආයිෂා තුමිය විද්වත් කාන්තාවක්, මුජ්තහිද්වරියක් (ස්වාධීන නීති තීරණ ගන්නියක්) සහ සාහිත්‍යකාරියක් වූවාය; ඇය බුද්ධිමත් හා තීක්ෂණ බුද්ධියකින් යුක්ත වූවාය

ඇය චතුර ලෙස හා පැහැදිලිව කතා කළාය. ඇය කුර්ආන් අල්-කරීම් හි අර්ථය, හලාල් සහ හරාම්, අරාබි කාව්‍ය සහ ගණනය කිරීමේ විද්‍යාව ඉතා හොඳින් දැන සිටියාය. ඇයට රසූලුල්ලාහ් තුමාණන්ට ප්‍රශංසා කරන කවි තිබුණි. පහත සඳහන් ද්විපද රචනා කරන ලද්දේ අපගේ මව හස්‍රත් ආයිෂා තුමිය විසිනි:

ව ලව් සමිඌ අහ්ලු මිස්‍ර අව්සාෆ හද්දිහී,

ලමා බසලූ ෆී සව්මි යූසුෆ මින් නක්දින්.

ලවීමා සලීහා ලව් ර අයින කබීනහූ,

ල ආසර්න බිල්-කත්ඉල් කුලූබි අලල් අයිදී.

පරිවර්තනය:

ඊජිප්තුවරුන් උන්වහන්සේගේ කම්මුල්වල සුන්දරත්වය අසා තිබුනේ නම්,

ඔවුහු යූසුෆ් (අලෙයිහිස්සලාම්) තුමාණන් සඳහා කේවල් කරමින් කිසිදු මුදලක් නොදෙනු ඇත.

(ඔවුන් තම සියලු දේපළ ඉතිරි කරගනු ඇත්තේ උන්වහන්සේගේ කම්මුල් බැලීම සඳහාය.)

සලීහාට නරක කතා කළ කාන්තාවන් උන්වහන්සේගේ දීප්තිමත් නළල දුටුවේ නම්,

ඔවුහු තම දෑත් වෙනුවට තම හදවත් කපාගනු ඇත.

අපගේ මව හස්‍රත් ආයිෂා තුමිය මෙසේ විස්තර කරයි: “එක් දිනක්, රසූලුල්ලාහ් (සල්ලල්ලාහු අලයිහිවසල්ලම්) තුමාණෝ තම ආශිර්වාද ලත් පාවහන්වල පටි ලිහිල් කරමින් සිටි අතර, මම නූල් කටිමින් සිටියෙමි. මම උන්වහන්සේගේ ආශිර්වාද ලත් මුහුණ දෙස බැලුවෙමි. උන්වහන්සේගේ දීප්තිමත් නළලෙන් දහඩිය බේරෙමින් තිබුණි. දහඩිය බිඳුව සෑම තැනකම ආලෝකය පතුරවමින්, මාගේ දෑස් නිලංකාර කරමින් තිබුණි. මම තුෂ්නිම්භූත වීමි. උන්වහන්සේ මා දෙස බලා, ‘ඔබට කුමක් සිදුවීද, ඔබ ඉතා නොසන්සුන්ව පෙනෙන්නේ?’ යැයි විමසූහ.”මම කීවෙමි, ‘අහෝ රසූලල්ලාහ්! ඔබගේ ආශිර්වාද ලත් මුහුණේ ඇති නූර් (ආලෝකයේ) දීප්තිය සහ ඔබගේ ආශිර්වාද ලත් නළලේ ඇති දහඩිය බිංදු මගින් පැතිරෙන ආලෝකය දෙස බලා, මට මා අමතක වී ඇත.’ රසූලුල්ලාහ් තුමාණෝ නැගිට මා වෙත පැමිණියහ. උන්වහන්සේ මාගේ දෑස් අතර සිපගෙන, ‘අහෝ ආයිෂා! අල්ලාහු තආලා ඔබට යහපතෙන් ආශිර්වාද කරත්වා! ඔබ මා සතුටු කළ තරමට මට ඔබව සතුටු කිරීමට නොහැකි විය.’” වෙනත් වචන වලින් කිවහොත්, උන්වහන්සේ පැවසුවේ, “ඔබ මා සතුටු කිරීම, මා ඔබ සතුටු කිරීමට වඩා වැඩි ය” යන්නයි. හස්‍රත් ආයිෂා තුමියගේ ආශිර්වාද ලත් දෑස් අතර උන්වහන්සේ සිපගැනීම, ඇය අපගේ නබිතුමාණන්ට ආදරය කළ නිසාත්, උන්වහන්සේගේ සුන්දරත්වය අවබෝධයෙන් දුටු නිසාත්, ඇයට ත්‍යාගයක් සහ ගෞරවයක් පිරිනැමීමක් විය.

එක් පේළියක්:

ඔබගේ සුන්දරත්වය දැකීම ගැන මාගේ දෑස්වලට මම සුබ පතමි!

සහ පදයක්:

සුන්දරත්වය දෙස බැලීමට එම දෑස් කොතරම් හොඳද.

උන්වහන්සේගේ ප්‍රේමයෙන් දැවීමට එම හදවත කොතරම් වාසනාවන්තද!

රසූල් අල්-අක්‍රම් (සල්ලල්ලාහු අලයිහිවසල්ලම්) තුමාණන්ගේ ආශිර්වාද ලත් සිරුර මත එක්‍රැස් වී, අභ්‍යන්තර සුන්දරත්වය පෙන්වූ පැහැදිලි සුන්දරත්වයන්, වෙනත් කිසිදු පුද්ගලයෙකුගේ සිරුර මත කිසිදා එක්‍රැස් වී නොමැත.

හස්‍රත් ඉමාම් අල්-කුර්තුබී තුමා මෙසේ විස්තර කළේය: “අපගේ නබි රසූල් අල්-අක්‍රම් තුමාණන්ගේ සුන්දරත්වය සම්පූර්ණයෙන්ම දෘශ්‍යමාන නොවීය. උන්වහන්සේගේ සැබෑ සුන්දරත්වය දැක තිබුනේ නම්, අස්හාබ් අල්-කිරාම් හට උන්වහන්සේ දෙස බැලීමට ශක්තියක් නොතිබෙනු ඇත. උන්වහන්සේ තම සැබෑ සුන්දරත්වය පෙන්වූයේ නම්, කිසිවෙකුට උන්වහන්සේ දෙස බැලීමට දරාගත නොහැකි වනු ඇත.”

යූසුෆ් අලෙයිහිස්සලාම් තුමාණෝ තම පැහැදිලි සුන්දරත්වයෙන් මිනිසුන්ට පෙනී සිටි අතර, අපගේ නබි රසූලුල්ලාහ් තුමාණෝ තම අභ්‍යන්තර සුන්දරත්වයෙන් මිනිසුන්ට පෙනී සිටියහ. යූසුෆ් අලෙයිහිස්සලාම් තුමාණන්ගේ සුන්දරත්වය දුටු විට, මිනිසුන් තම දෑත් කපා ගත්හ. අපගේ නබි රසූලුල්ලාහ් තුමාණන්ගේ කමාල් (අභ්‍යන්තර ශ්‍රේෂ්ඨත්වය) සමඟ, සුන්නාර් (ක්‍රිස්තියානි පූජකවරුන් විසින් පළඳින ලද ලණු පටි) කපා දමන ලදී, පිළිම කඩා දමන ලදී, සහ අවිශ්වාසයේ වලාකුළු විසුරුවා හරින ලදී.

අස්හාබ් අල්-කිරාම් අපගේ නබිතුමාණන්ගෙන් මෙසේ විමසූහ: “අහෝ රසූලල්ලාහ්! ඔබතුමා වඩාත් සුන්දරද, නැතහොත් යූසුෆ් අලෙයිහිස්සලාම් තුමාණෝ වඩාත් සුන්දරද?” ඊට පිළිතුරු වශයෙන්, අපගේ නබිතුමාණෝ මෙසේ පැවසූහ: “මාගේ සහෝදර යූසුෆ් මට වඩා සුන්දරය, මම එතුමාට වඩා ප්‍රියකරුය. එතුමාගේ දෘශ්‍යමාන සුන්දරත්වය මාගේ දෘශ්‍යමාන සුන්දරත්වයට වඩා වැඩිය.”

අපගේ නබිතුමාණෝ තම එක් හදීස් අෂ්-ෂරීෆයක මෙසේ පැවසූහ: “අල්ලාහු තආලා විසින් එවන ලද සෑම නබිවරයෙකුටම සුන්දර මුහුණක් සහ සුන්දර කටහඬක් ඇත. ඔබගේ නබිතුමාණන් සම්බන්ධයෙන් ගත් කල, උන්වහන්සේ ඔවුන් අතරින් වඩාත්ම සුන්දර මුහුණ සහ වඩාත්ම සුන්දර කටහඬ ඇත්තාය.”

කෙනෙකු පැමිණ අපගේ නබි රසූලුල්ලාහ් තුමාණන්ගෙන්, “අහෝ අල්ලාහු තආලාගේ රසූල්වරයාණෙනි! කියාමත් දිනය කවදාද?” යි විමසුවේය. අපගේ නබිතුමාණෝ ඔහුගෙන්, “ඔබ කියාමත් දිනය සඳහා කුමක් සූදානම් කර ඇත්ද?” යි විමසූහ. ඔහු පිළිතුරු දුන්නේ, “ඔව්, මම බොහෝ සලාත් ඉටු කිරීමෙන්, උපවාස කිරීමෙන් හෝ දානය දීමෙන් කියාමත් දිනය සඳහා සූදානම් වී නැත. කෙසේ වෙතත්, මම අල්ලාහු තආලාට සහ උන්වහන්සේගේ රසූල්වරයාට ආදරය කරමි.” යනුවෙනි. එවිට, අපගේ නබිතුමාණෝ, “යමෙක් තමා ආදරය කරන අය සමඟ සිටිනු ඇත.”8 යැයි පැවසූහ.

රසූලුල්ලාහ් තුමාණන්ට ආදරය කිරීම සියලුම මුස්ලිම්වරුන් සඳහා ෆර්දුල් අයින් (සෑම පුද්ගලයෙකුටම අනිවාර්‍ය) වේ.

“මාගේ සහෝදරයා වූ යූසුෆ් (අලෙයිහිස්සලාම්) තුමා මට වඩා රූමත් ය, මම එතුමාට වඩා ප්‍රියමනාප වෙමි. එතුමාගේ දෘශ්‍යමාන රූපශ්‍රීය මාගේ දෘශ්‍යමාන රූපශ්‍රීයට වඩා වැඩිය.”
හදීස් අෂ්-ෂරීෆ්.

එම සර්වර් (නායකයාණන්) ගේ ප්‍රේමය යමෙකුගේ හදවතේ තැන්පත් වුවහොත්, ඉස්ලාමයට අනුකූලව ජීවත් වීම, ඊමාන් (විශ්වාසයේ) සහ ඉස්ලාමයේ ප්‍රීතිය හා සතුට ළඟා කර ගැනීම ඉතා පහසු වේ. මෙය ලෝක දෙකෙහිම නායකයාට පූර්ණ කීකරුකමක් ඇති කරයි. මෙම ප්‍රේමය සමඟ, අල්ලාහු තආලා තම හබීබ් (ප්‍රියතමයාණන්) හට ලබා දුන් නිමක් නැති සහ විස්තර කළ නොහැකි ආශිර්වාද සහ සුබ පැතුම් ලැබීමට කෙනෙකුට ගෞරවය හිමි වේ. සෑම මුස්ලිම්වරයෙකුම, තරුණ මහලු භේදයකින් තොරව, සෘජුවම රසූලුල්ලාහ් තුමාණන්ගේ ප්‍රේමය වෙත යොමු කරන අහ්ල් අස්-සුන්නා විද්වතුන් සහ ඔවුන්ගේ ග්‍රන්ථ මෙම ආශිර්වාදවල සාක්ෂි වේ.

රසූල් අලෙයිහිස්සලාම් තුමාණන්ගේ ආශිර්වාද ලත් නාමය සඳහන් කරන හෝ අසන මුස්ලිම්වරයෙකුට, ඔහු රසූලුල්ලාහ් තුමාණන් ඉදිරියේ සිටින්නාක් මෙන්, හදවතින් සහ ශරීරයෙන් සන්සුන්කම, නිහතමානීකම සහ ගෞරවය යන තත්ත්වයක සිටීම වාජිබ් (අනිවාර්‍ය) වේ.

අපගේ නබිතුමාණන්ගේ ආශිර්වාද ලත් වචනවලින් හෝ ක්‍රියාවලින් වාර්තා වූ යමක් යමෙකුට ඇසුණු විට, උන්වහන්සේගේ මහිමය උසස් කරන ආකාරයෙන් ප්‍රතිචාර දැක්වීම අපගේ නබිතුමාණන්ට දක්වන ගෞරවය සහ ගරුත්වය නිසාය. මිනිසුන් අතර පහත් සහ පහත් තත්ත්වයක් සඳහා භාවිතා කරන වචනවලින් රසූලුල්ලාහ් තුමාණන්ව විස්තර නොකිරීම ද උන්වහන්සේට දක්වන ගෞරවය නිසාය. නිදසුනක් වශයෙන්, රසූලුල්ලාහ් තුමාණන් දුප්පත් හෝ එඬේරෙකු ලෙස හඳුන්වනු නොලැබේ.

යමෙකුට, “අපගේ නබි රසූලුල්ලාහ් තුමාණෝ මෙවැනි දෙයකට කැමති වූහ” යැයි ඇසුණු විට, “කෙසේ වෙතත්, මම ඊට කැමති නැත” යැයි නොකියා සිටීම උන්වහන්සේට දක්වන ගෞරවය නිසාය. එහි අර්ථය නම්, අපගේ නබි රසූල් අල්-අක්‍රම් (සල්ලල්ලාහු අලයිහිවසල්ලම්) තුමාණෝ, “මම යමකට හේත්තු වී සිටියදී ආහාර නොගනිමි,”9 යැයි පැවසූ බව ඇසීමෙන් පසු, “මම යමකට හේත්තු වී සිටියදී ආහාර ගනිමි” යැයි ප්‍රතිචාර නොදක්වා සිටීම සහ එසේ යමකට හේත්තු වී ආහාර ගැනීමෙන් වැළකී සිටීමයි. මේවාට අනුකූල වීම රසූලුල්ලාහ් තුමාණන්ට ගරු කිරීමට ඇතුළත් වේ. ඒවා (එනම්, ඉහත කී ගෞරවනීය පිළිවෙත්) සැහැල්ලුවට ගැනීමේ චේතනාවෙන් නොපිළිපැදීම අවිශ්වාසයට දොර විවර කරයි.

අල්ලාහු තආලාට සහ උන්වහන්සේගේ රසූල්වරයාට දක්වන ගෞරවය නිසාම, කුර්ආන් අල්-කරීම් සහ හදීස් අෂ්-ෂරීෆ් ග්‍රන්ථ මත වෙනත් කිසිදු පොතක් හෝ ගෘහ භාණ්ඩයක් නොතැබීමද (එම ගෞරවයට අයත් වේ). අල්ලාහු තආලාට සහ උන්වහන්සේගේ රසූල්වරයාට දක්වන ගෞරවය නිසා, ඒවා (එනම්, ශුද්ධ ග්‍රන්ථ) මත ඇති දූවිලි ඉවත් කිරීම සහ අල්ලාහු තආලාගේ හෝ අපගේ නබි රසූලුල්ලාහ් තුමාණන්ගේ ආශිර්වාද ලත් නාමයන් අඩංගු කඩදාසි කැබැල්ලක් ඉවත නොදැමීම (එම ගෞරවයට අයත් වේ).

එවැනි කඩදාසි ඉරා නොදැමිය යුතුය. ඉස්ලාමීය අක්ෂර ඇති කඩදාසිවලට වඩාත් ගෞරව කළ යුතුය. අල්ලාහු තආලාගේ නාමය සහ ආයත් අල්-කරීමා (ශුද්ධ වාක්‍ය) අඩංගු පොත් සහ කඩදාසි භාවිතය නිසා ඉරී ගියහොත්, ඒවා පිරිසිදු රෙද්දකින් ඔතා පොළොවේ වළ දැමිය යුතුය, නැතහොත් ඒවා මත ඇති ලියවිලි ජලයෙන් සෝදා ඉවත් කළ යුතුය, නැතහොත් ඒවා පුළුස්සා දැමිය යුතුය. ඒවා පුළුස්සා දැමූ විට, අළු වළ දමනු ලැබේ. සේදීමෙන් ලියවිලි ඉවත් කිරීමට වඩා පුළුස්සා දැමීම වඩා හොඳය. මන්ද සේදීම සඳහා භාවිතා කරන ජලය පෑගීමට ඉඩ ඇති බැවිනි.

රසූලුල්ලාහ් තුමාණන්ගේ හරාම් (ශුද්ධ භූමිය) වන මදීනා අල්-මුනව්වරාවට ගෞරවය සහ ගරුත්වය දැක්වීම, එහි තහනම් කර ඇති දේවල්වලින් (හෝ පව් කිරීමෙන්) වැළකී සිටීම සහ මදීනා අල්-මුනව්වරාවේ ජනතාවට කරුණාව දැක්වීම රසූලුල්ලාහ් තුමාණන්ට දක්වන ගෞරවයක් ලෙස සැලකේ.

ඔබ මාගේ පැවැත්මේ පරමාධිපතියාණෝය,

ඔබ නිසැකවම මාගේ නහරවල ජීවයයි,

සසාඊ ඔහුගේ සියලු වස්තුව විනාශ කරගෙන ඇත,

සියලු පැවැත්ම ඔබගේ කරුණාවෙනි.

හසන් සසාඊ

අපගේ නායකයා ,අපගේ නබිතුමාණන්ගේ සුන්දර අක්ලාක්10

අල්ලාහු තආලා, තම ප්‍රියතම නබි (සල්ලල්ලාහු අලයිහිවසල්ලම්) තුමාණන්ට තමන් ලබා දුන් යහපත හා ආශිර්වාද ගණනය කරමින් උන්වහන්සේගේ ආශිර්වාද ලත් හදවත සතුටු කරමින්, “ඔබ සදාචාරාත්මක ශ්‍රේෂ්ඨත්වයෙන් මවන ලදී” යැයි පැවසීය. ආයත් අල්-කරීමාවක, මආල් (අර්ථය) වශයෙන් මෙසේ සඳහන් විය, “නියත වශයෙන්ම, ඔබ කුලුක් අල්-අසීම් (ඔබට ශ්‍රේෂ්ඨ අක්ලාක් ඇත) වලින් යුක්තය.”11

කුලුක් අල්-අසීම් යන්නෙහි අර්ථය නම් අල්ලාහු තආලා සමඟ රහස්‍ය සබඳතා පැවැත්වීම සහ ජනතාව කෙරෙහි කරුණාවන්ත වීමයි. හස්‍රත් ඉක්‍රිමා තුමා පැවසුවේ, “අබ්දුල්ලාහ් ඉබ්නු අබ්බාස් තුමාගෙන් මා අසා ඇත්තෙමි: මෙම ආයත් අල්-කරීමාවෙහි සඳහන් ‘කුලුක් අල්-අසීම්’ එනම්, උතුම් අක්ලාක් (ශ්‍රේෂ්ඨ චරිතය) යනු කුර්ආන් අල්-කරීමෙහි ප්‍රකාශිත අක්ලාක් බවයි.”

