МУҲОСИРА

Оғози муҳосира

Соли ҳафтуми беъсат… Мушрикон беист мекӯшиданд, ки нагузоранд ислом ба дилҳо роҳ ёбад ва паҳн шавад. Бо вуҷуди ин, мусалмонон рӯз аз рӯз зиёдтар мешуданд. Шиканҷаву зулме, ки ба мусалмонон мекарданд, онҳоро аз роҳашон барнамегардонд, баръакс, сабаб мешуд, ки боз ҳам бештар ба ҳамдигар бипайванданд ва якдил шаванд. Ҳеҷ кадоме аз онҳо аз динаш барнамегашт ва аз фидо кардани ҷонаш дар роҳи Сарвари мо Расулуллоҳ ибо намекард. Қабилаҳои берун аз Макка инро мешуниданд ва кунҷковтар мешуданд, равшании ислом ҳам ба ҷойҳои дуртар мерасид. Мушрикон фаҳмиданд, ки касоне, ки ба Ҳабашистон фиристода буданд, ба мақсадашон нарасиданд, ҳатто Наҷошӣ Асҳама мусалмон шуда, мусалмононро ҳимоя мекунад ва бо онҳо нек рафтор менамояд, ва девонавор шуданд. Барои он ки аламашонро чандин баробар гиранд ва решаи исломро хушк кунанд, ҷамъ омаданд ва ин қарори даҳшатнокро қабул карданд: «Дар ҳар ҷое ки бошад, дар ҳар ҷое ки дида шавад, Муҳаммад ҳатман кушта мешавад!…»

Кофирон барои ин қасам болои қасам хӯрданд.

Абӯтолиб аз ин қарори мушрикон огоҳ шуда, сахт ғамгин гашт. Дар бораи ҷони ҷигарбандаш, бародарзодаи муборакаш, ба ташвиш афтод. Қабилаашро ҷамъ кард ва ба онҳо амр кард, ки Султони коинотро аз мушрикони Қурайш ҳимоя кунанд. Бани Ҳошим бо ғайрати хешовандӣ барои иҷрои ин амр як шуданд. Аз ин рӯ Сарвари мо, Паёмбар, ва ҳамаи асҳоби Ӯро, ки ба Ӯ имон оварда буданд, ба Шиъби Абӯтолиб, яъне маҳаллаи Абӯтолиб, даъват карданд, ки дар шимоли Макка, бар теппае тақрибан дар се километрии Байтуллоҳ воқеъ буд. Сарвари мо Расулуллоҳ (саллаллоҳу алайҳи ва саллам) асҳобашро ҷамъ карда, дар Шиъб иқомат кардан гирифт. Аз Бани Ҳошим танҳо Абӯлаҳаб ба қарори ҳимояи Сарвари мо мухолифат кард ва ба Шиъб нарафт. Мушрикон, аз ҷумла худи ӯ, як шуданд ва барои куштани Паёмбари мо фурсат пойидан гирифтанд.1

Мушрикон диданд, ки Сарвари мо, Паёмбар, ва асҳобаш дар маҳаллаи Абӯтолиб ҷамъ шудаанд, ва боз гирди ҳам омаданд. Ин бор чунин қарор қабул карданд: «То он даме ки Муҳаммад алайҳиссалом барои кушта шудан ба қурайшиён супорида нашавад, аз Бани Ҳошим духтар гирифта намешавад!… Ба онҳо духтар дода намешавад!… Ба онҳо ҳеҷ чиз фурӯхта намешавад!… Аз онҳо ҳеҷ чиз харида намешавад!… Бо онҳо ҷамъ омада, гуфтугӯ карда намешавад, вохӯрда намешавад!… Ба хонаҳо ва маҳаллаҳояшон даромада намешавад!… Ҳеҷ гуна талаби сулҳ аз ҷониби онҳо ҳаргиз қабул карда намешавад!… Ҳеҷ гоҳ ба онҳо раҳм карда намешавад!…»

Ин қарорро мушрике бо номи Мансур ибни Икрима бар коғазе навишт ва онро муҳр карданд. Баъд ба девори Каъбаи муаззама овехтанд, то ҳама бубинанд ва риоя кунанд.

