Сафари Макка – Тоиф
Онҳо ният карданд, ки соли оянда дар моҳи зулҳиҷҷа боз оянд, ва аз Паёмбари мо барои баргаштан ба ватанашон иҷозат гирифта, рафтанд. Ин шаш нафаре, ки нав мусалмон шуда буданд, инҳо буданд: Уқба ибни Омир, Асъад ибни Зурора, Авф ибни Ҳорис, Рофеъ ибни Молик, Қутба ибни Омир ва Ҷобир ибни Абдуллоҳ (разияллоҳу анҳум).1
Он шаш нафари мусалмоншуда ба Мадина назди қавмашон баргаштанду дарҳол аз ислом ва Паёмбари мо сухан гуфтан гирифтанд ва мардумро ба дини ислом даъват карданд. Дар ин кор чунон пеш рафтанд, ки дар Мадина хонае намонд, ки дар он аз Паёмбари мо ва ислом сухан нарафта бошад. Бад-ин тариқ ислом дар миёни қабилаи Хазраҷ паҳн шуд ва аз қабилаи Авс низ баъзе касон мусалмон шуданд.
Даъвати аҳли Тоиф ба имон
Мушрикон бо вуҷуди он ки аз Паёмбари маҳбуби мо мӯъҷизаҳои бисёре диданд, аз якравӣ имон намеоварданд ва боз аз озору зулми фарзандону бародарон, хешовандону дӯстони мусалмоншудаи худ даст намекашиданд. Паёмбари маҳбуби мо аз зулму шиканҷаҳои онҳо, ки торафт шадидтар мешуданд, бисёр ғамгин шуд. Ният кард, ки ба Тоиф, ки дар наздикии Макка воқеъ аст, равад ва аҳолии онро ба ислом даъват кунад. Аз ин рӯ Зайд ибни Ҳорисаро ҳамроҳ гирифта, ба Тоиф рафт.
Бо бузургони Тоиф, писарони Амр: Абдуёлил, Ҳабиб ва Масъуд вохӯрд. Ба онҳо исломро баён кард ва хост, ки ба Аллоҳ таъоло имон оваранд. Онҳо на танҳо имон наоварданд, балки таҳқир ҳам карданд ва боз гуфтанд: «Магар Аллоҳ таъоло барои паёмбар фиристодан ғайр аз ту касеро наёфт? Магар Аллоҳ таъоло аз фиристодани каси дигаре ғайр аз ту ба паёмбарӣ оҷиз аст? Аз диёри мо бирав ва ба ҳар куҷо хоҳӣ, рав!.. Қавми ту гуфтаҳоятро қабул накард, барои ҳамин ба ин ҷо омадӣ, ҳамин тавр не? Қасам мехӯрем, ки мо ҳам аз ту дурӣ меҷӯем. Ҳеҷ хоҳиши туро қабул намекунем.»
Сарвари мо Расулуллоҳ (саллаллоҳу алайҳи ва саллам) аз назди онҳо ғамгин баргашт. Даҳ рӯз ё як моҳ қабилаи Сақифро ба ислом даъват кард, вале ҳеҷ кадомашон имон наовард; баръакс, масхара карданд, озор доданд ва бо ҳуштаку фарёд таҳқир карданд. Кӯдакону ҷавононашонро дар канори роҳи Ӯ саф кашонданд, Ӯро сангборон карданд ва онҳоро бар Ӯ ҳамла карониданд. Ҳазрати Зайд дар баробари сангҳое, ки ҷавонони Тоиф мепартофтанд, бадани худро сипар карда, мекӯшид, ки ба Паёмбари мо зараре нарасад. Ҳазрати Зайд гирди Паёмбари маҳбуби мо чарх мезад ва талош мекард, ки сангҳо ба Ӯ нарасанд. Ба сангҳое, ки ба худаш мерасиданд, парво намекард, то ба ҷисми мубораки Ӯ зараре нарасад. Магар ӯ барои фидо кардани ҷонаш маҳз дар ҳамин рӯзҳо фурсат интизор набуд? Инак, Сарвари оламиёнро сангсор мекарданд ва бо озору шиканҷа мекӯшиданд Ӯро аз диёрашон берун кунанд.