රසූලුල්ලාහ් තුමාණන්ගේ උතුම් අක්ලාක් (ශ්‍රේෂ්ඨ චරිතය) බොහෝ ජනයා ඉස්ලාම් දහම වැළඳ ගැනීමට හේතු විය. එතුමාණන්ගේ වචන ඉතා මිහිරි විය; ඒවා හදවත් ස්පර්ශ කළ අතර ආත්මයන් ආකර්ෂණය කර ගත්තේය. එතුමාණන්ගේ බුද්ධිය කෙතරම් ශ්‍රේෂ්ඨ වීද යත්, අරාබි අර්ධද්වීපයෙන් පැමිණ, රළු සහ මුරණ්ඩු ජනතාවක් අතර සිටි එතුමාණෝ, ඔවුන්ව ඉතා මැනවින් හසුරුවා, ඔවුන්ගේ වධ හිංසා විඳදරාගෙන, ඔවුන්ව මෘදුකමට හා කීකරුකමට යොමු කළ සේක. ඔවුන්ගෙන් බොහෝ දෙනෙක් තම ආගම අතහැර මුස්ලිම්වරුන් බවට පත්ව, ඉස්ලාමීය අරමුණ උදෙසා තම පියවරුන්ට සහ පුතුන්ට එරෙහිව සටන් කළහ. එතුමාණන් උදෙසා, ඔවුහු තම දේපළ, තම මව්බිම සහ තම රුධිරය ද පූජා කළහ. ඔවුහු එවැනි දේවලට හුරු වී නොසිටියහ. එතුමාණෝ කෙතරම් යහපත් ගුණැති, මෘදු, සමාව දෙන, ඉවසිලිවන්ත, කරුණාවන්ත සහ ත්‍යාගශීලී වූයේද යත්, සියල්ලෝම එතුමාණන්ව අගය කළහ. එතුමාණන්ව දුටු අය සහ එතුමාණන්ට සවන් දුන් අය සතුටින් මුස්ලිම්වරුන් බවට පත්වූහ.

“නියත වශයෙන්ම, ඔබ කුලුක් අල්-අසීම් (ඔබට උතුම් ආචාර ධර්ම ඇත) සහිතය.”
කලාම්: 4

එතුමාණන්ගේ කිසිදු ක්‍රියාවක, කිසිදු කාර්‍යයක, කිසිදු වචනයක කිසිදු අප්‍රසන්න බවක් හෝ දෝෂයක් කිසි විටෙක දක්නට නොලැබුණි. එතුමාණෝ තමන් උදෙසා කිසිවෙකුගෙන් අමනාප නොවූවද, ඉස්ලාමයේ සතුරන්ට සහ ආගමට අපහාස කළ හෝ ආගමට අත තැබූවන්ට එරෙහිව එතුමාණෝ දැඩි හා තදින් ක්‍රියා කළහ.

මුහම්මද් අලයිහිස්සලාම් තුමාණන්ගේ ප්‍රාතිහාර්‍යයන් දහස් ගණනක් දක්නට ලැබුණි, මිතුරා හෝ සතුරා වේවා, සියල්ලෝම මෙය පැවසූහ. මෙම ප්‍රාතිහාර්‍යයන් අතුරින්, වඩාත්ම වටිනාම දේ වූයේ එතුමාණන්ගේ උසස් සිරිත් විරිත් සහ උතුම් අක්ලාක් (ශ්‍රේෂ්ඨ චරිතය) ය.

හස්‍රත් අබූ සඊද් අල්-කුද්‍රී (රදියල්ලාහු තආලා අන්හු) තුමා මෙසේ පැවසීය: “රසූලුල්ලාහ් (සල්ලල්ලාහු අලයිහිවසල්ලම්) තුමාණෝ සතුන්ට තණකොළ දුන් සේක. එතුමාණෝ ඔටුවන් බැඳ තැබූ සේක. එතුමාණෝ තම නිවස අතුගෑ සේක. එතුමාණෝ බැටළුවන්ගෙන් කිරි දොවා ගත් සේක. එතුමාණෝ තම පාවහන් අලුත්වැඩියා කරගත් අතර තම වස්ත්‍ර පිළිසකර කරගත් සේක.12 එතුමාණෝ තම සේවකයා සමඟ ආහාර ගත් සේක. තම සේවකයා අත් මෝලෙන් ඇඹරීමෙන් වෙහෙසට පත් වූ විට, එතුමාණෝ ඔහුට උදව් කළ සේක. එතුමාණෝ වෙළඳපොළෙන් බඩු මිල දී ගෙන ඒවා මල්ලක දමා නිවසට ගෙනා සේක. යමෙකු හමු වූ විට, දුප්පත් හෝ පොහොසත්, තරුණ හෝ මහලු වේවා, පළමුවෙන් සලාම් කීවේ එතුමාණෝය. මුසාෆහා (අතට අත දීම) කිරීම සඳහා පළමුව තම ශ්‍රී සුරත දිගු කළේ එතුමාණෝය. එතුමාණෝ වහලා, නායකයා, අධිපතියා, කළු සහ සුදු යන සියල්ලන්ව එක හා සමානව සැලකූහ. කවුරුන් ආරාධනා කළත්, එතුමාණෝ ආරාධනා කළ ඕනෑම තැනකට වැඩම කළ සේක. තමන් ඉදිරියේ අනුභවයට තැබූ දෙය, එය ස්වල්පයක් වුවද, එතුමාණෝ පහත් කොට නොසැලකූ සේක. එතුමාණෝ සවස් වරුවේ සිට උදෑසන දක්වා හෝ උදෑසන සිට සවස් වන තුරු ආහාර ඉතිරි නොකළ සේක. එතුමාණෝ යහපත් ගතිගුණවලින් යුක්ත වූහ. එතුමාණෝ යහපත් ක්‍රියා කිරීමට කැමති වූ අතර, සියල්ලන් සමඟ හොඳින් ඇසුරු කළ සේක. එතුමාණන්ට සිනහමුසු මුහුණක් තිබූ අතර, එතුමාණෝ මිහිරි වදන් ඇති අයෙකු වූ නමුත්, කතා කරන විට සිනහ නොවූහ. එතුමාණෝ කල්පනාබර පෙනුමකින් යුක්ත වූ නමුත්, නළල රැලි ගන්වා නොසිටියහ. එතුමාණෝ නිහතමානී වූ නමුත්, පහත් ගතිගුණවලින් යුක්ත නොවූහ. එතුමාණෝ තේජාන්විත වූ අතර, ගෞරවයක් මෙන්ම ගෞරව මිශ්‍ර භක්තියක් ද ඇති කළ සේක. නමුත් එතුමාණෝ රළු නොවූහ. එතුමාණෝ කරුණාවන්ත සහ ත්‍යාගශීලී වූ නමුත්, කිසිවක් නාස්ති නොකළ අතර, කිසිවක් නිකරුණේ නොදුන් අතර, සියල්ලන්ට අනුකම්පා කළ සේක. එතුමාණන්ගේ ශ්‍රී ශීර්ෂය සැමවිටම පහතට නැඹුරු වී තිබුණි. එතුමාණෝ කිසිවෙකුගෙන් කිසිවක් බලාපොරොත්තු නොවූ සේක. සතුට සහ සාමය අපේක්ෂා කරන කවරෙකු වුවද එතුමාණන් මෙන් විය යුතුය.”

අනස් ඉබ්නු මාලික් (රදියල්ලාහු අන්හු) තුමා මෙසේ පැවසීය, “මම රසූලුල්ලාහ් තුමාණන්ට වසර දහයක් සේවය කළෙමි. එතුමාණෝ කිසි විටෙක ‘ඌහ්!’ යැයි නොකී සේක. එතුමාණෝ කිසි විටෙක ‘ඔබ මෙය කළේ ඇයි’ හෝ ‘ඔබ එය නොකළේ ඇයි’ කියා නොඇසූ සේක.”13

අබූ හුරෙයිරා (රදියල්ලාහු අන්හු) තුමා මෙසේ පැවසීය, “ගාසාවක් (යුද්ධයක්) අතරතුර, අපි එතුමාණන්ගෙන් අවිශ්වාසවන්තයින්ගේ විනාශය සඳහා ප්‍රාර්ථනා කරන ලෙස ඉල්ලා සිටියෙමු. එතුමාණෝ පැවසුවේ, ‘මා එවා ඇත්තේ ශාප කිරීමට හෝ මිනිසුන්ට වධ හිංසා පැමිණවීමට නොවේ. මා එවා ඇත්තේ සැමට යහපත කිරීමට සහ මිනිසුන්ට සාමය ළඟා කර දීමටයි.’”14 අල්ලාහු තආලා සුරතුල් අන්බියා හි 107 වන ආයතයේ මෙසේ ප්‍රකාශ කරයි, “අපි ඔබව ලෝකයන්ට දයාවක්, ආශීර්වාදයක් ලෙස එවා ඇත්තෙමු.”

අබූ සඊද් අල්-කුද්‍රී (රදියල්ලාහු අන්හු) තුමා පැවසුවේ, “රසූලුල්ලාහ් (සල්ලල්ලාහු අලයිහිවසල්ලම්) තුමාණන්ගේ ලැජ්ජාශීලීත්වය කන්‍යා මුස්ලිම් දැරියන්ගේ ලැජ්ජාශීලීත්වයට වඩා වැඩි විය.”15

අනස් ඉබ්නු මාලික් තුමා පැවසුවේ, “රසූලුල්ලාහ් තුමාණෝ යමෙකු සමඟ මුසාෆහා (අතට අත දීම) කළ විට, එම පුද්ගලයා තම අත ඉවත් කර ගන්නා තුරු එතුමාණෝ තම ශ්‍රී සුරත ඉවත් කර නොගත් සේක.16 එම පුද්ගලයා තම මුහුණ ඉවතට හරවන තුරු එතුමාණෝ තම ශ්‍රී මුහුණ ඉවතට නොහැරවූ සේක. යමෙකු අසල හිඳගත් විට, එතුමාණෝ තම දණහිස් දෙක මත හිඳගත් අතර, එම පුද්ගලයාට ගෞරව දැක්වීම සඳහා තම ශ්‍රී දණහිස ඔසවා හිඳ නොගත් සේක.”

ජාබිර් ඉබ්නු සුම්‍රා තුමා පවසන්නේ, “රසූලුල්ලාහ් තුමාණෝ අඩුවෙන් කතා කළ සේක. එතුමාණෝ අවශ්‍ය විටදී හෝ ප්‍රශ්නයක් ඇසූ විට කතා කළ සේක.” මෙයින් තේරුම් ගත හැක්කේ සියලුම මුස්ලිම්වරුන් සුළු හෝ නිෂ්ඵල දේ පැවසීමෙන් වැළකී නිහඬව සිටිය යුතු බවයි. එතුමාණෝ ඉතා පැහැදිලිව හා පිළිවෙලට කතා කළ අතර තේරුම් ගැනීමට පහසු විය.

අනස් ඉබ්නු මාලික් (රදියල්ලාහු අන්හු) තුමා පැවසුවේ, “රසූලුල්ලාහ් තුමාණෝ රෝගීන් බැලීමට ගිය සේක, මෘත දේහයන් සුසාන භූමියට ගෙන යන විට ඒවා පිටුපසින් ගමන් කළ සේක, තමන්ට ආරාධනා කළ තැනට ගිය සේක. එතුමාණෝ කොටළුවෙකු පිට නැගී ගිය සේක. කයිබර් ගාසාවේදී මම රසූල් අලයිහිස්සලාම් තුමාණන්ව දුටුවෙමි. එතුමාණෝ ලණු පටියක් සහිත කොටළුවෙකු පිට සිටි සේක. රසූලුල්ලාහ් තුමාණෝ උදෑසන සලාතයෙන් පිටතට පැමිණි විට, මදීනාවේ ළමයින් සහ කම්කරුවන් තම ජල බහාලුම් පුරවාගෙන එතුමාණන් වෙත පැමිණ, ඒවාට තම ශ්‍රී ඇඟිල්ල තබන ලෙස ඉල්ලා සිටියහ. ශීත කාලය වුවද, ජලය සීතල වුවද, එතුමාණෝ ඔවුන්ගේ ඉල්ලීම් ප්‍රතික්ෂේප නොකළ සේක; එතුමාණෝ ඔවුන්ගේ සිත් සතුටු කළ සේක.”17

නැවතත් අනස් ඉබ්නු මාලික් තුමා මෙසේ පවසයි, “කුඩා දැරියක් රසූලුල්ලාහ් තුමාණන්ගේ අත අල්ලාගෙන යම් කරුණක් සඳහා එතුමාණන්ව කොහේ හෝ රැගෙන යාමට අවශ්‍ය නම්, එතුමාණෝ ඇය සමඟ ගොස් ඇගේ ගැටලුව විසඳා දුන් සේක.”

ජාබිර් (රදියල්ලාහු අන්හු) තුමා පැවසුවේ, “රසූල් අලයිහිස්සලාම් තුමාණන්ගෙන් ඉල්ලූ කිසිම දෙයකට ‘නැහැ’ යැයි කියනු කිසිදා අසන්නට නොලැබුණි.”

අපගේ නායකයා වන නබිතුමාණෝ හයා (ශීලය, විනීතකම) අතින් ද සියලු සත්වයන්ට වඩා උසස් වූහ. අශෝභන දේවලට එතුමාණන්ගේ දෑස් වැසී තිබුණාක් මෙනි. එතුමාණෝ කිසිවිටෙක කිසිවෙකුට අප්‍රසන්න අන්වර්ථ නාමයකින් ආමන්ත්‍රණය නොකළ සේක.

අපගේ මව වන හස්‍රත් ආයිෂා තුමිය පැවසුවේ, “අපගේ නායකයා වන රසූලුල්ලාහ් තුමාණන්ට යමෙකු අප්‍රසන්න දෙයක් කළ බව දැනුම් දුන් විට, එතුමාණෝ එම පුද්ගලයාගේ නම සඳහන් නොකර, පොදුවේ, ‘ඔවුන් එසේ කරන්නේ ඇයි?’ යැයි පවසන සේක. මේ ආකාරයෙන්,”

කිසිදු නමක් සඳහන් නොකර, එම නුසුදුසු දෙය කිරීමෙන් හෝ පැවසීමෙන් එම පුද්ගලයාව එතුමාණෝ වළක්වන සේක.”18

අනස් ඉබ්නු මාලික් තුමා වාර්තා කළේ, “දිනක්, මුහුණේ කහ පැහැති යමක් තැවරී ගිය මිනිසෙක් අපගේ නායකයා වන නබිතුමාණන් හමුවට පැමිණියේය. එතුමාණෝ ඔහුට සිත් තැවුලක් ඇතිවන කිසිවක් නොකී සේක. එම පුද්ගලයා පිටතට ගිය විට, එතුමාණෝ, ‘ඔහුට තම මුහුණ සෝදාගත හැකි වන පරිදි ඔබ ඔහුට පැවසිය යුතුව තිබුණි!’ යැයි පැවසූ සේක.”19

අපගේ නායකයා වන රසූලුල්ලාහ් තුමාණෝ ජනතාව එක්සත් කරන්නෙකු වූහ. එතුමාණෝ ඔවුන් එකිනෙකාට වෛර කිරීමට සැලැස්වූයේ නැත. එතුමාණෝ සෑම ගෝත්‍රයකම ප්‍රධානියාට තෑගි බෝග ලබා දී ඔවුන්ව ගෞරවනීය අසුනේ හිඳවූ සේක.

එතුමාණන්ව දැකීමෙන් කිසිවෙකු වළක්වා නොගත් සේක. එතුමාණෝ තම අස්හාබ් අල්-කි රාම් තුමන්ලාගේ සුවදුක් විමසූ අතර, පැමිණ නොසිටි අය ගැන විමසූ සේක. තමන් සමඟ හිඳගත් අයට එතුමාණෝ අවවාද කළ සේක.

එතුමාණන්ගේ හැසිරීම දැකීමෙන්, එතුමාණෝ එක් පුද්ගලයෙකුට අනෙක් තැනැත්තාට වඩා ආදරය කරන බව කිසිවෙකු නොසිතනු ඇත. පැමිණිල්ලක් සමඟ තමන් වෙත පැමිණි ඕනෑම අයෙකුට එතුමාණෝ ඉවසා සවන් දුන් සේක.

අමුත්තා පිටත්ව යන තුරු, එතුමාණෝ ඔහුව අත්නොහළ සේක. එතුමාණෝ තම උතුම් අක්ලාක් (ශ්‍රේෂ්ඨ චරිතය) සහ සාරධර්ම සියලු ජනතාවට හැකි උපරිම අයුරින් පෙන්වූ සේක. අයිතිවාසිකම් සහ යුක්තිය අතින් සියල්ලෝම එතුමාණන්ගේ ඇස් හමුවේ එක හා සමාන වූහ. කිසිවෙකුටත් අනෙක් තැනැත්තාට වඩා කිසිදු උසස්කමක් හෝ වරප්‍රසාදයක් නොතිබුණි.

අපගේ මව වන හස්‍රත් ආයිෂා තුමිය පැවසුවේ, “අපගේ නායකයා වන රසූලුල්ලාහ් තුමාණන් තරම් උතුම් අක්ලාක් (ශ්‍රේෂ්ඨ චරිතයක්) ඇති කිසිවෙකු මා කිසි දිනෙක දැක නැත. එතුමාණන්ගේ අස්හාබ්වරුන්ගෙන් හෝ ගෘහස්ථ සාමාජිකයන්ගෙන් කවරෙකු හෝ එතුමාණන්ට කතා කළ විට, එතුමාණෝ ‘ඔව් (ගෞරවනීය ලෙස)’ යැයි පවසමින් පිළිතුරු දුන් සේක.”20

“මක්කාවේ පොළොව සහ ගල් රන් බවට පත් කිරීමට මට යෝජනා කරන ලදී. මම කීවෙමි, ‘නැත, මාගේ රබ්! එක් දිනක් මා කුසගින්නෙන් සිටීමටත්, එක් දිනක් තෘප්තිමත් වීමටත් ඉඩ දෙන්න. මා කුසගින්නෙන් සිටින දිනවල, මම ඔබට ප්‍රාර්ථනා කරමි. මා තෘප්තිමත් වන දිනවල, මම ඔබට ස්තූති කර ප්‍රශංසා කරමි.’”
හදීස් අෂ්-ෂරීෆ්

අපගේ නායකයා වන රසූලුල්ලාහ් තුමාණෝ තම අස්හාබ්වරුන්ට ඉතාම ලස්සන නම්වලින් ආමන්ත්‍රණය කළ සේක. කවුරුන් හෝ කතා කරමින් සිටින විට එතුමාණෝ ඔවුන්ට බාධා නොකළ සේක. එම පුද්ගලයාම කතා කිරීම නැවැත්වූයේ හෝ පිටත්ව යාමට නැගී සිටියේ නැත්නම් මිස, එතුමාණෝ ඔහුට බාධා නොකළ සේක.