Чун ин хабар ба Паёмбари маҳбуби мо расид, бисёр ғамгин шуд ва дуо фармуд. Дуояш дарҳол қабул шуд ва дастони Мансури бадбахт дар як лаҳза хушк шуд. Мушрикон ҳайрон монданд ва гуфтанд: «Бингаред! Ба ҷазои зулме, ки ба Бани Ҳошим кардем, дастони Мансур хушк шуда, ба мусибат гирифтор шуд.» Вале ба ҷои он ки ба худ оянд, боз ҳам саркаштар шуданд. Дар сари роҳҳое, ки ба Шиъб мебурданд, посбонон гузоштанд. Намегузоштанд, ки ба он ҷо хӯрок ва пӯшок дароранд. Ба фурӯшандагоне, ки ба Макка меомаданд, гуфтанд, ки ба Шиъб надароянд, молашонро ба он ҷо набаранд ва агар лозим ояд, худашон онро бо нархи баланд мехаранд. Гумон мекарданд, ки бад-ин тариқ аҳли Шиъбро аз гуруснагӣ мекушанд ё Бани Ҳошим пушаймон шуда, Сарвари мо, Паёмбарро ба онҳо месупоранд. Ин ҳол ҳар сол то вақти зиёрати Каъба давом мекард.

«Эй Паёмбари Ман! Барои ту Аллоҳ ва мӯъминоне, ки аз паи ту мераванд, басандаанд!» Анфол: 64

Тибқи анъана дар ин айём хун намерехтанд. Аз ин рӯ Бани Ҳошим озодона ба Макка мерафтанд ва бо хариду фурӯш мекӯшиданд, ки ниёзҳои яксолаи худро таъмин кунанд. Агар яке аз онҳо барои харидани мол назди тоҷире меомад, бузургони мушрикон, монанди Абӯлаҳаб ва Абӯҷаҳл, дарҳол мерасиданд ва ба тоҷирон мегуфтанд: «Эй тоҷирон! Нархҳоятонро барои асҳоби Муҳаммад бисёр баланд кунед, ба тавре ки аз гаронӣ ҳеҷ кас чизе харида натавонад! Агар аз ин сабаб молатон нафурӯхта, дар дастатон монад, мо ҳамаашро харидан тайёрем.» Тоҷирон ҳам ба молашон нархи баланд мегуфтанд ва мусалмонон дастхолӣ бармегаштанд…

Дар ин роҳ Паёмбари маҳбуби мо, модари мо ҳазрати Хадича ва Абӯбакри Сиддиқ тамоми молу дороии худро сарф карданд ва кӯшиданд, ки доду фиғони кӯдаконро, ки аз гуруснагӣ ба осмон мерасид, ором кунанд. Ба онҳо пӯсти дарахтон, решаи алафҳо ва ҳатто пораҳои чарми хушкшуда мехӯронданд. Падарону модарон аз ночорӣ пӯсту устухон шуда буданд. Пеш аз ҳама Сарвари мо, Паёмбар, ва дигар асҳоби киром аз гуруснагӣ ба шикамҳои муборакашон санг мебастанд. Агар яке аз мушрикон дилаш сӯхта, пинҳонӣ чизе меовард, ӯро мезаданд ва сахт таҳқир мекарданд. Хулоса, рафтуомад қатъ шуда буд ва мӯъминон дар ҳоли сахт монда буданд.