Ҳар қадар ки ҳазрати Зайд барои ҳимояи Сарвари мо, Паёмбар, ба чапу рост медавид, сангҳо пай дар пай ба сар, бадан ва пойҳояш мерасиданд. Аз ин сабаб саросари бадани ҳазрати Зайд хунолуд шуда буд. Барои ҳимояи Паёмбари маҳбубаш ҳар чӣ дошт, дареғ намедошт ва ба золимоне, ки санг мепартофтанд, бо тамоми овоз фарёд мезад: «Накунед!.. Назанед!.. Ӯ Сарвари оламиён аст! Ӯ Расулуллоҳ аст!.. Бадани маро пора-пора кунед, вале ба Паёмбари мо зараре нарасад!..» Сангҳое, ки аз болои Зайд ибни Ҳориса гузашта, ба Сарвари мо Расулуллоҳ мерасиданд, пойҳои мубораки Ӯро дар хун ғарқ карда буданд.
Паёмбари маҳбуби мо ғамгин, хаста ва захмдор ба боғи ду бародар, Утба ва Шайба, наздик шуд. Дар он ҷо Сарвари мо Расулуллоҳ, ки ҳамаи мӯъминон мехостанд ҷонашонро барояш фидо кунанд, хунеро, ки аз пойҳои муборакаш ҷорӣ буд, пок кард.
Таҳорат гирифта, дар зери дарахте ду ракъат намоз хонд. Сипас дастони муборакашро бардошта, ба муноҷот пардохт.
Соҳибони боғ инро тамошо мекарданд. Он чиро, ки ба сари Сарвари мо Расулуллоҳ омада буд, дида, шоҳиди ғарибии Ӯ шуда буданд. Раги марҳаматашон ҷунбид ва бо ғуломашон, ки Аддос ном дошт, ангур фиристоданд. Паёмбари маҳбуби мо ҳангоми хӯрдани ангур басмала хонд. Ғуломе, ки ангурро оварда буд, масеҳӣ буд. Басмаларо шунида, ҳайрон шуд ва пурсид: «Солҳост, ки дар ин ҷоям, аз ҳеҷ кас чунин сухан нашунидаам. Ин чӣ гуна калом аст?»
Сарвари мо Расулуллоҳ фармуд: «Ту аз куҷоӣ?» Аддос гуфт: «Аз Нинаво ҳастам.» Сарвари мо Расулуллоҳ фармуд: «Пас, ту аз диёри Юнус (алайҳиссалом) будаӣ.» Аддос гуфт: «Ту Юнусро аз куҷо мешиносӣ? Дар ин ҷо ҳеҷ кас ӯро намедонад.» Сарвари мо Расулуллоҳ фармуд: «Вай бародари ман аст. Вай ҳам мисли ман паёмбар буд.»
Аддос гуфт: «Соҳиби ин чеҳраи зебо ва ин суханони ширин дурӯғгӯ буда наметавонад. Ман имон овардам, ки ту Расули Аллоҳ ҳастӣ.» Мусалмон шуд ва гуфт: «Ё Расулаллоҳ! Солҳо ба ин золимон, ба ин дурӯғгӯён ғуломӣ кардам. Ҳаққи ҳамаро мехӯранд. Ҳамаро фиреб медиҳанд. Ягон ҷиҳати нек надоранд. Барои ҷамъ кардани моли дунё ва қонеъ кардани шаҳватҳояшон ба ҳар пастие тайёранд. Аз онҳо нафрат дорам. Мехоҳам бо шумо биравам, ба шарафи хизмати шумо мушарраф шавам, ҳадафи беэҳтиромиҳое бошам, ки ҷоҳилону аблаҳон ба шумо мекунанд, ва барои ҳимояи ҷисми мубораки шумо фидо шавам.»2
Сарвари мо Расулуллоҳ табассум карда, фармуд: «Ҳоло назди соҳибонат бимон! Пас аз андак вақт номи маро дар ҳама ҷо мешунавӣ. Он гоҳ назди ман биё.»
«Накунед!.. Назанед!.. Ӯ Сарвари оламиён аст! Ӯ Расулуллоҳ аст! Бадани маро пора-пора кунед, вале ба Паёмбари мо зараре нарасад!» Зайд ибни Ҳориса (разияллоҳу анҳ)
Каме истироҳат карданд ва ба сӯи Макка равон шуданд. Вақте ки то Макка ду манзил роҳ монда буд, диданд, ки абре бар сарашон соя афкандааст. Бодиққат нигаристанд ва фаҳмиданд, ки ин Ҷабраил алайҳиссалом аст. Ин воқеаро Паёмбари маҳбуби мо ба модари мо Оишаи Сиддиқа нақл карда буд.
