Мусалмон шудани Салмони Форсӣ
Рӯз то рӯз нури ислом бештар паҳн мешуд ва номи мубораки Сарвари мо Расулуллоҳ ба ҳар гӯше, ки мерасид, дар дил ҷой мегирифт. Аҳли илме, ки бо ҳасрат интизори омадани Ӯ буданд, дар ҷустуҷӯ ва бо шавқу ҳаяҷон ба Мадина мешитофтанд ва ба шарафи имон мушарраф мегаштанд. Яке аз онҳо ҳазрати Салмони Форсӣ буд. Вай мусалмон шудани худро чунин нақл кардааст: «Ман аз деҳаи Ҷайи шаҳри Исфаҳон, дар Форс (Эрон) ҳастам. Падарам сарватмандтарин марди деҳа буд, замину моли бисёр доштем. Ман ягона фарзанди хонадон ва ягона дилбанди падарам будам. Аз ин рӯ маро мисли духтарон парвариш медод ва намегузошт, ки аз хона берун равам. Чун маҷусӣ буд, маҷусиятро бекаму кост, чунон ки худаш мехост, ба ман омӯзонд. Дар хона ҳамеша оташе месӯхт ва мо онро мепарастидем ва ба он саҷда мекардем.
Чун падарам молу мулки зиёд дошт, рӯзе маро берун бароварда гуфт: „Писарам! Вақте ки ман бимирам, ту соҳиби ин молҳо мешавӣ; бинобар ин бирав, молу заминҳоятро бишинос.“ Ман ҳам „Хуб“ гуфтам ва боғҳоямонро гашта баромадам.
Рӯзе, ки барои хабар гирифтан аз киштзорҳо рафта будам, ба калисое дучор омадам. Овози масеҳиёнро шунидам; чун наздашон рафтам, дидам, ки дар дарун ибодат мекунанд. Пеш аз он чунин чизеро надида будам, бинобар ин дар ҳайрат мондам; зеро ибодати мо ғайр аз оташ афрӯхтан ва ба он саҷда кардан чизе набуд. Онҳо бошанд, ба Аллоҳе, ки дида намешавад, ибодат мекарданд. Бо худ гуфтам: „Валлоҳи, дини инҳо ҳақ аст ва дини мо ботил.“ То шом бо кунҷковӣ онҳоро тамошо кардам. Ҳанӯз ба киштзорҳоямон нарасида будам, ки торикӣ фаро расид. Аз онҳо пурсидам: „Асли ин дин дар куҷост?“ Гуфтанд: „Дар Шом.“ Боз пурсидам: „Агар ба Шом равам, маро ҳам қабул мекунанд?“ Ҷавоб доданд: „Оре, қабул мекунанд.“ Пурсидам: „Оё аз шумо касе ҳаст, ки ба наздикӣ ба Шом равад?“ Гуфтанд, ки пас аз чанде корвоне ба он ҷо меравад. Касоне, ки бо онҳо сухан гуфтам, чанд нафар буданду аз Шом ба Исфаҳон омада буданд. Бо онҳо машғул шуда, ба хона баргаштанро дер кардам. Падарам чун дид, ки барнагаштаам, маро ҷустан гирифта, аз паи ман одам фиристода будааст.
Ҷуста буданду наёфта буданд. Онҳо дар ташвиш буданд, ки ман ба хона баргаштам. Падарам гуфт: „То ин вақт куҷо будӣ? Ҷое намонд, ки туро наҷуста бошем.“ Гуфтам: „Падарҷон! Имрӯз барои гаштани киштзорҳо берун рафта будам, вале дар роҳ ба калисои масеҳиён дучор омадам. Даромадам. Дидам, ки ба Аллоҳе имон доранд, ки Ӯро намебинанд ва Ӯ бар ҳама чиз ҳоким ва қодир аст. Аз ибодаташон ҳайрон мондам. То шом тамошояшон кардам. Фаҳмидам, ки динашон ҳақ аст.“ Падарам инро шунида гуфт: „Эй писарам! Хато мекунӣ; дини падарону бобоёнат аз дини онҳо дурусттар аст. Дини онҳо вайрон аст. Зинҳор фирефта нашав ва бовар накун!“ Гуфтам: „Не, дини онҳо аз дини мо беҳтар аст; дини онҳо ҳақ аст ва дини мо ботил.“ Падарам аз ин сухан сахт ба хашм омад, дасту поямро баст ва маро дар хона ҳабс кард.
Дар ин ҳол ҳамеша мунтазири хабаре аз корвоне будам, ки ба Шом мерафт. Ниҳоят фаҳмидам, ки роҳибони масеҳӣ корвонро омода мекунанд.
Бандҳоямро кушода гурехтам ва ба калисое, ки корвон дар он ҷо буд, рафтам. Гуфтам, ки дар ин диёр монда наметавонам, ба корвон ҳамроҳ шудам ва роҳи Шомро пеш гирифтам. Дар Шом пурсидам, ки бузургтарин олими дини масеҳӣ кист. Касеро нишонам доданд; назди ӯ рафта, ҳоли худро гуфтам. Гуфтам, ки мехоҳам назди ӯ монда, хизматашро кунам, ва илтимос кардам, ки ба ман масеҳиятро биёмӯзонад ва Аллоҳ таъолоро ба ман шиносонад. Қабул кард. Акнун ба хизмати ӯ ва корҳои калисо машғул шудам. Вай ҳам ба ман масеҳиятро меомӯзонд.