Мушрикон бо ин зулми шадид интизор буданд, ки Бани Ҳошим ба роҳ оянд ва Абӯтолиб Сарвари мо, Паёмбарро ба онҳо супорад. Мусалмонони маҳаллаи Абӯтолиб бошанд, баръакси фикри онҳо, Сарвари моро ҳимоя мекарданд ва барои он ки ба Ӯ зараре нарасад, ҳар чорае меандешиданд. Абӯтолиб барои пешгирии суиқасди эҳтимолӣ дар ҷои хоби Сарвари мо Расулуллоҳ навбат ба навбат посбон мегузошт, то Ӯ дар хонааш ором хобад. Сарвари мо бошад, бе ҳеҷ ибо барои иҷрои амри Аллоҳ таъоло ва паҳн кардани ислом ҳатто як сонияашро беҳуда намегузаронд: мардумро ба дин даъват мекард, мекӯшид сабаби наҷоти онҳо аз Ҷаҳаннам гардад ва дар ин роҳ бо сабр насиҳат мефармуд. Барои он ки мушрикони Қурайш, ки Ӯро дурӯғгӯ мехонданд, низ бифаҳманд, ки гуруснагӣ чист, рӯзе Сарвари мо Расулуллоҳ дуо фармуд: «Илоҳо! Ба инҳо низ мисли ҳафт соли қаҳтии замони Юсуф (алайҳиссалом) ҳафт сол азоби қаҳтӣ дода, маро ёрӣ деҳ!» Дар рӯзҳои баъдӣ аз осмон қатрае борон наборид. Замин аз беобӣ сӯхт. Дар рӯи замин ягон гиёҳи сабз ёфт намешуд. Мушрикони Қурайш ҳайрон монданд, ки ба чӣ бало гирифтор шудаанд. Мурдори ҳайвонҳои аз гуруснагӣ мурда ва пӯстҳои бадбӯи сагҳоро хӯрда, мекӯшиданд, ки аз марг халос шаванд.

Фарзандони онҳо низ аз гуруснагӣ доду фиғон бардоштанд. Бисёре аз онҳо аз гуруснагӣ мурданд. Аз гуруснагӣ ба осмон менигаристанд ва ҳама ҷоро чунон медиданд, ки гӯё дуд фаро гирифтааст. Гӯё ба худ омаданд ва бузургии зулми кардаашонро фаҳмиданд. Аз миёни худ Абӯсуфёнро ба ҳузури шарифи Сарвари мо, Паёмбар, фиристоданд. Абӯсуфён омад ва қасам хӯрда гуфт: «Эй Муҳаммад! Ту мегӯӣ, ки барои оламиён раҳмат фиристода шудаӣ, ба мо амр мекунӣ, ки ба Аллоҳ имон оварем ва ҳуқуқи хешовандиро риоя кунем. Ҳол он ки қавми ту аз хушксолӣ ва гуруснагӣ нобуд шуда, мемирад. Ба Парвардигорат як дуо кун, ки ин мусибат аз сари мо бардошта шавад; Аллоҳ дуои туро қабул мекунад. Агар чунин дуо кунӣ, ҳамаамон имон меоварем!…»

Бад-ин тариқ онҳо зулму шиканҷаҳояшонро як сӯ гузошта, ба тангӣ афтода буданд ва ба Сарвари мо Расулуллоҳ илтиҷо мекарданд. Сарвари мо кардаҳояшонро ба рӯяшон назад ва ба хотири сухани «имон меоварем»-и онҳо дастони муборакашро бардошта, ба даргоҳи Ҷаноби Ҳақ дуо кард. Аллоҳ таъоло дуои Ҳабиби Худро қабул фармуд ва бар Макка борони фаровон фиристод; заминҳо аз об сер шуданд ва гиёҳҳо сабз шудан гирифтанд. Мушрикон бошанд, бо вуҷуди он ки аз хушксолӣ ва қаҳтӣ халос шуданд, ваъдаи худро фаромӯш карда, дар куфр исрор варзиданд…