Дар «Саҳеҳи Бухорӣ» ва дар «Муснад»-и Аҳмад ибни Ҳанбал хабар дода шудааст, ки рӯзе модари мо ҳазрати Оиша пурсид: «Ё Расулаллоҳ! Оё бар сари ту рӯзе аз рӯзи Уҳуд дардноктар гузаштааст?» Сарвари мо Расулуллоҳ чунин ҷавоб фармуд: «Валлоҳи, аз қавми ту чунон ранҷе кашидам, ки аз кофирони ғазваи Уҳуд он қадар накашидам. Вақте ки худро ба Ибни Абдуёлил ибни Абдукулол арза кардам (яъне паёмбариамро хабар дода, ӯро ба дин даъват кардам), қабул накард. Аз назди онҳо бо чунон ранҷи бузург баргаштам, ки то ба ҷое бо номи Қарнус-саолиб нарасидам, ба худ наомадам. Он ҷо сарамро бардоштам. Дидам, ки абре бар ман соя афкандааст. Нигаристам, ки дар миёни абр Ҷабраил (алайҳиссалом) истодааст. Маро нидо карда, гуфт: „Эй Муҳаммад! Ҳақ таъоло суханони қавматро дар бораи ту шунид. Аз он ҳам огоҳ шуд, ки онҳо намехоҳанд туро ҳимоя кунанд. Ба ту ин фариштаеро, ки бар кӯҳҳо маъмур аст, фиристод, то ҳар чӣ хоҳӣ, ба ӯ амр кунӣ.“ Он фаришта низ маро нидо карда, салом дод ва гуфт: „Эй Муҳаммад! Чунон ки Ҷабраил гуфт, Ҳақ таъоло маро, ки фариштаи кӯҳҳоям, назди ту фиристод, то ҳар чӣ хоҳӣ, ба ман амр кунӣ. Ба амри ту омодаам. Агар хоҳӣ, ки ин ду кӯҳи сахт (кӯҳи Қуайқиъон ва кӯҳи Абӯқубайс) бар сари аҳли Макка ба ҳам оянд (ва мушриконро батамом пахш кунанд), амр кун, то онҳоро ба ҳам орам.“ Ман розӣ нашудам ва гуфтам: „(Не! Ман раҳмат барои оламиён фиристода шудаам.) Дуо мекунам, ки Аллоҳ таъоло аз пушти ин мушрикон насле ба вуҷуд оварад, ки танҳо ба Ҷаноби Ҳақ ибодат кунад ва ба Аллоҳ таъоло ҳеҷ чизро шарик наорад.“»
Сарвари мо, Паёмбар, ҳангоми аз Тоиф ба Макка баргаштан дар ҷое бо номи Нахла андаке истироҳат кард. Дар ҳамин миён ба намоз истод. Гурӯҳе аз ҷинҳои Насибин аз он ҷо мегузаштанд; оёти Қуръони каримро, ки Паёмбари маҳбуби мо мехонд, шуниданд ва истода, гӯш доданд. Баъд бо Сарвари мо вохӯрданд ва мусалмон шуданд. Сарвари мо ба онҳо фармуд: «Вақте ки назди қавматон расидед, даъвати маро ба имон ба онҳо ҳам расонед. Онҳоро ҳам ба имон даъват кунед.»
Он ҷинҳо назди қавмашон рафта, инро хабар доданд ва ҳамаи ҷинҳое, ки шуниданд, имон оварданд.3 Ин ҳол дар Қуръони карим, дар сураи Ҷин, ва дар китобҳои машҳури ҳадиси шариф бо номҳои «Бухорӣ» ва «Муслим» баён шудааст.