«Он чиро, ки аз ман мешунавед, ба бародарони диниатон низ нақл кунед! Ба гӯши якдигар расонед!» Ҳадиси шариф
Аммо баъдтар фаҳмидам, ки вай одами бад будааст; зеро садақа, тилло ва нуқраеро, ки масеҳиён барои камбағалон меоварданд, пинҳон мекард ва ба муҳтоҷон намедод. Дуруст ҳафт хум тилло ва нуқра ғун карда буд. Ғайр аз ман касе инро намедонист. Пас аз чанде мурд.
Масеҳиён барои дафни ӯ ҷамъ омаданд. Ба онҳо гуфтам: „Чаро ин қадар ӯро эҳтиром мекунед? Вай сазовори ин эҳтиром нест!“ Гуфтанд: „Инро аз куҷо мегӯӣ?“ ва ба ман бовар накарданд. Ман ҷои тиллоҳоеро, ки ҷамъ карда буд, нишон додам. Ҳафт хум тилло ва нуқраро берун оварданд ва гуфтанд: „Ин кас сазовори кафну дафн нест“ ва ӯро ба ҷое партофта, болояшро бо санг пӯшонданд. Ба ҷои ӯ каси дигаре нишаст.1
Ин кас воқеан олими зоҳиде буд ва ба дунё ҳеҷ аҳамият намедод. Толиби охират буд, ҳамеша барои охират кор мекард ва шабу рӯз аз ибодат дам намегирифт. Вайро бисёр дӯст доштам ва муддати дароз назди ӯ мондам. Хизматашро бо майли дил ба ҷо меовардам. Якҷоя ибодат мекардем.
Рӯзе аз ӯ пурсидам: „Эй сарвари ман! Кайҳост, ки назди шумо ҳастам ва шуморо бисёр дӯст медорам; зеро шумо ба амрҳои Аллоҳ таъоло итоат мекунед ва аз он чи манъ фармудааст, дурӣ меҷӯед. Вақте ки шумо вафот кунед, ман чӣ кунам? Ба ман чӣ васият мекунед?“ Дар ҷавоб гуфт: „Писарам, дар Шом касе намондааст, ки мардумро ислоҳ кунад. Назди ҳар кӣ равӣ, туро ба фасод мекашад. Аммо дар Мавсил шахсе ҳаст, ба ту васият мекунам, ки ӯро ёбӣ.“
Чун вафот кард, ба Мавсил рафтам, шахсеро, ки нишонӣ дода буд, ёфтам ва саргузашти худро нақл кардам. Маро ба хизмати худ қабул кард. Вай ҳам мисли он кас бисёр арзанда буд, ба дунё дил набаста буд ва пайваста ибодат мекард. Ба ӯ ҳам муддати дароз хизмат кардам; вале рӯзе бемор шуд. Дар вақти вафоташ ҳамон суолҳоро аз ӯ ҳам пурсидам. Вай ба ман шахсеро дар Насибин тавсия кард. Баъди вафоташ дарҳол ба Насибин рафтам. Касеро, ки гуфта буд, ёфтам ва хабар додам, ки мехоҳам назди ӯ бимонам. Қабул кард ва муддате дар хизмати ӯ ҳам будам. Чун бемор шуд, хоҳиш кардам, ки маро назди каси дигаре фиристад. Ин дафъа шахси дигареро, ки дар Аммурия, шаҳре аз Рум, мезист, ба ман нишон дод. Баъд аз вафоташ роҳи Аммурияро пеш гирифтам. Ин шахсро ҳам, ки гуфта буд, ёфтам, ба хизматаш даромадам ва муддати дароз назди ӯ мондам.
Вафоти ӯ ҳам наздик шуд. Хоҳиш кардам, ки маро ба касе супорад. Гуфт: „Валлоҳи, ҳоло чунин касеро намешиносам; аммо омадани паёмбари охирзамон наздик шудааст“ ва аломатҳои Ӯро шумурд: „Ӯ аз миёни арабҳо зуҳур хоҳад кард, аз ватани худ ҳиҷрат хоҳад кард ва дар шаҳри пурхурмое, ки дар миёни сангистон аст, ҷойгир хоҳад шуд.
Ҳадяро қабул мекунад, вале садақаро қабул намекунад. Дар миёни ду китфаш муҳри нубувват ҳаст.“ Чун ин кас ҳам вафот кард, ба суханонаш амал карда, қарор додам, ки ба сарзамини араб равам. Дар Аммурия кор карда, соҳиби чанд гов ва андаке гӯсфанд шуда будам. Корвоне аз қабилаи Бани Калб азми сарзамини араб дошт. Ба онҳо гуфтам: „Ин говҳо ва гӯсфандон аз они шумо бошад, маро ба диёри араб баред!“ Пешниҳодамро қабул карда, маро бо худ гирифтанд. Аммо чун ба ҷое бо номи Водилқуро расидем, хиёнат карданд: гуфтанд, ки ғулом аст, ва маро ба як яҳудӣ фурӯхтанд. Дар ҷое, ки он яҳудӣ мезист, нахлистонҳо дидам. Андешидам: „Ҷое, ки паёмбари охирзамон ба он ҳиҷрат хоҳад кард, ба гумонам, ҳамин ҷост.“ Вале ба ҳеҷ ваҷҳ дилам ба он ҷо гарм нашуд. Муддате ба ин яҳудӣ хизмат кардам. Баъд маро ба амакбачааш фурӯхт. Вай маро харида, ба Мадина овард. Ба Мадина ки расидам, чунон дилам ба он гарм шуд, ки гӯё пештар онро дида будам. Акнун рӯзҳоям дар Мадина мегузашт: дар токзору боғи яҳудие, ки маро харида буд, кор мекардам ва хизматашро ба ҷо меовардам. Аз тарафи дигар, барои расидан ба мақсади аслии худ бетоқатӣ мекардам.