Аллоҳ таъоло дар ҷавоби онҳо дар оёти каримае, ки нозил фармуд, чунин фармуд, ки маънояш ин аст: «Балки онҳо (ба Аллоҳ таъоло ва ба Муҳаммад алайҳиссалом имон намеоранд; дар бораи Қуръони карим, охират ва аз нав зинда шудан…) дар шубҳа фурӯ рафта, бозӣ мекунанд. Пас (эй Ҳабиби Ман!) интизори рӯзе бош, ки осмон дуди ошкоре меорад. Он дуд тамоми одамонро батамом фаро мегирад. Ин азоби бисёр сахт аст! (Одамон мегӯянд:) „Эй Парвардигори мо! Ин азобро аз мо бардор, то имон оварем.“ Онҳоро андешаву ибрат гирифтан куҷост, ва ҳол он ки ба онҳо паёмбаре омад, ки ҳақиқатҳоро баён мекунад? Сипас аз Ӯ рӯй гардонданд ва гуфтанд: „Ӯ девонаи таълимдидааст.“ Вақте ки ин азобро андаке бардорем, шумо боз ба ҳоли пешинаатон бармегардед. Рӯзе, ки бо шиддати бузург (сахт, бе роҳи гурез) дастгир мешаванд (рӯзи Бадр), Мо албатта (аз онҳо) интиқом мегирем. Қасам ба ҷалоли Ман, ки Мо пеш аз онҳо (пеш аз мушрикони Қурайш) қавми Фиръавнро низ имтиҳон карда будем. Ба онҳо аз ҷониби Мо паёмбари шарафманде омад (ки Мусо алайҳиссалом аст). Вай ба онҳо гуфт: „Бандагони Аллоҳро (Бани Исроилро) ба ман супоред. (Онҳоро бо ман бифиристед. Озодашон кунед, азобашон надиҳед.) Ба ростӣ, ман аз ҷониби Аллоҳ таъоло бо ваҳй ба сӯи шумо фиристодашуда паёмбари амин ҳастам. Дар баробари Аллоҳ таъоло такаббур накунед. Зеро ман ба шумо бо далеле, ки дурустии даъвоямро равшан мекунад, бо мӯъҷизаи ошкор омадам. Бидонед, ки ман аз сангсор кардан ва куштани шумо ба Аллоҳ таъоло, ки Парвардигори ману шумост, паноҳ мебарам ва Ӯ маро нигоҳ медорад. Агар маро тасдиқ накунед ва ба ман имон наоваред, маро ба ҳоли худам вогузоред. (Аз хайри шумо гузаштам; ақаллан шарри шумо ба ман нарасад.)“ (Чун онҳо на танҳо имон наоварданд ва ӯро дурӯғгӯ хонданд, балки ба озору ҷафо низ сар карданд,) Мусо (алайҳиссалом) ба Аллоҳ таъоло дуо карда, гуфт: „Ё Раббӣ! Инҳо қавме ҳастанд, ки дар куфр исрор меварзанд.“ Аллоҳ таъоло ба Мусо (алайҳиссалом) ваҳй карда, фармуд: „Шабона бо бандагони Ман (Бани Исроил) (аз Миср) берун рав! Вақте ки Фиръавн ва ёронаш аз баромадани шумо хабар ёбанд, албатта аз паи шумо меоянд. Вақте ки бо қавмат аз баҳр гузаштӣ, онро ҳамон тавр, ки ҳаст, вогузор (асоятро боз назан ва роҳҳои кушодашударо напӯш. Кушода бигузор). Зеро Фиръавн ва лашкараш ба он роҳҳо медароянд ва ғарқ мешаванд, ғӯта мехӯранд.“»2

Бардошта шудани муҳосира

Мушрикон аз сухани «имон меоварем»-и худ баргаштанд ва боз ба зулм сар карданд. Рӯзе Аллоҳ таъоло ба Сарвари мо, Паёмбар, ба воситаи ваҳй хабар дод, «ки бар аҳдномаи дар Каъба овехта кирми дарахтхӯрро (куя) мусаллат кардааст ва он кирмак ҷуз номи Аллоҳ таъоло ҳамаи навиштаҳоро хӯрдааст…». Сарвари мо ба Абӯтолиб фармуд: «Эй амак! Аллоҳ таъоло, ки Парвардигори ман аст, бар аҳдномаи қурайшиён кирми дарахтхӯрро мусаллат кард. Ҷуз номи Аллоҳ таъоло аз чизҳое, ки дар он навишта шуда буд, монанди зулм, қатъи пайванди хешовандӣ, буҳтон… ҳеҷ чизро нагузошт, ҳамаро нобуд кард.»