එතුමාණන්ගේ කාරුණික සැලකීම, දයානුකම්පාව සහ දයාව පිළිබඳව, අල්ලාහු තආලා සුරතුත් තව්බා හි 128 වන ආයත් අල්-කරීමාවේ මෙසේ ප්‍රකාශ කළේය: “ඔබට දුෂ්කරතා ඇතිවීම එතුමාණන්ට වේදනාවක් හා දුකක් ගෙන දෙයි. එතුමාණෝ ඔබට ඉතා ලැදි, මුඃමිනුන් (විශ්වාසවන්තයින්) කෙරෙහි ඉතා දයාන්විත වන අතර ඔවුන්ට යහපත ප්‍රාර්ථනා කරයි.”

අල්ලාහු තආලා සුරතුල් අන්බියා හි 107 වන ආයත් අල්-කරීමාවේ මෙසේ පැවසීය: “(මාගේ ප්‍රියතමය!) අපි ඔබව ලෝකයන්ට දයාවක් ලෙස එවා ඇත්තෙමු.” අපගේ නායකයා වන නබිතුමාණෝ තම උම්මාවට (ප්‍රජාවට) දුෂ්කර වනු ඇතැයි බියෙන් සමහර දේවල් පහසු කළ සේක. එතුමාණෝ පැවසුවේ, “එය මාගේ උම්මාවට කරදරයක් නොවන්නේ නම්, සෑම අබ්දස්තයකදීම (වුළු කිරීමේදී) මිස්වාක් භාවිතා කරන ලෙස මම ඔවුන්ට අණ කරනු ඇත.”21

තම වචනය රැකීම අතින් අපගේ නායකයා වන නබිතුමාණන්ට වඩා උසස් කිසිවෙකු නැත.

අබ්දුල්ලාහ් ඉබ්නු අබිල්-හම්සා තුමා මෙසේ විස්තර කළේය, “එතුමාණන්ට නබිත්වය ප්‍රකාශ කිරීමට පෙර මම අපගේ නායකයා වන නබිතුමාණන් සමඟ ව්‍යාපාර කළෙමි. එතුමාණන්ට මගෙන් යම් ලැබිය යුතු මුදලක් තිබුණි. මම නියමිත වේලාවක සහ ස්ථානයක එතුමාණන්ව හමුවීමට පොරොන්දු වූ නමුත්, පසුව එය අමතක විය. දින තුනකට පසු, මට මගේ පොරොන්දුව මතක් වී එම ස්ථානයට දිව ගියෙමි. එතුමාණන් දින තුනක් තිස්සේ එහි බලා සිටිනු දුටු විට, මම තුෂ්නිම්භූත වීමි. එතුමාණෝ මට, ‘තරුණය, ඔබ මා වෙහෙසට පත් කළා! මම දින තුනක් තිස්සේ ඔබ එනතුරු මෙහි බලා සිටියෙමි’ යැයි පැවසූ සේක.”

අපගේ නායකයා වන නබිතුමාණන්ගේ නිහතමානීකමේ ගුණය කෙතරම් ශ්‍රේෂ්ඨ හා අද්විතීය වීද යත්, එය කිසිවෙකු තුළ, කිසිදු නබිවරයෙකු (අලයිහිමුස්සලාම්) තුළවත් දක්නට නොලැබේ. උඩඟුකමේ හැඟීම කිසි විටෙකත් එතුමාණන් තුළ ඇති නොවීය. අපගේ නබිතුමාණන්ට රජෙකු වැනි නබිවරයෙකු වීම සහ (අල්ලාහ්ට) සේවකයෙකු වැනි නබිවරයෙකු වීම අතර තෝරා ගැනීමේ නිදහස ලබා දුන් විට, එතුමාණෝ සේවක නබිවරයෙකු වීමට තෝරාගත් සේක.22

ඒ මත, ඉස්‍රාෆීල් අලයිහිස්සලාම් තුමාණෝ අපගේ නායකයා වන නබිතුමාණන්ට, “සැබැවින්ම, අල්ලාහු තආලා ඔබ නිහතමානීව අත්හැර දැමූ ස්ථානය ඔබට ලබා දී ඇත. මක්නිසාද යත්, කියාමත් දිනයේදී, ඔබ ආදම්ගේ පුත්‍රයන්ගේ (එනම්, මනුෂ්‍ය වර්ගයාගේ) ශ්‍රේෂ්ඨතමයා වනු ඇත. ඔබගේ සොහොනෙන් නැගිටින පළමු පුද්ගලයා ඔබ වනු ඇත. ඔබ පළමුවෙන් මැදිහත් වනු ඇත” යැයි පැවසූ සේක.

අපගේ නායකයා වන නබිතුමාණෝ වරක් අපගේ මව වන හස්‍රත් ආයිෂා තුමියට, “මක්කාවේ පොළොව සහ ගල් රත්‍රන් බවට පත් කිරීමට මට යෝජනා කරන ලදී. මම, ‘නැහැ, මාගේ රබ්! එක් දිනක් මා බඩගින්නේ සිටීමටත්, ඊළඟ දිනයේ තෘප්තිමත් වීමටත් ඉඩ හරින්න. මා බඩගින්නේ සිටින දිනවල, මම ඔබට ප්‍රාර්ථනා කරමි. මා තෘප්තිමත් වන දිනවල, මම ඔබට ස්තූති කර ප්‍රශංසා කරමි’” යැයි පැවසූ සේක.23

දිනක්, ජබ්‍රාඊල් අලයිහිස්සලාම් තුමාණෝ අපගේ නායකයා වන නබිතුමාණන් වෙත පැමිණ, “අල්ලාහු තආලා ඔබට එතුමාණන්ගේ සලාම් (සුබ පැතුම්) එවා ඇත. එතුමාණෝ පැවසුවේ: එතුමාණන් කැමති නම්, මම එම කඳු එතුමාණන් සඳහා රත්‍රන් බවට පත් කරමි. එම රන් කඳු එතුමාණන් යන ඕනෑම තැනක එතුමාණන් සමඟ පවතිනු ඇත” යැයි පැවසූ සේක.

අපගේ ප්‍රියතම නබිතුමාණෝ පිළිතුරු දුන්නේ, “යා ජබ්‍රාඊල්! ලෝකය යනු නිවසක් නොමැති අයගේ නිවසයි. නැවතත්, (එය) දේපළක් නොමැති අයගේ දේපළයි. ඒවා ගොඩගසා ගන්නේ අක්ල් (හේතුව, මනස) නොමැති අය විසිනි.”24

ඒ මත, ජබ්‍රාඊල් අලයිහිස්සලාම් තුමාණෝ, “යා මුහම්මද්! අල්ලාහු තආලා ඔබව ස්ථිර වචනවලින් ස්ථාවර කර ඇත” යැයි පැවසූ සේක. අපගේ මව වන හස්‍රත් ආයිෂා තුමිය පැවසුවේ, “සමහර විට, මුළු මාසයක් පුරාම, අපගේ නිවසේ (ආහාර පිසීමට) ගින්නක් දල්වා නොතිබුණි. තිබුණේ රටඉඳි සහ ජලය පමණි.”

ඉබ්නු අබ්බාස් තුමා පැවසුවේ, “බොහෝ රාත්‍රීන්හි, අපගේ නායකයා වන රසූලුල්ලාහ් තුමාණෝ සහ එතුමාණන්ගේ ගෘහස්ථ සාමාජිකයෝ රාත්‍රී ආහාරය නොගෙන නින්දට ගියහ. සවස් වරුවේ කෑමට කිසිවක් ඔවුන්ට සොයාගත නොහැකි විය.”

අපගේ මව ආයිෂා තුමිය පැවසුවේ, “අපගේ නායකයා වන රසූලුල්ලාහ් තුමාණන්ගේ ශ්‍රී උදරය කිසි විටෙකත් ආහාරයෙන් පිරී නොතිබුණි. එතුමාණෝ කිසි විටෙකත් මේ කාරණය ගැන කිසිවෙකුට පැමිණිලි නොකළ සේක. එතුමාණන්ට, පොහොසත් වීමට වඩා දිළිඳුකම හොඳ විය. මුළු රාත්‍රිය පුරාම කුසගින්නෙන් පෙළුණද, එය දහවල් කාලයේ උපවාස කිරීමෙන් එතුමාණන්ව වළක්වනු නොලැබීය.”25

“ඔව්, ඔබ සියල්ල කරනු ඇතැයි මම දනිමි. නමුත් වැඩ කරන අයගෙන් වෙන්ව, තනිවම හිඳීමට මම කැමති නැත. අල්ලාහු තආලා තම සගයන්ගෙන් වෙන්වී දුරස්ව හිඳින පුද්ගලයෙකුට අකමැති වේ.”
හදීස් අෂ්-ෂරීෆ්

එතුමාණන් කැමති වූයේ නම්, එතුමාණෝ තම රබ්ගෙන් (ස්වාමියාගෙන්) පොළොවේ සියලු වස්තු, ආහාර සහ සෞභාග්‍යය ඉල්ලා සිටිනු ඇත. මම දිවුරමි, එතුමාණන්ව මෙම තත්ත්වයෙන් දුටු විට, මට දුකක් සහ හැඬීමක් ඇති විය. මම එතුමාණන්ගේ ශ්‍රී උදරය මගේ අතින් පිරිමැද මෙසේ කීවෙමි:

‘මාගේ ජීවිතය ඔබ වෙනුවෙන් පූජා වේවා! ඔබට ශක්තියක් වන මේ ලෝකයෙන් යම් ප්‍රතිලාභයක් ලැබීම සුදුසු නොවේද?’

එතුමාණෝ පිළිතුරු දුන්නේ, ‘යා ආයිෂා! මම ලෝකය සමඟ කුමක් කරන්නද? උලුල්-අස්ම් (ශ්‍රේෂ්ඨතම නබිවරුන්) වන මාගේ නබි සහෝදරවරු මෙයට වඩා දරුණු දුෂ්කරතා විඳදරා ගත්හ. නමුත් ඔවුහු තමන් සිටි ආකාරයටම ජීවත් වූහ. ඔවුහු තම රබ් වෙත ළඟා වූහ. මේ හේතුව නිසා, ඔවුන්ගේ රබ් ඔවුන් තමන් වෙත නැවත පැමිණීම ඉතා අලංකාර කළ අතර ඔවුන්ගේ විපාක වැඩි කළේය. මම සෞභාග්‍යමත් ජීවිතයක් ගත කිරීම ගැන ලැජ්ජා වෙමි. ඒ ආකාරයේ ජීවිතයක් මා ඔවුන්ට වඩා පසුපසට වැටීමට හේතු වනු ඇත. මට වඩාත්ම ලස්සන හා ආදරණීය දෙය නම් මාගේ සහෝදරයන් සහ මිතුරන් හමුවී ඔවුන් හා එක්වීමයි.’”

අපගේ මව වන හස්‍රත් ආයිෂා තුමිය පැවසුවේ, “රසූලුල්ලාහ් තුමාණෝ මෙම වචනවලින් මාසයකට පමණ පසු අභාවප්‍රාප්ත වූ සේක.”

අපගේ නායකයා වන නබිතුමාණන්ගේ ත්‍යාගශීලීත්වය ඉතා ප්‍රසිද්ධ විය. මෙම උතුම් ගුණයෙන් ද කිසිවෙකුට එතුමාණන්ට සම කළ නොහැකි විය.

ඉබ්නු අබ්බාස් තුමා වරක් පැවසුවේ, “අපගේ නායකයා වන රසූලුල්ලාහ් තුමාණෝ යහපත් ක්‍රියා කිරීමෙහිලා මිනිසුන් අතරින් වඩාත්ම ත්‍යාගශීලී වූ සේක. රමසාන් මාසයේදී සහ එතුමාණෝ ජබ්‍රාඊල් අලයිහිස්සලාම් තුමාණන් සමඟ හමු වූ විට, එතුමාණෝ උදෑසන සුළඟට වඩා ත්‍යාගශීලී වූ සේක.”

අනස් ඉබ්නු මාලික් (රදියල්ලාහු අන්හු) තුමා පැවසුවේ, “මම රසූල් අලයිහිස්සලාම් තුමාණන් සමඟ ගමන් කරමින් සිටියෙමි. එතුමාණන් මත බුර්ද් අන්-නජ්‍රානි විය. එනම්, එතුමාණන්ට යේමනයේ රෙදිවලින් සෑදූ කබායක් තිබුණි. ගැමියෙක් පිටුපසින් පැමිණ එතුමාණන්ගේ කරපටිය කොතරම් තදින් ඇද්දේද යත්, එය එතුමාණන්ගේ ශ්‍රී ගෙල සීරී කැළලක් ඉතිරි විය. රසූලුල්ලාහ් තුමාණෝ ඔහුගේ හැසිරීමට සිනාසී ඔහුට යමක් දෙන ලෙස අණ කළ සේක.”

රසූලුල්ලාහ් (සල්ලල්ලාහු අලයිහිවසල්ලම්) තුමාණන්ගේ අසල්වැසියෙකු වූ වයස්ගත කාන්තාවක් සිටියාය. ඇය තම දියණිය රසූල් අලයිහිස්සලාම් තුමාණන් වෙත යවා, “සලාතය සඳහා මා වැසෙන සේ ඇඳීමට ඇඳුමක් මා සතුව නැත. සලාතය අතරතුර මා වැසෙන සේ ඇඳීමට ඇඳුමක් එවන්න” යැයි එතුමාණන්ගෙන් ඉල්ලා සිටියාය. ඒ මොහොතේ රසූලුල්ලාහ් තුමාණන්ට වෙනත් ඇඳුම් නොතිබුණි. එතුමාණෝ තම ශ්‍රී ශරීරයෙන් වස්ත්‍රය ගලවා එම කාන්තාවට යැවූ සේක. සලාතය සඳහා වේලාව පැමිණි විට, ඇඳුම් නොමැතිව එතුමාණන්ට මස්ජිදයට යාමට නොහැකි විය. අස්හාබ් අල්-කි රාම් තුමන්ලා මෙම තත්ත්වය ගැන ඇසූ විට, ඔවුහු, “රසූල් අලයිහිස්සලාම් තුමාණෝ කෙතරම් ත්‍යාගශීලීද යත්, එතුමාණන්ට ඇඳුම් ඉතිරිව නැති අතර, ජමාඅත් (සමූහ සලාතය) සඳහා මස්ජිදයට පැමිණිය නොහැක. අපිත් අප සතු සියල්ල දුප්පතුන්ට දෙමු” යැයි පැවසූහ. වහාම, අල්ලාහු තආලා සුරතුල් ඉස්‍රා හි 29 වන ආයතය පහළ කළේය. පළමුව, එතුමාණෝ තම හබීබ්ට (ප්‍රියතමයාට) මෙසේ පැවසුවේය: “ඔබගේ දෑත් ඔබගේ ගෙලට බැඳ තබා නොගන්න, ඒවා සම්පූර්ණයෙන්ම විහිදුවා නොහරින්න (සිසුරු නොවන්න, අධික ලෙස වියදම් කරන්නෙකු ද නොවන්න),” ඉන්පසු එතුමාණෝ, “ඔබට කිසිවක් ඉතිරි නොවන තරමට (ඔබ දුෂ්කරතාවට පත්වී සලාතය මග හැරෙන තරමට හෝ කනස්සල්ලට පත්වන තරමට) බොහෝ දේ නොදෙන්න! (දානය දීමෙහිලා මධ්‍යස්ථ වන්න)” යැයි පැවසූ සේක.

එදින, සලාතයෙන් පසු, හස්‍රත් අලි (කරමල්ලාහු වජ්හහු) තුමා රසූලුල්ලාහ් වෙත පැමිණ, “යා රසූලල්ලාහ්! අද මම මාගේ පවුලේ යැපීම සඳහා රිදී දිර්හම් අටක් ණයට ගත්තෙමි. මම එයින් අඩක් ඔබට දෙන්නෙමි. කරුණාකර, ඔබතුමාණන් සඳහා සිවුරක් මිලදී ගන්න” යැයි පැවසීය. රසූල් අලයිහිස්සලාම් තුමාණෝ වෙළඳපොළට ගොස් දිර්හම් දෙකකින් සිවුරක් මිලදී ගත් සේක. ඉතිරි දිර්හම් දෙකෙන් ආහාර මිලදී ගැනීමට යමින් සිටියදී, අන්ධ මිනිසෙකු හිඳගෙන, “අල්ලාහ් උදෙසා සහ ජන්නාවේ (ස්වර්ගයේ) වස්ත්‍ර ලැබීමට කවුද මට කමිසයක් දෙන්නේ?” යැයි දිගින් දිගටම පවසනු එතුමාණෝ දුටහ. එතුමාණෝ තමන් මිලදී ගත් සිවුර ඔහුට දුන් සේක.

අන්ධ මිනිසා සිවුර ගත් විට, ඔහුට කස්තුරි මෙන් සුවඳක් දැනුණි. එය රසූල් අලයිහිස්සලාම් තුමාණන්ගේ ශ්‍රී සුරතින් පැමිණි බව ඔහු තේරුම් ගත්තේය. මක්නිසාද යත්, රසූලුල්ලාහ් තුමාණෝ වරක් ඇඳි ඕනෑම දෙයක්, එය ගෙවී ගොස් කැබලිවලට කැඩී ගියද, එහි සෑම කැබැල්ලක්ම කස්තුරි මෙන් සුවඳවත් වනු ඇත. අන්ධ මිනිසා, “මාගේ අල්ලාහ්! මෙම සිවුර උදෙසා මාගේ දෑස් විවෘත කරන්න” යැයි ප්‍රාර්ථනා කළේය. ඔහුගේ දෑස් දෙකම එකවර විවෘත විය. රසූල් අලයිහිස්සලාම් තුමාණෝ එතැනින් පිටත්ව ගිය සේක. එතුමාණෝ දිර්හම් එකකට සිවුරක් මිලදී ගත් සේක. අනෙක් දිර්හමෙන් ආහාර මිලදී ගැනීමට යමින් සිටියදී, සේවිකාවක් අඬමින් සිටිනු දැක, “දියණිය, ඔබ අඬන්නේ ඇයි?” කියා ඇසූ සේක. ඇය, “මම යුදෙව්වෙකුගේ සේවිකාවක්. ඔහු මට දිර්හම් එකක් දී, දිර්හම් භාගයකට බෝතලයක් සහ අනෙක් භාගයෙන් තෙල් මිලදී ගන්නා ලෙස පැවසුවා. මම ඒවා මිලදී ගෙන, ආපසු යමින් සිටියදී, මම බෝතලය බිම දැම්මා. බෝතලය සහ තෙල් දෙකම නැතිවුණා; මම දැන් කුමක් කළ යුතු දැයි නොදනිමි” යැයි පැවසුවාය. අපගේ නායකයා වන නබිතුමාණෝ තම අවසන් දිර්හමය එම දැරියට දුන් සේක. එතුමාණෝ, “මෙයින් බෝතලයක් සහ තෙල් මිලදී ගෙන ඒවා ගෙදර ගෙන යන්න” යැයි පැවසූ සේක. නමුත් දුප්පත් දැරිය, “ප්‍රමාද වීම නිසා යුදෙව්වා මට ගසයි කියා මම බිය වෙමි” යැයි පැවසුවාය. රසූලුල්ලාහ් (සල්ලල්ලාහු අලයිහිවසල්ලම්) තුමාණෝ, “බිය නොවන්න! මම ඔබ සමඟ ගොස් ඔහුට ඔබට නොගසන ලෙස කියන්නම්” යැයි පැවසූ සේක.