Рӯзе болои дарахти хурмое баромада, кор мекардам. Соҳибам дар зери дарахт бо касе сухан мегуфт. Дар миёни сухан гуфтанд: „Ҳалок шаванд қабилаҳои Авс ва Хазраҷ! Касе аз Макка ба Қубо омадааст. Мегӯяд, ки паёмбар аст. Ин қабилаҳо ҳам Ӯро қабул карда, ба динаш медароянд…“ Ин суханонро шунида, наздик буд аз худ равам. Дарҳол поён фуромадам ва ба он шахс гуфтам: „Чӣ мегӯӣ?“ Соҳибам ба ман гуфт: „Ба ту чӣ, чаро мепурсӣ? Ту кори худатро кун!“ ва як шапалоқ зад. Бегоҳии ҳамон рӯз андаке хурмо гирифта, дарҳол ба Қубо рафтам. Назди Сарвари мо Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва саллам даромада гуфтам: „Ту марди солеҳ ҳастӣ ва бо ту камбағалон ҳам ҳастанд. Ин хурморо ба унвони садақа овардам.“
Расулуллоҳ ба асҳобе, ки дар наздаш буданд, фармуд: „Биёед, хурмо бихӯред.“ Онҳо хӯрданд, вале худаш ҳеҷ нахӯрд. Бо худ гуфтам: „Ана, ин яке аз аломатҳост: садақа қабул намекунад.“ Пас аз он ки Сарвари мо Расулуллоҳ Мадинаро мушарраф сохт, боз андаке хурмо гирифта, назди Расулуллоҳ овардам ва гуфтам: „Ин ҳадя аст.“ Ин дафъа бо асҳобе, ки дар наздаш буданд, якҷоя аз он хӯрд. Гуфтам: „Ана, аломати дуюм ҳам зоҳир шуд.“ Хурмое, ки бурда будам, тақрибан бисту панҷ дона буд; вале донакҳои хурмои хӯрдашуда қариб ҳазор буданд. Бо мӯъҷизаи Сарвари мо Расулуллоҳ хурмо афзуда буд. Бо худ гуфтам: „Боз як аломат дидам.“ Бори дигар назди Расулуллоҳ рафтам. Ҷанозаеро дафн мекарданд. Чун орзу доштам муҳри нубувватро бубинам, хеле наздик рафтам. Мақсадамро фаҳмида, куртаашро боло кард. Пушти мубораки Ӯ кушода шуд ва ман муҳри нубувватро дидам; дарҳол онро бӯсидам ва гиристам. Дар ҳамон лаҳза калимаи шаҳодатро гуфтам ва мусалмон шудам.
Сипас воқеаҳоеро, ки бар сарам омада буд, як ба як ба Расулуллоҳ нақл кардам. Ба Ӯ писанд омад. Амр фармуд, ки онҳоро ба асҳоби киром ҳам нақл кунам. Асҳоби киром ҷамъ омаданд ва ман саргузашти худро то хурдтарин ҷузъиёташ нақл кардам…»2
Салмони Форсӣ ҳангоми имон овардан, чун забони арабиро намедонист, тарҷумон талаб карда буд. Тарҷумони яҳудие, ки омад, мадҳи ӯро дар бораи Паёмбари маҳбуби мо баръакс тарҷума мекард. Дар ҳамин вақт Ҷабраил алайҳиссалом омада, суханони ҳазрати Салмонро дуруст ба Расулуллоҳ хабар дод. Яҳудӣ ҳолро фаҳмида, калимаи шаҳодат гуфт ва мусалмон шуд.
Салмони Форсӣ баъди мусалмон шудан боз муддате ғулом монд. Вақте ки Паёмбари маҳбуби мо фармуд: «Худро аз ғуломӣ раҳо кун, эй Салмон!», назди соҳибаш рафт ва гуфт, ки мехоҳад озод шавад. Яҳудӣ, ки ба ин кор ночор розӣ шуд, бо ин шарт қабул кард, ки вай сесад ниҳоли хурмо шинонда, то ба бор омаданашон парвариш кунад ва ҳазору шашсад дирҳам тилло (ба ривояте, тақрибан чор ҳазор дирҳам нуқра) пардозад.
Салмон инро ба Сарвари мо Расулуллоҳ хабар дод. Ӯ ба асҳоби худ фармуд: «Ба бародаратон ёрӣ диҳед.» Барои ӯ сесад ниҳоли хурмо ҷамъ карданд. Сарвари мо Расулуллоҳ фармуд: «Чуқуриҳои инҳоро тайёр кун ва чун тамом шуд, ба ман хабар деҳ.» Салмон чуқуриҳоро тайёр карда, хабар дод. Расулуллоҳ қадам ранҷа фармуда, ниҳолҳоро бо дастони мубораки худ шинонд. Яке аз онҳоро ҳазрати Умар шинонда буд. Ҳама, ба ҷуз ниҳоле, ки ҳазрати Умар шинонда буд, бо изни Аллоҳ таъоло ҳамон сол хурмо доданд. Сарвари мо Расулуллоҳ он якеро ҳам канда, бо дасти мубораки худ аз нав шинонд ва ҳамон дам, ки шинонд, хурмо дод.