«Илоҳо! Ба инҳо низ мисли ҳафт соли қаҳтии замони Юсуф (алайҳиссалом) ҳафт сол азоби қаҳтӣ дода, маро ёрӣ деҳ!» Ҳадиси шариф

Абӯтолиб пурсид: «Инро ба ту Парвардигорат хабар дод?» Сарвари мо, Паёмбар, фармуд: «Бале.» Он гоҳ Абӯтолиб гуфт: «Шаҳодат медиҳам, ки ту ҳамеша танҳо рост мегӯӣ.» Дарҳол либос пӯшиду ба Каъба рафт. Бузургони мушрикон он ҷо нишаста буданд. Омадани Абӯтолибро дида, гуфтанд: «Ҳатман меояд, ки Муҳаммадро ба мо супорад!..» Абӯтолиб назди онҳо омад ва гуфт: «Эй гурӯҳи Қурайш! Бародарзодаам, ки Амин аст ва ҳаргиз дурӯғ нагуфтааст, ба ман хабар дод, ки ҷуз номи Аллоҳ таъоло ҳамаи навиштаҳои саҳифаеро, ки навиштаед, кирми дарахтхӯр хӯрдааст. Қани, он коғазеро, ки бар зидди мо навиштаед, биёред, бубинем!.. Агар ин сухан рост бошад, қасам мехӯрам, ки ҳамаамон то дами марг ҳимояи Ӯро давом медиҳем! Шумо ҳам акнун аз ин зулм ва рафтори бади худ даст кашед…» Мушрикон бо ҳаяҷон саҳифаро аз девори Каъба фуроварда, оварданд. Абӯтолиб гуфт: «Бихонед!» Яке аз онҳо саҳифаро барои хондан кушод ва дид, ки ҷуз калимаҳои «Бисмика Аллоҳумма» ҳамаи навиштаҳо пок шудаанд.3 Мушрикон намедонистанд, ки чӣ гӯянд ва чӣ кунанд. Ҳатто баъзеашон аз ин кор даст кашиданд ва дар натиҷа ин муҳосираи шадидро, ки се сол давом карда, азобҳои фаромӯшнашаванда оварда буд ва дар дилҳо захмҳои амиқ кушода буд, бардоштанд. Вале аз душмании худ ҳаргиз даст накашиданд, балки боз ҳам сахтгиртар шуданд. Барои пешгирии паҳн шудани ислом ҳамаи роҳҳоро озмуданд. Бо вуҷуди ҳамаи ин талошҳояшон ислом бо суръат паҳн мешуд; Паёмбари маҳбуби мо Муҳаммад алайҳиссалом мекӯшид одамонеро, ки дар зулмати давраи ҷоҳилият нафасашон танг шуда буд, наҷот диҳад, ва онҳоро ба саодати ҳақиқӣ мерасонд. Касоне, ки ба ин саодат расиданд, барои неъмати бузурге, ки ба он расида буданд, шукр мегуфтанд ва дар баробари таҳқиру шиканҷаҳои мушрикон ҳаргиз наметарсиданд. Бисёр дилҳое, ки мӯъҷизаҳои Муҳаммад алайҳиссалом ва собитқадамии мусалмононро дар динашон медиданд, бо нури ислом мунаввар мегаштанд.

