ДАВРАИ МАДИНАИ МУНАВВАРА
Паёмбари маҳбуби мо дар 12-уми рабеъулаввали соли сенздаҳуми биъсат, дар соли 622-и милодӣ, ба Мадина ҳиҷрат кард ва бо ин давраи даҳсолаи Мадина оғоз ёфт. Сарвари мо, Паёмбар, чун ба хонаи ҳазрати Холид ибни Зайд Абӯайюби Ансорӣ қадам ранҷа фармуд, ошёнаи поёнро афзал донист ва дар он ҷо ҷой гирифт.1 Бад-ин тариқ шарафи пазироӣ аз Сарвари коинот ва дар хонаи худ ҷой додани Ӯ ба ин зоти муборак насиб гардид.
Ҳазрати Холид чунин нақл кард: «Вақте ки Расулуллоҳ хонаи маро мушарраф сохт, ошёнаи поёнро афзал донист. Мо дар ошёнаи боло менишастем ва аз ин ҳол сахт ғамгин будем. Рӯзе гуфтам: „Падару модарам фидои шумо бод, ё Расулаллоҳ! Дилам роҳ намедиҳад, ки ман дар боло нишинаму шумо дар поён бошед; инро раво намебинам. Ин бар ман бисёр вазнин аст. Лутф карда, иҷозат фармоед, ки зоти олии шумо дар боло ва мо дар поён нишинем.“ Он гоҳ фармуд: „Эй Абӯайюб! Дар ошёнаи поёни хона будани мо барои мо муносибтар ва қулайтар аст.“ Ӯ барои он ки бо зоироне, ки меомаданд, осудатар дидор кунад, дар поён монданро беҳтар донист. Мо ҳам дар ошёнаи боло мондем.
Рӯзе кӯзаи оби мо шикаст. Аз тарси он ки об ба болои Расулуллоҳ чакида, Ӯро безобита кунад, ману занам ягона кӯрпаи бахмалинамонро, ки бо он худро мепӯшондем, дарҳол ба рӯи об пахш кардем.»
Абӯайюби Ансорӣ аз болонишинии худ бағоят нороҳат буд. Дар охир худаш ба ошёнаи поён фуромаду Сарвари мо Расулуллоҳро ба боло гузаронд. Ҳазрати Абӯайюб фармуд: «Мо ҳамеша барои Сарвари мо Расулуллоҳ таоми шом пухта мефиристодем. Вақте ки боқимондаашро ба мо бармегардонд, ману занам Умму Айюб ҷойҳоеро, ки дасти Расулуллоҳ ба онҳо расида буд, меҷустем ва аз ҳамон ҷо мехӯрдем, то баракат ёбем. Боз шабе таомеро, ки бо пиёз ё сир пухта фиристода будем, Расулуллоҳ баргардонд. Дар он асари дасти Ӯро надида, нолакунон назди Ӯ рафтам ва гуфтам: „Ё Расулаллоҳ! Падару модарам фидои ту бод! Шумо таоми шомро баргардондед, вале ман дар он асари дасти мубораки шуморо надидам. Ҳол он ки ману Умму Айюб дар таоме, ки бармегардонӣ, ҷойҳои расидани дасти шуморо ҷуста, аз он баракат меёбем.“ Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва саллам фармуд: „Дар ин сабзавот бӯе ҳис кардам; аз ин рӯ аз он нахӯрдам. Ман касе ҳастам, ки бо фаришта сухан мегӯяд.“ Пурсидам: „Оё он таом ҳаром аст?“ Фармуд: „Не! Аммо аз сабаби бӯяш он ба ман хуш наомад.“ Гуфтам: „Чизе, ки ба шумо хуш наояд, ба ман ҳам хуш намеояд!“ Паёмбари мо фармуд: „Шумо онро бихӯред.“ Пас мо онро хӯрдем ва дигар ҳеҷ гоҳ бо он сабзавот барои Расулуллоҳ таом напухтем.