«Омадани паёмбари охирзамон наздик шудааст. Ӯ аз миёни арабҳо зуҳур хоҳад кард, аз ватани худ ҳиҷрат хоҳад кард ва дар шаҳри пурхурмое, ки дар миёни сангистон аст, ҷойгир хоҳад шуд. Ҳадяро қабул мекунад, вале садақаро қабул намекунад. Дар миёни ду китфаш муҳри нубувват ҳаст» Роҳиби Аммурия
Ҳазрати Салмони Форсӣ нақл кард: «Рӯзе шахсе маро ҷустуҷӯ карда, мепурсид: „Салмони Форсии мукотаби фақир (ғуломе, ки бо соҳибаш шартнома бастааст, ки дар ивази миқдори муайян озод шавад) куҷост?“ Маро ёфт ва тиллоеро, ки ба андозаи тухми мурғ дар даст дошт, ба ман дод. Онро гирифта, назди Паёмбари мо рафтам ва ҳолро арз кардам.
Расулуллоҳ тиллоро ба ман баргардонд ва фармуд: „Ин тиллоро гир ва қарзатро адо кун!“ Гуфтам: „Ё Расулаллоҳ! Ин тилло ба вазне, ки яҳудӣ мехоҳад, намерасад.“ Сарвари мо Расулуллоҳ он тиллоро гирифта, ба забони мубораки худ молид ва фармуд: „Инро бигир! Аллоҳ таъоло бо ин қарзи туро адо мефармояд.“ Ба ҳаққи Аллоҳ қасам, он тиллоро баркашидам; дуруст ҳамон қадар буд, ки талаб мекарданд. Онро ҳам бурда додам. Бад-ин тариқ аз ғуломӣ халос шудам.»3
Салмони Форсӣ аз он рӯз ба баъд ба асҳоби Суффа пайваст.
Фариштагон барои шунидан меомаданд
Паёмбари мо саллаллоҳу алайҳи ва саллам Қуръони каримро чунон зебо, чунон ширин ва дилнишин мехонд, ки ҳатто ғайримусалмононе, ки ба Ӯ гӯш медоданд, мафтун мешуданд. Касоне, ки бо шунидани тиловати Ӯ мусалмон шуданд, бисёр буданд.
Ҳазрати Баро ибни Озиб нақл кард: «Боре пас аз намози хуфтан Сарвари мо Расулуллоҳро шунидам, ки сураи Тинро мехонд. Чунон зебо мехонд, ки ман ҳаргиз касеро нашунида будам, ки овозу қироаташ аз Ӯ комилтар бошад.»
Дар миёни асҳоби киром касоне, ки овози бисёр зебо доштанд ва ҳангоми хондани Қуръони карим худ мегиристанд ва дигаронро мегирёнданд, бисёр буданд. Яке аз онҳо Усайд ибни Ҳузайр буд. Шабе аспашро дар паҳлӯи худ баст ва хондани сураи Бақараро сар кард. Ҳанӯз мехонд, ки асп ногаҳон рамид. Ҳазрати Усайд хомӯш шуд, асп ором гирифт. Хонданро сар кард, асп боз рамид. Хомӯш шуд, ором гирифт. Боз ки ба хондан даромад, асп боз рамид. Писари Усайд ибни Ҳузайр, Яҳё, дар наздикии асп хобида буд. Аз тарси он ки асп ба кӯдак зараре расонад, хонданро бас кард.
Ба осмон нигарист ва дар миёни тумане, ки ба сояи абри сафед монанд буд, чизҳоеро дид, ки чун қандил медурахшиданд. Вақте ки хонданро қатъ кард, дид, ки он чизҳои дурахшон ба сӯи осмон боло рафта, дур шуданд.
Субҳ, ба ҳузури шарифи Паёмбари маҳбуби мо рафта, саргузашти худро нақл кард.
Сарвари мо Расулуллоҳ фармуд: «Медонӣ, ки онҳо чӣ буданд?» Ҳазрати Усайд ҷавоб дод: «Падару модарам фидои ту бод, ё Расулаллоҳ! Намедонам.»
Сарвари мо, Паёмбар, фармуд: «Онҳо фариштагон буданд. Ба овози ту наздик омада буданд. Агар хонданро давом медодӣ, то субҳ ба ту гӯш медоданд ва мардум ҳам онҳоро дида, тамошо мекарданд. Онҳо аз чашми мардум пинҳон намешуданд.»
Яке аз касоне, ки Қуръони каримро бисёр сӯзнок мехонд, ҳазрати Абӯбакри Сиддиқ буд. Чун дар намоз ба хондан сар мекард, худро нигоҳ дошта наметавонист ва аз чашмони мубораки ӯ ашк мерехт. Ҳар кӣ ин ҳолашро медид, мафтуни он мегашт. Рӯзе мушрикон ҷамъ омада гуфтанд: «Ин кас он чиро, ки Паёмбар овардааст, сӯзнок мехонаду мегиряд. Метарсем, ки кӯдакон ва занони мо мафтуни ин ҳоли ӯ шуда, мусалмон шаванд.»
Мусалмон шудани Абдуллоҳ ибни Салом
Аз касоне, ки бо дидани ҷамоли мубораки Паёмбари маҳбуби мо ошиқи Ӯ гаштанд ва бо шунидани суханони муборак ва Қуръони кариме, ки тиловат мефармуд, мафтун шуда, мусалмон шуданд, яке ҳазрати Абдуллоҳ ибни Салом аст.
Абдуллоҳ ибни Салом, ки Таврот ва Инҷилро хуб медонист, пеш аз имон овардан олими яҳудӣ буд. Худаш мусалмон шуданашро чунин нақл мекунад: «Ман Таврот ва шарҳҳои онро назди падарам хонда, омӯхта будам. Рӯзе падарам сифатҳо, нишонаҳо ва корҳои паёмбареро, ки дар охирзамон хоҳад омад, ба ман нақл кард ва гуфт: „Агар Ӯ аз авлоди Ҳорун ояд, ба Ӯ пайравӣ мекунам; вагарна пайравӣ намекунам!“ Падарам пеш аз ба Мадина омадани Расулуллоҳ даргузашт.