Ду пора шудани моҳ

Яке аз мӯъҷизаҳои бузурги Сарвари мо, Паёмбар, ду пора шудани моҳ аст. Гурӯҳе аз мушрикон, ки дар миёнашон Абӯҷаҳл ва Валид ибни Муғира низ буданд, ба Расули акрам (саллаллоҳу алайҳи ва саллам) гуфтанд: «Агар ту ҳақиқатан паёмбар бошӣ, моҳро ду пора кун, ба тавре ки нисфаш бар болои кӯҳи Қуайқиъон ва нисфи дигараш бар болои кӯҳи Абӯқубайс дида шавад!..» Сарвари мо Расулуллоҳ фармуд: «Агар инро кунам, имон меоваред?» Онҳо гуфтанд: «Бале, имон меоварем.» Сарвари мо Расулуллоҳ ба Аллоҳ таъоло дуо кард, ки моҳ ду пора шавад. Ҷабраил алайҳиссалом дарҳол назди Паёмбари маҳбуби мо омад ва гуфт: «Эй Муҳаммад! Ба аҳли Макка хабар деҳ, ки имшаб мӯъҷизаро тамошо кунанд.» Сарвари мо хабар дод, ки дар шаби чордаҳуми моҳ, ки моҳ бадр (моҳи пурра), яъне комилан мудаввар ва аз ҳама дурахшон аст, моҳ ду пора мешавад ва касоне, ки мехоҳанд ибрат гиранд, тамошо кунанд. Он шаб Паёмбари маҳбуби мо бо ангушти муборакаш ишора кард ва моҳ ду пора шуд. Як пора бар болои кӯҳи Абӯқубайс ва пораи дигар бар болои кӯҳи Қуайқиъон дида шуд. Баъд пораҳо дар осмон боз ба ҳам пайвастанд.

Расулуллоҳ фармуд: «Эй Абӯсалама ибни Абдуласад, эй Арқам ибни Абуларқам! Шоҳид бошед!» ва сипас ба дигар асҳобе, ки ҳамроҳаш буданд, низ фармуд: «Шоҳид бошед!» Мушрикон бошанд, бо чашмони худ боз як мӯъҷизаи ошкорро диданд. Вале на танҳо ба ваъдаашон вафо накарданд ва имон наоварданд, балки барои он ки дигарон ҳам имон наоранд, гуфтанд: «Ин ҷуз ҷодуе нест, ки Муҳаммад бар мо кардааст! Аммо ҳамаи одамонро ҷоду карда наметавонад-ку!.. Биёед аз одамоне, ки аз шаҳрҳои дигар меоянд, ҳам бипурсем. Бубинем, ки онҳо ҳам шоҳиди ҳамин ҳодиса шудаанд? Агар дида бошанд, даъвои нубуввати Муҳаммад рост аст. Дар акси ҳол ин ҷодуест.» Аз омадагон пурсиданд, ҳатто ба ҷойҳои дигар одам фиристода, пурсонданд. Аз ҳама як ҷавоб шуниданд: «Бале, он шаб дидем, ки моҳ ду пора шуд!» Боз ҳам инкор карданд. Сардастаи мункирон Абӯҷаҳл буд. Вай дилҳоро фосид мекард, то одамон ба неъмати имон нарасанд, ва мегуфт: «Ҷодуи ятими Абӯтолиб ба осмон ҳам таъсир кард!..»4 Аз сабаби ин инкори ӯ Аллоҳ таъоло оёти карима нозил фармуд, ки маънояш чунин аст:

«Соат (қиёмат) наздик шуд ва моҳ шикофт (ду пора шуд). Агар онҳо (кофирони Қурайш) мӯъҷизае (ки ба паёмбарии Муҳаммад алайҳиссалом далолат кунад) бубинанд, рӯй мегардонанд (аз андешидан дар он ва аз имон овардан) ва мегӯянд: „Ин ҷодуи доимӣ (пайваста, фарогир, пурқувват) аст.“ Ва онҳо (Паёмбар ё мӯъҷизаро) дурӯғ шумурданд, инкор карданд ва аз ҳавои нафси худ (аз хоҳишу орзуҳои нафсашон) пайравӣ карданд. Ва ҳол он ки ҳар кор ба натиҷаи худ (ки ба сӯи он равон аст) мерасад ва ҷои худро меёбад. Қасам, ки ба онҳо (ба мушрикони Макка) хабарҳои бисёр муҳиме (ҳукмҳо, манъҳо) омадааст, ки (онҳоро аз бадӣ) бозмедорад. (Ин амрҳо ва донишҳо) ҳикмати комиланд. Вале расулон, огоҳиҳо ва бимдиҳиҳо ҳаргиз (ба онҳо) фоида намебахшанд. Пас (эй Ҳабиби Ман! Агар дар инкор якравӣ кунанд,) ту ҳам аз онҳо рӯй гардон. Рӯзе, ки даъваткунанда (Исрофил алайҳиссалом) ба сӯи чизи нодидаву ношинос (ба маҳшар, ба ҳисоб) даъват кунад, онҳо бо чашмони хору зор (аз тарсу даҳшат надониста, ки ба куҷо мераванд) мисли малахҳои пароканда аз қабрҳояшон берун меоянд. Кофирон (гарданҳоро хам карда) ба сӯи он даъваткунанда шитобон мегӯянд: „Имрӯз барои мо чӣ рӯзи сахту душвор аст!“»5