Вақте ки ба Макка наздик шуд, мӯъминон ба Сарвари мо Расулуллоҳ хабар фиристоданд: «Қурайшиён аз муомилаҳои зиште, ки пасткорони Тоиф бо шумо карданд, огоҳ шуданд. Агар ҳоло ташриф оред, мумкин аст зулмашонро афзун кунанд.» Сарвари мо ба Ҳиро расида, касеро назди Суҳайл ибни Амр фиристод ва илтимос кард, ки Ӯро зери ҳимояи худ гирад. Он бенасиб қабул накард. Он гоҳ ба Мутъим ибни Адӣ хабар фиристод. Вай ин илтимосро қабул кард. Ҳабиби акрам ва Набии муҳтарам дар зери ҳимояи Мутъим ибни Адӣ ба Макка омад. Мутъим инро ба қурайшиён низ эълон кард. Сарвари мо Расулуллоҳ Байти шарифро тавоф кард ва Ҳаҷаруласвадро бӯсид. Пас аз чанд рӯз ба Мутъим фармуд: «Бештар аз ин дар ҳимояи ту намемонам.» Мутъим ҳам қабул кард. Ҷаноби Ҳақ Ҳабиби Худро дар ҳимояи Худ нигоҳ дошт.
«Ло илоҳа иллаллоҳ» гӯед ва наҷот ёбед
Расул алайҳиссалом мардумро ба роҳи ҳақ даъват карданро давом дод. Мушрикон дар ҷавоби ин боз саркашӣ карданд ва аз пештара ҳам бештар шиканҷаву зулм сар карданд. Он гоҳ Ҷаноби Ҳақ ба Сарвари мо, Паёмбар, амр фармуд, ки дар мавсими зиёрати Каъба бо қабилаҳои араб, ки ба зиёрат меоянд, вохӯрда, онҳоро ба ислом даъват кунад. Бо ин амр Паёмбари маҳбуби мо ба бозорҳои Зулмаҷоз, Укоз ва Маҷанна, ки дар атрофи Макка барпо мешуданд, рафтан гирифт.
Сарвари мо, Паёмбар, зуд-зуд ба он ҷо мерафт, қабилаҳоро ба ягонагии Аллоҳ таъоло ва ба ибодати Ӯ даъват мекард ва мефармуд, ки паёмбар будани Ӯро қабул кунанд. Хабар медод, ки агар қабул кунанд, Ҷаноби Ҳақ ба онҳо Ҷаннат ато мефармояд. Афсӯс, ки ба ин даъватҳо, ки Сарвари мо гӯё илтиҷокунон мекард, ҳеҷ кас гӯш намедод: баъзеҳо дағалӣ карда, таҳқир мекарданд, баъзеҳо турушрӯй шуда, суханони зишт мегуфтанд. Мушрикони Қурайш ҳам аз паи Ӯ мерафтанд ва қабилаҳоеро, ки Ӯ назди онҳо мерафт, фосид мекарданд.
Мувофиқи он чи Имом Аҳмад, Байҳақӣ, Табаронӣ ва Ибни Исҳоқ хабар додаанд, Рабиа ибни Аббод чунин ривоят кардааст: «Ҷавон будам. Бо падарам ба Мино рафта будем. Расул алайҳиссалом ба ҷойҳое, ки қабилаҳои араб фуруд омада буданд, мерафт ва мефармуд: „Эй фарзандони фалон! Ман расули Аллоҳ таъоло ҳастам, ки ба шумо амр мекунад, ки ин бутҳоеро, ки мепарастед, дур андохта, ба Аллоҳ таъоло бе ҳеҷ шарике ибодат кунед, ба ман имон оварда, маро тасдиқ кунед ва то он даме ки вазифаеро, ки аз ҷониби Ҳақ таъоло бо он фиристода шудаам, баён ва адо кунам, маро ҳимоя кунед!…“
Аз паи Ӯ марди чашмғилоҷе бо мӯйҳои бофта мерафт ва мегуфт: „Эй фарзандони фалон! Ин шуморо аз парастиши бутҳои мо Лот ва Уззо бозмедорад ва ба дине, ки худаш бофтааст, даъват мекунад!.. Эҳтиёт бошед! Ба Ӯ гӯш надиҳед ва итоаташ накунед!..“ Аз падарам пурсидам: „Ин кист, ки аз паи Ӯ меравад?“ Гуфт: „Амакаш Абӯлаҳаб аст.“»