ඔවුහු යුදෙව්වාගේ නිවසට පැමිණ දොරට තට්ටු කළහ. යුදෙව්වා දොර විවෘත කර රසූලුල්ලාහ් (සල්ලල්ලාහු අලයිහිවසල්ලම්) තුමාණන්ව දුටු විට, ඔහු පුදුමයට පත් විය. සිදුවූ දේ එතුමාණෝ යුදෙව්වාට පවසා දැරියට කිසිවක් නොකරන ලෙස ඔහුගෙන් ඉල්ලා සිටියහ. යුදෙව්වා රසූලුල්ලාහ් තුමාණන්ගේ පාමුල වැටී, “යා ශ්‍රේෂ්ඨ නබිතුමනි, දහස් ගණන් ජනයාගේ කිරුළේ මැණික වන, දහස් ගණන් සිංහයන් අණ පිළිපැදීමට බලා සිටින! සේවිකාවක් උදෙසා, ඔබ මා වැනි කාලකණ්ණියෙකුගේ දොරට ගෞරව කළ සේක. යා රසූලල්ලාහ්! මම ඔබතුමාණන්ගේ ගෞරවය පිණිස මෙම දැරිය නිදහස් කළෙමි. මට ඊමාන් සහ ඉස්ලාම් උගන්වන්න. ඔබතුමාණන් ඉදිරියේ මට මුස්ලිම්වරයෙකු වීමට ඉඩ දෙන්න” යැයි පැවසීය. රසූල් අලයිහිස්සලාම් තුමාණෝ ඔහුට ඉස්ලාම් ඉගැන්වූ සේක. ඔහු මුස්ලිම්වරයෙකු විය. ඔහු නැවත තම නිවසට ගොස් සිදුවූ දේ තම පවුලේ අයට පැවසීය. ඔවුහු සියල්ලෝම මුස්ලිම්වරුන් බවට පත්වූහ. මේ සියල්ල සිදුවූයේ රසූලුල්ලාහ් තුමාණන්ගේ උතුම් අක්ලාක් (ශ්‍රේෂ්ඨ චරිතය) නිසාය.

සෑම මුස්ලිම්වරයෙකුම රසූලුල්ලාහ් තුමාණන්ගේ මෙම උතුම් සිරිත් විරිත් ආදර්ශයට ගත යුතුය! සෑම මුස්ලිම්වරයෙකුම තම අක්ලාක් (චරිතය) අල්ලාහු තආලාගේ අක්ලාක් (චරිතයට) අනුව සකස් කර ගැනීම අවශ්‍ය වේ. මක්නිසාද යත්, අපගේ නායකයා වන රසූලුල්ලාහ් තුමාණෝ, “අල්ලාහු තආලාගේ අක්ලාක් (චරිතය) ලබා ගන්න!” යැයි පැවසූ සේක.

උදාහරණයක් ලෙස, අල්ලාහු තආලාගේ ගුණාංගවලින් එකක් නම් “සත්තාර්” යන්නයි. එනම්, පව් වසන්නා යන්නයි. මුස්ලිම්වරයෙකු ද තම ආගමේ සහෝදරයාගේ වැරදි සහ අඩුපාඩු වසා දැමිය යුතුය. අල්ලාහු තආලා තම සේවකයන්ගේ පව්වලට සමාව දෙන්නෙකි. මුස්ලිම්වරුන් ද එකිනෙකාගේ අඩුපාඩු සහ වැරදිවලට සමාව දිය යුතුය. අල්ලාහු තආලා කරීම් සහ රහීම් ය. එනම්, එතුමාණන්ගේ ආශීර්වාද බහුල වන අතර, එතුමාණන්ගේ දයාව විශාලය. මුස්ලිම්වරයෙකු ත්‍යාගශීලී සහ දයාන්විත විය යුතුය. සියලුම උතුම් අක්ලාක් (ශ්‍රේෂ්ඨ චරිත) සඳහා ද එයම අදාළ වේ.

රසූල් අලයිහිස්සලාම් තුමාණන්ට බොහෝ උතුම් අක්ලාක් (ශ්‍රේෂ්ඨ චරිත ලක්ෂණ) තිබුණි. සෑම මුස්ලිම්වරයෙකුම ඒවා ඉගෙන ගෙන ඒ අනුව තම අක්ලාක් (චරිතය) වෙනස් කර ගත යුතුය. මෙලොව සහ පරලොව විපත්ති සහ කරදරවලින් වැළකී, ලෝක දෙකෙහිම නායකයාගේ මැදිහත් වීම ලැබෙන්නේ එලෙසිනි.

එතුමාණන්ගේ යහපත් අක්ලාක් (චරිත ලක්ෂණ) සමහරක් පහත දැක්වේ:

1- රසූලුල්ලාහ් (සල්ලල්ලාහු තආලා අලයිහි වසල්ලම්) තුමාණන්ගේ ඥානය, ඉර්ෆාන් (ප්‍රඥාව), ෆහ්ම් (අවබෝධය, තීක්ෂ්ණ බුද්ධිය), ඊකාන් (ධනාත්මක දැනුම), බුද්ධිය, ත්‍යාගශීලීත්වය, නිහතමානීත්වය, දයානුකම්පාව, ඉවසීම, ජ්වලිතය, දේශප්‍රේමය, පක්ෂපාතීත්වය, විශ්වාසවන්තකම, ධෛර්‍යය, තේජස, නිර්භීතකම, චතුර කථිකත්වය, වාචාලකම, විචක්ෂණභාවය, අලංකාරය, වරඅ (තහනම් ක්‍රියාවලින් වැළකී සිටීම මෙන්ම සැක සහිත දේවලින් වැළකී සිටීම; එනම්, හරාම්වලට ආසන්න දේ), පතිවත, කරුණාව, සාධාරණත්වය, හයා (විනීතකම), සුහ්ද් (ලෞකික කටයුතුවලට සිත නොයොමු කිරීම), සහ තක්වා (දේව භක්තිය) යන සියල්ල සියලු නබිවරුන්ට වඩා උසස් විය.

2- එතුමාණෝ තම මිතුරන්ගෙන් සහ සතුරන්ගෙන් ලැබුණු හානි සහ වධ හිංසාවලට සමාව දුන් සේක. එතුමාණෝ පළි නොගත් සේක. උහුද් ගාසාවේදී (යුද්ධයේදී) අවිශ්වාසවන්තයින් එතුමාණන්ගේ ශ්‍රී කම්මුල ලේ ගැලීමට සලස්වා, එතුමාණන්ගේ ශ්‍රී දත් බිඳ දැමූ විට, එතුමාණෝ ඔවුන් වෙනුවෙන්, “මාගේ රබ්! ඔවුන්ට සමාව දෙන්න! ඔවුන්ගේ නොදැනුවත්කම නිසා ඔවුන්ට සමාව දෙන්න” යැයි ප්‍රාර්ථනා කළ සේක.

3- එතුමාණන්ට බොහෝ දයානුකම්පාවක් තිබුණි. එතුමාණෝ සතුන්ට ජලය දුන් සේක. එතුමාණෝ තම අතින් ජල බඳුන අල්ලාගෙන ඔවුන් තෘප්තිමත් වන තුරු බලා සිටි සේක. එතුමාණෝ තමන් පැදවූ අශ්වයාගේ මුහුණ සහ ඇස් පිස දැමූ සේක.

4- කවුරුන් හෝ එතුමාණන්ට කතා කළ විට, එතුමාණෝ, “ලබ්බයික් (ගෞරවයෙන් ඔව් යැයි පැවසීම)” යැයි පිළිතුරු දුන් සේක. එතුමාණෝ කිසිවෙකු ඉදිරියේ තම පාද දිගු නොකළ සේක. එතුමාණෝ තම දණහිස් මත හිඳගත් සේක.

5- එතුමාණෝ තමන් කිසිවෙකුට වඩා උසස් යැයි නොසැලකූ සේක. ගවේෂණ චාරිකාවකදී, ඔවුන් බැටළු මස් කෙබාබ් සෑදීමට යන විට, එක් අයෙක්, මම බැටළුවා මරන්නෙමි යැයි කීවේය; තවත් අයෙක්, මම හම ගසන්නෙමි යැයි කීවේය; තවත් අයෙක්, මම එය උයන්නෙමි යැයි කීවේය. රසූලුල්ලාහ් තුමාණෝ, මම දර එකතු කරන්නෙමි යැයි පැවසූ විට, ඔවුහු, “යා රසූලල්ලාහ්! කරුණාකර හිඳගෙන විවේක ගන්න! අපි දර එකතු කරන්නෙමු” යැයි පැවසූහ. ඒ මත, එතුමාණෝ, “ඔව්, ඔබ සියල්ල කරන බව මම දනිමි. නමුත් වැඩ කරන අයගෙන් වෙන්ව, තනිව හිඳීමට මම කැමති නැත. අල්ලාහු තආලා තම මිතුරන්ගෙන් වෙන්වී දුරස්ව හිඳින පුද්ගලයෙකුට අකමැතිය” යැයි පැවසූ සේක. එතුමාණෝ නැගිට දර එකතු කිරීමට ගිය සේක.

6- එතුමාණෝ තම අස්හාබ් (රදියල්ලාහු තආලා අන්හුම් අජ්මඊන්) තුමන්ලා එකට හිඳගෙන සිටින කණ්ඩායමකට එක් වූ විට, එතුමාණෝ ගෞරවනීය අසුන නොගත් සේක. එතුමාණෝ දුටු ඕනෑම හිස් තැනක හිඳගත් සේක. දිනක්, එතුමාණෝ තම සැරයටිය අතැතිව පිටතට ගිය විට, එතුමාණන්ව දුටු ජනයා නැගී සිටියහ. එතුමාණෝ ඔවුන්ට, “සමහර මිනිසුන් එකිනෙකාට ගෞරව දැක්වීමට නැගී සිටිනාක් මෙන් මා වෙනුවෙන් නැගී නොසිටින්න! මම ද ඔබ මෙන් මනුෂ්‍යයෙක්මි. මම ද අනෙක් සියල්ලන් මෙන් ආහාර අනුභව කරමි. වෙහෙසට පත් වූ විට හිඳගනිමි” යැයි පැවසූ සේක.

7- එතුමාණෝ තම සේවකයන්ට ද තමන් අනුභව කළ ආකාරයටම ආහාර ලබා දුන් අතර, තමන් ඇඳි ආකාරයටම ඇඳුම් ලබා දුන් සේක. එතුමාණෝ කිසිම දෙයකින් ඔවුන්ව තමන්ගෙන් වෙන් නොකළ සේක. එතුමාණෝ ඔවුන්ගේ වැඩවලට උදව් කළ සේක. එතුමාණෝ කිසිවෙකුට පහර දෙනු හෝ ශාප කරනු කිසිදා දක්නට නොලැබුණි.

සැමවිටම එතුමාණන්ගේ සේවයේ යෙදී සිටි අනස් ඉබ්නු මාලික් තුමා මෙසේ පවසයි, “මම රසූලුල්ලාහ් තුමාණන්ට වසර දහයක් සේවය කළෙමි. මා එතුමාණන්ට කළ සේවයට වඩා එතුමාණෝ මට කළ සේවය වැඩි විය. එතුමාණෝ මා සමඟ කිසි විටෙකත් කෝප වූ බවක් හෝ මට දොස් පැවරූ බවක් මා කිසිදා දැක නැත.”26

“ප්‍රජාවක ස්වාමියා සහ වඩාත්ම උසස් සාමාජිකයා වන්නේ ඔවුන්ට සේවය කරන්නාය.”
හදීස් අෂ්-ෂරීෆ්.

8- එතුමාණෝ තම වස්ත්‍ර පිළිසකර කරගත් සේක, තම බැටළුවන්ගෙන් කිරි දොවා ගත් සේක, සහ තම සතුන්ට ආහාර දුන් සේක. එතුමාණෝ වෙළඳපොළෙන් මිලදී ගත් දේ නිවසට ගෙනා සේක. ගමන් බිමන් යන විට, එතුමාණෝ තම සතුන්ට ආහාර දුන් අතර සමහර විට ඔවුන්ව පිරිසිදු කළ සේක. සමහර විට එතුමාණෝ මේවා තනිවම කළ අතර, සමහර විට එතුමාණෝ තම සේවකයන්ට ඒවා කිරීමට උදව් කළ සේක.

9- සමහර අය තම සේවකයන්ව එතුමාණන් වෙත එවන විට, එතුමාණෝ මදීනාවේ සිරිතක්ව පැවති පරිදි, සේවකයන් සමඟ අත්වැල් බැඳගෙන ගමන් කළ සේක.

10- එතුමාණෝ රෝගීන් බැලීමට ගිය අතර අවමංගල්‍ය උත්සවවලට සහභාගී වූ සේක. ඔවුන්ගේ සිත් දිනා ගැනීම සඳහා, එතුමාණෝ අවිශ්වාසවන්තයින්ගේ සහ මුනාෆික්වරුන්ගේ (කුහකයන්ගේ) රෝගීන් ද බැලීමට ගිය සේක.

11- උදෑසන සලාතය මෙහෙයවීමෙන් පසු, එතුමාණෝ ජමාඅත (සමූහය) දෙසට හැරී හිඳගෙන, “අපගේ සහෝදරයෙකු රෝගාතුරව සිටීද? අපි ඔහුව බලන්න යමු” යැයි අසන සේක. කිසිවෙකු රෝගාතුරව නොසිටියේ නම්, එතුමාණෝ, “අවමංගල්‍යයක් තිබේද? අපි ගොස් උදව් කරමු” යැයි අසන සේක. අවමංගල්‍යයක් තිබුනේ නම්, එතුමාණෝ මෘත දේහය සේදීමට සහ එය ඔතන රෙදිවලින් (කෆන්) ඔතා ගැනීමට උදව් කර, (මුස්ලිම්වරයෙකු භූමදානය කිරීමට පෙර සිදුකරන සලාතය වන) ජනාසා සලාතය මෙහෙයවා, පෙරහැර සමඟ සොහොන දක්වා ගමන් කළ සේක. අවමංගල්‍යයක් නොතිබුනේ නම්, එතුමාණෝ, “කිසිවෙකු සිහිනයක් දුටුවේ නම්, එය කියන්න! අපි සවන් දී අර්ථකථනය කරමු!” යැයි පවසන සේක.

12- දින තුනක් තම අස්හාබ්වරුන්ගෙන් කෙනෙකු නොදුටුවේ නම්, එතුමාණෝ ඔහු ගැන විමසූ සේක. එම සහාබිවරයා ගමනක් ගොස් සිටියේ නම්, එතුමාණෝ ඔහු වෙනුවෙන් ප්‍රාර්ථනා කළ අතර, ඔහු නගරයේ සිටියේ නම්, එතුමාණෝ ඔහුව බැහැදැකීමට ගිය සේක.

13- පාරේදී මුස්ලිම්වරයෙකු හමු වූ විට, එතුමාණෝ පළමුව සලාම් කී සේක.

14- එතුමාණෝ ඔටුවෙකු, අශ්වයෙකු, කොටළුවෙකු සහ කොටළු පැටවෙකු පිට නැගී ගිය අතර, සමහර විට එතුමාණෝ තවත් අයෙකු තමන් පිටුපසින් සත්වයා මත හිඳුවා ගත් සේක.

15- එතුමාණෝ තම අමුත්තන්ට සහ තම අස්හාබ්වරුන්ට සේවය කළ අතර, “ප්‍රජාවක නායකයා සහ වඩාත්ම උසස් සාමාජිකයා වන්නේ ඔවුන්ට සේවය කරන්නාය” යැයි පැවසූ සේක.

16- එතුමාණෝ මහ හඬින් සිනාසෙනු කිසිදා දක්නට නොලැබුණි. එතුමාණෝ නිහඬව සිනාසුණු සේක. සමහර විට එතුමාණෝ සිනාසෙන විට, එතුමාණන්ගේ ශ්‍රී ඉදිරි දත් පෙනෙනු ඇත.

17- එතුමාණෝ සැමවිටම කල්පනාකාරීව හා දුකින් පෙනුණු අතර, අඩුවෙන් කතා කළ සේක. එතුමාණෝ සිනහවකින් කතා කිරීම ආරම්භ කළ සේක.

18- එතුමාණෝ අනවශ්‍ය හෝ නිෂ්ඵල කිසිවක් නොකී සේක. අවශ්‍ය වූ විට, එතුමාණෝ කෙටියෙන්, ඵලදායීව සහ පැහැදිලි අර්ථයකින් කතා කළ සේක. හොඳින් තේරුම් ගැනීම සඳහා එතුමාණෝ සමහර විට එය තුන් වරක් පුනරුච්චාරණය කළ සේක.

19- එතුමාණෝ ආගන්තුකයන් සහ හිතවතුන් සමඟ, ළමයින් සහ වයස්ගත කාන්තාවන් සමඟ, සහ තමන්ට මහ්‍රම් වූ (තම ශ්‍රී භාර්‍යාවන්, සමීප ඥාතීන් සහ කිරි ඥාතීන්) කාන්තාවන් සමඟ විහිළු කළ සේක. නමුත් මේවා මොහොතකටවත් අල්ලාහු තආලා අමතක කිරීමට එතුමාණන්ට හේතු නොවීය.

20- එතුමාණන්ගේ තේජස නිසා කිසිවෙකුට එතුමාණන්ගේ මුහුණ දෙස බැලිය නොහැකි විය. යමෙක් එතුමාණන්ගේ ශ්‍රී මුහුණ දෙස බලා වෙව්ලුවේය. ඒ මත, එතුමාණෝ, “කලබල නොවන්න! මම රජෙක් නොවෙමි, මම පාලකයෙක් ද නොවෙමි. මම වියළි මස් අනුභව කළ කාන්තාවකගේ පුතෙක්මි” යැයි පැවසූ සේක. මෙම වචන මිනිසාගේ බිය පහ කළ අතර, ඔහු තමාට පැවසීමට අවශ්‍ය දේ පැවසීමට පටන් ගත්තේය.

21- එතුමාණන්ට ආරක්ෂකයින් හෝ දොරටු පාලකයන් සිටියේ නැත. සෑම කෙනෙකුටම පහසුවෙන් එතුමාණන් වෙත පැමිණ තම ගැටලු පැවසිය හැකි විය.

22- එතුමාණන්ට ප්‍රබල ලැජ්ජාශීලී හැඟීමක් තිබුණි. තමන් කතා කරන පුද්ගලයාගේ මුහුණ දෙස බැලීමට එතුමාණෝ ලැජ්ජා වූ සේක.

23- එතුමාණෝ කිසිවෙකුගේ වරදක් ඔහුගේ මුහුණට නොකී සේක. එතුමාණෝ කිසිවෙකු ගැන පැමිණිලි නොකළ අතර, පුද්ගලයෙකු පිටුපසින් කතා නොකළ සේක. යමෙකුගේ හැසිරීමට හෝ වචනවලට එතුමාණෝ අකමැති වූ විට, එතුමාණෝ, “සමහර අය එසේ කරන්නේ ඇයි?” යැයි පවසන සේක.