Парвардигорам ба шумо ҳам ҳидоят насиб гардонад

Пас аз ба охир расидани муҳосираи сесолае, ки мушрикон бар зидди мусалмонон ҷорӣ карда буданд, гурӯҳе аз Наҷрон ба назди Сарвари мо Расулуллоҳ омаданд. Онҳо тақрибан бист нафар буданд. Дар бораи ислом аз асҳоби киром, ки ба Ҳабашистон ҳиҷрат карда буданд, шунида буданд ва барои шинохтани ислом ва расидан ба саодати дидани Сарвари мо ба Макка омада буданд. Бо Сарвари мо Расулуллоҳ дар канори Каъбаи муаззама вохӯрданд. Саволҳои бисёре пурсиданд ва ҷавобҳое гирифтанд, ки аз орзуяшон ҳам зеботару комилтар буданд. Мушрикони Қурайш ҳам аз атроф онҳоро тамошо мекарданд. Паёмбари маҳбуби мо, ки ҳамчун раҳмат барои оламиён фиристода шудааст, ба онҳо аз Қуръони карим чанд ояти карима хонд. Ин ба онҳо сахт таъсир кард ва ашкашонро нигоҳ дошта натавониста, гиристанд. Баъд бо даъвати Сарвари мо бениҳоят хушнуд шуданд ва бо шодии бузург калимаи шаҳодат гуфта, ба шарафи мусалмонӣ мушарраф гаштанд. Вақте ки барои баргаштан ба ватанашон иҷозат хостанд, Абӯҷаҳл назди онҳо омад ва суханони пур аз таҳқир гуфт: «Касеро аз шумо аблаҳтар надидаем!.. Як бор дар назди Ӯ нишаста, аз динатон ҷудо шудед ва ҳар чӣ гуфт, тасдиқ кардед!..» Ин касон, ки нав ба шарафи асҳоб будан мушарраф шуда буданд, ҷавоб доданд: «Мехоҳем, ки Аллоҳ таъоло ба шумо ҳам ҳидоят насиб гардонад. Ин таҳқиру ҷаҳолатеро, ки ба мо раво дидед, мо ба шумо раво намебинем. Охир, мо ҳеҷ ҳаққи шуморо поймол накардаем. Вале инро хуб бидонед, ки бо сухани чанд нафар ҷоҳил ин неъмати бузургеро, ки ба он расидаем, ҳаргиз аз даст додан намехоҳем ва аз ин дини ҳақ барнамегардем.»6

«Эй амак! Аллоҳ таъоло, ки Парвардигори ман аст, бар аҳдномаи қурайшиён кирми дарахтхӯрро мусаллат кард. Ҷуз номи Аллоҳ таъоло аз чизҳое, ки дар он навишта шуда буд, монанди зулм, қатъи пайванди хешовандӣ, буҳтон… ҳеҷ чизро нагузошт, ҳамаро нобуд кард» Ҳадиси шариф