Табаронӣ аз Ториқ ибни Абдуллоҳ ривоят кардааст: «Расул алайҳиссаломро дар бозори Зулмаҷоз дида будам. Барои он ки мардум бишнаванд, бо овози баланд нидо карда, мефармуд: „Эй мардум! Ло илоҳа иллаллоҳ (ҷуз Аллоҳ таъоло ҳеҷ маъбуде нест) гӯед, то наҷот ёбед!“ Шахсе, ки аз паи Ӯ мерафт, сангҳоеро, ки ба дасташ меафтод, ба пойҳои Ӯ партофта, мегуфт: „Эй ҷамоат! Бовар накунед!.. Аз Ӯ ҳазар кунед! Зеро Ӯ дурӯғгӯст!..“ Сангҳо ба пойҳои мубораки Ӯ расида, онҳоро хунолуд карда буданд, вале Ӯ бе ҳеҷ дилгириву хастагӣ даъваташро давом медод. Мардум пурсиданд: „Ин ҷавон кист?“ Касе ҷавоб дод: „Ҷавонест аз Бани Абдулмутталиб.“ Пурсиданд: „Санг партоянда кист?“ Гуфт: „Амакаш Абӯлаҳаб.“»
Имом Бухорӣ дар «Тарихул-кабир» ва Табаронӣ дар «Муъҷамул-кабир» зикр кардаанд: Мудрик ибни Муниб аз падараш, ӯ аз бобояш нақл кард, ки гуфт: «Бо падарам ба Мино омада, фуруд омада будем. Ба гурӯҳе дучор шудем. Шахсе ба онҳо мефармуд: „Эй мардум! Ло илоҳа иллаллоҳ гӯед, то наҷот ёбед!“ Баъзе аз одамони атрофаш ба он рӯи зебояш туф мекарданд, баъзеҳо бар сараш хок мепошиданд ва баъзеҳо дашном дода, ҳар гуна таҳқир мекарданд. Ин ҳол то нисфирӯзӣ давом кард. Дар ҳамин вақт духтарчае бо зарфи об дар даст ба он ҷо омад. Ӯро дар он ҳол дида, ба гиря даромад. Он шахс об нӯшид ва ба духтар рӯ оварда, фармуд: „Эй духтарам! Натарс, ки падаратро ба дом андохта, мекушанд ё хор мекунанд!“ Сипас аз ҳозирон пурсидем: „Ин кист ва он духтар кист?“ Гуфтанд: „Ин Муҳаммад аз Бани Абдулмутталиб аст ва он ки дар паҳлӯяш аст, духтараш Зайнаб аст.“»
«Вай (Юнус алайҳиссалом) бародари ман аст. Вай ҳам мисли ман паёмбар буд» Ҳадиси шариф
Саид ибни Яҳё ибни Саиди Умавӣ дар асари худ «Мағозӣ» аз падараш нақл кардааст. Вай аз Абӯнаим ва аз Абдурраҳмони Омирӣ, Абдурраҳмони Омирӣ бошад, аз бисёр касон ривоят кардааст. Онҳо гуфтанд: рӯзе Паёмбари маҳбуби мо (саллаллоҳу алайҳи ва саллам) ба бозори Укоз рафт. Назди қабилаи Бани Омир омад ва аз онҳо суол фармуд: «Эй Бани Омир! Ҳимояи шумо нисбат ба касоне, ки ба шумо паноҳ меоранд, чӣ гуна аст?» Онҳо гуфтанд: «Ҳеҷ кас ба мо сухане партофта наметавонад, ҳеҷ кас бе огоҳии мо аз оташи мо гарм шуда наметавонад!..» Сарвари мо, Паёмбар, фармуд: «Ман расули Аллоҳ таъоло ҳастам. Агар назди шумо оям, то он даме ки вазифаи паёмбариеро, ки Парвардигорам ба ман додааст, ба мардум расонам, маро ҳимоя мекунед?» Пурсиданд: «Аз кадом қурайшиёнӣ?» Сарвари мо фармуд: «Аз Бани Абдулмутталибам». Онҳо гуфтанд: «Модом ки аз Бани Абдулмутталибӣ, чаро онҳо туро ҳимоя намекунанд?» Сарвари мо Расулуллоҳ фармуд: «Онҳо пешсафи касоне шуданд, ки маро дурӯғгӯ хонданд.» Гурӯҳи Бани Омир гуфтанд: «Эй Муҳаммад! Мо на туро рад мекунем ва на ба он чи овардаӣ, имон меоварем. Вале то он даме ки вазифаи паёмбариатро ба мардум расонӣ, туро ҳимоя мекунем.»