24- එතුමාණෝ අල්ලාහු තආලාගේ ආදරණීයයා, රසූල්වරයා සහ ප්‍රියතමයා වුවද, එතුමාණෝ, “ඔබ අතරින්, අල්ලාහු තආලා ගැන හොඳින්ම දන්නා සහ එතුමාණන්ට වඩාත්ම බිය වන තැනැත්තා මම වෙමි” යැයි පවසන සේක. “මා දුටු දේ ඔබ දුටුවේ නම්, ඔබ අඩුවෙන් සිනාසී බොහෝ සෙයින් අඬනු ඇත.”27 අහසේ වලාකුළක් දුටු විට, එතුමාණෝ, “මාගේ රබ්! මෙම වලාකුළ සමඟ අපට වධ හිංසා නොඑවන්න!” යැයි පවසන සේක. සුළඟක් හැමූ විට, එතුමාණෝ, “මාගේ රබ්! අපට ප්‍රයෝජනවත් සුළං එවන්න” යැයි ප්‍රාර්ථනා කරන සේක. ගිගුරුම් හඬක් ඇසුණු විට, එතුමාණෝ, “මාගේ රබ්! ඔබගේ උදහසින් අපව මරා නොදමන්න, ඔබගේ වධ හිංසාවෙන් අපව විනාශ නොකරන්න, ඊට පෙර, අපට සෞඛ්‍යයෙන් ආශීර්වාද කරන්න” යැයි පවසන සේක. එතුමාණෝ සලාතය ඉටු කරන විට, අඬන පුද්ගලයෙකුගේ සුසුමක් මෙන්, එතුමාණන්ගේ පපුවෙන් හඬක් ඇසෙනු ඇත. එතුමාණෝ කුර්ආන් අල්-කරීම් පාරායනය කරන විට ද එයම සිදුවනු ඇත.

25- එතුමාණන්ගේ හදවතේ ශක්තිය සහ එතුමාණන්ගේ නිර්භීතකම විස්මයජනක විය. හුනෙයින් ගාසාවේදී (යුද්ධයේදී), මුස්ලිම්වරු විසිරී ගිය අතර, එතුමාණන් සමඟ ඉතිරිව සිටියේ තිදෙනෙකු හෝ හතර දෙනෙකු පමණි. එතුමාණෝ කිහිප වතාවක්ම තනිවම අවිශ්වාසවන්තයින්ගේ ප්‍රහාරවලට විරුද්ධ වූ අතර කිසි විටෙකත් පසුබැස්සේ නැත. එතුමාණෝ ඔවුන්ට විරුද්ධව නැගී සිට ඔවුන්ව පලා යාමට සැලැස්වූ සේක.

26- රසූලුල්ලාහ් (සල්ලල්ලාහු තආලා අලයිහි වසල්ලම්) තුමාණෝ ඉතා ත්‍යාගශීලී වූ සේක. එතුමාණෝ ඔටුවන් සහ බැටළුවන් සිය ගණනක් පරිත්‍යාග කර, තමන්ට කිසිවක් ඉතිරි නොකළ සේක. බොහෝ දැඩි හදවත් ඇති අවිශ්වාසවන්තයින් එතුමාණන්ගේ මෙම ත්‍යාගශීලීත්වය දැක ඉස්ලාම් දහම වැළඳ ගත්හ.

27- යමක් ඉල්ලූ විට එතුමාණෝ “නැහැ” යැයි කියනු කිසිදා අසන්නට නොලැබුණි. ඉල්ලූ දෙය එතුමාණන් සතුව තිබුනේ නම්, එතුමාණෝ එය දුන් සේක. එතුමාණන් සතුව එය නොතිබුනේ නම්, එතුමාණෝ නිහඬව සිටි සේක.

28- අල්ලාහු තආලා, “ඉල්ලන්න, මම දෙන්නෙමි” යැයි පවසා තිබියදීත්, එතුමාණෝ ලෞකික ධනය ඉල්ලා නොසිටි සේක. එතුමාණෝ කිසි විටෙකත් හලාගත් තිරිඟු පිටිවලින් සාදන ලද පාන් අනුභව නොකළ සේක. එතුමාණෝ සැමවිටම අනුභව කළේ නොහලාගත් බාර්ලි පිටිවලින් සාදන ලද පාන්‍ය. එතුමාණෝ තෘප්තිමත් වන තුරු අනුභව කරනු කිසිදා දක්නට නොලැබුණි. එතුමාණන්ගේ නිවසේ කිසිවක් පිසිනු නොලැබූ අවස්ථා තිබුණි; මාස දෙක තුනක් පාන් සාදන ලද්දේ නැත; එතුමාණෝ අනුභව කළේ රටඉඳි පමණි. දින දෙක තුනක් කිසිවක් අනුභව නොකළ අවස්ථා ද තිබුණි.

29- එතුමාණෝ අභාවප්‍රාප්ත වූ විට, එතුමාණන්ගේ යකඩ සන්නාහ කබාය බාර්ලි කිලෝ තිහකට යුදෙව්වෙකුට උකස් කර තිබෙනු සොයා ගන්නා ලදී.

30- “මම මෙම ආහාරයට කැමති නැත” යැයි එතුමාණෝ කියනු කිසිදා අසන්නට නොලැබුණි. එතුමාණෝ තමන් කැමති ඒවා අනුභව කළ සේක; එතුමාණෝ තමන් අකමැති ඒවා අනුභව නොකළ අතර, කිසිවක් නොකී සේක. එතුමාණෝ දිනකට එක් වේලක් ආහාර ගත් සේක. සමහර විට එතුමාණෝ උදෑසන අනුභව කළ අතර, සමහර විට සවස් වරුවේ අනුභව කළ සේක. නිවසට පැමිණි විට, එතුමාණෝ, “කෑමට යමක් තිබේද?” යැයි අසන සේක. පිළිතුර නැත යන්න නම් එතුමාණෝ උපවාස කළ සේක. මේස රෙද්දක්, තැටියක් හෝ මේසයක් වැනි දෙයක් මත ආහාර තැබීම වෙනුවට, එතුමාණෝ එය බිම තබා, දණ ගසා, කිසිවකට හේත්තු නොවී අනුභව කළ සේක. එතුමාණෝ බස්මලාව (බිස්මිල්ලාහ්) කියා ආහාර ගැනීම ආරම්භ කළ සේක. එතුමාණෝ තම දකුණු අතින් අනුභව කළ සේක.

“මම අල්ලාහු තආලාගේ වඩාත්ම කෘතඥපූර්වක වහලෙකු නොවිය යුතුද?”
හදීස් අෂ්-ෂරීෆ්.

31- එතුමාණෝ සමහර විට තම භාර්‍යාවන් සහ සේවකයන් කිහිප දෙනෙකු සඳහා වසරක බාර්ලි සහ රටඉඳි ප්‍රමාණයක් වෙන් කර තබා, එයින් දුප්පතුන්ට දානය දුන් සේක.

32- අනෙකුත් නබිවරුන් මෙන්, එතුමාණෝ දානය හෝ සකාත් (අනිවාර්‍ය දානය) නොලැබූ සේක. එතුමාණෝ තෑගි භාරගත් සේක. බොහෝ විට, එතුමාණෝ ඊට ප්‍රතිඋපකාර වශයෙන් බහුල ලෙස ලබා දුන් සේක.

33- එතුමාණන්ගේ යහන තල් කෙඳිවලින් පුරවන ලද පදම් කළ සම්වලින් සාදා තිබුණි. ලොම්වලින් පිරවූ යහනක් එතුමාණන් වෙත ගෙනා විට, එතුමාණෝ එය භාර නොගෙන, “යා ආයිෂා! මම අල්ලාහු තආලා මත දිවුරමි, මා කැමති වූයේ නම් අල්ලාහු තආලා මා සමඟ සෑම තැනකම රන් හා රිදී ගොඩවල් තබාගනු ඇත” යැයි පැවසූ සේක. සමහර විට එතුමාණෝ පැදුරක්, ලීයක්, මෙට්ටයක්, ලොම්වලින් වියන ලද පලසක් හෝ වියළි පසක් මත නිදාගත් සේක.

34- රාත්‍රී සලාතයෙන් පසු, එතුමාණෝ මධ්‍යම රාත්‍රිය වන තුරු නිදාගෙන, පසුව උදෑසන සලාතය දක්වා ඉබාදත් (නැමදුම්) කළ සේක. එතුමාණෝ තම දකුණු පැත්තට හැරී, තම දකුණු අත කම්මුල යට තබා, සමහර සූරාවන් පාරායනය කර නිදාගත් සේක.

35- එතුමාණෝ තෆඋල් (සිදුවීම්වලින් සුබ නිමිති ගැනීම) කළ සේක. වෙනත් වචන වලින් කිවහොත්, එතුමාණෝ පළමු වරට හෝ හදිසියේ දුටු දේ යහපත් ලෙස අර්ථකථනය කළ සේක. එතුමාණෝ කිසිවක් අසුබ ලෙස නොසැලකූ සේක.

36- එතුමාණෝ දුකින් සිටින විට, තම රැවුල අල්ලාගෙන කල්පනා කළ සේක.

37- එතුමාණන්ට දුකක් දැනුණු සෑම විටම, එතුමාණෝ සලාතය ඉටු කිරීමට පටන් ගත් සේක. සලාතය අතරතුර එතුමාණන්ට දැනුණු ප්‍රීතිය සහ සතුට එතුමාණන්ගේ ශෝකය සමනය කළේය.

38- එතුමාණෝ ගීබත් (කෙනෙකු පිටුපසින් කතා කිරීම) කරන අයට කිසි විටෙකත් සවන් නොදුන් සේක.

39- ගමන් කරන විට, පැත්තකට හෝ පිටුපසට බැලීමට අවශ්‍ය වූයේ නම්, එතුමාණෝ තම මුළු ශරීරයම හරවා බැලූ සේක. එතුමාණෝ හිස පමණක් නොහැරවූ සේක.

40- අපගේ නායකයා වන නබිතුමාණන්ගේ අල්ලාහු තආලා කෙරෙහි වූ බිය සහ එතුමාණන්ට වූ කීකරුකම සහ නමස්කාරය කෙතරම් ශ්‍රේෂ්ඨ වීද යත්, කිසිවෙකුට එතුමාණන්ගේ මෙම තත්ත්වය විඳදරාගත නොහැකි විය. එතුමාණන්ගේ ශ්‍රී පාද ඉදිමෙන තුරු එතුමාණෝ සලාතය ඉටු කළ සේක. “යා රසූලල්ලාහ්! ඔබගේ අතීත සියලු වැරදිවලට සමාව දී තිබියදී ඔබ මෙතරම් වෙහෙසෙන්නේ ඇයි?” කියා ඔවුන් එතුමාණන්ගෙන් ඇසූ විට, එතුමාණෝ, “මම අල්ලාහු තආලාගේ වඩාත්ම කෘතඥපූර්වක සේවකයා නොවිය යුතුද?” යැයි පිළිතුරු දුන් සේක.

ආත්මයේ කොවුලා රෝස කුසුමකට ආශා කරයි,

පිටස්තරයන් සමඟ ආරවුලක් පතතැයි නොසිතන්න.

එය මාලිමාවක් සේ ඒ වටා නිරන්තරයෙන් කැරකෙයි,

ජීවිතය පූජා කිරීමට අවස්ථාවක් එනතුරු බලා සිටී.

මම දුටුවෙමි, ඒ සුන්දර රෝස කුසුම අන්‍යයන්ට තම රහස හෙළි නොකළ බව,

රෝස කැකුළක් සේ, කොවුලා උදෙසා, එය සැමවිටම ආශා කරයි.

එය තම සුන්දර කම්මුල පිටස්තරයන්ගෙන් සඟවාගෙන ඇත,

ඔවුහු එහි සෙනෙහස පතා නිරර්ථකව බලා සිටිති.

සාතී! මජ්නුන් මෙන්, ඔහු ප්‍රේමවන්තිය වෙත ළඟා වීමේ මාවතේ ගමන් කරයි,

තමා දියකර හරිමින්, ඔහු ලයිලාට ආශා කරයි.

අපගේ නායකයා වන නබිතුමාණන්ගේ ශ්‍රේෂ්ඨ ගුණාංග

මුහම්මද් අලයිහිස්සලාම් තුමාණන්ගේ ශ්‍රේෂ්ඨ ගුණාංග වාර්තා කරන ග්‍රන්ථ සිය ගණනක් ඇත. මෙම අවස්ථාවේදී, ශ්‍රේෂ්ඨ ගුණාංග යනු උසස් ගුණාංගයි. ඒවායින් සමහරක් පහත සඳහන් වේ:

1- සියලු සත්වයන් අතරින්, මුහම්මද් අලයිහිස්සලාම් තුමාණන්ගේ නූර් (ආලෝකය) සහ ආත්මය පළමුවෙන් මවන ලදී.

2- අල්ලාහු තආලා එතුමාණන්ගේ නාමය අර්ෂ් (දේව සිංහාසනය) මත, ජන්නාවන් (ස්වර්ගයන්) මත සහ අහස් හත මත ලියා තැබුවේය.

3- ඉන්දියාවේ වැඩෙන රෝස මලක පත්‍ර මත “ලා ඉලාහ ඉල්ලල්ලාහ් මුහම්මදුන් රසූලුල්ලාහ්” (අල්ලාහ් හැර වෙනත් දෙවියෙකු නැත, මුහම්මද් අල්ලාහ්ගේ දූතයාය) යනුවෙන් ලියා ඇත.

4- බස්‍රා නගරයට ආසන්න ගංගාවකින් අල්ලා ගන්නා ලද මත්ස්‍යයෙකුගේ දකුණු පැත්තේ “අල්ලාහ්” ලෙසත්, වම් පැත්තේ “මුහම්මද්” ලෙසත් ලියා තිබුණි.

මෙවැනි තවත් බොහෝ සිදුවීම් ඇත. 1975 දී ලන්ඩනයේ ප්‍රකාශයට පත් කරන ලද ‘මත්ස්‍ය ඉතිහාසය’ නම් ග්‍රන්ථයේ 200 වන පිටුවේ, කුර්ආන් අල්-කරීමයේ අක්ෂරවලින් “ෂානුල්ලාහ්” (අල්ලාහ්ගේ ශ්‍රේෂ්ඨත්වය) යනුවෙන් වලිගයේ ලියා ඇති මත්ස්‍යයෙකුගේ පින්තූරයක් ඇත. ලබා දී ඇති තොරතුරුවල, වලිගයේ අනෙක් පැත්තේ “ලා ඉලාහ ඉල්ලල්ලාහ්” යනුවෙන් ලියා ඇති බව සඳහන් විය. මෙවැනි තවත් බොහෝ උදාහරණ ඇත.

5- මුහම්මද් අලයිහිස්සලාම් තුමාණන්ගේ නාමය පැවසීම එකම කාර්‍යය කරගත් දේවදූතයෝ සිටිති.

6- ආදම් අලයිහිස්සලාම් තුමාණන් ඉදිරියේ සජ්දා (නැමී වැඳීම) කරන ලෙස දේවදූතයන්ට අණ කිරීමට හේතුව වූයේ එතුමාණන්ගේ නළලත මත මුහම්මද් අලයිහිස්සලාම් තුමාණන්ගේ නූර් (ආලෝකය) තිබීමයි.

7- අල්ලාහු තආලා සියලු නබිවරුන්ට මුහම්මද් අලයිහිස්සලාම් තුමාණන් පැමිණෙන බවත්, ඔවුන් එතුමාණන්ගේ කාලයට ළඟා වුවහොත් එතුමාණන්ව විශ්වාස කරන ලෙස තම උම්මාවන්ට (ප්‍රජාවන්ට) අණ කරන ලෙසත් දැනුම් දුන්නේය

8- එතුමාණන් ලෝකයට පැමිණීමට ආසන්න වූ විට, බොහෝ මහා ලකුණු දක්නට ලැබුණි. ඒවා ඉතිහාස ග්‍රන්ථවල සහ මව්ලිද් (අපගේ නබිතුමාණන්ගේ උපත සහ එතුමාණන්ගේ උපතට පෙර, ඒ අතරතුර සහ පසුව සිදු වූ සිදුවීම් විස්තර කරන ග්‍රන්ථ) ග්‍රන්ථවල ලියා ඇත.

9- එතුමාණන් ලෝකයට පැමිණි විට, එතුමාණන්ගේ පෙකණිවැල කපා ඇති බවත්, එතුමාණන් චර්මඡේදනය කර ඇති බවත් දක්නට ලැබුණි.

10- එතුමාණන් ලෝකයට පැමිණීමෙන් පසු, ෂෙයිතාන්වරුන්ට (යක්ෂයින්ට) තවදුරටත් අහසට නැගීමට හෝ දේවදූතයන්ගෙන් තොරතුරු සොරකම් කිරීමට නොහැකි විය.

11- එතුමාණන් උපත ලැබූ විට, පොළොව මත වන්දනාමාන කරන ලද සියලුම පිළිම සහ ප්‍රතිමා මුහුණින් වැටුණි.

12- දේවදූතයෝ එතුමාණන්ගේ තොටිල්ල පැද්දූහ.

13- එතුමාණන් තොටිල්ලේ සිටියදී, අහසේ චන්ද්‍රයා සමඟ කතා කළ සේක. එතුමාණන්ගේ ශ්‍රී ඇඟිල්ල දිගු කළ තැනට එය ගමන් කළේය.

14- එතුමාණන් තොටිල්ලේ සිටියදීම කතා කිරීමට පටන් ගත් සේක.

“මාගේ උම්මාවගෙන් එක් (තනි සාමාජිකයෙකු) හෝ ජහන්නම්හි (නිරයේ) ඉතිරි වුවහොත් මම සෑහීමකට පත් නොවන්නෙමි.”
හදීස් අෂ්-ෂරීෆ්.

15- කුඩා කල, එතුමාණන් පිටත ඇවිදින විට, එතුමාණන්ගේ ශ්‍රී හිසට ඉහළින් වලාකුළක් එතුමාණන් සමඟ ගමන් කරමින් එතුමාණන්ට සෙවන දුන්නේය. මෙම තත්ත්වය එතුමාණන්ගේ නබිත්වය ආරම්භ වන තෙක් පැවතුණි.

16- සෑම නබිවරයෙකුටම නබිත්වයේ මුද්‍රාව දකුණු අතේ තිබුණි. මුහම්මද් අලයිහිස්සලාම් තුමාණන්ට එය තිබුණේ එතුමාණන්ගේ ශ්‍රී පිටේ, වම් උරහිස් ඇටය අසල, එතුමාණන්ගේ හදවත මතය. ජබ්‍රාඊල් අලයිහිස්සලාම් තුමාණෝ එතුමාණන්ගේ හදවත සෝදා, එතුමාණන්ගේ පපුව නැවත වැසූ විට, එතුමාණෝ ජන්නාවෙන් (ස්වර්ගයෙන්) ගෙනා මුද්‍රාවකින් එතුමාණන්ගේ පිට මුද්‍රා තැබූහ.

17- එතුමාණෝ තමන් ඉදිරියේ තිබූ දේ දුටු ආකාරයටම තමන් පිටුපස තිබූ දේ ද දුටහ.

18- එතුමාණෝ ආලෝකයේ දුටු ආකාරයටම අඳුරේ ද දුටහ.

19- එතුමාණන්ගේ කෙළ තිත්ත ජලය මිහිරි කළේය, රෝගීන් සුව කළේය, සහ ළදරුවන්ට කිරි මෙන් පෝෂණය කළේය.

20- එතුමාණන්ගේ දෑස් නිදා සිටියදී, එතුමාණන්ගේ හදවත අවදියෙන් සිටියේය. (මෙය සෑම නබිවරයෙකුටම එසේම විය.)