Вақте шунидам, ки Расулуллоҳ дар Макка нубуввати худро эълон кардааст, сифатҳо, ном ва замони омадани Ӯро медонистам. Аз ин рӯ чашм ба роҳи Ӯ будам. То он вақт, ки аз касе шунидам, ки Расулуллоҳ дар наздикии Мадина, дар ҷое бо номи Қубо, дар хонаи Бани Амр ибни Авф меҳмон аст, ин ҳоли худро аз яҳудиён пинҳон доштам ва хомӯш мондам.
Рӯзе дар боғам аз дарахти хурмо хурмои тар мечидам, ки яке аз Бани Назир фарёд зад: „Имрӯз марди арабҳо омад!“ Ларзае маро фаро гирифт. Дарҳол „Аллоҳу акбар“ гуфта, такбир кардам. Дар он вақт аммаам Холида бинти Ҳорис дар зери дарахт нишаста буд. Вай зани бисёр солхӯрда буд. Такбири маро шунида, маро сахт сарзаниш кард: „Аллоҳ дастатро холӣ гардонад ва туро ба он чи умед дорӣ, нарасонад! Валлоҳи, агар мешунидӣ, ки Мусо ибни Имрон4 меояд, аз ин бештар шод намешудӣ!“ Ба ӯ гуфтам: „Эй амма! Валлоҳи, Ӯ бародари Мусо ибни Имрон аст ва мисли Мусо паёмбар аст. Дар роҳи Мусост ва бо ҳамон тавҳиде фиристода шудааст, ки Мусо бо он фиристода шуда буд.“
Он гоҳ ба ман гуфт: „Эй бародарзодаам! Наход Ӯ ҳамон паёмбаре бошад, ки ба мо хабар дода буданд, ки наздики қиёмат фиристода мешавад?“ Гуфтам: „Оре.“ Гуфт: „Пас ҳақ бо туст.“5
Вақте ки Расулуллоҳ ба Мадина ҳиҷрат кард, дарҳол барои дидани Ӯ ба миёни мардум рафтам. Ҳамин ки ҷамоли муборак ва чеҳраи нуронии Ӯро дидам, гуфтам: „Ин чеҳра чеҳраи дурӯғгӯ буда наметавонад!“ Расулуллоҳ ба мардуме, ки ҷамъ омада буданд, исломро баён мекард ва насиҳат мефармуд. Нахустин ҳадиси шарифе, ки дар он ҷо аз Расулуллоҳ шунидам, ин буд: „Саломро дар миёни худ паҳн кунед, гуруснагонро сер кунед, силаи раҳм ба ҷо оред (ба дидани хешовандони наздик равед) ва вақте ки мардум дар хобанд, намоз хонед. Бад-ин тариқ бо саломатӣ ба Ҷаннат медароед.“
Фахри олам саллаллоҳу алайҳи ва саллам маро бо нури нубувват шинохта, фармуд: „Оё ту Ибни Салом, олими Мадина ҳастӣ?“ Гуфтам: „Оре.“ Паёмбари маҳбуби мо фармуд: „Наздик биё“ ва чунин суол фармуд: „Эй Абдуллоҳ! Барои Аллоҳ таъоло бигӯ! Оё васфҳои маро дар Таврот нахондаӣ ва наомӯхтаӣ?“ Ман гуфтам: „Метавонед бигӯед, ки сифатҳои Аллоҳ таъоло чистанд?“
Дар ҷавоби ин суол Расулуллоҳ андаке интизор шуд ва Ҷабраил алайҳиссалом сураи Ихлосро нозил кард. Ин сураро, ки Сарвари мо Расулуллоҳ тиловат фармуд, шунида, дарҳол ба Паёмбари мо гуфтам: „Оре, ё Расулаллоҳ! Рост мефармоӣ. Шаҳодат медиҳам, ки ғайр аз Аллоҳ таъоло маъбуде нест ва ту бандаи Ӯ ва Расули Ӯ ҳастӣ“ ва калимаи шаҳодатро гуфта, мусалмон шудам. Сипас гуфтам: „Ё Расулаллоҳ! Яҳудиён қавми золиманд: чунон дурӯғ мегӯянд, ки одам ҳайрон мемонад, ва туҳмату буҳтонҳои беасос мезананд. Агар пеш аз он ки ту хӯй ва ҳамаи аҳволи маро аз онҳо пурсида донӣ, онҳо аз мусалмон шудани ман огоҳ шаванд, бешубҳа дар ҳузури шумо ба ман буҳтонҳое мебанданд, ки ба ақл намеғунҷад. Шумо аввал дар бораи ман аз онҳо пурсед!“ Баъд дар гӯшае аз хона пинҳон шудам. Пас аз ман гурӯҳе аз бузургони яҳуд даромаданд. Сарвари мо Расулуллоҳ ба яҳудиён фармуд: „Абдуллоҳ ибни Салом, ки дар миёни шумост, чӣ гуна одам аст?“ Яҳудиён гуфтанд: „Вай волотарин олими мо ва писари бузургтарин олими мост! Ибни Салом беҳтарини мо ва писари беҳтарини мост!“ Он гоҳ Сарвари мо Расулуллоҳ ба яҳудиён фармуд: „Агар вай мусалмон шуда бошад, шумо чӣ мегӯед?“