Боз як бор ба андозае, ки ба Сарвари мо Расулуллоҳ ва Абӯбакр расад, таом тайёр карда, ба ҳузурашон бурдам. Расулуллоҳ фармуд: „Эй Абӯайюб! Сӣ нафар аз бузургони Ансорро даъват кун.“ Ман дар фикри камии таом будам ва гумон мекардам, ки шояд Расули акрам онро бисёр пиндоштааст, ки боз фармуд: „Эй Абӯайюб! Сӣ нафар аз бузургони Ансорро даъват кун.“ Бо ҳазор андеша сӣ нафар аз Ансорро даъват кардам. Омаданд, аз он таом хӯрданд ва сер шуданд. Фаҳмиданд, ки ин мӯъҷиза аст; имони омадагон қавитар гашт ва бори дигар байъат карданд. Баъд рафтанд. Пас аз рафтани ин асҳоби гузин ин дафъа фармуд: „Шаст нафарро даъват кун.“ Чун медидам, ки таом ба тариқи мӯъҷиза кам намешавад, боз ҳам бештар шод шудам ва шаст нафарро ба ҳузури Расулуллоҳ даъват кардам.
«Роҳи шутурро кушоед! Ба вай амр шудааст, ки дар куҷо зону занад» Ҳадиси шариф
Мадинаи мунаввара ва атрофи он
Омаданд ва аз он таом хӯрданд. Ҳама мӯъҷизаи Расулуллоҳро тасдиқ карда, баргаштанд. Сипас фармуд: „Аз Ансор навад нафарро даъват кун.“ Даъват кардам, омаданд. Бо амри Расулуллоҳ даҳ-даҳ нафар сари дастархон нишаста хӯрданд; ҳама ин мӯъҷизаи бузургро диданду рафтанд. Ҳамин тариқ саду ҳаштод нафар аз он таом хӯрданд. Таом бошад, ҳамон қадар буд, ки ман бурда будам, ва чунон менамуд, ки гӯё ба он ҳеҷ даст нарасидааст.»2
Бародар шудани Ансор ва муҳоҷирон
Сарвари мо, Паёмбар, барои он ки дар Мадинаи мунаввара пайванди мустаҳкамтаре барқарор шавад, муҳоҷиронро, ки ҳиҷрат карда омада буданд, бо Ансор, ки онҳоро дар хонаҳои худ ҷой дода буданд, бародар кард. Ҳазрати Алӣ, ки дар охир монда буд, гумон кард, ки фаромӯш шудааст, ва пурсид: «Ё Расулаллоҳ! Маро фаромӯш кардед?» Он гоҳ Сарвари оламиён фармуд: «Ту дар дунё ва охират бародари ман ҳастӣ.» Ин бародарӣ бар пояи ёрии моддӣ ва маънавӣ устувор буд. Бо ин ғами дурӣ аз ватан, аз хонаву дар ва аз хешовандон, агарчи андаке ҳам бошад, сабук мегардид. Аслан мусалмонони Мадина бародарони муҳоҷири худро бо оғӯши кушода пазируфта буданд. Ин муҳоҷирон барои он ки бо дини Аллоҳ таъоло зиндагӣ карда, онро паҳн карда тавонанд, ватани худро тарк карда буданд. Аҳли Мадина онҳоро ба хонаҳояшон хонда, барои ҳар гуна ёрӣ ба онҳо ба ҷону дил кӯшида буданд. Бо барқарор шудани ин бародарӣ онҳо боз ҳам аз таҳи дил ба ҳам пайвастанд. Сарвари мо Расулуллоҳ ҳар муҳоҷирро бо яке аз Ансор, ки ба мизоҷаш мувофиқ буд, бародар карда буд. Ин бародарӣ ба дараҷае расида буд, ки ҳатто моли аз падарон мондаро байни худ тақсим мекарданд.3
Ҳар мадинагӣ замин, токзор, боғ, хона ва молҳояшро… ҳар чӣ дошт, ду ҳисса мекард ва нимаашро бо хушнудӣ ба бародари муҳоҷираш медод. Аз муҳоҷирон ҳазрати Абдурраҳмон ибни Авф чунин нақл кард: «Вақте ки мо ба Мадинаи мунаввара ҳиҷрат кардем, Сарвари мо Расулуллоҳ маро бо Саъд ибни Рабеъ бародар кард. Бародарам Саъд ба ман гуфт: „Эй бародарам Абдурраҳмон! Ман аз ҷиҳати мол сарватмандтарини мусалмонони Мадинаам. Моламро ду ҳисса кардам, нимааш аз они туст.“ Ман гуфтам: „Аллоҳ таъоло молатро ба ту муборак ва пурхайр гардонад. Маро ба мол ҳоҷат нест. Танҳо маро як бор ба бозоре, ки дар он хариду фурӯш мекунед, бубар, ҳамин бас.“»