21- එතුමාණන්ගේ ජීවිත කාලය පුරාම, එතුමාණෝ කිසි විටෙකත් ඇඟමැලි ඇරියේ නැත.

22- එතුමාණන්ගේ ශ්‍රී දහඩිය රෝස මල් මෙන් මිහිරි සුවඳකින් යුක්ත විය. දුප්පත් මිනිසෙක් තම දියණිය විවාහ කර දෙන විට එතුමාණන්ගෙන් උපකාර ඉල්ලා සිටියේය. ඒ මොහොතේ අපගේ නබිතුමාණන්ට දීමට කිසිවක් නොතිබුණි. එතුමාණෝ තම දහඩිය ස්වල්පයක් කුඩා බෝතලයකට දමා ඔහුට දුන් සේක. එම දැරිය එය තම මුහුණේ සහ හිසේ ආලේප කළ සෑම විටම, ඇගේ නිවස කස්තුරි මෙන් සුවඳවත් විය. ඇගේ නිවස “සුවඳවත් නිවස” ලෙස ප්‍රසිද්ධ විය.

23- එතුමාණෝ මධ්‍යම උසකින් යුක්ත වුවද, උස මිනිසුන් අතර සිටින විට, එතුමාණෝ ඔවුන්ට වඩා උසින් පෙනුණි.

24- එතුමාණන් හිරු එළියේ හෝ සඳ එළියේ ගමන් කරන විට, බිම එතුමාණන්ගේ සෙවනැල්ලක් නොතිබුණි.

25- මැස්සන්, මදුරුවන් සහ වෙනත් කෘමීන් එතුමාණන්ගේ ශරීරයේ හෝ ඇඳුම්වල නොරැඳුණි.

26- එතුමාණන් කොපමණ කාලයක් ඇඳ සිටියද, එතුමාණන්ගේ ඇඳුම් කිසි විටෙකත් අපිරිසිදු නොවීය.

27- එතුමාණන් ගමන් කළ සෑම විටම, දේවදූතයෝ එතුමාණන් පිටුපසින් ගමන් කළහ. එබැවින්, එතුමාණෝ තම අස්හාබ්වරුන්ට තමන් ඉදිරියෙන් ගමන් කරන ලෙස පවසා, “මාගේ පිට දේවදූතයන්ට තබන්න” යැයි පැවසූ සේක.28

28- එතුමාණන් ගලක් මත පය තැබූ විට, එතුමාණන්ගේ පාදය ගල මත සලකුණක් තැබීය. නමුත් එතුමාණන් වැලි මත ගමන් කළ විට, එතුමාණෝ කිසිදු පා සටහනක් ඉතිරි නොකළ සේක. එතුමාණන් මළපහ කළ විට, පොළොව පැළී ගොස් මළපහ කළ දේ ගිල ගත්තේය. (සියලු නබිවරු මෙසේ වූහ.)

29- සියලුම මනුෂ්‍යයන් සහ දේවදූතයන් අතුරින්, එතුමාණන්ට වඩාත්ම දැනුම ලබා දී තිබුණි. එතුමාණෝ උම්මී (නූගත්) වුවද, එනම්, එතුමාණෝ කිසිවෙකුගෙන් කිසිවක් ඉගෙන ගෙන නොතිබුණද, අල්ලාහු තආලා එතුමාණන්ට සියල්ල දැනුම් දුන්නේය. ආදම් අලයිහිස්සලාම් තුමාණන්ට සියල්ලේ නම් දැනුම් දී තිබූ ආකාරයටම, සියල්ලේ නම් සහ දැනුම එතුමාණන්ට හෙළිදරව් කරන ලදී.

30- එතුමාණන්ට තම උම්මාවේ (ප්‍රජාවේ) සියලු දෙනාගේ නම් සහ පෙනුම මෙන්ම ඔවුන් අතර සිදුවන සියල්ල දැනුම් දෙන ලදී.

31- එතුමාණන්ගේ මනස සියලු මිනිසුන්ගේ මනසට වඩා ශ්‍රේෂ්ඨය.

32- මනුෂ්‍යයන් තුළ දක්නට ලැබෙන සියලුම උතුම් සදාචාරාත්මක ගුණාංග සහ සිරිත් විරිත් එතුමාණන්ට ලබා දී තිබුණි. මහා කවියෙකු වූ උමර් ඉබ්නු අල්-ෆාරිද් තුමාගෙන් ඔහු කිසි විටෙකත් රසූලුල්ලාහ් තුමාණන්ව ප්‍රශංසා නොකළේ මන්දැයි ඇසූ විට, ඔහු පිළිතුරු දුන්නේ, “මා එතුමාණන්ව ප්‍රශංසා කිරීමට නොහැකි බව මම තේරුම් ගෙන ඇත්තෙමි. එතුමාණන්ව වර්ණනා කිරීමට මට වචන සොයාගත නොහැක” යනුවෙනි.

33- අල්ලාහු තආලා කලිමා අශ්-ෂහාදා හි ( “අශ්-හදු...” යන්නෙන් ආරම්භ වන වාක්‍ය ඛණ්ඩය), අදාන් (සලාතය සඳහා වන කැඳවීම) හි, ඉකාමත් (දෛනික ෆර්ද් සලාත් පහෙන් එකක් ආරම්භ කිරීමට පෙර සිටගෙන පාරායනය කරන වචන) හි, සලාතයේ තෂහ්හුද් (හිඳගෙන ප්‍රාර්ථනා කරන ඉරියව්ව සහ ප්‍රාර්ථනා කීම) හි (පාරායනය කරන දුආ), විවිධ දුආ වල, සමහර ඉබාදත් (නැමදුම්) සහ කුත්බා (දේශනා) වල, අවවාද කිරීමේදී, කරදර ඇති වන අවස්ථාවලදී (කියන ප්‍රාර්ථනා), සොහොනේදී, මහ්ෂර් (විනිශ්චය ස්ථානය) හිදී, ජන්නාවේ (ස්වර්ගයේ) සහ සියලු සත්වයන් කතා කරන භාෂාවල තම නාමය අසල එතුමාණන්ගේ නාමය තැබුවේය.

34- එතුමාණන්ගේ උසස් ගුණාංග අතුරින් ඉහළම දෙය නම් එතුමාණන් හබීබුල්ලාහ් (අල්ලාහු තආලාගේ ප්‍රියතමයා) වීමයි. අල්ලාහු තආලා එතුමාණන්ව තම ප්‍රියතමයා සහ මිතුරා බවට පත් කළේය. එතුමාණෝ අන් කිසිවෙකුටත් වඩා, ඕනෑම දේවදූතයෙකුටත් වඩා එතුමාණන්ට ආදරය කරන අතර, “මා ඉබ්‍රාහීම් තුමාණන්ව කලීල් (මාගේ මිතුරා) බවට පත් කළාක් මෙන්, මම ඔබව මාගේ හබීබ් (ප්‍රියතමයා) බවට පත් කළෙමි” යැයි පැවසීය.

35- ආයත් අල්-කරීමාව, “ඔබ සෑහීමකට පත්වන තුරු (ඔබ ‘ඇති’ යැයි පවසන තුරු) මම ඔබට අවශ්‍ය සියල්ල දෙන්නෙමි,”29 යනුවෙන් පොරොන්දු වන්නේ අල්ලාහු තආලා තම නබිතුමාණන්ට සියලු විද්‍යාවන්, සියලු උසස් ගුණාංග, ඉස්ලාමයේ නීති, එතුමාණන්ගේ සතුරන්ට එරෙහිව උපකාර සහ ජයග්‍රහණය, එතුමාණන්ගේ උම්මාව (ප්‍රජාව) විසින් සාක්ෂාත් කරගනු ලබන ජයග්‍රහණ සහ කියාමත් (විනිශ්චය) දිනයේදී සියලු ආකාරයේ මැදිහත්වීම් සහ ප්‍රකාශනයන් ලබා දෙන බවයි. මෙම ආයත් අල්-කරීමාව පහළ වූ විට, ශ්‍රේෂ්ඨ රසූල් තුමාණෝ ජබ්‍රාඊල් අලයිහිස්සලාම් තුමාණන් දෙස බලා, “මාගේ උම්මාවෙන් (එක් සාමාජිකයෙකු හෝ) ජහන්නම් (නිරයේ) ඉතිරි වුවහොත් මම සෑහීමකට පත් නොවන්නෙමි” යැයි පැවසූ සේක.

36- කුර්ආන් අල්-කරීමෙහි, අල්ලාහු තආලා සෑම නබිවරයෙකුටම ඔවුන්ගේ නම්වලින් ආමන්ත්‍රණය කරන නමුත්, එතුමාණෝ මුහම්මද් අලයිහිස්සලාම් තුමාණන්ට “මාගේ රසූල්, මාගේ නබි” යනුවෙන් ආමන්ත්‍රණය කරයි.

“මාගේ අහ්ල් අල්-බයිත් (පවුලේ සාමාජිකයන්) කෙරෙහි සතුරුකම් කරන්නා මුනාෆික් (කුහකයෙකි).”
හදීස් අෂ්-ෂරීෆ්.

37- එතුමාණෝ අරාබි භාෂාවේ සෑම උපභාෂාවක්ම කතා කළ අතර, එතුමාණන්ගේ කථාව ඉතා පැහැදිලි සහ පහසුවෙන් තේරුම් ගත හැකි විය. විවිධ ස්ථානවලින් එතුමාණන් වෙත අමුත්තන් පැමිණි අතර, එතුමාණෝ ඔවුන්ගේ ප්‍රශ්නවලට ඔවුන්ගේම උපභාෂාවෙන් පිළිතුරු දුන් සේක. එතුමාණන්ට සවන් දුන් අය පුදුමයට පත් වූහ; එතුමාණෝ, “අල්ලාහු තආලා මට අලංකාර ලෙස උගන්වා ඇත” යැයි පවසන සේක.30

38- එතුමාණෝ වචන ස්වල්පයකින් බොහෝ දේ පැවසූ සේක. එතුමාණන්ගේ ලක්ෂයකට අධික හදීස් අශ්-ෂරීෆ් (නබි වදන්) එතුමාණන් “ජවාමි අල්-කලීම්” (වචන ස්වල්පයකින් බොහෝ අර්ථ දෙන තැනැත්තා) බව පෙන්වා දෙයි. සමහර විද්වතුන්ට අනුව, මුහම්මද් අලයිහිස්සලාම් තුමාණෝ පහත සඳහන් හදීස් අශ්-ෂරීෆ් හතරකින් ඉස්ලාමයේ මූලික පදනම් හතර ප්‍රකාශ කළහ:

“මාගේ අහ්ල් අල්-බයිත් (පවුලේ සාමාජිකයන්) කෙරෙහි සතුරුකම් කරන්නා මුනාෆික් (කුහකයෙකි).” හදීස් අශ්-ෂරීෆ්

- “ක්‍රියාවන් ඇගයීමට ලක් කරනු ලබන්නේ චේතනාව අනුවය.”31

- “හලාල් (අනුමත) පැහැදිලිය, හරාම් (තහනම්) ද පැහැදිලිය.”32

- “පැමිණිලිකරු සාක්ෂි ඉදිරිපත් කළ යුතු අතර, විත්තිකරු දිවුරුම් දිය යුතුය.”33සහ,

- “පුද්ගලයෙකු තම මුස්ලිම් සහෝදරයාට තමාට ප්‍රාර්ථනා කරන දේ ප්‍රාර්ථනා නොකරන්නේ නම්, ඔහුගේ ඊමාන් (විශ්වාසය) පරිපූර්ණ නොවන්නේය.”34

මෙම හදීස් අශ්-ෂරීෆ් හතරෙන් පළමුවැන්න නමස්කාරය පිළිබඳ දැනුමට පදනම වන අතර, දෙවැන්න ගනුදෙනු (උදා: මිලදී ගැනීම සහ විකිණීම, කුලියට දීම, හවුල් අයිතිය, ආදිය), තෙවැන්න යුක්තිය සහ දේශපාලන කටයුතු වන අතර, හතරවැන්න සිරිත් විරිත් සහ අක්ලාක් (ශ්‍රේෂ්ඨ චරිතය) වේ.35

39- මුහම්මද් අලයිහිස්සලාම් තුමාණෝ ආරක්ෂිත සහ නිර්දෝෂී වූ සේක. එතුමාණෝ දැනුවත්ව හෝ නොදැනුවත්ව, කුඩා හෝ විශාල, වයස අවුරුදු හතළිහට පෙර හෝ පසුව කිසි විටෙකත් පව් නොකළ සේක. එතුමාණෝ අශෝභන ලෙස හැසිරෙනු කිසිදා දක්නට නොලැබුණි.

40- සලාතයේ හිඳගෙන සිටින විට මුස්ලිම්වරුන්ට මුහම්මද් අලයිහිස්සලාම් තුමාණන්ට “අස්සලාමු අලෛක අය්‍යුහන්නබිය්‍යු ව රහ්මතුල්ලාහි” (යා නබිතුමනි, ඔබට ශාන්තිය සහ අල්ලාහ්ගේ දයාව අත්වේවා) යනුවෙන් පවසමින් සලාම් කීමට අණ කර ඇත. සලාතය අතරතුර වෙනත් නබිවරයෙකුට හෝ දේවදූතයන්ට සලාම් කීම අනුමත නැත.

41- හදීස් අල්-කුද්සි (ශුද්ධ වූ නබි වදනක්) හි, “ඔබ නොසිටියේ නම්, මම කිසිවක් නිර්මාණය නොකරන්නෙමි!”36 යනුවෙන් සඳහන් වේ.

42- අනෙකුත් නබිවරු තමන්ම අවිශ්වාසවන්තයින්ගේ අපහාසවලට පිළිතුරු දුන්හ. අල්ලාහු තආලා මුහම්මද් අලයිහිස්සලාම් තුමාණන්ට එරෙහිව කරන ලද අපහාසවලට පිළිතුරු දී එතුමාණන්ව ආරක්ෂා කළේය.

43- මුහම්මද් අලයිහිස්සලාම් තුමාණන්ගේ උම්මාවේ (ප්‍රජාවේ) සංඛ්‍යාව අනෙකුත් නබිවරුන්ගේ උම්මාවන්ගේ මුළු සංඛ්‍යාවට වඩා වැඩිය. ඔවුහු අනෙකුත් උම්මාවන්ට වඩා උසස් හා ගෞරවනීය වෙති. ජන්නාවට (ස්වර්ගයට) ඇතුළු වන අයගෙන් තුනෙන් දෙකක් මෙම උම්මාවෙන් වන බව හදීස් අශ්-ෂරීෆ්වල සඳහන් වේ.

44- රසූලුල්ලාහ් තුමාණන්ට ලැබෙන තවාබ් (ප්‍රතිඵල) අනෙකුත් නබිවරුන්ට ලැබෙන තවාබ්වලට වඩා බොහෝ ගුණයකින් වැඩිය. පුද්ගලයෙකු අල්ලාහු තආලා විසින් පිළිගනු ලබන ඉබාදතක් (නැමදුමක්) හෝ යහපත් ක්‍රියාවක් කරන විට, මෙම පුද්ගලයාට පමණක් නොව, ඔහුගේ ආගමික ගුරුවරයාට ද ඒ සඳහා ප්‍රතිඵල ලැබෙනු ඇත. ගුරුවරයාගේ ගුරුවරයාට ලැබෙන තවාබ් ගුරුවරයාට ලැබෙන තවාබ් මෙන් හතර ගුණයක් වන අතර, ඔහුගේ ගුරුවරයාට අට ගුණයක් වැඩි ප්‍රතිඵල ලැබෙනු ඇත, සහ ඔහුගේ ගුරුවරයාට දහසය ගුණයක් වැඩි ප්‍රතිඵල ලැබෙනු ඇත. රසූලුල්ලාහ් තුමාණන් දක්වා සෑම ගුරුවරයෙකුටම තම ශිෂ්‍යයාට වඩා දෙගුණයක් තවාබ් ලැබෙනු ඇත. උදාහරණයක් ලෙස, පසුපසට විසිවන ගුරුවරයාට තවාබ් 524,288 ක් ලැබෙනු ඇත. මුහම්මද් අලයිහිස්සලාම් තුමාණන්ට තම උම්මාවේ සෑම ක්‍රියාවක් සඳහාම ප්‍රතිඵල ලැබෙනු ඇත.

එමෙන්ම, සෑම ක්‍රියාවක් සඳහාම මුහම්මද් අලයිහිස්සලාම් තුමාණන්ට ලැබෙන තවාබ් (ප්‍රතිඵල) සංඛ්‍යාව මෙම ගණනය කිරීම අනුව සලකා බැලුවහොත්, අල්ලාහු තආලා හැර වෙන කිසිවෙකු ඒ සියල්ලේ ප්‍රමාණය දන්නේ නැත. සලෆ් අස්-සාලිහීන් (අස්හාබ් අල්-කි රාම් සහ ඉස්ලාමයේ පළමු සියවසේ අනෙකුත් ප්‍රමුඛ මුස්ලිම්වරු) ඔවුන්ගෙන් පසුව පැමිණි අයට වඩා උසස් බව ප්‍රකාශ කර ඇත. මෙම උසස් බව තවාබ් සංඛ්‍යාව අතින් පැහැදිලිය.

45- එතුමාණන්ව නමින් ඇමතීම, එතුමාණන් ඉදිරියේ හඬ නඟා කතා කිරීම, දුර සිට එතුමාණන්ව ඇමතීම, හෝ එතුමාණන් ඉදිරියෙන් ගමන් කිරීම හරාම් (තහනම්) විය. අනෙකුත් නබිවරුන්ගේ උම්මාවන් (ප්‍රජාවන්) ඔවුන්ව නමින් ඇමතූහ.

46- එතුමාණෝ ජබ්‍රාඊල් අලයිහිස්සලාම් තුමාණන්ව දේවදූත ස්වරූපයෙන් දෙවරක් දුටහ. වෙනත් කිසිදු නබිවරයෙකු එතුමාණන්ව සැබෑ ස්වරූපයෙන් දුටුවේ නැත.

47- ජබ්‍රාඊල් අලයිහිස්සලාම් තුමාණෝ එතුමාණන් වෙත විසිහතර දහස් වාරයක් පැමිණියහ. අනෙකුත් සියලුම නබිවරුන් අතුරින්, එතුමාණෝ මූසා අලයිහිස්සලාම් තුමාණන් වෙත වැඩිපුරම ගියහ. එය හාරසිය වාරයක් විය.

48- ඉස්‍රාෆීල් අලයිහිස්සලාම් තුමාණෝ ද මුහම්මද් අලයිහිස්සලාම් තුමාණන් වෙත බොහෝ වාරයක් පැමිණියහ. අනෙකුත් නබිවරුන් (අලයිහිමුස්සලවාතු වත්තස්ලීමාත්) වෙත ගියේ ජබ්‍රාඊල් අලයිහිස්සලාම් තුමාණන් පමණි.

49- මුහම්මද් අලයිහිස්සලාම් තුමාණන්ගේ නාමයෙන් අල්ලාහු තආලාට දිවුරුම් දීම අනුමතය, නමුත් අනෙකුත් නබිවරුන්ගේ හෝ දේවදූතයන්ගේ නාමයෙන් එය අනුමත නැත.