«Аллоҳ таъоло ба ман хабар дод, ки чор нафарро дӯст медорад, ва ба ман амр фармуд, ки ин чор нафарро дӯст бидорам. Онҳо Алӣ, Абӯзар, Миқдод ва Салмон ҳастанд» Ҳадиси шариф
Яҳудиён гуфтанд: „Аллоҳ ӯро аз чунин коре нигоҳ дорад!“
Он гоҳ аз ҷое, ки пинҳон шуда будам, берун омадам ва Ӯро тасдиқ карда гуфтам: „Эй гурӯҳи яҳуд! Аз Аллоҳ таъоло битарсед! Он чиро, ки ба шумо омадааст, қабул кунед. Ба Аллоҳ таъоло қасам мехӯрам – ва худатон ҳам медонед, – ки ин ҳамон расули Аллоҳ таъолост, ки ному сифоташро дар Тавроти дасти худ навишта дидаед. Гувоҳӣ медиҳам, ки ҷуз Аллоҳ таъоло ҳеҷ маъбуде нест. Боз гувоҳӣ медиҳам, ки Муҳаммад алайҳиссалом бандаи Ӯ ва расули Ӯст.“ Яҳудиён инро шунида, „Вай бадтарини мо ва писари бадтарини мост!“ гуфтанд ва ҳар гуна айбу туҳмат баста, маро бадном кардан гирифтанд. Гуфтам: „Ман аз ҳамин метарсидам. Ё Расулаллоҳ! Магар ба шумо нагуфта будам, ки онҳо қавми золиму дурӯғгӯ ва туҳматзананд, аз бадӣ рӯ намегардонанд? Ана, ҳамааш маълум шуд!“ Расулуллоҳ ба яҳудиён фармуд: „Гувоҳии якуми шумо барои мо кофист, дуюмаш бефоида аст.“ Пас аз ин дарҳол ба хонаи худ баргаштам.
Аҳли хонадону хешовандонамро ба ислом даъват кардам. Ҳамаашон, ҳатто аммаам, мусалмон шуданд.
Имон оварданам яҳудиёнро сахт ба ғазаб овард. Барои ҳамин маро ба танг овардан гирифтанд. Ҳатто баъзе олимони яҳуд „Аз арабҳо паёмбар намебарояд, марди ту подшоҳ аст“ гуфта, хостанд маро аз ислом рӯйгардон кунанд, вале натавонистанд.»
Ҳамроҳи ӯ Саълаба ибни Саъя, Усайд ибни Саъя, Асад ибни Убайд ва боз чанд яҳудии дигар аз таҳти дил мусалмон шуданд. Аммо баъзе аз олимони яҳуд гуфтанд: «Ба Муҳаммад танҳо бадкорони мо имон оварданд. Агар онҳо аз некони мо мебуданд, дини падаронашонро тарк намекарданд.» Он гоҳ Аллоҳ таъоло дар ҷавоби онҳо ояти карима нозил фармуд, ки маънояш чунин аст: «Онҳо (аҳли китоб) ҳама як хел нестанд. Дар миёни аҳли китоб ҷамоате ҳаст, ки ба ибодату тоат машғуланд ва дар соатҳои шаб ба саҷда афтода, оёти Аллоҳ таъолоро мехонанд.»6
Рӯз ба рӯз ҳолам бадтар аст, бағоят, ё Расулаллоҳ!
Ислоҳ шавад акнун афъолам, иноят, ё Расулаллоҳ!
Ин нафси пастам саркаш шуд, маро пайрави шайтон кард;
Бо ин ҳама исён чӣ имкон аст? Паноҳ, ё Расулаллоҳ!
Оё раҳоӣ ёфтан мумкин аст аз ҳавои нафсу шайтон,
Агар аз ту ба ман нарасад ҳидоят, ё Расулаллоҳ?
Чу файзу эҳсони ту лаҳзае ба гунаҳкоре расад,
Роҳи ӯ дар ду олам саломат аст, ё Расулаллоҳ!
Амру наҳйро таъзим кардам, ҳаромро ҳалол нагуфтам;
Анҷоми ҳар гуноҳам надомат шуд, ё Расулаллоҳ!
Эй Расули инсу ҷин, эй бартарини одамон,
Ба ихлосам бубахшою шафоат кун, ё Расулаллоҳ!
«Саломро дар миёни худ паҳн кунед, гуруснагонро сер кунед, силаи раҳм ба ҷо оред ва вақте ки мардум дар хобанд, намоз хонед. Ҳамин тавр бо саломатӣ ба Ҷаннат медароед» Ҳадиси шариф
Намои қадимии Мадинаи мунаввара (1890)
Баъзе воқеаҳои соли якуми ҳиҷрат
Соли якуми ҳиҷрат аз Ансор Асъад ибни Зурора, Баро ибни Маърур ва Кулсум ибни Ҳидм, аз муҳоҷирон Усмон ибни Мазъун вафот карданд. Ғайр аз ин, ҳазрати Абӯбакр ва Билоли Ҳабашӣ разияллоҳу анҳумо ба обу ҳавои Мадина тоб наоварда, ба табларза гирифтор шуданд. Он гоҳ Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва саллам чунин дуо фармуд: «Ё Раббӣ! Чунон ки Маккаро ба мо маҳбуб гардонидӣ, Мадинаро низ ба мо маҳбуб гардон ва дар ин ҷо ба мо баракат ва фаровонии ризқ ато фармо.» Ҷаноби Ҳақ дуои Ӯро қабул фармуд ва Мадинаро ба муҳоҷирон маҳбуб гардонид.