Чунин фидокорӣ танҳо бо бародарии исломӣ имконпазир буд. Аз замони Одам алайҳиссалом то он рӯз кӯчҳои бисёре рух дода буд. Аммо ҳиҷрате ба ин пурмаъноӣ ва волоӣ, омезише ба ин қадар пурмуҳаббат миёни навомадагон ва мардуми бумӣ ва оғӯшкушоие ба ин самимият ҳаргиз набуд. Чунон ки Аллоҳ таъоло фармуд, ки маънояш чунин аст: «Мӯъминон танҳо бародаранд.»4 Бо ин ишора фармуда мешуд, ки муҳаббату самимияти ҳақиқӣ на аз манфиати моддӣ, балки танҳо аз имону эътиқод пайдо мешавад. Асҳоби киром ба ин ҳол бо як суҳбати Сарвари мо Расулуллоҳ мерасиданд. Файзу баракате, ки мисли дарёҳо аз дили мубораки Паёмбари маҳбуби мо ҷӯш мезад, ба дилҳои асҳоби киром мерехт; дар натиҷа онҳо якдигарро бо фидокорие, ки монандаш дида нашуда буд, дӯст медоштанд ва бародарони худро аз худ афзал медонистанд.
«Ё Раббӣ! Чунон ки шаҳри Маккаро дӯст медорем, Мадинаро низ ба мо маҳбуб гардон; онро аз Макка ҳам бештар маҳбуб гардон. Ё Раббӣ! Ба паймонаҳо ва килаҳои мо баракат деҳ. Шаҳри Мадинаро барои мо ҷои саломатӣ гардон. Ҳавояшро хуш гардон!» Ҳадиси шариф
Ансор ва муҳоҷирон дар ин маркази нави ислом даст ба дасту дил ба дил дода, ваъда доданд, ки барои қавӣ гаштани дини ислом ба ҳар гуна фидокорӣ тан медиҳанд ва дар охир ба мартабаи шаҳодат мерасанд. Бад-ин тариқ онҳо гирди Расулуллоҳ ҷамъ омада, ба асосҳои дини ислом пайравӣ мекарданд ва низоми нав ва ҳаёти саодатмандеро бунёд менамуданд. Акнун ислом бо воқеаи ҳиҷрат дар роҳи «давлат» шудан нахустин қадами худро гузошта буд. Мадинаи мунаввара бошад, гаҳвора ва маркази дини ислом мегашт.
Дар Мадина ғайр аз асҳоби киром масеҳиён, яҳудиён ва мушрикони бутпараст ҳам буданд. Яҳудиён се қабила буданд: Бани Қайнуқоъ, Бани Қурайза ва Бани Назир. Онҳо ба ислом ва хусусан ба Паёмбари маҳбуби мо сахт душманӣ доштанд.
Дар ин миён мушрикони Макка дар он, ки Сарвари мо, Паёмбар, дар Мадина асҳоби худро бо ҳам бародар карда, онҳоро ба якдигар пайванд дода буд, барои худ хатари бузурге диданд. Агар дар муддати кӯтоҳ аз уҳдаи ин кор намебаромаданд, мусалмонон қувват гирифта, метавонистанд ба Макка ҳуҷум кунанд ва заминҳо, хонаҳо ва ватанеро, ки тарк карда буданд, аз дасти онҳо бигиранд… Мушрикони Макка, ки дар чунин андешаҳо буданд, ба мусалмонони Мадина мактубҳои таҳдидомез мефиристоданд. Дар яке аз ин мактубҳо гуфта мешуд: «Бешубҳа, аз қабилаҳои араб, ки миёни мову онҳо душманӣ ҳаст, ҳеҷ кадом моро ба андозаи шумо ба хашм наовардааст. Зеро шумо бояд марде аз худи моро ба мо месупоридед, вале ба Ӯ ёрӣ дода, оғӯш кушодед ва Ӯро ҳимоя кардед. Ин барои шумо айби бисёр бузург аст. Лутфан, аз миёни мову Ӯ канор равед ва Ӯро ба мо вогузоред. Агар кори Ӯ хуб пеш равад, аз ҳама бештар мо шод мешавем. Агар баръакс шавад, Ӯро ба ҷояш нишондан ҳам боз бар дӯши мост!…»
Ҳазрати Каъб ибни Молик ба ин мактуб ҷавоби бисёр зебое навишт, ки дар он Паёмбари моро мадҳ карда буд.