Аллоҳ таъоло ба муносибати ин ҳодиса дар оёти каримае, ки нозил фармуд, чунин фармуд, ки маънояш ин аст: «Бисёре аз касоне, ки пеш аз он (пеш аз Қуръони карим) ба онҳо китоб додаем, ба он (ба Қуръони карим) имон меоранд. Вақте ки ба онҳо (Қуръони карим) хонда мешавад, гуфтанд: „Ба он имон овардем. Бешубҳа, он ҳақест, ки аз ҷониби Парвардигори мо (омадааст). Ба ростӣ, мо пеш аз он ҳам аз касоне будем, ки исломро қабул карда буданд.“ Ба инҳо, ба сабаби он ки сабр (ва субот) карданд, подошашон ду бор дода мешавад. Инҳо бадиро бо некӣ дафъ мекунанд. Аз он чи ба онҳо рӯзӣ додаем, (дар роҳи хайр) харҷ мекунанд. Вақте ки сухани зишт мешунаванд, аз он рӯй мегардонанд ва мегӯянд: „Амалҳои мо аз они мо ва амалҳои шумо аз они шумост. Салом бар шумо (аз мо эмин бошед). Мо ҷоҳилонро намеҷӯем (ва дӯстии онҳоро намехоҳем).“»7

ҚАСИДАИ ОБ8
Эй чашм, бар оташҳои дилам аз ашк мапош об,
Ки бар оташҳои чунин афрӯхта чора накунад об.
Намедонам, обгун аст ранги гунбади гардон,
Ё аз чашмони ман гунбади гардонро фаро гирифт об.
Аҷаб нест, агар аз завқи теғат дилам пора-пора шавад,
Ки бо гузашти худ дар девор рахнаҳо гузорад об.
Дили маҷрӯҳ бо ваҳм аз пайкони ту сухан гӯяд9,
Ки бо эҳтиёт менӯшад ҳар кӣ дорад захм, об.
Боғбон гулзорро ба об супорад, заҳмат накашад,
Гуле чун рӯят нашукуфад, агар ба ҳазор гулзор диҳад об.
Котиб хатти худро ба хатти рухсорат монанд карда натавонад,
Агар чун хома аз нигаристан ба чашмонаш фурояд об.
Чӣ бок, агар аз ёди оразат мижгонам нам шавад,
Зоеъ нагардад ба умеди гул ба хор додан об.
Дар рӯзи ғам аз дили бемор теғатро дареғ мадор,
Хайр аст дар шаби торик ба бемор додан об.
Эй дил, пайконашро биҷӯ, шавқамро дар ҳиҷрон ором кун,
Ташнаам, дар ин саҳро барои ман биҷӯед об.
Зоҳидон толиби Кавсаранд, ман муштоқи лабони ту,
Чунон ки ба маст май хуш ояд ва ба ҳушёр об.
Ба равзаи кӯи ту ҳар дам беист гузар мекунад,
Гӯё ошиқ шудааст ба он сарви хушрафтор об.
Хок гашта, роҳи обро дар он кӯй бояд гирам,
Ки рақиби ман аст, нагузорам, ки ба он кӯй равад об.
Эй дӯстон, агар бо орзуи дастбӯсаш бимирам,
Аз хокам кӯза созед ва бо он ба Ёр диҳед об.

«Бисёре аз касоне, ки пеш аз он ба онҳо китоб додаем, ба он имон меоранд. Вақте ки ба онҳо (Қуръони карим) хонда мешавад, гуфтанд: „Ба он имон овардем. Бешубҳа, он ҳақест, ки аз ҷониби Парвардигори мо (омадааст). Ба ростӣ, мо пеш аз он ҳам аз касоне будем, ки исломро қабул карда буданд“» Қасас: 52–53

Ҷаннатулмуалло

Қабристоне, ки дар он мақбараҳои бисёре аз асҳоби киром, пеш аз ҳама модари мо ҳазрати Хадича (разияллоҳу анҳо), воқеъ буданд. Имрӯз ин мақбараҳоро дидан мумкин нест. Мутаассифона, ҳамаи ин ёдгориҳои зебои таърихӣ вайрон карда шудаанд.