Нахустин аҳдномаи хаттӣ
Пеш аз ҳиҷрати Сарвари мо Расулуллоҳ қарор буд, ки сардори қабилаи мадинагии Хазраҷ Абдуллоҳ ибни Убай подшоҳи Мадина интихоб шавад. Аммо пас аз байъатҳои Ақаба ва сипас ҳиҷрат бештари қабилаҳои Авс ва Хазраҷ мусалмон шуданд ва подшоҳии Абдуллоҳ ибни Убай дар ҳаво монд. Аз ҳамин сабаб вай дар навбати аввал ба Сарвари мо, Паёмбар, ва ба асҳоби муҳоҷир, баъд ба саҳобагони мадинагӣ дандон тез мекард, вале душманиашро ошкор карда наметавонист. Бо чанд каси ба худаш монанд гурӯҳи мунофиқонро ташкил дод. Инҳо дар пеши мусалмонон мегуфтанд, ки ба дини ислом даромадаанд, аммо аз пасашон масхара мекарданд. Пинҳонӣ ба коштани тухми нифоқ ва барангехтани фитна даст заданд. Дар ин кор чунон аз ҳад гузаштанд, ки суханони мубораки Фахри олам саллаллоҳу алайҳи ва салламро чаппа нақл кардан ва тағйир доданӣ шуданд.
Мушрикони Макка ҳам бекор намеистоданд: кореро, ки дар Макка бо Сарвари мо Расулуллоҳ карда натавониста буданд, дар Мадина кардан мехостанд. Онҳо ҳам ба мушрикони Мадина ва ҳам ба қабилаҳои яҳудии он ҷо мактубу хабарҳои пур аз таҳдид мефиристоданд. Ҳамин таҳдидҳо яҳудиёнро водор кард, ки ба Сарвари мо Расулуллоҳ наздик шаванд.
Ҳамин вақт яҳудиён ба ҳузури Сарвари мо Расулуллоҳ омада гуфтанд: «Омадем, ки бо шумо сулҳ кунем. Биёед, аҳднома мебандем, то ба якдигар зараре нарасонем.» Паёмбари мо бо онҳо аҳдномае баст, ки панҷоҳу панҷ модда дошт. Баъзе аз моддаҳои он чунинанд:
1- Ин аҳднома ҳуҷҷатест, ки аз ҷониби Расулуллоҳ Муҳаммад алайҳиссалом миёни мусалмонони Макка ва Мадина, касоне, ки ба онҳо пайравӣ мекунанд, касоне, ки баъдтар ба онҳо мепайванданд ва касоне, ки ҳамроҳи онҳо ҷанг мекунанд, навишта шудааст.
2- Бешубҳа, инҳо ҷамоате ҳастанд, ки аз дигар мардум ҷудоянд.
3- Ҳар қабила фидяи озод кардани асирони худро (мувофиқи адолате, ки миёни мусалмонон ҷорист) муштаракан хоҳад пардохт.
4- Мусалмонон бар зидди касоне, ки дар миёнашон ошӯб бармеангезанд, агарчи фарзандони худашон бошанд, муқобил хоҳанд истод.
5- Яҳудиёне, ки ба мусалмонон пайравӣ мекунанд, на танҳо ба ҳеҷ ситаме дучор намешаванд, балки ба онҳо ёрӣ низ дода хоҳад шуд.
6- Яҳудиён бо мусалмонон як гурӯҳ хоҳанд буд ва ҳар кас аҳкоми дини худро ба ҷо хоҳад овард.
7- Ҳеҷ яке аз яҳудиён бе иҷозати Муҳаммад алайҳиссалом ба сафари ҷангӣ баромада наметавонад.
8- Ҳеҷ кас ба касе, ки бо ӯ аҳд бастааст, бадӣ нахоҳад кард ва ба мазлум ҳатман ёрӣ дода хоҳад шуд.
9- Водии Мадина барои касоне, ки ин аҳдномаро мебанданд, минтақаи ҳаром ва дахлнопазир аст.
10- Мушрикони Макка ва ёрдиҳандагони онҳо ба ҳеҷ ваҷҳ ҳимоя карда нахоҳанд шуд.
11- Бар зидди касоне, ки ба Мадина ҳуҷум кунанд, мусалмонон ва яҳудиён ба якдигар ёрӣ хоҳанд расонид.