Мушрикони Макка ба мушрикони Мадина низ ҳамин гуна мактубҳои таҳдидомез навиштанд. Онҳоро ҳам чунин таҳдид карданд: «Агар марди моро аз шаҳратон берун накунед ё накушед, бар сари шумо лашкар мекашем, шуморо мекушем ва занонатонро ба хизмати худ мегирем!…»
Пас мушрикони Мадина гирди мунофиқ Абдуллоҳ ибни Убай ҷамъ омада, қарор доданд, ки ҳар гоҳ фурсат ёбанд, ба Сарвари мо Расулуллоҳ зарар расонанд.
Мусалмонон аз ин ҳол огоҳ шуда, барои ҳифзи Паёмбари маҳбуби мо ҳар чӣ аз дасташон меомад, карданд ва гирди Ӯ ҳалқа заданд. Кор ба ҷое расид, ки шабҳо на ба кӯча баромада метавонистанд, на дар хонаҳояшон хобида.
Убай ибни Каъб нақл кард: «Вақте ки Сарвари мо Расулуллоҳ бо асҳобаш Мадинаи мунаввараро мушарраф сохтанд, мусалмонон ҳадафи душмании қабилаҳои мушрики араб гаштанд. Асҳоб то субҳ мусаллаҳ посбонӣ мекарданд.»
Асҳоби киром як тану як ҷон шуда буданд ва дар ҳар хатаре бо тамоми қувват ба ёрии бародарони мусалмонашон мешитофтанд. Пешопеши онҳо Паёмбари маҳбуби мо буд. Сарвари мо Расулуллоҳ чунон ки дар ҳар хислати нек пешқадам буд, дар шуҷоат низ аз ҳамаи асҳобаш пештар меистод. Шаб дар ҳар соате, ки бошад, агар фарёде шунида мешуд, Паёмбари мо пеш аз он ки касе расад, савори асп мисли барқ худро ба он ҷо мерасонд, ба асҳобаш хабар медод, ки ҷои тарс нест, ва онҳоро ором мекард.
«Эй Алӣ! Ту дар дунё ва охират бародари ман ҳастӣ» Ҳадиси шариф
Моҳе, ки Султони ду ҷаҳон
Дар он ба дунё омад, боз омад;
Моҳе, ки кони илму маориф
Дар он ба дунё омад, боз омад.
Биёяд ҳар кӣ шафоат мехоҳад,
Ҳар кӣ Ӯро дӯст дорад, сафо ёбад;
Моҳе, ки он соҳиби хулқи ҳасан
Дар он ба дунё омад, боз омад.
Моҳи шаби тор, офтоби чошт,
Гули гулистони Худо,
Ҳабиби Ҳақ, Мустафо
Дар он ба дунё омад, моҳаш боз омад.
Куҷост ошиқи содиқ?
Ҷону танаш роҳат ёбад;
Моҳе, ки махзани сирри ҳақиқат
Дар он ба дунё омад, боз омад.
Ҳар кӣ Ӯро дӯст дорад, эй Ҳудоӣ,
Ба матлуби худ зафар ёфтааст;
Моҳе, ки Фахри ҷаҳон, Хайрулбашар
Дар он ба дунё омад, боз омад.
Манзараи қадимии Мадина
Масҷиди Набавӣ / Мадинаи мунаввара
Замине, ки ҳангоми ба Мадинаи мунаввара ҳиҷрат кардани Сарвари мо Расулуллоҳ (саллаллоҳу алайҳи ва саллам) шутураш Қасво дар он зону зад.
Паёмбари маҳбуби мо ин заминро харида, дар он масҷид бино кунонд.
Вафоти Ӯ низ дар хонаи Ӯ, ки ба ин масҷид пайваст буд, рух дод
ва қабри шарифи мубораки Ӯ низ дар ҳамин ҳуҷра сохта шуд.
Баъдтар ҳазрати Абӯбакр ва ҳазрати Умар (разияллоҳу анҳумо) дар ҳамин ҳуҷра дафн карда шуданд.
Хабар дода шудааст, ки дар ҷои якнафараи паҳлӯи онҳо
Исо алайҳиссалом дафн карда хоҳад шуд.