50- මුහම්මද් අලයිහිස්සලාම් තුමාණන්ගෙන් පසුව, එතුමාණන්ගේ ශ්‍රී භාර්‍යාවන් (රදියල්ලාහු තආලා අන්හුන්න) විවාහ කර ගැනීම තහනම් කරන ලද අතර, මේ සම්බන්ධයෙන්, ඔවුන් ඇදහිලිවන්තයන්ගේ මව්වරුන් බව ප්‍රකාශ කරන ලදී. අනෙකුත් නබිවරුන්ගේ (අලයිහිමුස්සලවාතු වත්තස්ලීමාත්) භාර්‍යාවන් ඔවුන්ට හානිකර හෝ නිෂ්ඵල විය. මුහම්මද් අලයිහිස්සලාම් තුමාණන්ගේ ශ්‍රී භාර්‍යාවන් (රදියල්ලාහු තආලා අන්හුන්න) මෙලොව සහ ආකිරත් (පරලොව) කටයුතුවලදී එතුමාණන්ට උදව් කළහ, ඉවසීමෙන් දුප්පත්කම විඳදරා ගත්හ, කෘතඥ වූහ, සහ ඉස්ලාම් දහම ව්‍යාප්ත කිරීමට බොහෝ සේවය කළහ.

51- රුධිරයෙන් හෝ නිකාහ් (ඉස්ලාම් විසින් නියම කරන ලද විවාහ ගිවිසුම) මගින් ඇති වන ඥාතිත්වය කියාමත් (විනිශ්චය) දිනයේදී කිසිදු ප්‍රයෝජනයක් නොවනු ඇත. රසූලුල්ලාහ් තුමාණන්ගේ ඥාතීන් මෙයට ව්‍යතිරේකයකි.

52- මෙලොව සහ පරලොව රසූලුල්ලාහ් තුමාණන්ගේ ශ්‍රී නාමයෙන් නම් කිරීම ප්‍රයෝජනවත් වේ. එතුමාණන්ගේ ශ්‍රී නාමය දරණ සැබෑ ඇදහිලිවන්තයෝ ජහන්නම් (නිරයට) නොයනු ඇත.

53- එතුමාණන්ගේ සෑම වචනයක්ම, සෑම ක්‍රියාවක්ම නිවැරදිය. එතුමාණන්ගේ සෑම තීරණයක්ම අල්ලාහු තආලා විසින් නිවැරදි කරනු ලැබේ.

54- එතුමාණන්ට ආදරය කිරීම සැමට ෆර්ද් (අනිවාර්‍ය)වේ. එතුමාණෝ, “අල්ලාහු තආලාට ආදරය කරන්නා මට ආදරය කරයි” යැයි පැවසූ සේක. එතුමාණන්ට ආදරය කිරීමේ ලකුණ නම්, එතුමාණන්ගේ ආගමට, එතුමාණන්ගේ මාර්ගයට, එතුමාණන්ගේ සුන්නාවට (සම්ප්‍රදායට) සහ එතුමාණන්ගේ අක්ලාක් (ශ්‍රේෂ්ඨ චරිතයට) අනුගත වීමයි. කුර්ආන් අල්-කරීමෙහි, “ඔබ මා අනුගමනය කරන්නේ නම්, අල්ලාහු තආලා ඔබට ආදරය කරනු ඇත” යැයි පවසන ලෙස එතුමාණන්ට අණ කරන ලදී.

55- එතුමාණන්ගේ අහ්ල් අල්-බයිත් (පවුලේ සාමාජිකයන්ට) ආදරය කිරීම වාජිබ් (ෆර්ද් එකට ආසන්න) වේ. එතුමාණෝ, “මාගේ අහ්ල් අල්-බයිත් කෙරෙහි සතුරුකම් කරන්නා මුනාෆික් (කුහකයෙකි)” යැයි පැවසූ සේක. එතුමාණන්ගේ අහ්ල් අල්-බයිත් යනු සකාත් (ඉස්ලාමයේ අනිවාර්‍ය දානය) ලැබීම තහනම් කර ඇති එතුමාණන්ගේ ඥාතීන්‍ය. ඔවුහු එතුමාණන්ගේ භාර්‍යාවන් සහ එතුමාණන්ගේ සීයා වන හාෂිම්ගේ පෙළපතෙන් පැවත එන ඇදහිලිවන්තයන්, එනම් අලී, උකයිල්, ජඅෆර් තය්‍යාර් සහ අබ්බාස් යන අයගෙන් පැවත එන්නන්‍ය.

56- එතුමාණන්ගේ සියලුම අස්හාබ්වරුන්ට (සහචරයන්ට) ආදරය කිරීම වාජිබ් වේ. එතුමාණෝ, “මාගෙන් පසු මාගේ අස්හාබ්වරුන් කෙරෙහි සතුරුකම් නොකරන්න. ඔවුන්ට ආදරය කිරීම මට ආදරය කිරීමකි. ඔවුන් කෙරෙහි සතුරුකම් කිරීම මට සතුරුකම් කිරීමකි. ඔවුන්ට රිදවන්නා මට රිදවයි. මට රිදවන්නා අල්ලාහු තආලාට රිදවයි. තවද අල්ලාහු තආලා තමන්ට රිදවන්නන්ට වධ හිංසා කරනු ඇත” යැයි පැවසූ සේක.

57- අල්ලාහු තආලා මුහම්මද් අලයිහිස්සලාම් තුමාණන් සඳහා අහසේ උපකාරකයන් දෙදෙනෙකු සහ පොළොවේ උපකාරකයන් දෙදෙනෙකු නිර්මාණය කළේය. ඔවුහු ජබ්‍රාඊල්, මීකාඊල්, අබූ බක්‍ර් සහ උමර් (රදියල්ලාහු තආලා අන්හුම් අජ්මඊන්) වෙති.37

58- වැඩිවියට පත්වීමෙන් පසු මිය යන සෑම පිරිමියෙකු හෝ ගැහැනියකගෙන්ම ඔවුන්ගේ සොහොන්වලදී මුහම්මද් අලයිහිස්සලාම් තුමාණන් ගැන ප්‍රශ්න කරනු ලැබේ. “ඔබගේ රබ් (ස්වාමියා) කවුද?” යන ප්‍රශ්නයෙන් පසුව, “ඔබගේ නබිවරයා කවුද?” යන ප්‍රශ්නය අසනු ලැබේ.

59- මුහම්මද් අලයිහිස්සලාම් තුමාණන්ගේ හදීස් අශ්-ෂරීෆ් (නබි වදන්) කියවීම නමස්කාර ක්‍රියාවකි. ඒවා කියවන්නන්ට තවාබ් (ප්‍රතිඵල) ලැබෙනු ඇත. හදීස් අශ්-ෂරීෆ් කියවීම සඳහා, අබ්දස්ත් (වුළු– සේදීම) කිරීම, පිරිසිදු ඇඳුම් ඇඳීම, කියවීමට පෙර සුවඳ විලවුන් ගැල්වීම සහ හදීස් අශ්-ෂරීෆ් ග්‍රන්ථය (තම ඉණට වඩා) උසස් ස්ථානයක තැබීම, කියවන්නා පැමිණෙන අයට නැගී නොසිටීම සහ සවන්දෙන්නන් තමන් අතර කතා නොකිරීම මුස්තහබ් (නිර්දේශිත) වේ. නිරන්තරයෙන් හදීස් අශ්-ෂරීෆ් කියවන්නන්ගේ මුහුණු දීප්තිමත්, පැහැපත් සහ අලංකාර වනු ඇත. කුර්ආන් අල්-කරීම් කියවන විට (හෝ පාරායනය කරන විට) ද එම සිරිත් විරිත් (ආචාර ධර්ම ලෙස හැඳින්වෙන) පිළිපැදිය යුතුය.

60- අස්‍රාඊල් අලයිහිස්සලාම් තුමාණෝ එතුමාණන්ගේ ශ්‍රී ආත්මය රැගෙන යාමට මනුෂ්‍ය ස්වරූපයෙන් පැමිණියහ. එතුමාණෝ ඇතුළු වීමට අවසර ඉල්ලා සිටියහ.

61- එතුමාණෝ අප නොදන්නා ජීවිතයකින් තම සොහොනේ ජීවමානව සිටිති. එතුමාණෝ තම සොහොනේ කුර්ආන් අල්-කරීම් පාරායනය කරමින් සහ සලාතය ඉටු කරමින් සිටිති. (සියලු නබිවරු මෙසේ වෙති.)

62- ලොව පුරා මුස්ලිම්වරු රසූලුල්ලාහ් (සල්ලල්ලාහු අලයිහි වසල්ලම්) තුමාණන් වෙනුවෙන් සලවාත් (ආශිර්වාද) පාරායනය කරනු දේවදූතයන්ට ඇසෙන අතර, ඔවුහු එතුමාණන්ට එතුමාණන්ගේ සොහොනේදී ඒ බව දන්වති. දිනපතා දහස් ගණන් දේවදූතයෝ එතුමාණන්ව බැහැදකිති.

63- එතුමාණන්ගේ ශ්‍රී සොහොනේ පස කාබාව සහ ජන්නාවන් (ස්වර්ගයන්) ඇතුළු වෙනත් ඕනෑම ස්ථානයකට වඩා වටිනේය.

64- සෑම උදෑසනකම සහ සෑම සවසකම, එතුමාණන්ගේ උම්මාව (ප්‍රජාව) විසින් සිදුකරන ලද ක්‍රියාවන් සහ ඉබාදත් (නැමදුම්) එතුමාණන්ට පෙන්වනු ලැබේ. එතුමාණෝ එම ක්‍රියාවන් කරන පුද්ගලයන් දකින අතර පව්කාරයන්ගේ සමාව සඳහා ප්‍රාර්ථනා කරති.

65- කාන්තාවන්ට ද එතුමාණන්ගේ සොහොන බැහැදැකීම මුස්තහබ් (නිර්දේශිත) වේ. කාන්තාවන්ට වෙනත් සොහොන් බැහැදැකීමට අවසර දෙනු ලබන්නේ අවට පිරිමින් නොමැති විට සහ මුස්ලිම්වරියකට සුදුසු ඇඳුමකින් සැරසී සිටින විට පමණි.

66- ශ්‍රේෂ්ඨ නබිතුමාණන්ගේ අභාවයෙන් පසුව මෙන්ම එතුමාණන් ජීවත්ව සිටියදී ද, අල්ලාහු තආලා එතුමාණන් සමඟ තවස්සුල් (එනම්, එතුමාණන් උදෙසා ඉල්ලීම) කරන අයගේ ප්‍රාර්ථනා ඕනෑම තැනක, ඕනෑම වේලාවක පිළිගනී. දිනක්, ගම්වැසියෙක් එතුමාණන්ගේ සොහොන බැහැදැක, “මාගේ රබ්! ඔබ වහලුන් නිදහස් කිරීමට අණ කළ සේක. මේ ඔබගේ නබිතුමාණෝය, මම ඔබගේ වහලුන්ගෙන් කෙනෙක්මි. ඔබගේ නබිතුමාණන් උදෙසා, මා ජහන්නම් (නිරයේ) ගින්නෙන් නිදහස් කළ මැනව!” යැයි පැවසීය. එවිට, “මාගේ වහලය! ඔබ නිදහස් වීමට පමණක් ඉල්ලා සිටියේ ඇයි? මාගේ සියලු වහලුන් නිදහස් කරන ලෙස ඔබ නොඉල්ලුවේ ඇයි? දැන් යන්න! මම ඔබව ජහන්නම් ගින්නෙන් නිදහස් කළෙමි” යන හඬක් ඇසිණි. ප්‍රකට අව්ලියාවරුන්ගෙන් (දේව මිත්‍රයන්ගෙන්) කෙනෙකු වන හාතිම් අල්-එසම් බල්හී තුමා, රසූලුල්ලාහ් තුමාණන්ගේ සොහොන අසල සිට, “මාගේ රබ්! මම ඔබගේ නබිතුමාණන්ගේ සොහොන බැහැදකිමි. මා හිස් අතින් හරවා නොයැවුව මැනව!” යැයි පැවසීය. එවිට, “මාගේ වහලය! මාගේ ප්‍රියතමයාගේ සොහොන ඔබ බැහැදැකීම මම පිළිගත්තෙමි. මම ඔබටත් ඔබ සමඟ පැමිණි අයටත් සමාව දුනිමි” යන හඬක් ඇසිණි. ඉමාම් අහමද් කස්තලානී (රහ්මතුල්ලාහි අලෙයිහ්) තුමා මෙසේ විස්තර කරයි, “මම වසර කිහිපයක් රෝගයකින් පීඩා වින්දෙමි. වෛද්‍යවරුන්ට සුවයක් සොයාගත නොහැකි විය. දිනක් රාත්‍රියේ මක්කාවේදී, මම ඉතා ඕනෑකමින් රසූලුල්ලාහ් තුමාණන්ට කන්නලව් කළෙමි. එදින රාත්‍රියේ මම සිහිනයකින් පුද්ගලයෙකු දුටුවෙමි. ඔහුගේ අතේ තිබූ කඩදාසියක, ‘රසූලුල්ලාහ් තුමාණන්ගේ අවසරය ඇතිව, අහමද් කස්තලානීගේ රෝගයට ඖෂධය මෙහි ලියා ඇත’ යනුවෙන් සඳහන් විය. මා අවදි වන විට, රෝගය දැනටමත් පහව ගොස් තිබුණි.”

නැවතත්, කස්තලානී තුමා මෙසේ විස්තර කරයි, “දැරියක් අපස්මාරයෙන් පීඩා වින්දාය. ඇය සුවය ලැබීම සඳහා මැදිහත් වන ලෙස මම ඉතා ඕනෑකමින් රසූලුල්ලාහ් තුමාණන්ට කන්නලව් කළෙමි. මාගේ සිහිනයේදී, යමෙක් එම දැරිය රෝගී කළ ජින්නියාව (භූතයාව) මා වෙත ගෙනැවිත්, ‘රසූලුල්ලාහ් තුමාණෝ මෙය ඔබට එව්වේය’ යැයි කීවේය. මම ජින්නියාට කෑගසා ඔහුට බැණ වැදුනෙමි. ඔහු නැවත කිසි දිනෙක එම දැරියට හානියක් නොකරන බවට දිවුළේය, මම අවදි වුණෙමි. එම දැරිය අපස්මාරයෙන් සුවය ලැබූ බවට මට ආරංචියක් ලැබුණි.”

“මම උපන් දාසයෙකු ලෙස නබිත්වය ප්‍රාර්ථනා කරමි.”
හදීස් අෂ්-ෂරීෆ්

67- කියාමත් (විනිශ්චය) දිනයේදී, රසූලුල්ලාහ් තුමාණෝ සොහොනෙන් නැගිටින පළමු තැනැත්තා වනු ඇත. එතුමාණෝ ජන්නාවේ (ස්වර්ගයේ) වස්ත්‍ර පැළඳ සිටිනු ඇත. එතුමාණෝ “ලිවා අල්-හම්ද්” (ප්‍රශංසාවේ ධජය) නමැති ධජය අතැතිව, (මහ්ෂර් ස්ථානය නමින් හැඳින්වෙන) රැස්වීම් ස්ථානයට (බුරාක් නමැති ජන්නාවේ වාහනය) පදවාගෙන යනු ඇත. නබිවරු සහ සියලු ජනයා මෙම ධජය යටතේ සිටිනු ඇත. වසර දහසක් එහි රැඳී සිටීමෙන් ඔවුහු වෙහෙසට පත්වනු ඇත. ජනයා ආදම්, නූහ්, ඉබ්‍රාහීම්, මූසා සහ ඊසා (අලයිහිමුස්සලාම්) යන නබිවරුන් වෙත එකිනෙකා ගොස්, අවසාන විනිශ්චය ආරම්භ කිරීම සඳහා මැදිහත් වන ලෙස ඉල්ලා සිටිනු ඇත. සෑම නබිවරයෙකුම සමාව ඉල්ලා, තමන් අල්ලාහු තආලාට ලැජ්ජා වන බවත් බිය වන බවත් පවසා, මැදිහත් වීමෙන් වැළකී සිටිනු ඇත. ඉන්පසු, ඔවුන් රසූලුල්ලාහ් තුමාණන් වෙත පැමිණ කන්නලව් කළ විට, එතුමාණෝ සජ්දා (නැමී වැඳීම) කර ප්‍රාර්ථනා කරනු ඇත, එතුමාණන්ගේ මැදිහත්වීම පිළිගනු ලැබේ. එතුමාණන්ගේ උම්මාව (ප්‍රජාව) ගිණුම් පියවනු ලබන පළමු පිරිස වනු ඇත; ඔවුහු සිරාත් පාලම තරණය කරන පළමු පිරිස සහ ජන්නාවට ඇතුළු වන පළමු පිරිස වනු ඇත. ඔවුහු යන සෑම තැනකම ආලෝකමත් කරනු ඇත. හස්‍රත් ෆාතිමා තුමිය සිරාත් පාලම පසුකර යන විට, “සැවොම දෑස් වසා ගන්න! මුහම්මද් අලයිහිස්සලාම් තුමාණන්ගේ දියණිය පැමිණෙමින් සිටී” යන හඬක් ඇසෙනු ඇත.

68- රසූලුල්ලාහ් තුමාණන් ජන්නාවේ දරන තනතුර වසීලා ලෙස හැඳින්වේ. එය ජන්නාවේ ඉහළම මට්ටමයි. ජන්නාවේ සිටින සැමට අතු විහිදෙන සිද්‍රත් අල්-මුන්තහා ගසේ මුල එහි ඇත. ජන්නාවේ සිටින අයට ආශීර්වාද ලැබෙන්නේ මෙම අතුවලිනි.

69- ආදම් අලයිහිස්සලාම් තුමාණන්ගේ කාලයේ කියන ලද අදාන් (සලාතය සඳහා වන කැඳවීම) හි ද මුහම්මද් අලයිහිස්සලාම් තුමාණන්ගේ නාමය අඩංගු විය.

70- තව්‍රාත් (තෝරාව), ඉන්ජීල් (සුවිශේෂය) සහ සෙබූර් (ගීතාවලිය) ග්‍රන්ථවල මුහම්මද් අලයිහිස්සලාම් තුමාණන්, එතුමාණන්ගේ කලීෆාවරුන් හතරදෙනා (අබූ බක්‍ර්, උමර්, උස්මාන් සහ අලී), එතුමාණන්ගේ අස්හාබ්වරුන් (සහචරයන්) සහ එතුමාණන්ගේ උම්මාවෙන් (ප්‍රජාවෙන්) සමහරෙකු වර්ණනා කරමින් සහ ප්‍රශංසා කරමින් කොටස් අඩංගු විය. අල්ලාහු තආලා “මුහම්මද්” යන වචනය තම “මහ්මූද්” (ප්‍රශංසනීය) යන නාමයෙන් ව්‍යුත්පන්න කර එය තම හබීබ් (ප්‍රියතමයා) ට නමක් ලෙස ලබා දුන්නේය. අල්ලාහු තආලා තම නාමයන් අතුරින් “රඌෆ්” (ඉතා කරුණාවන්ත) සහ “රහීම්” (ඉතා දයාන්විත) යන නාමයන් ද තම හබීබ්ට ලබා දුන්නේය.