Мувофиқи ин аҳднома яҳудиён мебоист (дар зоҳир) бо мусалмонон дӯст мешуданд, ба онҳо кина намегирифтанд ва душманӣ намекарданд.7
Эй Ҳабиби Ман, ғамгин мабош
Яҳудиён душманиашонро дар дил пинҳон медоштанд. Пас аз имзо кардани ин аҳднома гурӯҳ-гурӯҳ назди Сарвари мо, Паёмбар, омада, суолҳое доданд, ки ба гумони худашон хеле мушкил буданд. Аз ҷавобҳое, ки шуниданд, фаҳмиданд, ки Ӯ паёмбари барҳақ аст. Вале аз якравию ҳасад имон наоварданд. Он гоҳ Паёмбари маҳбуби мо фармуд: «Агар даҳ нафар аз олимони яҳуд ба ман имон оварда буданд, ҳамаи яҳудиён имон меоварданд.» Аллоҳ таъоло Сарвари мо Расулуллоҳро, ки чунин ғамгин шуда буд, бо ин ояти карима тасаллӣ дод: «(Эй Ҳабиби Ман!) Эй Расули бошукӯҳ! (Ҳоли) касоне, ки дар куфр мешитобанд, хоҳ аз онон, ки бо даҳонашон „имон овардем“ гуфтанд, ҳол он ки дилҳояшон имон наовардааст (мунофиқон), хоҳ аз яҳудиён, туро ғамгин накунад. Онҳо пайваста ба дурӯғ гӯш медиҳанд ва барои қавми дигаре, ки ба ҳузури ту намеоянд (яҳудиёни Хайбар), (аз Бани Қурайза) ҷосусӣ мекунанд. Суханонеро, ки мешунаванд, ҷои ҳақиқатҳояшро дигар мекунанд ва чунон нақл мекунанд, ки аз ҳақ дур шавад. Ва мегӯянд: „Агар ин (фатво) ба шумо дода шавад, онро қабул кунед; ва агар дода нашавад, ҳазар кунед.“ Аллоҳ таъоло ҳар киро бихоҳад, ки ба фитна афтад, дигар ту ба ҳеҷ ваҷҳ қодир нестӣ, ки пеши иродаи Аллоҳ таъолоро бигирӣ. Онҳо касоне ҳастанд, ки Аллоҳ таъоло нахостааст дилҳои (онҳоро) пок гардонад. Барои онҳо дар дунё хорию парешонӣ ва дар охират азоби бисёр бузург аст.»8
Ба сабаби ин аҳднома баъзе саҳобагон бо ҳамсояҳои яҳудии худ дӯстӣ пайдо карда буданд. Аллоҳ таъоло онҳоро низ аз ин кор манъ карда фармуд: «Эй касоне, ки имон овардаед! Ғайр аз бародарони диниатон дигаронро (кофирону мунофиқонро) дӯст нагиред. Онҳо дар бадӣ кардан ба шумо ва фасод ангехтан камӣ намекунанд ва орзу доранд, ки шумо ба ранҷ афтед. Кинаю душмании онҳо нисбат ба шумо аз даҳонашон берун рехтааст, душмание, ки дар дилҳояшон пинҳон медоранд, бошад, бузургтар аст. Агар андеша карда дарк кунед, оётеро, ки ба душмании онҳо дахл доранд, баён кардем (чизҳоеро, ки бояд ба онҳо диққат диҳед, хеле равшан нишон додем).»9
Мушрикони Макка мушрикону мунофиқон ва яҳудиёни Мадинаро, инчунин қабилаҳои гирду атрофи онро беист меангехтанд ва метарсонданд. Мекӯшиданд, ки нури исломро ҳар чӣ зудтар хомӯш кунанд, ва роҳ меҷустанд, ки вуҷуди мубораки Паёмбари маҳбуби моро аз миён бардоранд.
«Агар даҳ нафар аз олимони яҳуд ба ман имон оварда буданд, ҳамаи яҳудиён имон меоварданд» Ҳадиси шариф
Сарвари мо Расулуллоҳ дар ҷавоби ин гуна рафтори мунофиқону мушрикон ҳамеша роҳи сулҳро пеш мегирифт. Баъзе аз асҳоби киром бовар доштанд, ки акнун бояд ба муқобили душман баромад, ва чунин дуо мекарданд: «Ё Раббӣ! Барои мо чизе қиматтар аз мубориза бо ин мушрикон дар роҳи Ту нест. Ин мушрикони Қурайш паёмбарии Ҳабиби Туро дурӯғ шумориданд ва Ӯро маҷбур карданд, ки аз Макка барояд. Илоҳо! Албатта, ба мо иҷозати ҷанг бо онҳоро хоҳӣ дод!..» Сарвари мо Расулуллоҳ бошад, дар ин кор амри Аллоҳ таъолоро интизор буд ва ҳар чӣ фармуда мешуд, ҳамонро мекард. Акнун вақташ расида буд. Дар ваҳйе, ки Ҷабраил алайҳиссалом овард, фармуда мешуд: «Бо касоне, ки бар зидди шумо ҷанг сар мекунанд, шумо низ дар роҳи Аллоҳ таъоло биҷангед. Аммо аз ҳад нагузаред ва зиёдаравӣ накунед. Бешубҳа, Аллоҳ таъоло зиёдаравонро дӯст намедорад. Онҳоро (кофиронро) ҳар ҷо, ки ёбед, бикушед. Чунон ки онҳо шуморо (аз Макка) берун карданд, шумо низ онҳоро берун кунед. Фитнаи ширки онҳо аз одамкушӣ бадтар аст. То онҳо дар Масҷидулҳаром бо шумо наҷанганд, шумо низ дар он ҷо бо онҳо ҷанг накунед. Аммо агар онҳо шуморо дар он ҷо бикушанд, шумо низ онҳоро дар он ҷо бикушед. Ҷазои кофирон чунин аст. Агар онҳо аз инкори Аллоҳ таъоло ва аз ҷанг даст кашанд, (шумо низ онҳоро вогузоред. Зеро) бешубҳа, Аллоҳ таъоло бисёр омурзанда ва бисёр меҳрубон аст.»10
Дар ояти каримае, ки баъдтар фиристода шуд, низ фармуда шуд: «То аз фитнаи ширк асаре намонад ва дин танҳо аз они Аллоҳ таъоло гардад (то танҳо ба Аллоҳ таъоло ибодат карда шавад), бо он мушрикон ҷанг кунед. Агар (аз ширк) даст кашанд, (бар онҳо зулме нест.) Дигар душманӣ (ҷазо) танҳо бар золимон аст.»11
Мо мадаҳту Муҳаммадан би мақолотӣ,
Локин мадаҳту мақолотӣ би Муҳаммадин.
(Муҳаммад алайҳиссаломро мадҳ карда наметавонам,
Балки бо Ӯ навиштаҳоямро қиматдор мегардонам.)
Имоми Раббонӣ (раҳматуллоҳи алайҳ)