Он гоҳ Сарвари мо, Паёмбар, назди онҳо нишаст. Дар ҳамин вақт яке аз бузургони Бани Омир, Байҳара ибни Форис, хариду фурӯшашро дар бозор ба охир расонд ва назди онҳо омад. Ба Сарвари мо ишора карда, аз ҳозирон пурсид: «Ин кист?» Гуфтанд: «Муҳаммад ибни Абдуллоҳ аст.» Байҳара гуфт: «Шуморо бо Ӯ чӣ кор, ки дар паҳлӯи худ шинондаед?» Гуфтанд: «Ба мо паноҳ овард, мегӯяд, ки расули Аллоҳ аст ва мехоҳад, ки то расондани вазифаи паёмбариаш ба мардум Ӯро ҳимоя кунем.» Он гоҳ Байҳара ба Сарвари мо рӯ оварду гуфт: «Агар ба ҳимояи ту бархезем, маънояш ин аст, ки синаи худро ҳадафи тири тамоми арабҳо мегардонем.» Ба қавмаш низ гуфт: «Ҳеҷ қабилае нест, ки бо чизе бадтар аз шумо ба ватанаш баргашта бошад. Пас, шумо бо тамоми арабҳо меҷангед ва баданҳоятонро ҳадафи тирҳои онҳо мегардонед, ҳа!.. Агар қавмаш дар Ӯ хайре медид, аввал худашон Ӯро ҳимоя мекарданд. Шумо ба паноҳ додан ва ёрӣ кардани касе бархостаед, ки қавмаш Ӯро дурӯғгӯ хонда, аз назди худ дур кардааст!.. Бисёр нодуруст фикр мекунед!..»
Сипас он бадбахт ба Паёмбари маҳбуби мо рӯ оварда, ҷуръат кард ва гуфт: «Дарҳол аз миёни мо дур шуда, назди қавмат баргард!.. Қасам мехӯрам, ки агар дар миёни қавми ман намебудӣ, ҳоло гарданатро мезадам!..» Пас аз ин суханон Сарвари оламиён бо андӯҳи бузург бар шутураш савор шуд. Он Байҳараи густох Сарвари мо Расулуллоҳро аз шутураш афтонд. Зане аз асҳоби киром бо номи Зубоа бинти Омир ин ҳодисаро дида, фарёд кашид ва хешовандонашро садо зад: «Ин корро, ки бо Ҳабиби Аллоҳ таъоло карда мешавад, чӣ гуна раво мебинед? Оё касе нест, ки ба хотири ман Расулуллоҳро аз дасти инҳо халос кунад?» Се нафар аз амакбачаҳояш дарҳол бар Байҳараи бадбахт ҳамла карданд. Ҳарчанд ду нафар аз қавми Байҳара хостанд ба ӯ ёрӣ диҳанд, он се нафар Байҳара ва ёрдамчиёнашро сахт лату кӯб карданд. Паёмбари маҳбуби мо, ки ин ҳолро медид, барои он се нафаре, ки барои Ӯ меҷангиданд, дуо фармуд: «Ё Раббӣ! Ба ин касон баракати Худро ато фармо!» ва барои Байҳара ва ёрдамчиёнаш: «Ё Раббӣ! Инҳоро аз раҳмати Худ дур гардон!»
Касоне, ки барояшон дуои хайр фармуда буд, ба шарафи мусалмонӣ мушарраф гаштанд, дигарон бошанд, кофир ҷон доданд. Мардуми қабилаи Бани Омир ба ватанашон баргаштанд ва он чиро, ки дар Макка бар сарашон омада буд, ба пирамарде аз қабилаашон, ки китобҳои осмониро хонда буд, нақл карданд. Он шахс номи Сарвари мо, Паёмбарро шунида, онҳоро маломат кард: «Эй Бани Омир! Шумо чӣ кор кардед? Ҳеҷ кас аз фарзандони Исмоил то кунун ба дурӯғ даъвои паёмбарӣ накардааст. Бешубҳа, он чи Ӯ мефармуд, рост ва ҳақ буд. Ин фурсати аз дастрафтаро акнун ҷуброн кардан бисёр душвор аст!..»
Чун бо Ҷабраил суҳбат мекард,
Рафраф пешаш омада, салом дод,
Он гоҳ он Султони оламро гирифт
Ва дарҳол то Сидра бурд.
«Эй мардум! Ло илоҳа иллаллоҳ гӯед, то наҷот ёбед!» Ҳадиси шариф
Исро ва Меъроҷ