71- එතුමාණන් වයස අවුරුදු තුනේදී, වයස අවුරුදු හතළිහේදී එතුමාණන්ට නබිත්වය දැනුම් දුන් විට, සහ වයස අවුරුදු පනස් දෙකේදී මිඅරාජ් (ස්වර්ගාරෝහණය) වෙත ගෙන යන විට දේවදූතයෝ එතුමාණන්ගේ පපුව පැළූහ. ඔවුහු එතුමාණන්ගේ හදවත පිටතට ගෙන, ජන්නාවෙන් (ස්වර්ගයෙන්) ගෙනා බඳුනක ජන්නා ජලයෙන් එය සේදූහ.

72- එතුමාණෝ වෘෂභ තාරකා මණ්ඩලයේ “සුරයියා (Pleiades)”නමින් හැඳින්වෙන තරු පොකුරේ තරු හත දුටු අතර ඒවායේ සංඛ්‍යාව පැවසූහ. මෙම තරු පොකුර සත් කන්‍යා තරු ලෙසද හැඳින්වේ.

73- ලේ ගැනීමෙන් පසු සමහර අය එතුමාණන්ගේ රුධිරය පානය කර තිබුණි. එතුමාණෝ, “ජහන්නම් (නිරයේ) ගින්න ඔහුව දවන්නේ නැත” යැයි පැවසූහ.

74- එතුමාණන්ගේ ශ්‍රේෂ්ඨතම ප්‍රාතිහාර්‍යයන්ගෙන් එකක් වන්නේ මිඅරාජ් නමින් හැඳින්වෙන එතුමාණන්ගේ ස්වර්ගාරෝහණයයි. බුරාක් නමැති ජන්නාවේ (ස්වර්ගයේ) වාහනය මත, එතුමාණන්ව මක්කාවේ සිට කුද්ස් (ජෙරුසලම) වෙත ද, පසුව අහසට සහ අර්ෂ් (දේව සිංහාසනය) වෙත ද ගෙන යන ලදී. එහිදී එතුමාණන්ට අසාමාන්‍ය දේ පෙන්වන ලදී. එතුමාණෝ අල්ලාහු තආලාව නොදන්නා ආකාරයකින් සැබෑ දැකීමකින් දුටහ (එම දැකීම පදාර්ථ ලෝකයෙන් පිටත, එනම් ආකිරත් (පරලොව) හිදී සිදුවිය). ක්ෂණයකින් එතුමාණන්ව නැවත නිවසට ගෙන එන ලදී. වෙනත් කිසිදු නබිවරයෙකුට මිඅරාජ් ප්‍රාතිහාර්‍යය ලබා දී නොතිබුණි.

75- එතුමාණන්ගේ උම්මාවට (ප්‍රජාවට) තම ජීවිත කාලය තුළ එක් වරක් එතුමාණන් වෙත සලවාත් (ආශිර්වාද) සහ සලාම් (ශාන්තිය) පාරායනය කිරීම ෆර්ද් (අනිවාර්‍ය)කරන ලදී. අල්ලාහු තආලා සහ දේවදූතයෝ ද එතුමාණන් වෙත සලවාත් සහ සලාම් පවසති.

76- එතුමාණන්ගේ ශ්‍රේෂ්ඨ හදවත සැමවිටම අල්ලාහු තආලා සමඟ විය; රාත්‍රියේදී, නිදා සිටියදී මෙන්ම අවදියෙන් සිටියදී, පිරිසක් සමඟ සිටියදී මෙන්ම තනිව සිටියදී, ගමනකදී, නිවසේදී, යුද්ධයේදී, සිනාසෙන විට, අඬන විට. එතුමාණෝ අල්ලාහු තආලා සමඟ පමණක් සිටි අවස්ථා ද විය.

තම ලෞකික යුතුකම් ඉටු කිරීමට සහ තම ශ්‍රේෂ්ඨ හදවත නැවත මනුෂ්‍ය ලෝකයට යොමු කිරීමට, එතුමාණෝ තම භාර්‍යාව වන ආයිෂා (රදියල්ලාහු අන්හා) තුමිය වෙත ගොස්, “යා ආයිෂා! මා සමඟ ස්වල්ප වේලාවක් කතා කරන්න (එවිට මට නැවත මා වෙත පැමිණිය හැකිය)” යැයි පවසන සේක. ඉන්පසු එතුමාණෝ තම අස්හාබ්වරුන් (සහචරයන්) බැලීමට, ඔවුන්ට අවවාද කිරීමට සහ මඟ පෙන්වීමට පිටතට යන සේක. නිවසේදී උදෑසන සලාතයේ සුන්නතය (නබිතුමාණන් අනුගමනය කිරීම සඳහා මුස්ලිම්වරුන් ඉටු කරන අනිවාර්‍ය නොවන කොටස) ඉටු කර, පසුව හස්‍රත් ආයිෂා තුමිය සමඟ කෙටි වේලාවක් කතා කිරීමෙන් පසු, එතුමාණෝ තම අස්හාබ්වරුන්ට ෆර්ද් (උදෑසන සලාතයේ අනිවාර්‍ය රක්අත් දෙක) මෙහෙයවීම සඳහා මස්ජිදයට (පල්ලියට) යන සේක. මෙම තත්ත්වය හසාඉස් අල්-පයිඝම්බරී (හස්‍රත් මුහම්මද් තුමාණන්ට පමණක් විශේෂිත වූ ගුණාංගයක්) වේ. එතුමාණෝ ආයිෂා (රදියල්ලාහු අන්හා) තුමිය සමඟ කතා නොකර පිටතට ගියේ නම්, එතුමාණන්ගේ මුහුණේ තිබූ දිව්‍යමය ප්‍රකාශනයන් සහ නූර් (ආලෝකය) නිසා කිසිවෙකුට එතුමාණන්ගේ මුහුණ දෙස බැලීමට නොහැකි වනු ඇත.

77- තනතුරු සහ පරමාධිපත්‍යය ඉල්ලා සිටීම වෙනුවට, එතුමාණෝ නබිත්වය සහ දිළිඳුකම තෝරාගත් සේක. දිනක් උදෑසන, ජබ්‍රාඊල් අලයිහිස්සලාම් තුමාණන් සමඟ කතා කරමින් සිටියදී, පෙර දින රාත්‍රියේ ඔවුන්ට කෑමට කටක්වත් නොතිබූ බව එතුමාණෝ පැවසූහ. ඒ මොහොතේ, ඉස්‍රාෆීල් අලයිහිස්සලාම් තුමාණෝ පැමිණ, “අල්ලාහු තආලා ඔබ පැවසූ දේ අසා, එතුමාණෝ මා එව්වේය. ඔබ කැමති නම්, ඔබ ස්පර්ශ කරන සෑම ගලක්ම රන්, රිදී හෝ මරකත බවට පත්වනු ඇත. ඔබ කැමති නම්, ඔබ පාලකයෙකු ලෙස ඔබේ නබිත්වය කරගෙන යනු ඇත” යැයි පැවසූහ. රසූලුල්ලාහ් තුමාණෝ තුන් වරක්, “මට උපන් දාසයෙකු ලෙස නබිත්වය අවශ්‍යයි” යැයි පැවසූහ.

78- අනෙකුත් නබිවරු (අලයිහිමුස්සලවාතු වත්තස්ලීමාත්) නිශ්චිත කාලවල් සහ නිශ්චිත රටවල් සඳහා නබිවරු වූහ. මුහම්මද් අලයිහිස්සලාම් තුමාණෝ කියාමත් (විනිශ්චය) දිනය දක්වා පොළොවේ සිටින සියලුම මනුෂ්‍යයන් සහ ජින්වරුන් (භූතයන්) සඳහා නබිවරයා ලෙස එවන ලදී. සමහර විද්වතුන් පවසන්නේ එතුමාණෝ දේවදූතයන්, සතුන්, ශාක සහ අජීවී වස්තූන්, කෙටියෙන් කිවහොත්, සියලු සත්වයන්ගේ ද නබිවරයා බවයි.

79- එතුමාණන්ගේ දයාව සහ අනුග්‍රහය සියලු සත්වයන් වෙත ළඟා වේ. ඇදහිලිවන්තයන් සඳහා එතුමාණන්ගේ අනුග්‍රහය පැහැදිලිය. අනෙකුත් නබිවරුන්ගේ (අලයිහිමුස්සලවාතු වත්තස්ලීමාත්) කාලවලදී අවිශ්වාසවන්තයින් ලෝකයේදී වධ හිංසාවට ලක් කර විනාශ කරන ලදී. මුහම්මද් අලයිහිස්සලාම් තුමාණන්ව ප්‍රතික්ෂේප කළ අයට ලෝකයේදී වධ හිංසා නොකළේය. දිනක්, එතුමාණෝ ජබ්‍රාඊල් අලයිහිස්සලාම් තුමාණන්ගෙන්, “අල්ලාහු තආලා මා ලෝකයන්ට දයාවක් බව ප්‍රකාශ කර ඇත. ඔබ මාගේ දයාවෙන් කොටසක් ලබා ඇත්ද?” යැයි විමසූහ. ජබ්‍රාඊල් තුමාණෝ, “අල්ලාහු තආලාගේ මහිමය සහ ශ්‍රේෂ්ඨත්වය හමුවේ, මම සැමවිටම මාගේ ඉරණම ගැන බියෙන් සිටියෙමි. මා විශ්වාසවන්ත බව ප්‍රකාශ කරන ආයත් (සූරත් අත්-තක්වීර් හි 20 වන සහ 21 වන ආයත්) ඔබ වෙත ගෙන ආ විට, එම ප්‍රශංසාව නිසා එම දරුණු බියෙන් මට සහනයක් දැනුණු අතර ආරක්ෂිත බවක් දැනෙන්නට පටන් ගත්තේය. මීට වඩා ශ්‍රේෂ්ඨ දයාවක් තිබේද?” යැයි පිළිතුරු දුන්හ.

80- අල්ලාහු තආලා මුහම්මද් අලයිහිස්සලාම් තුමාණන් සම්පූර්ණයෙන්ම සෑහීමකට පත්විය යුතු යැයි අභිමත කළ සේක. (අප 35 වන ගුණාංගයේ සඳහන් කළ පරිදි, අල්ලාහු තආලා එතුමාණන් සෑහීමකට පත්වන තුරු එතුමාණන් කැමති ඕනෑම දෙයක් එතුමාණන්ට ලබා දෙනු ඇත. මෙම කරුණ සූරත් අද්-දුහා හි ප්‍රකාශ කර ඇත.)

81- මවාහිබ් අල්-ලදුන්නිය්‍යා ග්‍රන්ථයේ ලියා ඇති පරිදි, ප්‍රකට හදීස් අශ්-ෂරීෆ් (නබි වදනක්) ඇත, “මාගේ උම්මාව (ප්‍රජාව) දලාලත් (වැරදි දෙයක්, අපගමනය, මිථ්‍යාදෘෂ්ටිය) මත එක්සත් නොවන ලෙස මම මාගේ රබ් (ස්වාමියා) ගෙන් ඉල්ලා සිටියෙමි. එතුමාණෝ එය පිළිගත් සේක.”

තවත් හදීස් අශ්-ෂරීෆ් එකක, එතුමාණෝ, “අල්ලාහු තආලා ඔබව කරුණු තුනකින් ආරක්ෂා කර ඇත: පළමුව, එතුමාණෝ ඔබව දලාලත් මත එක්සත් වීමෙන් ආරක්ෂා කර ඇත. දෙවනුව, බෝවන රෝගයකින් මිය යන මුස්ලිම්වරයෙකුට ෂහීද්වරයෙකුගේ (දිවි පිදූවෙකුගේ) තවාබ් (ප්‍රතිඵල) ලැබේ. තෙවනුව, සාලිහ් (ධාර්මික, භක්තිමත්) මුස්ලිම්වරුන් දෙදෙනෙකු මුස්ලිම්වරයෙකුගේ යහපත්කම ගැන සාක්ෂි දරන්නේ නම්, එම මුස්ලිම්වරයා ජන්නාවට (ස්වර්ගයට) යනු ඇත” යැයි පැවසූහ.

එක් හදීස් අශ්-ෂරීෆ් එකක, එතුමාණෝ, “මාගේ අස්හාබ්වරුන් (සහචරයන්) අතර ඇති මතභේදය ඔබට දයාවකි” සහ “මාගේ උම්මාව (ඉබාදත් (නැමදුම්) කටයුතුවලදී මද්හබ් (සම්ප්‍රදායන්) වලට වෙන්වීම) අතර ඇති මතභේදය දයාවකි” යැයි පැවසූහ. එතුමාණන්ගේ උම්මාව සත්‍යය සහ නිවැරදි මාර්ගය සොයා ගැනීමට වෙහෙසෙන විට, ඔවුන් අතර මතභේද ඇතිවේ. ඔවුන්ගේ වෙහෙස (අල්ලාහු තආලාගේ) දයාවට හේතු වේ. මෙම හදීස් අශ්-ෂරීෆ් පුද්ගලයන් වර්ග දෙකක් විසින් ප්‍රතික්ෂේප කරනු ලැබේ: එක් අයෙක් මාජින්, දෙවැන්නා මුල්හිද් ය. මාජින් යනු ලෞකික වාසි සඳහා ආගම මෙවලමක් ලෙස භාවිතා කරන වංචනික පුද්ගලයෙකි. මුල්හිද් යනු තම ලෞකික වාසි අනුව ආයත් අල්-කරීමා (කුර්ආන් වාක්‍ය) අර්ථකථනය කිරීමෙන් අවිශ්වාසවන්තයෙකු බවට පත්ව ඇති මිථ්‍යාදෘෂ්ටිකයෙකි. යහ්‍යා ඉබ්නු සඊද් තුමා මෙසේ පවසයි, “ඉස්ලාමීය විද්වතුන් පහසුකම් සපයන්නන්‍ය. ඔවුන්ගෙන් එක් අයෙකු යමක් (ක්‍රියාවක්, හැසිරීමක්, ආදිය) හලාල් (අනුමත) යැයි පවසන අතර, තවත් අයෙකු එය හරාම් (තහනම්) යැයි පවසයි. ධාර්මික මිනිසුන් සඳහා ඔවුන් හලාල් යැයි පැවසූ දේ, දූෂිත කාලවලදී ඔවුන් හරාම් ලෙස හැඳින්වූහ.” ඉහත හදීස් අශ්-ෂරීෆ් මගින් ඉජ්මා අල්-උම්මා, එනම් මුජ්තහිද්වරුන් නමින් හැඳින්වෙන විද්වතුන්ගේ සම්මුතිය, අදිල්ලා අෂ් ෂර්ඉයියාහ් (ඉස්ලාමීය නීතියේ මූලාශ්‍ර) වලින් එකක් බව පෙන්වා දෙයි. වෙනත් වචන වලින් කිවහොත්, එය ඉස්ලාමීය දැනුමේ මූලාශ්‍ර හතරෙන් එකකි. (ඉස්ලාමයේ මාර්ග හතරක් හෝ සම්ප්‍රදායන් හතරක් ලෙස හැඳින්වෙන) මද්හබ් හතර සත්‍ය වේ. මද්හබ් යනු මුස්ලිම්වරුන් සඳහා අල්ලාහු තආලාගේ දයාවයි.

82- රසූලුල්ලාහ් තුමාණන්ගේ ශ්‍රේෂ්ඨ දියණියන් සහ භාර්‍යාවන් (රදියල්ලාහු තආලා අන්හුන්න) ලෝකයේ කාන්තාවන් අතරින් වඩාත්ම උසස් වෙති. තවද, නබිවරුන් හැර, එතුමාණන්ගේ සියලුම අස්හාබ්වරු (සහචරයෝ) සියලු මිනිසුන් අතරින් ඉහළම අය වෙති. එතුමාණන්ගේ නගර වන මක්කා අල්-මුකර්‍රමා සහ පසුව මදීනා අල්-මුනව්වරා, පොළොවේ ඇති වටිනාම ස්ථාන වේ. එතුමාණන්ගේ මස්ජිද් අශ්-ෂරීෆ් හි ඉටු කරන එක් රක්අත් සලාතයකට රක්අත් දහසක තවාබ් (ප්‍රතිඵල) ලැබෙනු ඇත. අනෙකුත් ඉබාදත් (නැමදුම්) සඳහා ද එය එසේම වේ. එතුමාණන්ගේ සොහොන සහ එතුමාණන්ගේ මින්බරය (දේශනා පීඨිකාව) අතර ජන්නාවේ (ස්වර්ගයේ) උද්‍යානයක් ඇත. එතුමාණෝ, “මාගේ මරණයෙන් පසු මා බැහැදකින පුද්ගලයෙකු, මා ජීවත්ව සිටියදී මා බැහැදැකියා හා සමානය. (හරමයින් නමින් හැඳින්වෙන ස්ථානවලින්) එකක මිය යන ඇදහිලිවන්තයෙකු කියාමත් (විනිශ්චය) දිනයේදී ආරක්ෂිත හැඟීමකින් නැවත නැගිටුවනු ලබනු ඇත” යැයි පැවසූහ. මක්කා සහ මදීනා නගර “හරමයින්” ලෙස හැඳින්වේ.

83- සෑම කෙනෙකුගේම පෙළපත ඔවුන්ගේ පුතුන් හරහා පවතී. මුහම්මද් අලයිහිස්සලාම් තුමාණන්ගේ පෙළපත එතුමාණන්ගේ දියණිය වන ෆාතිමා තුමියගෙන් පවතී. මෙම කරුණ හදීස් අශ්-ෂරීෆ් එකක සඳහන් වේ.

84- සෑම මනුෂ්‍යයෙකුටම ජින් (භූත) වර්ගයාගෙන් මිතුරෙකු සිටී. මෙම ෂෙයිතාන් (යක්ෂයා) අවිශ්වාසවන්තයෙකි. ඔහු නිතරම වස්වසා (සැක, කුකුස) මුමුණමින්, ඔහුගේ ඊමාන් (ඇදහිල්ල) නැති කිරීමට සහ ඔහුව පව් කිරීමට පොළඹවයි. රසූල් අලයිහිස්සලාම් තුමාණෝ තම ජින් මිතුරාව ඉස්ලාම් දහමට හරවා ගත්හ.

85- රසූලුල්ලාහ් (සල්ලල්ලාහු තආලා අලයිහි වසල්ලම්) තුමාණන්ගේ අන්තිම කාලය ළං වූ විට, ජබ්‍රාඊල් අලයිහිස්සලාම් තුමාණෝ පැමිණ අල්ලාහු තආලාගේ සලාමය (ශාන්තිය) ගෙනැවිත්, එතුමාණන් කෙසේදැයි විමසූ බව පැවසූහ. එතුමාණෝ තම මරණය ළං වී ඇති බව පැවසූහ. ඉන්පසු එතුමාණෝ එතුමාණන් සහ එතුමාණන්ගේ උම්මාව (ප්‍රජාව) පිළිබඳ බොහෝ ශුභාරංචි ලබා දුන්හ.

යා රසූලල්ලාහ්! ඔබගේ පාද දූවිල්ල ලෝකයටම මම නොදෙන්නෙමි!

යා රසූලල්ලාහ්! ඔබගේ හිසකෙස් ගසක් අහස් හතට මම හුවමාරු නොකරන්නෙමි!

යා රසූලල්ලාහ්! සිද්දීක්ගේ පැතුම වූයේ ඔබගේ එකම ඉඟියකි!

යා රසූලල්ලාහ්! ඉර්ෆාන්ගේ බලාපොරොත්තුව ඔබගේ පාද දූවිල්ල වීමය!